نمایش مبدأ برای نظامی عروضی سمرقندی

'''نظامی عروضی سمرقندی''' (زنده در 550 ق / ؟م) نویسنده، شاعر، پزشک و منجم.

ابوالحسن نظام‌الدین / نجم‌الدین احمد فرزند احمد بن عمر بن علی سمرقندی گویا در اواخر سده 5 ق / 11م در سمرقند زاده شد<ref>صفا، ذبیح‌الله. '''''تاریخ ادبیات در ایران.''''' تهران: ابن سینا، 1347، ج 2، ص 961، 962 ( به اختصار).</ref>. تحصیلات مقدماتی را در زادگاهش به پایان رساند. پس از آن میان 504ـ506 ق / ؟م به خراسان رفت و در آنجا با عمر [[خیام نیشابوری]]<sup>*</sup> و امیرمعزی ملاقات کرد<ref name=":0">دهخدا، علی اکبر. '''''لغت‌نامه'''''. ‌زیر نظر محمد معین، تهران: دانشگاه تهران، 1346، ج 42 ، ص 600 (ذیل نظامی عروضی).</ref>. بعد به قصد پیوستن به اردوی سلطان سنجر سلجوقی (حک 511ـ552 ق / ؟م) در اطراف طوس رهسپار آن نواحی شد. وی ضمن سفر از آرامگاه فردوسی نیز دیدن کرد و از 512ـ516 ق / ؟م در [[نیشابور]] به سر برد<ref>نظامی عروضی سمرقندی، احمد. '''''چهارمقاله'''''. با تصحیح مجدد، شرح لغات و عبارات و توضیحات محمد معین، تهران: زوّار ، چ 3، 1333،ص 13،‌ 14 (مقدمه علامه قزوینی).</ref>. افزون بر شاعری در پزشکی و نجوم به مهارت رسید. با ملوک غور/ آل‌شَنسب معاصر بود و سال‌ها آنان را مدح گفت. در 547 ق به هنگام جنگ سلطان علاءالدین غوری چندی در هرات مخفی شد<ref>نظامی عروضی سمرقندی، احمد. '''''چهارمقاله'''''. با تصحیح مجدد، شرح لغات و عبارات و توضیحات محمد معین، تهران: زوّار ، چ 3، 1333،ص 10،‌ 14 (مقدمه علامه قزوینی).</ref>. چون در علم عروض مهارت بسیار داشت، به نظامی عروضی اشتهار یافت<ref>هدایت، رضاقلیخان. '''''مجمع الفصحاء''.''' به کوشش مظاهر مصفا، تهران: امیرکبیر، 1340، ج 3، ص 1409.</ref>. به قول [[سدیدالدین محمد عوفی|محمد عوفی]]<sup>*</sup> «اکثر اشعارش را در قالب مثنوی می‌سرود و از نخستین شاعرانی بود که در [[شعر فارسی]] صنعت را به کار گرفت»<ref>عوفی، ‌محمد''. '''لباب الالباب'''''. به سعی و اهتمام و تصحیح ادوارد برون، لیدن: بریل، 1321ق / 1903م، ج 2، ص 207.</ref>. با این همه، جز چند قطعه ضعیف، اشعار دیگری از او در دست نیست، اما در نثر فارسی مقام ارجمندی دارد<ref>بهار (ملک الشعرا)، محمدتقی. '''''سبک شناسی'''''. تهران: کتاب‌های پرستو، چ 4، 2536 (1356)، ج 2، ص 297.</ref>. شهرتش مدیون کتاب ''[[چهار مقاله]]''<sup>*</sup> ''/ مجمع النوادر'' است که آن را به نام ابوالحسن حسام‌الدین علی بن فخرالدوله برادرزاده ملک شمس‌الدین پادشاه خود به نگارش درآورد<ref name=":0" /><ref>براون، ادوارد. '''''تاریخ ادبیات ایران‌(2)؛ از سنایی تا سعدی'''''. ترجمه غلامحسین صدری افشار، تهران: مروارید، چ 1، 1351، ص 39.</ref><ref>دولتشاه سمرقندی. '''''تذکره الشعر'''ا''. به سعی و اهتمام ادوارد برون، لیدن: بریل، 1318ق/ 1900م، ص60.</ref><ref>رازی، امین احمد. '''''تذکره هفت اقلیم'''''. با تصحیح، تعلیقات و حواشی محمدرضا طاهری (حسرت)، تهران: سروش، چ 1، 1378، ج 3، ص 1529.</ref>.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[نظامی گنجوی]]
* [[خیام نیشابوری]]
* [[سدیدالدین محمد عوفی]]
* [[چهار مقاله]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
ابوالقاسم رادفر
[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
[[رده:ادبیات]]