نمایش مبدأ برای کتابخانه های بوشهر


[[پرونده:کتابخانه عمومی خلیج فارس.jpg|بندانگشتی|[https://106068.samanpl.ir/ کتابخانه عمومی خلیج فارس] ، قابل بازیابی از<nowiki/>https://neshan.org/maps/places/8d2a588414d92354bfa80ea65ce9038e#c35.630-51.360-15z-0p]]

استان [[بوشهر]] در جنوب کشور قرار دارد و از شمال به استان‌های [[استان خوزستان|خوزستان]] و [[استان کهگیلویه و بویراحمد|کهگیلویه و بویراحمد]]، از جنوب به [[خلیج فارس|خلیج‌فارس]] و [[استان هرمزگان|هرمزگان]]، از شرق به استان [[استان فارس|فارس]]، و از غرب به [[خلیج فارس|خلیج‌فارس]] محدود است. مساحت این استان 27653 کیلومترمربع و جمعیت آن (طبق آمار سال 1375)، 743675 نفر بوده که از این تعداد 53 درصد در شهرها و 44 درصد در روستاها سکونت داشته و 3 درصد کوچرو بوده‌اند.

این استان دارای 8 شهرستان، 17 بخش، 13 شهر، 16 دهستان، و 706 آبادی است که شهرستان‌های آن عبارتند از: [[بوشهر]] (مرکز استان)، برازجان، تنگستان، دشتستان، دَیّر، دیلم، کنگان، و گناوه<ref>زنده‌دل، حسن. '''''استان بوشهر'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص23،33.</ref>.

=== تاریخچه ===
پیشینه تاریخی استان بوشهر به هزاره‌های پیش از میلاد بازمی‌گردد. به نوشته [[حمدالله مستوفی]] (قرن 8ق.) بوشهر برای نخستین بار توسط [[اردشیر بابکان]] (226-241 م.)، بنیانگذار سلسله [[ساسانیان|ساسانی]]، با نام "رام اردشیر" ساخته شد و به مرور زمان "ریشِهر" نامیده شد. یاقوت حموی (قرن 7 ق.) نیز ریشهر (بوشهر کنونی) را ناحیه‌ای می‌داند که در آنجا قوم فارس سکونت داشتند که نویسندگان خط‌الجستق بودند.

کتیبه‌های بازمانده از عهد شوتروک ناخونته، از پادشاهان دوره عیلام (هزاره سوم ق.م.)، آجرهای دستنوشته در مسجد جامع سیراف (اواخر قرن 2 ق.) و مناطق باستانی لیان، تلّ پی‌تل، و شاه‌نشین در حوالی ریشهر، همه بیانگر عظمت تاریخی این منطقه به‌شمار می‌روند. اهمیت ریشهر تا زمان [[سلجوقیان]] (429-552 ق.) پایدار ماند و در دوره [[قاجاریه|قاجار]] (1210 ق. ـ 1304 ش.) نیز، از آن به‌عنوان "باب‌الابواب ممالک محروسه ایران" یاد شده است<ref>مصطفوی، محمدتقی. '''''اقلیم پارس'''''. تهران: [https://anjom.ir/fa/news/category/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D9%85%D9%86/ انتشارات انجمن آثار ملی]، 1343، ص141و142.</ref><ref>اقتداری، احمد. '''''آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج‌فارس و دریای عمان'''''. تهران: [https://anjom.ir/ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی]، 1375، ص139-145.</ref><ref>زنده‌دل، حسن. '''''استان بوشهر'''''. تهران: نشر ایرانگردان، 1377، ص64.</ref>. موقعیت بندری [[بوشهر]]، و رفت و آمد مردمانی با ملیت‌های گوناگون به آنجا، سبب پیشرفت فرهنگی مردم منطقه گردید، چنان‌که [[بوشهر]] از نخستین شهرهایی بود که دارای چاپخانه و روزنامه شد<ref>انوشه، حسن. '''''"بوشهر"'''''. دایره‌المعارف تشیع. ج3، ص503.</ref>، و محمدخان دشتی (قرن 14 ق.)، از فرمانروایان بانفوذ [[بوشهر]]، در قلعه‌ای در خورموج کتابخانه بزرگی برپا کرده بود که مجموعه‌ای از کتب خطی نفیس در آن نگهداری می‌شد<ref>نبوی، محمدحسن. '''''علما و نویسندگان بوشهر'''''. بوشهر: انتشارات پروین، 1377، ص69.</ref>. پس از آن، تا قرن 14 ق. هیچ‌گونه اطلاعی در زمینه وجود انواع کتابخانه‌ها در استان در دست نیست.

=== کتابخانه‌های عمومی ===
قدیمی‌ترین کتابخانه عمومی استان در بقعه شیخ حسن آل عصفور بوشهری (از علمای قرن 13 ق.) قرار داشت. مجموعه نفیس این کتابخانه معتبر که بیشتر آن را کتب خطی و تألیفات علمای آل عصفور تشکیل می‌داد، در اثر بی‌توجهی و رطوبت هوا نابود گردید و بخش باقی‌مانده آن به مناطق دیگر انتقال یافت<ref>نبوی، محمدحسن. '''''علما و نویسندگان بوشهر'''''. بوشهر: انتشارات پروین، 1377، ص53.</ref>. کتابخانه اسلامیه بوشهر نیز، که در سال 1324 ق. تأسیس شد، شامل مجموعه‌ای از کتاب‌ها و نشریات دینی قابل توجهی بوده است<ref>انصاری، نوش‌آفرین. '''''کتابخانه‌های ایران از تأسیس دارالفنون تا انقلاب مشروطیت'''''. آینده. س. دهم، 10 و 11 (دی و بهمن 1363)، ص675-676.</ref>.

در سال 1344، نخستین کتابخانه عمومی استان، به سبک جدید و متداول، در بندر ریگ گشایش یافت که (طبق آمار سال 1370) در حدود 10000 جلد کتاب و نشریه و 506 عضو داشته است.

از جمله کتابخانه‌های عمومی قابل ذکر استان می‌توان از کتابخانه عمومی برازجان (تأسیس 1347، با مجموعه 7000 جلد، 190 عضو، و 2 کارمند)، کتابخانه عمومی بوشهر (تأسیس 1348، با مجموعه 8000 جلد، 194 عضو، و 2 کارمند)، کتابخانه عمومی گناوه (تأسیس 1350، با مجموعه 7000 جلد، 112 عضو، و 1 کارمند)، کتابخانه عمومی اَهرَم (تأسیس 1350، با مجموعه 10500 جلد، 295 عضو، و 2 کارمند)، کتابخانه عمومی کنگان (با مجموعه 5000 جلد، 42 عضو، و 2 کارمند)، و کتابخانه عمومی دیلم (با مجموعه 4000 جلد، 161 عضو، و 2 کارمند) نام برد<ref>'''''شناسنامه کتابخانه‌های عمومی کشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور]، دبیرخانه، 1370، ص261-284.</ref>.

در سال 1378 تعداد کل کتابخانه‌های عمومی استان [[بوشهر]] 34 واحد بوده که دارای 190000 جلد کتاب و نشریه و 13760 عضو بوده است<ref>'''''خلاصه گزارش نیمه دوم 1378 کتابخانه‌های عمومی کشور'''''. تهران: [https://www.iranpl.ir/tag/%D9%87%DB%8C%D8%A6%D8%AA+%D8%A7%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%A1 هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور]، دبیرخانه، مدیریت مطالعات و برنامه‌ریزی پژوهشی، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>. افزون بر این، تعدادی کتابخانه عمومی وابسته به جمعیت [https://rcs.ir/ هلال احمر جمهوری اسلامی ایران] نیز در استان فعالیت داشته که دارای 33896 جلد کتاب و 2226 نفر کارمند بوده است<ref>'''''گزارش فرهنگی کشور: 1376'''''. تهران: [https://www.farhang.gov.ir/ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی]، معاونت پژوهشی و آموزشی، مرکز آمار و برنامه‌ریزی پژوهش‌های فرهنگی و هنری، 1378، ص34.</ref>، همچنین تعداد 46 واحد کتابخانه مسجد نیز در استان وجود دارد که دارای حدود 40000 جلد کتاب و 4052 عضو بوده‌اند<ref>'''''لیست کتابخانه‌های مساجد و امکانات موجود در آنها به تفکیک استان‌ها'''''. تهران: [https://masajed.farhang.gov.ir/ ستاد عالی هماهنگی و نظارت بر کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد]، مدیریت امور کتابخانه‌ها، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>.

نخستین کتابخانه کودکان و نوجوانان استان در سال 1355 در بوشهر گشایش یافت. پس از آن، در شهرهای گناوه (1370)، برازجان و خورموج (1371)، بندر دیلم (1375)، و بندر دیّر نیز کتابخانه‌های دیگری تأسیس شد که در سال 1378، مجموعه‌ای در حدود 50000 جلد، 3744 عضو، و 48 نفر کارمند داشته است<ref>اقتداری، احمد. '''''آثار شهرهای باستانی سواحل و جزایر خلیج‌فارس و دریای عمان'''''. تهران: [https://anjom.ir/ انجمن آثار و مفاخر فرهنگی]، 1375، ص3،12.</ref>.

=== کتابخانه‌های دانشگاهی ===
در سال 1376، تعداد 4 واحد مرکز دانشگاهی در استان فعالیت داشته که دارای کتابخانه بوده‌اند. کتابخانه دانشکده مامایی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، کتابخانه دانشگاه آزاد اسلامی، و کتابخانه دانشگاه پیام نور از جمله آنهاست. [https://lib.pgu.ac.ir/ کتابخانه مرکزی دانشگاه خلیج‌فارس (بوشهر)] نیز با 11327 جلد کتاب، 1500 عضو، و 5 کارمند در این استان فعالیت دارد<ref>'''''لیست مراکز بر اساس استان‌ها'''''. [تهران]: [https://kpf.ir/ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. معاونت فرهنگی]، [1377-1378] (پلی‌کپی)، ص36.</ref>.

=== کتابخانه‌های تخصصی ===
کتابخانه مرکز تحقیقات شیلات [[خلیج فارس|خلیج‌فارس]] (تأسیس 1358)، را می‌توان به‌عنوان نخستین کتابخانه تخصصی استان به‌شمار آورد. این کتابخانه تا سال 1377، دارای 34250 جلد کتاب و نشریه و 2 نفر کارمند بوده است. از دیگر کتابخانه‌های تخصصی قابل ذکر استان، می‌توان از کتابخانه سازمان میراث فرهنگی بوشهر (تأسیس 1369، با 300 جلد کتاب و 2 کارمند) و کتابخانه مرکز تحقیقات و مطالعات و سنجش صداوسیمای بوشهر (با مجموعه 2500 جلد، 240 عضو، و 1 کارمند) نام برد<ref>تعاونی، شیرین (خالقی)؛ عزیزی، ایراندخت. '''''راهنمای مراکز اسناد، کتابخانه‌های تخصصی، اختصاصی و دانشگاهی'''''. ویرایش 2. تهران: [https://www.nlai.ir/ کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران]، 1370، ص181و194.</ref><ref>'''''لیست مراکز بر اساس استان‌ها'''''. [تهران]: [https://kpf.ir/ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. معاونت فرهنگی]، [1377-1378] (پلی‌کپی)، ص52و53.</ref>.

=== کتابخانه‌های آموزشگاهی ===
در استان [[بوشهر]] 393 واحد کتابخانه آموزشگاهی فعالیت دارند. کتابخانه مدرسه سعادت، قدیمی‌ترین کتابخانه آموزشگاهی این استان است که در سال 1317 ق.، با مجموعه‌ای در حدود 500 جلد کتاب، تأسیس شد. این کتابخانه در سال 1370، دارای مجموعه‌ای بیش از 5500 جلد کتاب و 850 عضو بوده است<ref>سدیدالسلطنه بندرعباسی (کبابی)، محمدعلی خان. '''''سرزمین‌های شمالی پیرامون خلیج‌فارس و دریای عمان در صد سال پیش'''''. تهران: جهان معاصر، 1371، ص111.</ref><ref name=":0">'''''تعداد کل کتابخانه و کتاب در سطح مدارس کشور: گزارش شماره 8'''''. [تهران]: وزارت آموزش و پرورش، 1378 (پلی‌کپی)، ص1.</ref>. تا سال 1378، مجموعه کل کتابخانه‌های آموزشگاهی استان در حدود 400000 جلد و کارکنان آنها 50 نفر بوده است<ref name=":0" />.

== نیز نگاه کنید به ==
* [[کتابخانه های آذربایجان شرقی]]
* [[کتابخانه های آذربایجان غربی]]
* [[کتابخانه های ارامنه ایران]]
* [[کتابخانه های استان اردبیل]]
* [[کتابخانه های تهران]]
* [[کتابخانه های خراسان]]
* [[کتابخانه های خوزستان]]
* [[کتابخانه های زنجان]]
* [[کتابخانه های سمنان]]
* [[کتابخانه های سیستان و بلوچستان]]
* [[کتابخانه های فارس]]
* [[کتابخانه های قزوین]]
* [[کتابخانه های قم]]
* [[کتابخانه های کردستان]]
* [[کتابخانه های کرمان]]
* [[کتابخانه های کرمانشاه]]
* [[کتابخانه های كُهگيلويه و بويراحمد]]
* [[کتابخانه های لرستان]]
* [[کتابخانه های مازندران]]
* [[کتابخانه های هرمزگان]]
* [[کتابخانه های همدان]]
* [[کتابخانه های یزد]]
* [[کتابخانه های گیلان]]
* [[کتابخانه های استان گلستان]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
بوشهر، کتابخانه های (1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].

== نویسنده مقاله ==
مهناز علیجانی
[[رده:ارتباطات]]