نمایش مبدأ برای گفتار فقها درباره نوروز

مرحوم میلانی در کتاب «نوروز» نکات و اشارات ذیقیمتی را درباره این عید بزرگ ذکر کرده‌اند که عیناً نقل می‌شود:

«در کتاب طهارت -نماز -روزه و تجارت از [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]] بحث شده است. در باب طهارت فقها فتوی می‌دهند که از غسلهای مستحب غسل روز [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]] است.»

«علامه حلّی و شیخ طوسی و فیض کاشانی و آقا باقر بهبهانی در شرح مفاتیح فیض (قُدِّسَ سرّهم) می‌نویسند: دلیل بر استحباب غسل روز [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]]، روایت معلی‌بن خنیس است از [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|امام صادق(ع)]] درباره [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]] و آن روز تحویل خورشید است به برج حمل و اول سال ایرانیان است.» (شرح مفتاح، ص ۳۰۵).

«شیخ محمدحسن صاحب جواهر (قده) می‌نویسد: از مستحبات، غسل روز [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]] است بنابر مشهورین متأخرین، بلکه مخالفی برای استحباب آن ندیدم و نام جمعی از فقهاء را می‌برد بعد می‌گوید: استحباب غسل [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]] را فقهاء انکار نمی‌نمایند و جایی برای مناقشه درباره روایت معلی‌بن خنیس نمی‌ماند و روایت مناقب از حضرت موسی‌بن جعفر(ع) معارض آن نیست چون احتمال دارد آن حضرت از باب تقیه فرموده باشند و ممکن است آن روزی که منصور خلیفه عباسی می‌خواست عید نوروز بگیرد مطابق با واقع نبوده و مرحوم نراقی (قده) در مستند می‌نویسد: از غسلهای مستحب غسل روز [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]] است و صاحبان مصباح الفلاح و جامع الفقه و منتهی و قواعد در کتابهای خود نوشته‌اند. به دلیل خبر معلی‌بن خنیس.

«و نیز صاحب جواهر(قده) در نجاةالعباد از جمله مستحبات، غسل روز [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]] را می‌داند و نجاة العباد را آقای شیخ مرتضی انصاری و آقای سید محمدکاظم یزدی و آقای میرزا محمدتقی شیرازی و آقای شیخ کاظم خراسانی قدس سرهم حاشیه نموده‌اند و فتوای صاحب جواهر را قبول دارند و سیداسماعیل نوری (قده) در شرح نجاةالعباد دلیل صاحب جواهر را روایت معلی‌بن خنیس نوشته، شیخ مرتضی انصاری (قده) در کتاب طهارت شرحی در باب نوروز و استحباب غسل در آن روز نوشته‌اند. حاج آقا رضا همدانی (قده) در کتاب طهارت می‌نویسد. دسته‌ای از فقها تصریح نموده‌اند به مستحب بودن غسل نوروز بلکه قول مشهور بین متأخرین است و مراد از نوروز همان روزی است که بین مردم مشهور است، اما سایر گفته‌ها دلیلی غیر از حدس و اجتهاد شخصی و اعتماد به نقل کسانی که گفته آنها ثابت نمی‌باشد، نیست.

«و شیخ زین العابدین مازندرانی(قده) در ذخیرةالعباد که آن را شیخ محمّدحسین مازندرانی و آقای میرزا محمدتقی شیرازی و آقای سید محمدکاظم یزدی قدس‌سرهم حاشیه نموده‌اند می‌نویسد: سیزدهم از غسلهای مستحب، روز [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]] است و شیخ محمدحسن مامقانی (قده) در رساله خود می‌نویسد: مقصد دوم در غسلهای سنتی است و آن بسیار است دور نیست‌که عدد آنها منتهی به صد غسل بشود و معروف آنها چند غسل است که در این محضر ذکر می‌شود: غسل روز عید [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]] و معروف است که آن روزی است که شمس به اول درجه برج حمل منتقل می‌شود. (رساله فارسی شیخ محمد حسن مامقانی).

«شیخ بهائی و حاج میرزا خلیل و میرزا محمدتقی شیرازی قدس سرهم در منتخب نجاةالعباد که آنرا آقای سید محمدکاظم یزدی و آقای صدر قدس‌سرهم حاشیه نموده‌اند و آقای حاج آقا حسین قمی(قدس سره) در ذخیرةالعباد که آن را مرحوم آقای والد قدس سره حاشیه نموده‌اند و آقای سیدمحمد فیروزآبادی (ذخیرةالعباد فیروزآبادی) و شیخ محمدحسین کاشف الغطاء (زادالمقلدین) و آقای سید محسن حکیم (منهاج‌الصالحین) و آقای سیدعبدالهادی شیرازی در ذخیرةالعباد که آن را سیدمحمد تقی خوانساری و میرزا آقا اصطهباناتی حاشیه نموده‌اند و مرحوم آقای حاج آقا حسین بروجردی در توضیح‌المسایل که آن را آقای میرزا عبدالهادی شیرازی و آقای حکیم و آقای شاهرودی و آقای خوئی و آقای والد و آقای شریعتمداری و آقای گلپایگانی و آقای خوانساری و صاحب تحریرالوسیله حاشیه نموده‌اند همه غسل روز [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]] را مستحب دانسته‌اند.

«غسلهای مستحب» و مرحوم آقای سید محمدکاظم یزدی در عروةالوثقی و آقایان مراجع تقلید که آن را حاشیه نموده‌اند، نائینی، سیدابوالحسن اصفهانی، حاج آقا حسین قمی، آقای بروجردی، و آقای شیخ محمدحسین اصفهانی، آقا ضیاء عراقی، شیخ عبدالکریم یزدی، آقا سید جمال گلپایگانی، آقا سید یونس اردبیلی، سیدابراهیم اصطهباناتی، حاج میرزا حسن بجنوردی، آقا سید محمد حجت، آقامیرزا عبدالهادی شیرازی، حاج شیخ محمّد امامی خوانساری، آقای سید محسن حکیم، آقای والد سید محمدهادی میلانی، آقای سیدمحمد فیروزآبادی، آقا سید محمود شاهرودی، آقا شیخ محمد تقی آملی در مصباح الهدی ج ۹ ص ۶۴ دلیل مستحب بودن غسل [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]] را نوشته‌اند، رضوان‌الله علیهم و حضرات آقایان مراجع اخیر: آقای خوئی، آقای خوانساری، آقای شریعتمداری، آقای سیدمحمدرضاگلپایگانی و مرحوم آقا سیدابوالحسن در وسیلةالنجاة که آن را شیخ محمدرضا آل‌یاسین و آقا سید جمال گلپایگانی و آقا سیدجواد تبریزی در بقیةالهداة فی شرح وسیلةالنجاة ج ۱، ص ۷۸۸ و آقا سید حسین خمامی و آقای والد و آقا میرزا مهدی شیرازی رضوان‌الله علیهم و آقاسید محمّدرضاگلپایگانی و تحریرالوسیله ج ۱، ص ۲۸۸ غسل روز نوروز را مستحب دانسته‌اند و شیخ حبیب کاشانی در مُنقذالمنافع جلد دوم در باب صلاة فقهاء و یکی از نمازهای مستحب نماز روز [[نوروز جشن طبیعت|نوروز]] دانسته‌اند.

«شیخ طوسی و شیخ جعفر در کشف‌الغطاء مستحب دانسته‌اند. بدلیل امر [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|امام صادق(ع)]] و شیخ محمدحسن صاحب جواهر و سیداسماعیل نوروزی و میرزا ابوتراب خوانساری و فاضل ایروانی و شیخ عبدالمحسن خاقانی و آقاشیخ محمدحسین نائینی و آقای شیخ مرتضی انصاری و آقای خوئی و آقا سید محمدکاظم یزدی در عروةالوثقی و همه مراجعی که عروه را حاشیه نموده‌اند امضاء نموده‌اند، فتوای مرحوم یزدی را (عروةالوثقی فصل اقسام الصوم و اما المندوبه به اقسام منها یوم النیروز) و آقای بروجردی (در توضیح) و همه کسانی‌که توضیح را حاشیه نموده‌اند و آقاسیدابوالحسن اصفهانی در وسیله که این فتوی مورد قبول کسانی است که وسیله را حاشیه یا شرح نموده‌اند. (وسیلة النجاة القول فی اقسام الصوم) و در باب تجارت. در مسأله خرید و فروش.

«شیخ طوسی (قده) ربیع سلم فتوا می‌دهد جائز است فروشنده مدت را روز نوروز قرار دهد چون معلوم است آن نزد مردم<ref>مبسوط، ج ۲، ص ۱۷۱.</ref>.

«خلاصه پنجاه و چند نفر از فقهاء درباره نوروز فتوا داده‌اند<ref>میلانی، سید محمد علی، '''''نوروز'''''، حسینیه ارشاد، تهران: ۱۳۵۹، ص ۳۶ تا ۴۱.</ref>.»

== نیز نگاه کنید به ==

* [[نوروز در روایات اسلامی]]
* [[روایت های شیعه راجع به نوروز]]
* [[بررسی روایت معلی‌ بن خنیس]]
* [[نوروز در روایات اهل تسنّن]]
* [[نوروز در اسلام روزی است مبارک]]
* [[سوال از فقها در مورد نوروز|سؤال از فقها در مورد نوروز]]

== مآخذ ==
<references />
== منبع اصلی ==
شعبانی، رضا (1379). آداب و رسوم نوروز. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی.]

== نویسنده مقاله ==
رضا شعبانی
[[رده:فرهنگ و نظام فرهنگی]]