https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D9%85 2026-06-21T18:41:26Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D9%85&diff=7292&oldid=prev 2025-05-08T21:07:30Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۰۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8">خط ۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آبگرم‌های نمکدار را هم «آبْ زاغی»، «آب شور» و «شوراب» و در آذربایجان «زَیْ سُو» و «یِشُورْ سُو» می‌نامند. «زاغ» و «زَی» صورت‌های فارسی واژه «زاج» (سولفات مضاعف آلومینیوم با فلزی دیگر) است&lt;ref&gt;&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جغرافیایی ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، جلد  1، 3، 5، 6، 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;شیندلر، هوتوم و دیگران. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سه سفرنامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به كوشش قدرت‌الله روشنی، تهران: توس، 1356.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;سدید السلطنه (كبابی)، محمدعلی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بندرعباس و خلیج فارس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به كوشش علی ستایش، تهران: دنیای كتاب، 1363.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;جنیدی، محمدجواد. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چشمه‌های معدنی ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تبریز: دانشگاه تبریز، 1348.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آبگرم‌های نمکدار را هم «آبْ زاغی»، «آب شور» و «شوراب» و در آذربایجان «زَیْ سُو» و «یِشُورْ سُو» می‌نامند. «زاغ» و «زَی» صورت‌های فارسی واژه «زاج» (سولفات مضاعف آلومینیوم با فلزی دیگر) است&lt;ref&gt;&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جغرافیایی ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، جلد  1، 3، 5، 6، 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;شیندلر، هوتوم و دیگران. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سه سفرنامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به كوشش قدرت‌الله روشنی، تهران: توس، 1356.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;سدید السلطنه (كبابی)، محمدعلی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بندرعباس و خلیج فارس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به كوشش علی ستایش، تهران: دنیای كتاب، 1363.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;جنیدی، محمدجواد. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چشمه‌های معدنی ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تبریز: دانشگاه تبریز، 1348.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از دیرباز چشمه‌های آبگرم در سراسر [[ایران]]، به ویژه در دامنه کوه‌های البرز و زاگرس پراکنده بوده‌اند. جغرافیدانان و تاریخنویسان قدیم اسلامی از سده 3 ق به این سو به برخی از مشهورترین آبگرم‌های [[ایران]] اشاره کرده‌اند. برخی از آبادی‌ها به نام چشمه‌های آبگرمی که در آن‌ها هست، نامیده می‌شوند، مانند روستاهای «گَنده چشمه»، ازدهستان احمدآباد فریمان [[مشهد]]، «آبْ گَندَو» از دهستان سرگچ بخش جانَکی گرمسیر در [[اهواز]] و «گِنَو» از دهستان ایسین بخش مرکزی شهرستان بندرعباس.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از دیرباز چشمه‌های آبگرم در سراسر [[ایران]]، به ویژه در دامنه کوه‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>البرز<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و زاگرس پراکنده بوده‌اند. جغرافیدانان و تاریخنویسان قدیم اسلامی از سده 3 ق به این سو به برخی از مشهورترین آبگرم‌های [[ایران]] اشاره کرده‌اند. برخی از آبادی‌ها به نام چشمه‌های آبگرمی که در آن‌ها هست، نامیده می‌شوند، مانند روستاهای «گَنده چشمه»، ازدهستان احمدآباد فریمان [[مشهد]]، «آبْ گَندَو» از دهستان سرگچ بخش جانَکی گرمسیر در [[اهواز]] و «گِنَو» از دهستان ایسین بخش مرکزی شهرستان بندرعباس.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسندگان قدیم گهگاه به خواص درمانی آبگرم‌ها اشاره کرده‌اند. ابن فقیه در &#039;&#039;مختصرالبلدان&#039;&#039; اثر درمانی آبگرم‌های [[همدان]] را بر بیماری نقرس و بادهای مزمن، ابودلف در &#039;&#039;سفرنامه&#039;&#039;‌اش خاصیت آبگرم زراوند را التیام‌بخش دُمل‌ها و زخم‌های تن و شکستگی استخوان و حمدالله مستوفی در &#039;&#039;نزهه القلوب&#039;&#039; آب چشمه‌های گرماب دامغان را درمان کننده جَرَب و قولنج و آبگرم فراوَزْ یا فراوه را شفابخش تب و نوبه نوشته‌اند.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسندگان قدیم گهگاه به خواص درمانی آبگرم‌ها اشاره کرده‌اند. ابن فقیه در &#039;&#039;مختصرالبلدان&#039;&#039; اثر درمانی آبگرم‌های [[همدان]] را بر بیماری نقرس و بادهای مزمن، ابودلف در &#039;&#039;سفرنامه&#039;&#039;‌اش خاصیت آبگرم زراوند را التیام‌بخش دُمل‌ها و زخم‌های تن و شکستگی استخوان و حمدالله مستوفی در &#039;&#039;نزهه القلوب&#039;&#039; آب چشمه‌های گرماب دامغان را درمان کننده جَرَب و قولنج و آبگرم فراوَزْ یا فراوه را شفابخش تب و نوبه نوشته‌اند.  </div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-5417:rev-7292:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D9%85&diff=5417&oldid=prev 2025-05-02T09:18:43Z

<p><span class="autocomment">نویسنده مقاله</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25">خط ۲۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[اهواز]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[اهواز]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[همدان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[همدان]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[تبریز]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[تبریز]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l35">خط ۳۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</del>رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</del>رده:مردم شناسی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مردم شناسی]]</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-5416:rev-5417:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D9%85&diff=5416&oldid=prev 2025-05-02T09:18:20Z

<p><span class="autocomment">نیز نگاه کنید به</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l19">خط ۱۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مشهد]] </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[سمنان]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[مشهد]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[[سمنان]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[کرمان]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[[کرمان]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[[اهواز]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اهواز]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[[همدان]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[[تبریز]]   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[همدان]]  </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[تبریز]]   </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l39">خط ۳۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مردم شناسی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:مردم شناسی]]</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-5415:rev-5416:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D9%85&diff=5415&oldid=prev 2025-05-02T09:04:32Z

<p><span class="autocomment">مآخذ</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8">خط ۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آبگرم‌های نمکدار را هم «آبْ زاغی»، «آب شور» و «شوراب» و در آذربایجان «زَیْ سُو» و «یِشُورْ سُو» می‌نامند. «زاغ» و «زَی» صورت‌های فارسی واژه «زاج» (سولفات مضاعف آلومینیوم با فلزی دیگر) است&lt;ref&gt;&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جغرافیایی ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، جلد  1، 3، 5، 6، 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;شیندلر، هوتوم و دیگران. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سه سفرنامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به كوشش قدرت‌الله روشنی، تهران: توس، 1356.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;سدید السلطنه (كبابی)، محمدعلی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بندرعباس و خلیج فارس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به كوشش علی ستایش، تهران: دنیای كتاب، 1363.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;جنیدی، محمدجواد. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چشمه‌های معدنی ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تبریز: دانشگاه تبریز، 1348.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آبگرم‌های نمکدار را هم «آبْ زاغی»، «آب شور» و «شوراب» و در آذربایجان «زَیْ سُو» و «یِشُورْ سُو» می‌نامند. «زاغ» و «زَی» صورت‌های فارسی واژه «زاج» (سولفات مضاعف آلومینیوم با فلزی دیگر) است&lt;ref&gt;&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جغرافیایی ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، جلد  1، 3، 5، 6، 8.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;شیندلر، هوتوم و دیگران. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سه سفرنامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به كوشش قدرت‌الله روشنی، تهران: توس، 1356.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;سدید السلطنه (كبابی)، محمدعلی. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بندرعباس و خلیج فارس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به كوشش علی ستایش، تهران: دنیای كتاب، 1363.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;جنیدی، محمدجواد. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چشمه‌های معدنی ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تبریز: دانشگاه تبریز، 1348.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از دیرباز چشمه‌های آبگرم در سراسر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران، </del>به ویژه در دامنه کوه‌های البرز و زاگرس پراکنده بوده‌اند. جغرافیدانان و تاریخنویسان قدیم اسلامی از سده 3 ق به این سو به برخی از مشهورترین آبگرم‌های [[ایران]] اشاره کرده‌اند. برخی از آبادی‌ها به نام چشمه‌های آبگرمی که در آن‌ها هست، نامیده می‌شوند، مانند روستاهای «گَنده چشمه»، ازدهستان احمدآباد فریمان [[مشهد]]، «آبْ گَندَو» از دهستان سرگچ بخش جانَکی گرمسیر در [[اهواز]] و «گِنَو» از دهستان ایسین بخش مرکزی شهرستان بندرعباس.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از دیرباز چشمه‌های آبگرم در سراسر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ایران]]، </ins>به ویژه در دامنه کوه‌های البرز و زاگرس پراکنده بوده‌اند. جغرافیدانان و تاریخنویسان قدیم اسلامی از سده 3 ق به این سو به برخی از مشهورترین آبگرم‌های [[ایران]] اشاره کرده‌اند. برخی از آبادی‌ها به نام چشمه‌های آبگرمی که در آن‌ها هست، نامیده می‌شوند، مانند روستاهای «گَنده چشمه»، ازدهستان احمدآباد فریمان [[مشهد]]، «آبْ گَندَو» از دهستان سرگچ بخش جانَکی گرمسیر در [[اهواز]] و «گِنَو» از دهستان ایسین بخش مرکزی شهرستان بندرعباس.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسندگان قدیم گهگاه به خواص درمانی آبگرم‌ها اشاره کرده‌اند. ابن فقیه در &#039;&#039;مختصرالبلدان&#039;&#039; اثر درمانی آبگرم‌های [[همدان]] را بر بیماری نقرس و بادهای مزمن، ابودلف در &#039;&#039;سفرنامه&#039;&#039;‌اش خاصیت آبگرم زراوند را التیام‌بخش دُمل‌ها و زخم‌های تن و شکستگی استخوان و حمدالله مستوفی در &#039;&#039;نزهه القلوب&#039;&#039; آب چشمه‌های گرماب دامغان را درمان کننده جَرَب و قولنج و آبگرم فراوَزْ یا فراوه را شفابخش تب و نوبه نوشته‌اند.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسندگان قدیم گهگاه به خواص درمانی آبگرم‌ها اشاره کرده‌اند. ابن فقیه در &#039;&#039;مختصرالبلدان&#039;&#039; اثر درمانی آبگرم‌های [[همدان]] را بر بیماری نقرس و بادهای مزمن، ابودلف در &#039;&#039;سفرنامه&#039;&#039;‌اش خاصیت آبگرم زراوند را التیام‌بخش دُمل‌ها و زخم‌های تن و شکستگی استخوان و حمدالله مستوفی در &#039;&#039;نزهه القلوب&#039;&#039; آب چشمه‌های گرماب دامغان را درمان کننده جَرَب و قولنج و آبگرم فراوَزْ یا فراوه را شفابخش تب و نوبه نوشته‌اند.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l14">خط ۱۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گل و لای برخی چشمه‌های آبگرم و معدنی نیز برای درمان بیماری‌های درد مفاصل، عِرْق النِّساء (سیاتیک)، نقرس، کوفتگی ماهیچه‌ها و عارضه‌های پوستی به کار می‌رفته و می‌رود. «آب اندرمان» در باختر شهرری و «شورابیل» در نزدیکی اردبیل از جمله چشمه‌هایی هستند که گل و لای آن‌ها برای درمان به کار می‌روند، برخی از آبگرم‌ها بر حسب رنگ آب مانند «سیه چشمه» در چالدران، «آب سیاه» در رامسر، «قره سو» (آب سیاه) و «ساری سو» (زرد آب) در اردبیل و «آب سودا» (آب سیاه) در محلات؛ برخی دیگر بنا بر خاصیت درمانی‌شان، مانند «درمان آب» در جنوب غربی اورمیه، «آبْ اَندَرمان» در شهرری، «آب شفا» یا «چشمه شفا» و «چشمه حکیم» در نزدیکی دهکده آبگرم محلات؛ و شماری هم به سبب درمان بیماری‌های خاص مانند چشمه‌های «آبْ کَچَلی»، «آب مفاصل» در محلات، چشمه «حوض کَچَلی»، در وَرْتون [[اصفهان]]، «آب قولنج» در کوهستان شمال غربی [[سمنان]]، «گَروُ» (گَر آب) در کوی شتربان [[تبریز]]، «قُوتوُرسُویی» (آبْ جَرَب) در کوهپایه گوگوردلیِ داغ سبلان در جنوب شرقی مشکین شهر و «آب زَرْدابا» (درمان بخش زردی یا یرقان) در نزدیکی اردبیل نامگذاری شده‌اند. برخی از آبگرم‌ها به سلیمان نبی و امامان، به ویژه [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)|علی (ع)]] و [[علی بن موسی الرضا(ع)|امام رضا (ع)]] و مقدسان دیگر منسوب شده‌اند و متبرک و شفابخش شمرده می‌شوند. چشمه آب علی در درّه آه در شمال شرق [[استان تهران|تهران]]، «چشمه علی» در نزدیکی روستای آستانه [[مشهد]]، «حوض [[علی بن موسی الرضا(ع)|امام رضا]]» در ورتون نمونه‌هایی از این چشمه‌ها هستند.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گل و لای برخی چشمه‌های آبگرم و معدنی نیز برای درمان بیماری‌های درد مفاصل، عِرْق النِّساء (سیاتیک)، نقرس، کوفتگی ماهیچه‌ها و عارضه‌های پوستی به کار می‌رفته و می‌رود. «آب اندرمان» در باختر شهرری و «شورابیل» در نزدیکی اردبیل از جمله چشمه‌هایی هستند که گل و لای آن‌ها برای درمان به کار می‌روند، برخی از آبگرم‌ها بر حسب رنگ آب مانند «سیه چشمه» در چالدران، «آب سیاه» در رامسر، «قره سو» (آب سیاه) و «ساری سو» (زرد آب) در اردبیل و «آب سودا» (آب سیاه) در محلات؛ برخی دیگر بنا بر خاصیت درمانی‌شان، مانند «درمان آب» در جنوب غربی اورمیه، «آبْ اَندَرمان» در شهرری، «آب شفا» یا «چشمه شفا» و «چشمه حکیم» در نزدیکی دهکده آبگرم محلات؛ و شماری هم به سبب درمان بیماری‌های خاص مانند چشمه‌های «آبْ کَچَلی»، «آب مفاصل» در محلات، چشمه «حوض کَچَلی»، در وَرْتون [[اصفهان]]، «آب قولنج» در کوهستان شمال غربی [[سمنان]]، «گَروُ» (گَر آب) در کوی شتربان [[تبریز]]، «قُوتوُرسُویی» (آبْ جَرَب) در کوهپایه گوگوردلیِ داغ سبلان در جنوب شرقی مشکین شهر و «آب زَرْدابا» (درمان بخش زردی یا یرقان) در نزدیکی اردبیل نامگذاری شده‌اند. برخی از آبگرم‌ها به سلیمان نبی و امامان، به ویژه [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)|علی (ع)]] و [[علی بن موسی الرضا(ع)|امام رضا (ع)]] و مقدسان دیگر منسوب شده‌اند و متبرک و شفابخش شمرده می‌شوند. چشمه آب علی در درّه آه در شمال شرق [[استان تهران|تهران]]، «چشمه علی» در نزدیکی روستای آستانه [[مشهد]]، «حوض [[علی بن موسی الرضا(ع)|امام رضا]]» در ورتون نمونه‌هایی از این چشمه‌ها هستند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ساختن زیارتگاه از قدیم در کنار چشمه‌های آبگرم معمول بوده و گاهی چشمه‌ها به نام صاحب مزارها خوانده می‌شوند، مانند چشمه «سید اسماعیل» در کنار مزار سید اسماعیل در راه رشت به قصبه خرم‌آباد تنکابن. برخی از این چشمه‌ها را برآورنده نیازها و آرزوها پنداشته و ازاین رو نامشان را «آبْ مراد» گذاشته‌اند، مانند چشمه‌های «آب مُراد» در چهار فرسخی غرب [[کرمان]] که مسلمانان و زرتشتیان هر دو از آن‌ها مرادخواهی می‌کنند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ساختن زیارتگاه از قدیم در کنار چشمه‌های آبگرم معمول بوده و گاهی چشمه‌ها به نام صاحب مزارها خوانده می‌شوند، مانند چشمه «سید اسماعیل» در کنار مزار سید اسماعیل در راه رشت به قصبه خرم‌آباد تنکابن. برخی از این چشمه‌ها را برآورنده نیازها و آرزوها پنداشته و ازاین رو نامشان را «آبْ مراد» گذاشته‌اند، مانند چشمه‌های «آب مُراد» در چهار فرسخی غرب [[کرمان]] که مسلمانان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زرتشتی، دین|</ins>زرتشتیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>هر دو از آن‌ها مرادخواهی می‌کنند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مردم برای بهره‌گیری از این چشمه‌ها و حمام کردن در آبِ گرم ‌آن‌ها حمام‌ها و اتاقکهای سرپوشیده در کنار آن‌ها ساخته‌اند و آب آن‌ها را از جوی‌هایی که درون خزینه‌های آن‌ها می‌بردند. کهن ترین این حمام‌ها، که نقش درمانی نیز داشته‌اند، حمام آبگرم شمال غربی [[سمنان]] بود، که امروزه آثاری خشت و گلی از آن‌ها و بناهای دیگر اطراف آن بازمانده که به «قلعه آبگرم» معروف شده است. در دهه‌های اخیر ده‌ها گرمابه در دهستان آبگرم لاریجان در کنار حمام‌های شاه عباسی و در آبگرم محلات ساخته‌اند&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مردم برای بهره‌گیری از این چشمه‌ها و حمام کردن در آبِ گرم ‌آن‌ها حمام‌ها و اتاقکهای سرپوشیده در کنار آن‌ها ساخته‌اند و آب آن‌ها را از جوی‌هایی که درون خزینه‌های آن‌ها می‌بردند. کهن ترین این حمام‌ها، که نقش درمانی نیز داشته‌اند، حمام آبگرم شمال غربی [[سمنان]] بود، که امروزه آثاری خشت و گلی از آن‌ها و بناهای دیگر اطراف آن بازمانده که به «قلعه آبگرم» معروف شده است. در دهه‌های اخیر ده‌ها گرمابه در دهستان آبگرم لاریجان در کنار حمام‌های شاه عباسی و در آبگرم محلات ساخته‌اند&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مشهد]] </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سمنان]] </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کرمان]] </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اهواز]] </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[همدان]] </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تبریز]]  </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مردم شناسی]]</ins></div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-5414:rev-5415:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D9%85&diff=5414&oldid=prev 2025-05-02T09:01:39Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۱</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آبگرم'''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چشمه‌هايي </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرماي </del>بالا و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داراي برخي </del>املاح و مواد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معدني</del>. آبگرم‌ها را از لحاظ منشاء <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌توان </del>به دو دسته <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقسيم كرد</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1- آبگرم‌هاي سطحي كه گرماي طبيعي دارند و از سطح زمين سرچشمه مي‌گيرند. و در زمين فرو مي‌روند و پس از گذشتن از حدود 3000 متر لايه‌هاي گوناگون زمين، گرماي مواد كاني اين لايه‌ها را مي گيرند و از راه‌هاي ديگر به سطح زمين باز مي‌گردند. 2- آبگرم‌هاي عمقي كه بيشتر از بخار خميرة سنگ‌هاي سوزان درون پوستة زمين در عمق 20000 متري منشاء مي‌گيرند. گرماي اين آب‌ها به عمق و سرعت بالا آمدن آن‌ها بستگي دارد. دماي آبگرم‌هاي عمقي گاه به 100 درجه سانتي‌گراد مي‌رسد.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آبگرم'''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چشمه‌هایی </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرمای </ins>بالا و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارای برخی </ins>املاح و مواد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معدنی</ins>. آبگرم‌ها را از لحاظ منشاء <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌توان </ins>به دو دسته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقسیم کرد</ins>:  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبگرم‌ها داراي برخي تركيبات شيميايي و رنگ و بو </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا مزة خاص هستند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مثلاً آبگرم‌هاي با تركيبات گوگردي مانند سولفور </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سولفات رنگ شيري يا آبي، </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با ئيدروژن سولفوره بوي تخم مرغ گنديده؛ با تركيبات آهن، رنگ سرخ يا اُخرايي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مزة گَس؛ </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با نمك‌هايي مانند كلرور سديم (نمك طعام) و يدور سديم مزة شور و تلخ دارند</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;(1)&lt;/sup&gt; مردم آبگرم‌هاي گوگرددار را «آب گوگردي»، «آب كبريتي»، «گَنْدَو» (= گَند آب) و «گنَده چشمه» مي‌نامند</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># آبگرم‌های سطحی که گرمای طبیعی دارند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از سطح زمین سرچشمه می‌گیرند</ins>. و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در زمین فرو می‌روند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پس از گذشتن از حدود 3000 متر لایه‌های گوناگون زمین، گرمای مواد کانی این لایه‌ها را می گیرند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از راه‌های دیگر به سطح زمین باز می‌گردند. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># آبگرم‌های عمقی که بیشتر از بخار خمیره سنگ‌های سوزان درون پوسته زمین در عمق 20000 متری منشاء می‌گیرند. گرمای این آب‌ها به عمق </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرعت بالا آمدن آن‌ها بستگی دارد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دمای آبگرم‌های عمقی گاه به 100 درجه سانتی‌گراد می‌رسد</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبگرم‌هاي نمكدار را هم «آبْ زاغي»، «آب شور» </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«شوراب» </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در آذربايجان «زَيْ سُو» </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«يِشُورْ سُو» مي‌نامند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«زاغ» </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«زَي» صورت‌هاي فارسي واژة «زاج» (</del>سولفات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مضاعف آلومينيوم </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فلزي ديگر</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است</del>.&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/sup&gt; </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبگرم‌ها دارای برخی ترکیبات شیمیایی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رنگ </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بو </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا مزه خاص هستند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مثلاً آبگرم‌های با ترکیبات گوگردی مانند سولفور </ins>و سولفات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رنگ شیری یا آبی، و با ئیدروژن سولفوره بوی تخم مرغ گندیده؛ با ترکیبات آهن، رنگ سرخ یا اُخرایی و مزه گَس؛ و </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمکهایی مانند کلرور سدیم (نمک طعام</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و یدور سدیم مزه شور و تلخ دارند&lt;ref name=":0"&gt;بلوكباشی، علی. «آبگرم». '''''دائره المعارف بزرگ اسلامی'''''. جلد1، ص. 1367</ins>.&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. مردم آبگرم‌های گوگرددار را «آب گوگردی»، «آب کبریتی»، «گَنْدَو» </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">= گَند آب</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و «گنَده چشمه» می‌نامند. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از ديرباز چشمه‌هاي آبگرم </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سراسر ايران، به ويژه در دامنة كوه‌هاي البرز </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زاگرس پراكنده بوده‌اند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جغرافيدانان </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاريخنويسان قديم اسلامي از سدة 3 ق </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين سو </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخي از مشهورترين آبگرم‌هاي ايران اشاره كرده‌اند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخي از آبادي‌ها به نام چشمه‌هاي آبگرمي كه در آن‌ها هست، ناميده مي‌شوند، مانند روستاهاي «گَنده چشمه»، ازدهستان احمدآباد فريمان مشهد، «آبْ گَندَو» از دهستان سرگچ بخش جانَكي گرمسير در اهواز و «گِنَو» از دهستان ايسين بخش مركزي شهرستان بندرعباس</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبگرم‌های نمکدار را هم «آبْ زاغی»، «آب شور» و «شوراب» و </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آذربایجان «زَیْ سُو» و «یِشُورْ سُو» می‌نامند. «زاغ» </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«زَی» صورت‌های فارسی واژه «زاج» (سولفات مضاعف آلومینیوم با فلزی دیگر) است&lt;ref&gt;'''''فرهنگ جغرافیایی ایران'''''، جلد  1، 3، 5، 6، 8</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;شیندلر، هوتوم </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگران. '''''سه سفرنامه'''''، </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوشش قدرت‌الله روشنی، تهران: توس، 1356.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;سدید السلطنه (كبابی)، محمدعلی. '''''بندرعباس و خلیج فارس'''''، </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوشش علی ستایش، تهران: دنیای كتاب، 1363</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/ref&gt;&lt;ref name=":1"&gt;جنیدی، محمدجواد. '''''چشمه‌های معدنی ایران'''''، تبریز: دانشگاه تبریز، 1348.&lt;/ref&gt;</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نويسندگان قديم گهگاه </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواص درماني آبگرم‌ها </del>اشاره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده‌اند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن فقيه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''مختصرالبلدان'' اثر درماني آبگرم‌هاي همدان را بر بيماري نقرس و بادهاي مزمن، ابودلف </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''سفرنامه''‌اش خاصيت آبگرم زراوند را التيام‌بخش دُمل‌ها و زخم‌هاي تن و شكستگي استخوان و حمدالله مستوفي در ''نزهة القلوب'' آب چشمه‌هاي گرماب دامغان را درمان كنندة جَرَب و قولنج و آبگرم فراوَزْ يا فراوه را شفابخش تب </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوبه نوشته‌اند</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از دیرباز چشمه‌های آبگرم در سراسر ایران، </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ویژه در دامنه کوه‌های البرز و زاگرس پراکنده بوده‌اند. جغرافیدانان و تاریخنویسان قدیم اسلامی از سده 3 ق به این سو به برخی از مشهورترین آبگرم‌های [[ایران]] </ins>اشاره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده‌اند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی از آبادی‌ها به نام چشمه‌های آبگرمی که </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌ها هست، نامیده می‌شوند، مانند روستاهای «گَنده چشمه»، ازدهستان احمدآباد فریمان [[مشهد]]، «آبْ گَندَو» از دهستان سرگچ بخش جانَکی گرمسیر </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اهواز]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«گِنَو» از دهستان ایسین بخش مرکزی شهرستان بندرعباس</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گل و لاي برخي چشمه‌هاي آبگرم و معدني نيز براي درمان بيماري‌هاي درد مفاصل، عِرْق النِّساء (سياتيك)، نقرس، كوفتگي ماهيچه‌ها و عارضه‌هاي پوستي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كار مي‌رفته و مي‌رود</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«آب اندرمان» </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باختر شهرري و «شورابيل» در نزديكي اردبيل از جمله چشمه‌هايي هستند كه گل و لاي آن‌ها براي درمان به كار مي‌روند، برخي از آبگرم‌ها </del>بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حسب رنگ آب مانند «سيه چشمه» در چالدران، «آب سياه» در رامسر، «قره سو» (آب سياه) </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ساري سو» (زرد آب) </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اردبيل </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«آب سودا» (آب سياه) در محلات؛ برخي ديگر بنا بر خاصيت درماني‌شان، مانند «درمان آب» در جنوب غربي اورميه، «آبْ اَندَرمان» در شهرري، «آب شفا» يا «چشمه شفا» </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«چشمه حكيم» در نزديكي دهكدة آبگرم محلات؛ </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شماري هم به سبب درمان بيماري‌هاي خاص مانند چشمه‌هاي «آبْ كَچَلي»، «آب مفاصل» در محلات، چشمة «حوض كَچَلي»، </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وَرْتون اصفهان، «آب قولنج» در كوهستان شمال غربي سمنان، «گَروُ» (گَر </del>آب<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) در كوي شتربان تبريز، «قُوتوُرسُويي» (آبْ </del>جَرَب<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) در كوهپاية گوگوردليِ داغ سبلان در جنوب شرقي مشكين شهر و «آب زَرْدابا» (درمان بخش زردي يا يرقان) در نزديكي اردبيل نامگذاري شده‌اند. برخي از آبگرم‌ها به سليمان نبي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امامان، به ويژه علي (ع) </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امام رضا (ع) </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقدسان ديگر منسوب شده‌اند و متبرك و شفابخش شمرده مي‌شوند. چشمة آب علي در درّه آه در شمال شرق تهران، «چشمه علي» در نزديكي روستاي آستانة مشهد، «حوض امام رضا» در ورتون نمونه‌هايي از اين چشمه‌ها هستند</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نویسندگان قدیم گهگاه </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواص درمانی آبگرم‌ها اشاره کرده‌اند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن فقیه </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''مختصرالبلدان'' اثر درمانی آبگرم‌های [[همدان]] را </ins>بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیماری نقرس </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بادهای مزمن، ابودلف </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''سفرنامه''‌اش خاصیت آبگرم زراوند را التیام‌بخش دُمل‌ها </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زخم‌های تن </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شکستگی استخوان </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمدالله مستوفی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''نزهه القلوب'' </ins>آب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چشمه‌های گرماب دامغان را درمان کننده </ins>جَرَب و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قولنج </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبگرم فراوَزْ یا فراوه را شفابخش تب </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوبه نوشته‌اند</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساختن زيارتگاه از قديم در كنار چشمه‌هاي </del>آبگرم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معمول بوده </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گاهي چشمه‌ها </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نام صاحب مزارها خوانده مي‌شوند، مانند چشمة «سيد اسماعيل» </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كنار مزار سيد اسماعيل </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">راه رشت </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قصبة خرم‌آباد تنكابن. برخي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين چشمه‌ها را برآورندة نيازها </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آرزوها پنداشته </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ازاين رو نامشان را </del>«آبْ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مراد» گذاشته‌اند، </del>مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چشمه‌هاي </del>«آب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مُراد» </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چهار فرسخي غرب كرمان كه مسلمانان </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زرتشتيان هر دو </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن‌ها مرادخواهي مي‌كنند</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گل و لای برخی چشمه‌های </ins>آبگرم و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معدنی نیز برای درمان بیماری‌های درد مفاصل، عِرْق النِّساء (سیاتیک)، نقرس، کوفتگی ماهیچه‌ها و عارضه‌های پوستی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کار می‌رفته و می‌رود. «آب اندرمان» </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باختر شهرری و «شورابیل» </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نزدیکی اردبیل از جمله چشمه‌هایی هستند که گل و لای آن‌ها برای درمان </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کار می‌روند، برخی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبگرم‌ها بر حسب رنگ آب مانند «سیه چشمه» در چالدران، «آب سیاه» در رامسر، «قره سو» (آب سیاه) </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«ساری سو» (زرد آب) در اردبیل </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«آب سودا» (آب سیاه) در محلات؛ برخی دیگر بنا بر خاصیت درمانی‌شان، مانند «درمان آب» در جنوب غربی اورمیه، </ins>«آبْ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اَندَرمان» در شهرری، «آب شفا» یا «چشمه شفا» و «چشمه حکیم» در نزدیکی دهکده آبگرم محلات؛ و شماری هم به سبب درمان بیماری‌های خاص </ins>مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چشمه‌های «آبْ کَچَلی»، «آب مفاصل» در محلات، چشمه «حوض کَچَلی»، در وَرْتون [[اصفهان]]، </ins>«آب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قولنج» در کوهستان شمال غربی [[سمنان]]، «گَروُ» (گَر آب) در کوی شتربان [[تبریز]]، «قُوتوُرسُویی» (آبْ جَرَب) در کوهپایه گوگوردلیِ داغ سبلان </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جنوب شرقی مشکین شهر و «آب زَرْدابا» (درمان بخش زردی یا یرقان) در نزدیکی اردبیل نامگذاری شده‌اند. برخی از آبگرم‌ها به سلیمان نبی و امامان، به ویژه [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)|علی (ع)]] و [[علی بن موسی الرضا(ع)|امام رضا (ع)]] و مقدسان دیگر منسوب شده‌اند و متبرک </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شفابخش شمرده می‌شوند. چشمه آب علی در درّه آه در شمال شرق [[استان تهران|تهران]]، «چشمه علی» در نزدیکی روستای آستانه [[مشهد]]، «حوض [[علی بن موسی الرضا(ع)|امام رضا]]» در ورتون نمونه‌هایی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این چشمه‌ها هستند</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مردم براي بهره‌گيري </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>چشمه‌ها <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و حمام كردن </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبِ گرم ‌آن‌ها حمام‌ها </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتاقك‌هاي سرپوشيده در كنار آن‌ها ساخته‌اند </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آب آن‌ها </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از جوي‌هايي كه درون خزينه‌هاي آن‌ها مي‌بردند. كهن ترين اين حمام‌ها، كه نقش درماني نيز داشته‌اند، حمام آبگرم شمال غربي سمنان بود، كه امروزه آثاري خشت </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گلي </del>از آن‌ها <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و بناهاي ديگر اطراف آن بازمانده كه به «قلعه آبگرم» معروف شده است. در دهه‌هاي اخير ده‌ها گرمابه در دهستان آبگرم لاريجان در كنار حمام‌هاي شاه عباسي و در آبگرم محلات ساخته‌اند</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساختن زیارتگاه </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قدیم در کنار چشمه‌های آبگرم معمول بوده و گاهی </ins>چشمه‌ها <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به نام صاحب مزارها خوانده می‌شوند، مانند چشمه «سید اسماعیل» در کنار مزار سید اسماعیل </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">راه رشت به قصبه خرم‌آباد تنکابن. برخی از این چشمه‌ها را برآورنده نیازها </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آرزوها پنداشته </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ازاین رو نامشان </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«آبْ مراد» گذاشته‌اند، مانند چشمه‌های «آب مُراد» در چهار فرسخی غرب [[کرمان]] که مسلمانان </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زرتشتیان هر دو </ins>از آن‌ها <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرادخواهی می‌کنند</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ</del>:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مردم برای بهره‌گیری از این چشمه‌ها و حمام کردن در آبِ گرم ‌آن‌ها حمام‌ها و اتاقکهای سرپوشیده در کنار آن‌ها ساخته‌اند و آب آن‌ها را از جوی‌هایی که درون خزینه‌های آن‌ها می‌بردند. کهن ترین این حمام‌ها، که نقش درمانی نیز داشته‌اند، حمام آبگرم شمال غربی [[سمنان]] بود، که امروزه آثاری خشت و گلی از آن‌ها و بناهای دیگر اطراف آن بازمانده که به «قلعه آبگرم» معروف شده است. در دهه‌های اخیر ده‌ها گرمابه در دهستان آبگرم لاریجان در کنار حمام‌های شاه عباسی و در آبگرم محلات ساخته‌اند&lt;ref name="</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">0" /&gt;&lt;ref name=":1" /&gt;. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1-    بلوكباشي، علي. «آبگرم». '''''دائرة المعارف بزرگ اسلامي'''''. ج 1 / 1367.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2-    '''''فرهنگ جغرافيايي ايران'''''، ج 1، 3، 5، 6، 8؛ شيندلر، هوتوم و ديگران. '''''سه سفرنامه'''''، به كوشش قدرت‌الله روشني، تهران: توس، 1356؛ سديد السلطنه (كبابي)، محمدعلي. '''''بندرعباس و خليج فارس'''''، به كوشش علي ستايش، تهران: دنياي كتاب، 1363؛ جنيدي، محمدجواد. '''''چشمه‌هاي معدني ايران'''''، تبريز: دانشگاه تبريز، 1348.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-1341:rev-5414:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%A8%DA%AF%D8%B1%D9%85&diff=1341&oldid=prev 2024-08-18T20:59:12Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;آبگرم&#039;&#039;&#039;، چشمه‌هايي با گرماي بالا و داراي برخي املاح و مواد معدني. آبگرم‌ها را از لحاظ منشاء مي‌توان به دو دسته تقسيم كرد: 1- آبگرم‌هاي سطحي كه گرماي طبيعي دارند و از سطح زمين سرچشمه مي‌گيرند. و در زمين فرو مي‌روند و پس از گذشتن از حدود 3000 متر...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;آبگرم&#039;&#039;&#039;، چشمه‌هايي با گرماي بالا و داراي برخي املاح و مواد معدني. آبگرم‌ها را از لحاظ منشاء مي‌توان به دو دسته تقسيم كرد: 1- آبگرم‌هاي سطحي كه گرماي طبيعي دارند و از سطح زمين سرچشمه مي‌گيرند. و در زمين فرو مي‌روند و پس از گذشتن از حدود 3000 متر لايه‌هاي گوناگون زمين، گرماي مواد كاني اين لايه‌ها را مي گيرند و از راه‌هاي ديگر به سطح زمين باز مي‌گردند. 2- آبگرم‌هاي عمقي كه بيشتر از بخار خميرة سنگ‌هاي سوزان درون پوستة زمين در عمق 20000 متري منشاء مي‌گيرند. گرماي اين آب‌ها به عمق و سرعت بالا آمدن آن‌ها بستگي دارد. دماي آبگرم‌هاي عمقي گاه به 100 درجه سانتي‌گراد مي‌رسد.<br /> <br /> آبگرم‌ها داراي برخي تركيبات شيميايي و رنگ و بو و يا مزة خاص هستند. مثلاً آبگرم‌هاي با تركيبات گوگردي مانند سولفور و سولفات رنگ شيري يا آبي، و با ئيدروژن سولفوره بوي تخم مرغ گنديده؛ با تركيبات آهن، رنگ سرخ يا اُخرايي و مزة گَس؛ و با نمك‌هايي مانند كلرور سديم (نمك طعام) و يدور سديم مزة شور و تلخ دارند.&lt;sup&gt;(1)&lt;/sup&gt; مردم آبگرم‌هاي گوگرددار را «آب گوگردي»، «آب كبريتي»، «گَنْدَو» (= گَند آب) و «گنَده چشمه» مي‌نامند. <br /> <br /> آبگرم‌هاي نمكدار را هم «آبْ زاغي»، «آب شور» و «شوراب» و در آذربايجان «زَيْ سُو» و «يِشُورْ سُو» مي‌نامند. «زاغ» و «زَي» صورت‌هاي فارسي واژة «زاج» (سولفات مضاعف آلومينيوم با فلزي ديگر) است.&lt;sup&gt;(2)&lt;/sup&gt; <br /> <br /> از ديرباز چشمه‌هاي آبگرم در سراسر ايران، به ويژه در دامنة كوه‌هاي البرز و زاگرس پراكنده بوده‌اند. جغرافيدانان و تاريخنويسان قديم اسلامي از سدة 3 ق به اين سو به برخي از مشهورترين آبگرم‌هاي ايران اشاره كرده‌اند. برخي از آبادي‌ها به نام چشمه‌هاي آبگرمي كه در آن‌ها هست، ناميده مي‌شوند، مانند روستاهاي «گَنده چشمه»، ازدهستان احمدآباد فريمان مشهد، «آبْ گَندَو» از دهستان سرگچ بخش جانَكي گرمسير در اهواز و «گِنَو» از دهستان ايسين بخش مركزي شهرستان بندرعباس. <br /> <br /> نويسندگان قديم گهگاه به خواص درماني آبگرم‌ها اشاره كرده‌اند. ابن فقيه در &#039;&#039;مختصرالبلدان&#039;&#039; اثر درماني آبگرم‌هاي همدان را بر بيماري نقرس و بادهاي مزمن، ابودلف در &#039;&#039;سفرنامه&#039;&#039;‌اش خاصيت آبگرم زراوند را التيام‌بخش دُمل‌ها و زخم‌هاي تن و شكستگي استخوان و حمدالله مستوفي در &#039;&#039;نزهة القلوب&#039;&#039; آب چشمه‌هاي گرماب دامغان را درمان كنندة جَرَب و قولنج و آبگرم فراوَزْ يا فراوه را شفابخش تب و نوبه نوشته‌اند. <br /> <br /> گل و لاي برخي چشمه‌هاي آبگرم و معدني نيز براي درمان بيماري‌هاي درد مفاصل، عِرْق النِّساء (سياتيك)، نقرس، كوفتگي ماهيچه‌ها و عارضه‌هاي پوستي به كار مي‌رفته و مي‌رود. «آب اندرمان» در باختر شهرري و «شورابيل» در نزديكي اردبيل از جمله چشمه‌هايي هستند كه گل و لاي آن‌ها براي درمان به كار مي‌روند، برخي از آبگرم‌ها بر حسب رنگ آب مانند «سيه چشمه» در چالدران، «آب سياه» در رامسر، «قره سو» (آب سياه) و «ساري سو» (زرد آب) در اردبيل و «آب سودا» (آب سياه) در محلات؛ برخي ديگر بنا بر خاصيت درماني‌شان، مانند «درمان آب» در جنوب غربي اورميه، «آبْ اَندَرمان» در شهرري، «آب شفا» يا «چشمه شفا» و «چشمه حكيم» در نزديكي دهكدة آبگرم محلات؛ و شماري هم به سبب درمان بيماري‌هاي خاص مانند چشمه‌هاي «آبْ كَچَلي»، «آب مفاصل» در محلات، چشمة «حوض كَچَلي»، در وَرْتون اصفهان، «آب قولنج» در كوهستان شمال غربي سمنان، «گَروُ» (گَر آب) در كوي شتربان تبريز، «قُوتوُرسُويي» (آبْ جَرَب) در كوهپاية گوگوردليِ داغ سبلان در جنوب شرقي مشكين شهر و «آب زَرْدابا» (درمان بخش زردي يا يرقان) در نزديكي اردبيل نامگذاري شده‌اند. برخي از آبگرم‌ها به سليمان نبي و امامان، به ويژه علي (ع) و امام رضا (ع) و مقدسان ديگر منسوب شده‌اند و متبرك و شفابخش شمرده مي‌شوند. چشمة آب علي در درّه آه در شمال شرق تهران، «چشمه علي» در نزديكي روستاي آستانة مشهد، «حوض امام رضا» در ورتون نمونه‌هايي از اين چشمه‌ها هستند. <br /> <br /> ساختن زيارتگاه از قديم در كنار چشمه‌هاي آبگرم معمول بوده و گاهي چشمه‌ها به نام صاحب مزارها خوانده مي‌شوند، مانند چشمة «سيد اسماعيل» در كنار مزار سيد اسماعيل در راه رشت به قصبة خرم‌آباد تنكابن. برخي از اين چشمه‌ها را برآورندة نيازها و آرزوها پنداشته و ازاين رو نامشان را «آبْ مراد» گذاشته‌اند، مانند چشمه‌هاي «آب مُراد» در چهار فرسخي غرب كرمان كه مسلمانان و زرتشتيان هر دو از آن‌ها مرادخواهي مي‌كنند. <br /> <br /> مردم براي بهره‌گيري از اين چشمه‌ها و حمام كردن در آبِ گرم ‌آن‌ها حمام‌ها و اتاقك‌هاي سرپوشيده در كنار آن‌ها ساخته‌اند و آب آن‌ها را از جوي‌هايي كه درون خزينه‌هاي آن‌ها مي‌بردند. كهن ترين اين حمام‌ها، كه نقش درماني نيز داشته‌اند، حمام آبگرم شمال غربي سمنان بود، كه امروزه آثاري خشت و گلي از آن‌ها و بناهاي ديگر اطراف آن بازمانده كه به «قلعه آبگرم» معروف شده است. در دهه‌هاي اخير ده‌ها گرمابه در دهستان آبگرم لاريجان در كنار حمام‌هاي شاه عباسي و در آبگرم محلات ساخته‌اند. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> 1-    بلوكباشي، علي. «آبگرم». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دائرة المعارف بزرگ اسلامي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 1 / 1367.<br /> <br /> 2-    &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جغرافيايي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، ج 1، 3، 5، 6، 8؛ شيندلر، هوتوم و ديگران. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سه سفرنامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به كوشش قدرت‌الله روشني، تهران: توس، 1356؛ سديد السلطنه (كبابي)، محمدعلي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بندرعباس و خليج فارس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، به كوشش علي ستايش، تهران: دنياي كتاب، 1363؛ جنيدي، محمدجواد. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;چشمه‌هاي معدني ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تبريز: دانشگاه تبريز، 1348.<br /> <br /> <br /> علی بلوکباشی</div>

Samei