https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%D8%A8_%DA%86%DB%8C%D9%86
آب چین - تاریخچهٔ نسخهها
2026-06-21T10:27:04Z
تاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکی
MediaWiki 1.43.1
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%A8_%DA%86%DB%8C%D9%86&diff=14053&oldid=prev
Samei در ۳۰ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۲۱
2026-03-30T17:21:49Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳۰ مارس ۲۰۲۶، ساعت ۱۷:۲۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آب چیننده یا قطیفه (به [[عربی]]) در لغت به پارچه یا جامهای اطلاق میشده است که پس از غسل دادن مرده، او را بهوسیله آن خشک میکردهاند<ref>جمالالدین انجو، حسینبن حسن. '''''فرهنگ جهانگیری'''''. ج 1. ذیل "آبچین".</ref>. در عُرفِ کاتبان متأخر بهگونهای از [[کاغذ]] گفته میشده که سیاهی و مرکّب نوشته تر و آبگین را توسط آن خشک میکردهاند<ref>دهخدا، علیاکبر. '''''لغتنامه'''''. ذیل "آبچین".</ref>. این نوع [[کاغذ]] که "مداد پاککن" و "کاغذ آب خشککن" نیز نامیده شده<ref>شاد، محمد پادشاهبن غلام محییالدین. '''''فرهنگ جامع فارسی [آنندراج]'''''. ذیل "مدادپاککن" و "کاغذ".</ref><ref>معین، محمد. '''''فرهنگ فارسی'''''. ذیل "کاغذ".</ref>. بهلحاظ آنکه الیاف آن از بافتی فشرده برخوردار نیست، با سرعت، آب مرکّب مانده بر حروف و نوشتهها را به خود میکشد. به همین سبب آن را جاذب و هم کاغذ نشاف خواندهاند<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص604، 757.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آب چیننده یا قطیفه (به [[عربی]]) در لغت به پارچه یا جامهای اطلاق میشده است که پس از غسل دادن مرده، او را بهوسیله آن خشک میکردهاند<ref>جمالالدین انجو، حسینبن حسن. '''''فرهنگ جهانگیری'''''. ج 1. ذیل "آبچین".</ref>. در عُرفِ کاتبان متأخر بهگونهای از [[کاغذ]] گفته میشده که سیاهی و مرکّب نوشته تر و آبگین را توسط آن خشک میکردهاند<ref>دهخدا، علیاکبر. '''''لغتنامه'''''. ذیل "آبچین".</ref>. این نوع [[کاغذ]] که "مداد پاککن" و "<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کاغذ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>آب خشککن" نیز نامیده شده<ref>شاد، محمد پادشاهبن غلام محییالدین. '''''فرهنگ جامع فارسی [آنندراج]'''''. ذیل "مدادپاککن" و "کاغذ".</ref><ref>معین، محمد. '''''فرهنگ فارسی'''''. ذیل "کاغذ".</ref>. بهلحاظ آنکه الیاف آن از بافتی فشرده برخوردار نیست، با سرعت، آب مرکّب مانده بر حروف و نوشتهها را به خود میکشد. به همین سبب آن را جاذب و هم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کاغذ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نشاف خواندهاند<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص604، 757.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته کاربرد صورتهای مفرد و ترکیبی این واژه، در حوزه کتابت و نسخهنویسی، پیشینهای دیرینه ندارد و ظاهراً از سده 10 ق. به بعد که گونههای کاغذ فرنگی به مشرقزمین راه و رواج یافته است. با کاغذ مورد بحث آشنا شدهاند. پیش از آن، کاتبان، نوشتهها را در معرض هوا میگذاشته و خشک میکردهاند<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص757.</ref> یا بر نوشته آبگین و تر، خاک نرم و ماسه میریخته و آب مرکّب و سیاهی را میگرفته و به این عمل "خاکپاشی" میگفتهاند. معزالدین استرآبادی در کشکول خویش این عمل کاتبان را از زمره آداب کتابت برشمرده و، بهاستناد حدیث نبوی: "اذا کتب احدکم فلیتربه فانّ التراب مبارک"، آن را مؤکد کرده است<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص631.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته کاربرد صورتهای مفرد و ترکیبی این واژه، در حوزه کتابت و نسخهنویسی، پیشینهای دیرینه ندارد و ظاهراً از سده 10 ق. به بعد که گونههای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کاغذ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>فرنگی به مشرقزمین راه و رواج یافته است. با کاغذ مورد بحث آشنا شدهاند. پیش از آن، کاتبان، نوشتهها را در معرض هوا میگذاشته و خشک میکردهاند<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص757.</ref> یا بر نوشته آبگین و تر، خاک نرم و ماسه میریخته و آب مرکّب و سیاهی را میگرفته و به این عمل "خاکپاشی" میگفتهاند. معزالدین استرآبادی در کشکول خویش این عمل کاتبان را از زمره آداب کتابت برشمرده و، بهاستناد حدیث نبوی: "اذا کتب احدکم فلیتربه فانّ التراب مبارک"، آن را مؤکد کرده است<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص631.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در عملِ خاکپاشی بر نوشتههای تر، کاتبان از ماسه قرمز یا خاک استفاده میکردهاند و به این مناسبت، ظرفی مانند دوات چوبی یا فلزی با سوراخهایی بسیار کوچک و تَنگ داشتهاند که خاک نرم یا ماسه را در آن میکرده و بر نوشته میپاشیدهاند. این ظرف را کاتبان عربیزبان مِرمَلَه و مِترَبَه میخواندهاند<ref>قَلقَشَندی، احمدبن علی. '''''صبحالاعشی'''''. قاهره: دارالکتب السلطانیه، 1963 م. = 1383 ق. = 1342، ج 2، ص 478-479.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در عملِ خاکپاشی بر نوشتههای تر، کاتبان از ماسه قرمز یا خاک استفاده میکردهاند و به این مناسبت، ظرفی مانند دوات چوبی یا فلزی با سوراخهایی بسیار کوچک و تَنگ داشتهاند که خاک نرم یا ماسه را در آن میکرده و بر نوشته میپاشیدهاند. این ظرف را کاتبان عربیزبان مِرمَلَه و مِترَبَه میخواندهاند<ref>قَلقَشَندی، احمدبن علی. '''''صبحالاعشی'''''. قاهره: دارالکتب السلطانیه، 1963 م. = 1383 ق. = 1342، ج 2، ص 478-479.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l16">خط ۱۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایلهروی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایلهروی</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ارتباطات]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:ارتباطات]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-12030:rev-14053:php=table -->
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%A8_%DA%86%DB%8C%D9%86&diff=12030&oldid=prev
Maedeh در ۲۷ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۳
2025-11-27T13:03:54Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۷ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''آب چین'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آب چیننده یا قطیفه (به [[عربی]]) در لغت به پارچه یا جامهای اطلاق میشده است که پس از غسل دادن مرده، او را بهوسیله آن خشک میکردهاند<ref>جمالالدین انجو، حسینبن حسن. '''''فرهنگ جهانگیری'''''. ج 1. ذیل "آبچین".</ref>. در عُرفِ کاتبان متأخر بهگونهای از [[کاغذ]] گفته میشده که سیاهی و مرکّب نوشته تر و آبگین را توسط آن خشک میکردهاند<ref>دهخدا، علیاکبر. '''''لغتنامه'''''. ذیل "آبچین".</ref>. این نوع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کاغذ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>که "مداد پاککن" و "کاغذ آب خشککن" نیز نامیده شده<ref>شاد، محمد پادشاهبن غلام محییالدین. '''''فرهنگ جامع فارسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[آنندراج]</ins>'''''. ذیل "مدادپاککن" و "کاغذ".</ref><ref>معین، محمد. '''''فرهنگ فارسی'''''. ذیل "کاغذ".</ref>. بهلحاظ آنکه الیاف آن از بافتی فشرده برخوردار نیست، با سرعت، آب مرکّب مانده بر حروف و نوشتهها را به خود میکشد. به همین سبب آن را جاذب و هم کاغذ نشاف خواندهاند<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص604، 757.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آب چیننده یا قطیفه (به [[عربی]]) در لغت به پارچه یا جامهای اطلاق میشده است که پس از غسل دادن مرده، او را بهوسیله آن خشک میکردهاند<ref>جمالالدین انجو، حسینبن حسن. '''''فرهنگ جهانگیری'''''. ج 1. ذیل "آبچین".</ref>. در عُرفِ کاتبان متأخر بهگونهای از [[کاغذ]] گفته میشده که سیاهی و مرکّب نوشته تر و آبگین را توسط آن خشک میکردهاند<ref>دهخدا، علیاکبر. '''''لغتنامه'''''. ذیل "آبچین".</ref>. این نوع کاغذ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ـ </del>که "مداد پاککن" و "کاغذ آب خشککن" نیز نامیده شده<ref>شاد، محمد پادشاهبن غلام محییالدین. '''''فرهنگ جامع فارسی''''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[آنندراج]</del>. ذیل "مدادپاککن" و "کاغذ".</ref><ref>معین، محمد. '''''فرهنگ فارسی'''''. ذیل "کاغذ".</ref>. بهلحاظ آنکه الیاف آن از بافتی فشرده برخوردار نیست، با سرعت، آب مرکّب مانده بر حروف و نوشتهها را به خود میکشد. به همین سبب آن را جاذب و هم کاغذ نشاف خواندهاند<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص604، 757.</ref>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته کاربرد صورتهای مفرد و ترکیبی این واژه، در حوزه کتابت و نسخهنویسی، پیشینهای دیرینه ندارد و ظاهراً از سده 10 ق. به بعد که گونههای کاغذ فرنگی به مشرقزمین راه و رواج یافته است. با کاغذ مورد بحث آشنا شدهاند. پیش از آن، کاتبان، نوشتهها را در معرض هوا میگذاشته و خشک میکردهاند<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص757.</ref> یا بر نوشته آبگین و تر، خاک نرم و ماسه میریخته و آب مرکّب و سیاهی را میگرفته و به این عمل "خاکپاشی" میگفتهاند. معزالدین استرآبادی در کشکول خویش این عمل کاتبان را از زمره آداب کتابت برشمرده و، بهاستناد حدیث نبوی: "اذا کتب احدکم فلیتربه فانّ التراب مبارک"، آن را مؤکد کرده است<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص631.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته کاربرد صورتهای مفرد و ترکیبی این واژه، در حوزه کتابت و نسخهنویسی، پیشینهای دیرینه ندارد و ظاهراً از سده 10 ق. به بعد که گونههای کاغذ فرنگی به مشرقزمین راه و رواج یافته است. با کاغذ مورد بحث آشنا شدهاند. پیش از آن، کاتبان، نوشتهها را در معرض هوا میگذاشته و خشک میکردهاند<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص757.</ref> یا بر نوشته آبگین و تر، خاک نرم و ماسه میریخته و آب مرکّب و سیاهی را میگرفته و به این عمل "خاکپاشی" میگفتهاند. معزالدین استرآبادی در کشکول خویش این عمل کاتبان را از زمره آداب کتابت برشمرده و، بهاستناد حدیث نبوی: "اذا کتب احدکم فلیتربه فانّ التراب مبارک"، آن را مؤکد کرده است<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص631.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">خط ۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در عملِ خاکپاشی بر نوشتههای تر، کاتبان از ماسه قرمز یا خاک استفاده میکردهاند و به این مناسبت، ظرفی مانند دوات چوبی یا فلزی با سوراخهایی بسیار کوچک و تَنگ داشتهاند که خاک نرم یا ماسه را در آن میکرده و بر نوشته میپاشیدهاند. این ظرف را کاتبان عربیزبان مِرمَلَه و مِترَبَه میخواندهاند<ref>قَلقَشَندی، احمدبن علی. '''''صبحالاعشی'''''. قاهره: دارالکتب السلطانیه، 1963 م. = 1383 ق. = 1342، ج 2، ص 478-479.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در عملِ خاکپاشی بر نوشتههای تر، کاتبان از ماسه قرمز یا خاک استفاده میکردهاند و به این مناسبت، ظرفی مانند دوات چوبی یا فلزی با سوراخهایی بسیار کوچک و تَنگ داشتهاند که خاک نرم یا ماسه را در آن میکرده و بر نوشته میپاشیدهاند. این ظرف را کاتبان عربیزبان مِرمَلَه و مِترَبَه میخواندهاند<ref>قَلقَشَندی، احمدبن علی. '''''صبحالاعشی'''''. قاهره: دارالکتب السلطانیه، 1963 م. = 1383 ق. = 1342، ج 2، ص 478-479.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[کاغذ]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آب چین(1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آب چین(1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">خط ۱۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایلهروی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایلهروی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ارتباطات]]</ins></div></td></tr>
</table>
Maedeh
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%A8_%DA%86%DB%8C%D9%86&diff=12029&oldid=prev
Maedeh در ۲۷ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۷
2025-11-27T12:57:06Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۷ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چين</del>'''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چین</ins>'''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آب چیننده یا قطیفه (به عربی) در لغت به پارچه یا جامهای اطلاق میشده است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>پس از غسل دادن مرده، او را بهوسیله آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشك میكردهاند (</del>1<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: ج 1، </del>ذیل "<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واژه</del>"<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</del>. در عُرفِ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاتبان </del>متأخر بهگونهای از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاغذ </del>گفته میشده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>سیاهی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مركّب </del>نوشته تر و آبگین را توسط آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشك میكردهاند (2: </del>ذیل "<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واژه</del>"<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</del>. این نوع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاغذ </del>ـ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>"مداد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاككن</del>" و "<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاغذ </del>آب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشككن</del>" نیز نامیده شده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(3: </del>ذیل "<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مداد پاككن</del>" و "<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاغذ</del>"<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">؛ 6: </del>ذیل "<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاغذ</del>"<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) ـ </del>بهلحاظ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنكه </del>الیاف آن از بافتی فشرده برخوردار نیست، با سرعت، آب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مركّب </del>مانده بر حروف و نوشتهها را به خود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میكشد</del>. به همین سبب آن را جاذب و هم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاغذ </del>نشاف خواندهاند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(5</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">604، </del>757<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آب چیننده یا قطیفه (به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>عربی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) در لغت به پارچه یا جامهای اطلاق میشده است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>پس از غسل دادن مرده، او را بهوسیله آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشک میکردهاند<ref>جمالالدین انجو، حسینبن حسن. '''''فرهنگ جهانگیری'''''. ج </ins>1<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>ذیل "<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبچین</ins>"<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ref></ins>. در عُرفِ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاتبان </ins>متأخر بهگونهای از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کاغذ]] </ins>گفته میشده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>سیاهی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرکّب </ins>نوشته تر و آبگین را توسط آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشک میکردهاند<ref>دهخدا، علیاکبر. '''''لغتنامه'''''. </ins>ذیل "<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آبچین</ins>"<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ref></ins>. این نوع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاغذ </ins>ـ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>"مداد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاککن</ins>" و "<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاغذ </ins>آب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشککن</ins>" نیز نامیده شده<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref>شاد، محمد پادشاهبن غلام محییالدین. '''''فرهنگ جامع فارسی''''' [آنندراج]. </ins>ذیل "<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدادپاککن</ins>" و "<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاغذ</ins>"<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ref><ref>معین، محمد. '''''فرهنگ فارسی'''''. </ins>ذیل "<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاغذ</ins>"<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ref>. </ins>بهلحاظ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنکه </ins>الیاف آن از بافتی فشرده برخوردار نیست، با سرعت، آب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرکّب </ins>مانده بر حروف و نوشتهها را به خود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میکشد</ins>. به همین سبب آن را جاذب و هم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاغذ </ins>نشاف خواندهاند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">//www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص604، </ins>757<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ref></ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاربرد </del>صورتهای مفرد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تركیبی </del>این واژه، در حوزه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتابت </del>و نسخهنویسی، پیشینهای دیرینه ندارد و ظاهراً از سده 10 ق. به بعد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ـ كه </del>گونههای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاغذ </del>فرنگی به مشرقزمین راه و رواج یافته است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ـ </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاغذ </del>مورد بحث آشنا شدهاند. پیش از آن، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاتبان، </del>نوشتهها را در معرض هوا میگذاشته و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشك میكردهاند (757</del>:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5) </del>یا بر نوشته آبگین و تر، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاك </del>نرم و ماسه میریخته و آب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مركّب </del>و سیاهی را میگرفته و به این عمل "<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاكپاشی</del>" میگفتهاند. معزالدین استرآبادی در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشكول </del>خویش این عمل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاتبان </del>را از زمره آداب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتابت </del>برشمرده و، بهاستناد حدیث نبوی: "اذا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتب احدكم </del>فلیتربه فانّ التراب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مبارك</del>"، آن را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مؤكد كرده </del>است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(5</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">631)</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاربرد </ins>صورتهای مفرد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترکیبی </ins>این واژه، در حوزه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتابت </ins>و نسخهنویسی، پیشینهای دیرینه ندارد و ظاهراً از سده 10 ق. به بعد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>گونههای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاغذ </ins>فرنگی به مشرقزمین راه و رواج یافته است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاغذ </ins>مورد بحث آشنا شدهاند. پیش از آن، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاتبان، </ins>نوشتهها را در معرض هوا میگذاشته و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشک میکردهاند<ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آستان قدس رضوی، [https://www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص757.</ref> </ins>یا بر نوشته آبگین و تر، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاک </ins>نرم و ماسه میریخته و آب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرکّب </ins>و سیاهی را میگرفته و به این عمل "<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاکپاشی</ins>" میگفتهاند. معزالدین استرآبادی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشکول </ins>خویش این عمل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاتبان </ins>را از زمره آداب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتابت </ins>برشمرده و، بهاستناد حدیث نبوی: "اذا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتب احدکم </ins>فلیتربه فانّ التراب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مبارک</ins>"، آن را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مؤکد کرده </ins>است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref>مایل هروی، نجیب. '''''کتابآرایی در تمدن اسلامی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، [https</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">//www.islamic-rf.ir/ بنیاد پژوهشهای اسلامی]، 1372، ص631.</ref></ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در عملِ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاكپاشی </del>بر نوشتههای تر، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاتبان </del>از ماسه قرمز یا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاك </del>استفاده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میكردهاند </del>و به این مناسبت، ظرفی مانند دوات چوبی یا فلزی با سوراخهایی بسیار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوچك </del>و تَنگ داشتهاند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه خاك </del>نرم یا ماسه را در آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میكرده </del>و بر نوشته میپاشیدهاند. این ظرف را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاتبان </del>عربیزبان مِرمَلَه و مِترَبَه میخواندهاند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(4</del>: ج 2، ص 478-479<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در عملِ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاکپاشی </ins>بر نوشتههای تر، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاتبان </ins>از ماسه قرمز یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خاک </ins>استفاده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میکردهاند </ins>و به این مناسبت، ظرفی مانند دوات چوبی یا فلزی با سوراخهایی بسیار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوچک </ins>و تَنگ داشتهاند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که خاک </ins>نرم یا ماسه را در آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میکرده </ins>و بر نوشته میپاشیدهاند. این ظرف را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاتبان </ins>عربیزبان مِرمَلَه و مِترَبَه میخواندهاند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref>قَلقَشَندی، احمدبن علی. '''''صبحالاعشی'''''. قاهره</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارالکتب السلطانیه، 1963 م. = 1383 ق. = 1342، </ins>ج 2، ص 478-479<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ref></ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آب چین(1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: [https://www.nlai.ir/publishers انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران].</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ :'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نجیب مایلهروی</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1) جمالالدين انجو، حسينبن حسن. فرهنگ جهانگيري. ج 1. ذيل "آبچين"؛</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2) دهخدا، علياكبر. لغتنامه. ذيل "آبچين"؛</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3) شاد، محمد پادشاهبن غلام محييالدين. فرهنگ جامع فارسي [آنندراج[. ذيل "مدادپاككن" و "كاغذ"؛</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4) قَلقَشَندي، احمدبن علي. صبحالاعشي. قاهره: دارالكتب السلطانيه، 1963 م. </del>= <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1383 ق. </del>= <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1342؛</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5) مايل هروي، نجيب. كتابآرايي در تمدن اسلامي. مشهد: آستان قدس رضوي، بنياد پژوهشهاي اسلامي، 1372؛</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6) معين، محمد. فرهنگ فارسي. ذيل "كاغذ".</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منبع اصلی</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آب چین(1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نویسنده مقاله</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>نجیب مایلهروی</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>
Maedeh
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%A8_%DA%86%DB%8C%D9%86&diff=11815&oldid=prev
Samei: صفحهای تازه حاوی «'''آب چين''' آب چیننده یا قطیفه (به عربی) در لغت به پارچه یا جامهای اطلاق میشده است كه پس از غسل دادن مرده، او را بهوسیله آن خشك میكردهاند (1: ج 1، ذیل "واژه"). در عُرفِ كاتبان متأخر بهگونهای از كاغذ گفته میشده كه سیاهی و مركّب نوشته تر و آ...» ایجاد کرد
2025-11-22T14:21:51Z
<p>صفحهای تازه حاوی «'''آب چين''' آب چیننده یا قطیفه (به عربی) در لغت به پارچه یا جامهای اطلاق میشده است كه پس از غسل دادن مرده، او را بهوسیله آن خشك میكردهاند (1: ج 1، ذیل "واژه"). در عُرفِ كاتبان متأخر بهگونهای از كاغذ گفته میشده كه سیاهی و مركّب نوشته تر و آ...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''آب چين'''<br />
<br />
آب چیننده یا قطیفه (به عربی) در لغت به پارچه یا جامهای اطلاق میشده است كه پس از غسل دادن مرده، او را بهوسیله آن خشك میكردهاند (1: ج 1، ذیل "واژه"). در عُرفِ كاتبان متأخر بهگونهای از كاغذ گفته میشده كه سیاهی و مركّب نوشته تر و آبگین را توسط آن خشك میكردهاند (2: ذیل "واژه"). این نوع كاغذ ـ كه "مداد پاككن" و "كاغذ آب خشككن" نیز نامیده شده (3: ذیل "مداد پاككن" و "كاغذ"؛ 6: ذیل "كاغذ") ـ بهلحاظ آنكه الیاف آن از بافتی فشرده برخوردار نیست، با سرعت، آب مركّب مانده بر حروف و نوشتهها را به خود میكشد. به همین سبب آن را جاذب و هم كاغذ نشاف خواندهاند (5: 604، 757).<br />
<br />
البته كاربرد صورتهای مفرد و تركیبی این واژه، در حوزه كتابت و نسخهنویسی، پیشینهای دیرینه ندارد و ظاهراً از سده 10 ق. به بعد ـ كه گونههای كاغذ فرنگی به مشرقزمین راه و رواج یافته است ـ با كاغذ مورد بحث آشنا شدهاند. پیش از آن، كاتبان، نوشتهها را در معرض هوا میگذاشته و خشك میكردهاند (757:5) یا بر نوشته آبگین و تر، خاك نرم و ماسه میریخته و آب مركّب و سیاهی را میگرفته و به این عمل "خاكپاشی" میگفتهاند. معزالدین استرآبادی در كشكول خویش این عمل كاتبان را از زمره آداب كتابت برشمرده و، بهاستناد حدیث نبوی: "اذا كتب احدكم فلیتربه فانّ التراب مبارك"، آن را مؤكد كرده است (5: 631).<br />
<br />
در عملِ خاكپاشی بر نوشتههای تر، كاتبان از ماسه قرمز یا خاك استفاده میكردهاند و به این مناسبت، ظرفی مانند دوات چوبی یا فلزی با سوراخهایی بسیار كوچك و تَنگ داشتهاند كه خاك نرم یا ماسه را در آن میكرده و بر نوشته میپاشیدهاند. این ظرف را كاتبان عربیزبان مِرمَلَه و مِترَبَه میخواندهاند(4: ج 2، ص 478-479).<br />
<br />
<br />
'''مآخذ :'''<br />
<br />
1) جمالالدين انجو، حسينبن حسن. فرهنگ جهانگيري. ج 1. ذيل "آبچين"؛<br />
<br />
2) دهخدا، علياكبر. لغتنامه. ذيل "آبچين"؛<br />
<br />
3) شاد، محمد پادشاهبن غلام محييالدين. فرهنگ جامع فارسي [آنندراج[. ذيل "مدادپاككن" و "كاغذ"؛<br />
<br />
4) قَلقَشَندي، احمدبن علي. صبحالاعشي. قاهره: دارالكتب السلطانيه، 1963 م. = 1383 ق. = 1342؛<br />
<br />
5) مايل هروي، نجيب. كتابآرايي در تمدن اسلامي. مشهد: آستان قدس رضوي، بنياد پژوهشهاي اسلامي، 1372؛<br />
<br />
6) معين، محمد. فرهنگ فارسي. ذيل "كاغذ".<br />
<br />
منبع اصلی<br />
<br />
آب چین(1381). دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی ایران. جلد اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.<br />
<br />
نویسنده مقاله<br />
<br />
نجیب مایلهروی</div>
Samei