https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C
آتش بازی - تاریخچهٔ نسخهها
2026-06-16T17:13:21Z
تاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکی
MediaWiki 1.43.1
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=5421&oldid=prev
Samei: /* نویسنده مقاله */
2025-05-02T09:31:27Z
<p><span class="autocomment">نویسنده مقاله</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l23">خط ۲۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</del>رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</del>رده:مردم شناسی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مردم شناسی]]</div></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=5420&oldid=prev
Samei: /* نیز نگاه کنید به */
2025-05-02T09:31:05Z
<p><span class="autocomment">نیز نگاه کنید به</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l6">خط ۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>. </ref><ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1345، جلد 1، ص. 706(ذیل تیرتخشایی).</ref><ref>'''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156</ref>. در [[ایران]] از دیرباز در جشنهایی مانند سده و نوروز [[آتش افروز]]<nowiki/>ی و اتشبازی ساده راه میانداختند. [[ابن مسکویه]] به [[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی و آتشبازی در جشن شب سده 323ق/ 934م در کنار زاینده رود در [[اصفهان]]؛ <ref>ابنمسکویه، ابوعلی. '''''تجاربالامم'''''. به کوشش ف. امدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.</ref>نرشخی به مراسم آتشبازی در شب سوری، در نیمه سده 4ق در بخارا، <ref>نرشخی، ابوبکر محمد. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصر احمد بن محمد قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، به کوشش مدرس رضوی، تهران: توس، 1363، ص37.</ref> و بیرونی به [[آتش]] زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانیدن جانوران در شب سده، <ref>بیرونی، ابوریحان. '''''کتاب التفهیم لأوائل صناعه التنجیم'''''. به کوشش جلال همایی، تهران: بینام ناشر، 1319، ص257.</ref>و [[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی در شهریورگان (روز چهارم شهریورماه) و آذر جشن (روز نهم اذرماه) <ref>همو'''''، اثار الباقیه'''''. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر، 1363، ص337-344.</ref> اشاره میکنند. آتش بازی در دوره صفوی (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتی تحول یافته و شکوفند در جشنها آشکار میگردد. در رساله '''مجموعه الصنایع''' (تحریر1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ایران، از جمله آتشبازی و انواع اسباب آتشبازی و چگونگی ساخت و مواد آن نام میبرد<ref>'''''مجموعه الصنایع'''''. نسخه خطی، ص146- 155.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>. </ref><ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1345، جلد 1، ص. 706(ذیل تیرتخشایی).</ref><ref>'''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156</ref>. در [[ایران]] از دیرباز در جشنهایی مانند سده و نوروز [[آتش افروز]]<nowiki/>ی و اتشبازی ساده راه میانداختند. [[ابن مسکویه]] به [[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی و آتشبازی در جشن شب سده 323ق/ 934م در کنار زاینده رود در [[اصفهان]]؛ <ref>ابنمسکویه، ابوعلی. '''''تجاربالامم'''''. به کوشش ف. امدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.</ref>نرشخی به مراسم آتشبازی در شب سوری، در نیمه سده 4ق در بخارا، <ref>نرشخی، ابوبکر محمد. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصر احمد بن محمد قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، به کوشش مدرس رضوی، تهران: توس، 1363، ص37.</ref> و بیرونی به [[آتش]] زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانیدن جانوران در شب سده، <ref>بیرونی، ابوریحان. '''''کتاب التفهیم لأوائل صناعه التنجیم'''''. به کوشش جلال همایی، تهران: بینام ناشر، 1319، ص257.</ref>و [[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی در شهریورگان (روز چهارم شهریورماه) و آذر جشن (روز نهم اذرماه) <ref>همو'''''، اثار الباقیه'''''. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر، 1363، ص337-344.</ref> اشاره میکنند. آتش بازی در دوره صفوی (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتی تحول یافته و شکوفند در جشنها آشکار میگردد. در رساله '''مجموعه الصنایع''' (تحریر1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ایران، از جمله آتشبازی و انواع اسباب آتشبازی و چگونگی ساخت و مواد آن نام میبرد<ref>'''''مجموعه الصنایع'''''. نسخه خطی، ص146- 155.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال 998ق/ 1589م به مناسبت ورود شاه عباس از [[استان فارس|فارس]] به [[اصفهان]]، شهر را آذین بستند ( آذینبندی) و شبها در میدان نقش جهان آتشبازی راه انداختند و هیکل جانوران را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشزدند </del>و موشکهایی با شرارههای رَنگارنگ به هوا پرتاب کردند<ref>جنابدی، میرزا بیک. '''''روضه الصفویه'''''. به کوشش غلامرضا طباطباییمجد، تهران: 1378، ص721.</ref>. در 1004ق دارالسلطنه قزوین را آذین بستند و استادان آتش باز و سیمیاکاران انواع تیرِتَخْش، مانند موشک، گلهای هوایی و ماهتابی، زرچَک آفتابی، چنار، انار، گل طاووس، گل خرگاهی. نرگسِ جادو و ماهتابی، عَلَمِ زرد، گل سوسن و ارغوانی، زرافشان، گل صدبرگ، گل هفترنگ، گل چرخیدولابی، هنگامهشکن، ناوکانداز و مانندآنها را [[آتش]] زدند<ref>افوشتهای نطنزی، محمود بن هدایت. '''''نقاوه الاثار'''''. به کوشش احسان اشراقی، تهران: 1350، ص573، 578- 579.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال 998ق/ 1589م به مناسبت ورود شاه عباس از [[استان فارس|فارس]] به [[اصفهان]]، شهر را آذین بستند ( آذینبندی) و شبها در میدان نقش جهان آتشبازی راه انداختند و هیکل جانوران را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آتش|آتش]]<nowiki/>زدند </ins>و موشکهایی با شرارههای رَنگارنگ به هوا پرتاب کردند<ref>جنابدی، میرزا بیک. '''''روضه الصفویه'''''. به کوشش غلامرضا طباطباییمجد، تهران: 1378، ص721.</ref>. در 1004ق دارالسلطنه قزوین را آذین بستند و استادان آتش باز و سیمیاکاران انواع تیرِتَخْش، مانند موشک، گلهای هوایی و ماهتابی، زرچَک آفتابی، چنار، انار، گل طاووس، گل خرگاهی. نرگسِ جادو و ماهتابی، عَلَمِ زرد، گل سوسن و ارغوانی، زرافشان، گل صدبرگ، گل هفترنگ، گل چرخیدولابی، هنگامهشکن، ناوکانداز و مانندآنها را [[آتش]] زدند<ref>افوشتهای نطنزی، محمود بن هدایت. '''''نقاوه الاثار'''''. به کوشش احسان اشراقی، تهران: 1350، ص573، 578- 579.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در [[قاجاریه|دوره قاجار]] (1193- 1344ق- 1779- 1925م)، در همه جشنها و عیدهای بزرگ ملی و مذهبی و میهمانیهای شاهانه، مراسم آتشبازی در میدانهای بزرگ شهرها و میدان ارگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران، </del>و غالباً در حضور شاهان و درباریان و رجال مملکت ترتیب میدادند. در این دوره، بسیاری از اسباب اتشبازی، به ویژه فشفشه و خمپاره را در قورخانه سلطنتی از روی اسباب آتشزای ژاپنی میساختند<ref>عینالسلطنه'''''. روزنامه خاطرات'''''. به کوشش مسعود سالور، ایرج افشار، تهران: انجمن اثار مفاخر، 1373، 2/1346.</ref>. رئیس قورخانه زمانی یکی از [[بابا شمل|باباشمل]]<nowiki/>های محلّه سنگلج بود که در عملیات آتشبازی مباشرت میکرد و به «سردار فشفشه» شهرت داشت<ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: 1371، 1/479؛ نیز بهبودی و دیگران، '''''رضا شاه'''''. به کوشش غلامحسین میرزا صالح، تهران: 1372، ص13.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در [[قاجاریه|دوره قاجار]] (1193- 1344ق- 1779- 1925م)، در همه جشنها و عیدهای بزرگ ملی و مذهبی و میهمانیهای شاهانه، مراسم آتشبازی در میدانهای بزرگ شهرها و میدان ارگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان تهران|تهران]]، </ins>و غالباً در حضور شاهان و درباریان و رجال مملکت ترتیب میدادند. در این دوره، بسیاری از اسباب اتشبازی، به ویژه فشفشه و خمپاره را در قورخانه سلطنتی از روی اسباب آتشزای ژاپنی میساختند<ref>عینالسلطنه'''''. روزنامه خاطرات'''''. به کوشش مسعود سالور، ایرج افشار، تهران: انجمن اثار مفاخر، 1373، 2/1346.</ref>. رئیس قورخانه زمانی یکی از [[بابا شمل|باباشمل]]<nowiki/>های محلّه سنگلج بود که در عملیات آتشبازی مباشرت میکرد و به «سردار فشفشه» شهرت داشت<ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: 1371، 1/479؛ نیز بهبودی و دیگران، '''''رضا شاه'''''. به کوشش غلامحسین میرزا صالح، تهران: 1372، ص13.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رایجترین تیرِتَخْشها در مراسم آتشبازی دهههای اخیر عبارت بودند از: آتشاَفرازه (نوعی تیر و فشفشه)، «آفتابْ مَهْتاب» (تیرتخشی که در سوختن نورهای رنگارنگ پدید میاورد)، پاچه خیزک (روی زمین میخزید و بالا و پائین میجهید و وقتی که با پای کسی برمیخورد از پاچه مرد یا زیر چادر زن بالا میخزید)، «ترقه»، «چرخ اتشفشان» یا «چرخفلک»، «خمپاره» (گلولهای مقوایی و پارچهای که در هوا میترکید و گلهای زرد و سرخ و بنفش پدید میاورد) و دهها تیرتخش دیگر<ref><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تفصیل ان را نک: </del>مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من'''''. تهران: زوار، 1341، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">325؛ </del>شهری، جعفر. '''''طهران قدیم'''''. تهران: 1371، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">82 و حواشی، اطلاع بیشتر از اتشبازی را نک: </del>بلوکباشی، علی. '''''«اتشبازی».''''' دانشنامه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران، </del>تهران: دایره المعارف بزرگ اسلامی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1385،1/</del>540- 541.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رایجترین تیرِتَخْشها در مراسم آتشبازی دهههای اخیر عبارت بودند از: آتشاَفرازه (نوعی تیر و فشفشه)، «آفتابْ مَهْتاب» (تیرتخشی که در سوختن نورهای رنگارنگ پدید میاورد)، پاچه خیزک (روی زمین میخزید و بالا و پائین میجهید و وقتی که با پای کسی برمیخورد از پاچه مرد یا زیر چادر زن بالا میخزید)، «ترقه»، «چرخ اتشفشان» یا «چرخفلک»، «خمپاره» (گلولهای مقوایی و پارچهای که در هوا میترکید و گلهای زرد و سرخ و بنفش پدید میاورد) و دهها تیرتخش دیگر<ref>مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من'''''. تهران: زوار، 1341، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جلد 1، ص. 325. <</ins>/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref><ref></ins>شهری، جعفر. '''''طهران قدیم'''''. تهران: 1371، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جلد 4، ص. 82.<</ins>/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref><ref></ins>بلوکباشی، علی. '''''«اتشبازی».<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>'''''دانشنامه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران'''''، </ins>تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرکز </ins>دایره المعارف بزرگ اسلامی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1385، جلد 1، ص. </ins>540-541. </ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l23">خط ۲۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مردم شناسی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:مردم شناسی]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-5419:rev-5420:php=table -->
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=5419&oldid=prev
Samei در ۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۷
2025-05-02T09:27:37Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۲۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آ[[آتش بازی|تشبازی]]،''' به کار بردن [[آتش]] و مواد آتش زا برای نمایش انواع نورهای رنگارنگ و تولید صدا در هوا و فضای تاریک شب در جشنها و مراسم خاص.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آ[[آتش بازی|تشبازی]]،''' به کار بردن [[آتش]] و مواد آتش زا برای نمایش انواع نورهای رنگارنگ و تولید صدا در هوا و فضای تاریک شب در جشنها و مراسم خاص.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین بار ظاهراً چینیها در سده 7 یا 9 میلادی از باروت در ساختن تیرِتَخْش (اسباب آتش زا) برای نمایش [[آتش]] در جشنها و آئینها استفاده کردند و از آنجا این رسم به سرزمینهای دیگر جهان راه یافت<ref>The '''''New Encyclopedia of Britannica''''', London, 1978, 4/792<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">; '''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156. نیز: مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1345، 1/706 (ذیل تیرتخشایی).</ref>. در ایران از دیرباز در جشنهایی مانند سده و نوروز [[آتش افروز]]<nowiki/>ی و اتشبازی ساده راه میانداختند. [[ابن مسکویه]] به [[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی و آتشبازی در جشن شب سده 323ق/ 934م در کنار زاینده رود در [[اصفهان]]؛ <ref>ابنمسکویه، ابوعلی. '''''تجاربالامم'''''. به کوشش ف. امدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.</ref>نرشخی به مراسم آتشبازی در شب سوری، در نیمه سده 4ق در بخارا، <ref>نرشخی، ابوبکر محمد. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصر احمد بن محمد قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، به کوشش مدرس رضوی، تهران: توس، 1363، ص37.</ref> و بیرونی به [[آتش]] زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانیدن جانوران در شب سده، <ref>بیرونی، ابوریحان. '''''کتاب التفهیم لأوائل صناعه التنجیم'''''. به کوشش جلال همایی، تهران: بینام ناشر، 1319، ص257.</ref>و [[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی در شهریورگان (روز چهارم شهریورماه) و آذر جشن (روز نهم اذرماه) <ref>همو'''''، اثار الباقیه'''''. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر، 1363، ص337-344.</ref> اشاره میکنند. آتش بازی در دوره صفوی (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتی تحول یافته و شکوفند در جشنها آشکار میگردد. در رساله '''مجموعه الصنایع''' (تحریر1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ایران، از جمله آتشبازی و انواع اسباب آتشبازی و چگونگی ساخت و مواد آن نام میبرد<ref>'''''مجموعه الصنایع'''''. نسخه خطی، ص146- 155.</ref>.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین بار ظاهراً چینیها در سده 7 یا 9 میلادی از باروت در ساختن تیرِتَخْش (اسباب آتش زا) برای نمایش [[آتش]] در جشنها و آئینها استفاده کردند و از آنجا این رسم به سرزمینهای دیگر جهان راه یافت<ref>The '''''New Encyclopedia of Britannica''''', London, 1978, 4/792</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال 998ق/ 1589م به مناسبت ورود شاه عباس از [[استان فارس|فارس]] به [[اصفهان]]، شهر را آذین بستند ( <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اذینبندی</del>) و شبها در میدان نقش جهان آتشبازی راه انداختند و هیکل جانوران را آتشزدند و موشکهایی با شرارههای رَنگارنگ به هوا پرتاب کردند<ref>جنابدی، میرزا بیک. '''''روضه الصفویه'''''. به کوشش غلامرضا طباطباییمجد، تهران: 1378، ص721.</ref>. در 1004ق دارالسلطنه قزوین را آذین بستند و استادان آتش باز و سیمیاکاران انواع تیرِتَخْش، مانند موشک، گلهای هوایی و ماهتابی، زرچَک آفتابی، چنار، انار، گل طاووس، گل خرگاهی. نرگسِ جادو و ماهتابی، عَلَمِ زرد، گل سوسن و ارغوانی، زرافشان، گل صدبرگ، گل هفترنگ، گل چرخیدولابی، هنگامهشکن، ناوکانداز و مانندآنها را [[آتش]] زدند<ref>افوشتهای نطنزی، محمود بن هدایت. '''''نقاوه الاثار'''''. به کوشش احسان اشراقی، تهران: 1350، ص573، 578- 579.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ref><ref>مصاحب، غلامحسین. '''''دایره المعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1345، جلد 1، ص. 706(ذیل تیرتخشایی).</ref><ref>'''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156</ref>. در [[ایران]] از دیرباز در جشنهایی مانند سده و نوروز [[آتش افروز]]<nowiki/>ی و اتشبازی ساده راه میانداختند. [[ابن مسکویه]] به [[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی و آتشبازی در جشن شب سده 323ق/ 934م در کنار زاینده رود در [[اصفهان]]؛ <ref>ابنمسکویه، ابوعلی. '''''تجاربالامم'''''. به کوشش ف. امدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.</ref>نرشخی به مراسم آتشبازی در شب سوری، در نیمه سده 4ق در بخارا، <ref>نرشخی، ابوبکر محمد. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصر احمد بن محمد قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، به کوشش مدرس رضوی، تهران: توس، 1363، ص37.</ref> و بیرونی به [[آتش]] زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانیدن جانوران در شب سده، <ref>بیرونی، ابوریحان. '''''کتاب التفهیم لأوائل صناعه التنجیم'''''. به کوشش جلال همایی، تهران: بینام ناشر، 1319، ص257.</ref>و [[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی در شهریورگان (روز چهارم شهریورماه) و آذر جشن (روز نهم اذرماه) <ref>همو'''''، اثار الباقیه'''''. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر، 1363، ص337-344.</ref> اشاره میکنند. آتش بازی در دوره صفوی (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتی تحول یافته و شکوفند در جشنها آشکار میگردد. در رساله '''مجموعه الصنایع''' (تحریر1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ایران، از جمله آتشبازی و انواع اسباب آتشبازی و چگونگی ساخت و مواد آن نام میبرد<ref>'''''مجموعه الصنایع'''''. نسخه خطی، ص146- 155.</ref>.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال 998ق/ 1589م به مناسبت ورود شاه عباس از [[استان فارس|فارس]] به [[اصفهان]]، شهر را آذین بستند ( <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آذینبندی</ins>) و شبها در میدان نقش جهان آتشبازی راه انداختند و هیکل جانوران را آتشزدند و موشکهایی با شرارههای رَنگارنگ به هوا پرتاب کردند<ref>جنابدی، میرزا بیک. '''''روضه الصفویه'''''. به کوشش غلامرضا طباطباییمجد، تهران: 1378، ص721.</ref>. در 1004ق دارالسلطنه قزوین را آذین بستند و استادان آتش باز و سیمیاکاران انواع تیرِتَخْش، مانند موشک، گلهای هوایی و ماهتابی، زرچَک آفتابی، چنار، انار، گل طاووس، گل خرگاهی. نرگسِ جادو و ماهتابی، عَلَمِ زرد، گل سوسن و ارغوانی، زرافشان، گل صدبرگ، گل هفترنگ، گل چرخیدولابی، هنگامهشکن، ناوکانداز و مانندآنها را [[آتش]] زدند<ref>افوشتهای نطنزی، محمود بن هدایت. '''''نقاوه الاثار'''''. به کوشش احسان اشراقی، تهران: 1350، ص573، 578- 579.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در [[قاجاریه|دوره قاجار]] (1193- 1344ق- 1779- 1925م)، در همه جشنها و عیدهای بزرگ ملی و مذهبی و میهمانیهای شاهانه، مراسم آتشبازی در میدانهای بزرگ شهرها و میدان ارگ تهران، و غالباً در حضور شاهان و درباریان و رجال مملکت ترتیب میدادند. در این دوره، بسیاری از اسباب اتشبازی، به ویژه فشفشه و خمپاره را در قورخانه سلطنتی از روی اسباب آتشزای ژاپنی میساختند<ref>عینالسلطنه'''''. روزنامه خاطرات'''''. به کوشش مسعود سالور، ایرج افشار، تهران: انجمن اثار مفاخر، 1373، 2/1346.</ref>. رئیس قورخانه زمانی یکی از [[بابا شمل|باباشمل]]<nowiki/>های محلّه سنگلج بود که در عملیات آتشبازی مباشرت میکرد و به «سردار فشفشه» شهرت داشت<ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: 1371، 1/479؛ نیز بهبودی و دیگران، '''''رضا شاه'''''. به کوشش غلامحسین میرزا صالح، تهران: 1372، ص13.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در [[قاجاریه|دوره قاجار]] (1193- 1344ق- 1779- 1925م)، در همه جشنها و عیدهای بزرگ ملی و مذهبی و میهمانیهای شاهانه، مراسم آتشبازی در میدانهای بزرگ شهرها و میدان ارگ تهران، و غالباً در حضور شاهان و درباریان و رجال مملکت ترتیب میدادند. در این دوره، بسیاری از اسباب اتشبازی، به ویژه فشفشه و خمپاره را در قورخانه سلطنتی از روی اسباب آتشزای ژاپنی میساختند<ref>عینالسلطنه'''''. روزنامه خاطرات'''''. به کوشش مسعود سالور، ایرج افشار، تهران: انجمن اثار مفاخر، 1373، 2/1346.</ref>. رئیس قورخانه زمانی یکی از [[بابا شمل|باباشمل]]<nowiki/>های محلّه سنگلج بود که در عملیات آتشبازی مباشرت میکرد و به «سردار فشفشه» شهرت داشت<ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: 1371، 1/479؛ نیز بهبودی و دیگران، '''''رضا شاه'''''. به کوشش غلامحسین میرزا صالح، تهران: 1372، ص13.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l21">خط ۲۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مردم شناسی]]</ins></div></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=3933&oldid=prev
Samei در ۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۶
2025-04-22T09:06:14Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آ[[آتش بازی|تشبازی]]،''' به کار بردن [[آتش]] و مواد آتش زا برای نمایش انواع نورهای رنگارنگ و تولید صدا در هوا و فضای تاریک شب در جشنها و مراسم خاص.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آ[[آتش بازی|تشبازی]]،''' به کار بردن [[آتش]] و مواد آتش زا برای نمایش انواع نورهای رنگارنگ و تولید صدا در هوا و فضای تاریک شب در جشنها و مراسم خاص.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین بار ظاهراً چینیها در سده 7 یا 9 میلادی از باروت در ساختن تیرِتَخْش (اسباب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشزا</del>) برای نمایش آتش در جشنها و آئینها استفاده کردند و از آنجا این رسم به سرزمینهای دیگر جهان راه یافت<ref>The '''''New Encyclopedia of Britannica''''', London, 1978, 4/792; '''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156. نیز: مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1345، 1/706 (ذیل تیرتخشایی).</ref>. در ایران از دیرباز در جشنهایی مانند سده و نوروز آتش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">افروزی </del>و اتشبازی ساده راه میانداختند. [[ابن مسکویه]] به [[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی و آتشبازی در جشن شب سده 323ق/ 934م در کنار زاینده رود در [[اصفهان]]؛ <ref>ابنمسکویه، ابوعلی. '''''تجاربالامم'''''. به کوشش ف. امدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.</ref>نرشخی به مراسم آتشبازی در شب سوری، در نیمه سده 4ق در بخارا، <ref>نرشخی، ابوبکر محمد. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصر احمد بن محمد قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، به کوشش مدرس رضوی، تهران: توس، 1363، ص37.</ref> و بیرونی به [[آتش]] زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانیدن جانوران در شب سده، <ref>بیرونی، ابوریحان. '''''کتاب التفهیم لأوائل صناعه التنجیم'''''. به کوشش جلال همایی، تهران: بینام ناشر، 1319، ص257.</ref>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشافروزی </del>در شهریورگان (روز چهارم شهریورماه) و آذر جشن (روز نهم اذرماه) <ref>همو'''''، اثار الباقیه'''''. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر، 1363، ص337-344.</ref> اشاره میکنند. آتش بازی در دوره صفوی (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتی تحول یافته و شکوفند در جشنها آشکار میگردد. در رساله '''مجموعه الصنایع''' (تحریر1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ایران، از جمله آتشبازی و انواع اسباب آتشبازی و چگونگی ساخت و مواد آن نام میبرد<ref>'''''مجموعه الصنایع'''''. نسخه خطی، ص146- 155.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین بار ظاهراً چینیها در سده 7 یا 9 میلادی از باروت در ساختن تیرِتَخْش (اسباب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتش زا</ins>) برای نمایش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آتش<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در جشنها و آئینها استفاده کردند و از آنجا این رسم به سرزمینهای دیگر جهان راه یافت<ref>The '''''New Encyclopedia of Britannica''''', London, 1978, 4/792; '''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156. نیز: مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1345، 1/706 (ذیل تیرتخشایی).</ref>. در ایران از دیرباز در جشنهایی مانند سده و نوروز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آتش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">افروز]]<nowiki/>ی </ins>و اتشبازی ساده راه میانداختند. [[ابن مسکویه]] به [[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی و آتشبازی در جشن شب سده 323ق/ 934م در کنار زاینده رود در [[اصفهان]]؛ <ref>ابنمسکویه، ابوعلی. '''''تجاربالامم'''''. به کوشش ف. امدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.</ref>نرشخی به مراسم آتشبازی در شب سوری، در نیمه سده 4ق در بخارا، <ref>نرشخی، ابوبکر محمد. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصر احمد بن محمد قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، به کوشش مدرس رضوی، تهران: توس، 1363، ص37.</ref> و بیرونی به [[آتش]] زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانیدن جانوران در شب سده، <ref>بیرونی، ابوریحان. '''''کتاب التفهیم لأوائل صناعه التنجیم'''''. به کوشش جلال همایی، تهران: بینام ناشر، 1319، ص257.</ref>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی </ins>در شهریورگان (روز چهارم شهریورماه) و آذر جشن (روز نهم اذرماه) <ref>همو'''''، اثار الباقیه'''''. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر، 1363، ص337-344.</ref> اشاره میکنند. آتش بازی در دوره صفوی (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتی تحول یافته و شکوفند در جشنها آشکار میگردد. در رساله '''مجموعه الصنایع''' (تحریر1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ایران، از جمله آتشبازی و انواع اسباب آتشبازی و چگونگی ساخت و مواد آن نام میبرد<ref>'''''مجموعه الصنایع'''''. نسخه خطی، ص146- 155.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال 998ق/ 1589م به مناسبت ورود شاه عباس از [[استان فارس|فارس]] به [[اصفهان]]، شهر را آذین بستند ( اذینبندی) و شبها در میدان نقش جهان آتشبازی راه انداختند و هیکل جانوران را آتشزدند و موشکهایی با شرارههای رَنگارنگ به هوا پرتاب کردند<ref>جنابدی، میرزا بیک. '''''روضه الصفویه'''''. به کوشش غلامرضا طباطباییمجد، تهران: 1378، ص721.</ref>. در 1004ق دارالسلطنه قزوین را آذین بستند و استادان آتش باز و سیمیاکاران انواع تیرِتَخْش، مانند موشک، گلهای هوایی و ماهتابی، زرچَک آفتابی، چنار، انار، گل طاووس، گل خرگاهی. نرگسِ جادو و ماهتابی، عَلَمِ زرد، گل سوسن و ارغوانی، زرافشان، گل صدبرگ، گل هفترنگ، گل چرخیدولابی، هنگامهشکن، ناوکانداز و مانندآنها را [[آتش]] زدند<ref>افوشتهای نطنزی، محمود بن هدایت. '''''نقاوه الاثار'''''. به کوشش احسان اشراقی، تهران: 1350، ص573، 578- 579.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال 998ق/ 1589م به مناسبت ورود شاه عباس از [[استان فارس|فارس]] به [[اصفهان]]، شهر را آذین بستند ( اذینبندی) و شبها در میدان نقش جهان آتشبازی راه انداختند و هیکل جانوران را آتشزدند و موشکهایی با شرارههای رَنگارنگ به هوا پرتاب کردند<ref>جنابدی، میرزا بیک. '''''روضه الصفویه'''''. به کوشش غلامرضا طباطباییمجد، تهران: 1378، ص721.</ref>. در 1004ق دارالسلطنه قزوین را آذین بستند و استادان آتش باز و سیمیاکاران انواع تیرِتَخْش، مانند موشک، گلهای هوایی و ماهتابی، زرچَک آفتابی، چنار، انار، گل طاووس، گل خرگاهی. نرگسِ جادو و ماهتابی، عَلَمِ زرد، گل سوسن و ارغوانی، زرافشان، گل صدبرگ، گل هفترنگ، گل چرخیدولابی، هنگامهشکن، ناوکانداز و مانندآنها را [[آتش]] زدند<ref>افوشتهای نطنزی، محمود بن هدایت. '''''نقاوه الاثار'''''. به کوشش احسان اشراقی، تهران: 1350، ص573، 578- 579.</ref>.</div></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=3932&oldid=prev
Samei در ۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۳
2025-04-22T09:03:32Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:4277556 331.jpg|بندانگشتی|آتش بازی برگرفته از وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.yjc.ir/fa/news/5537976/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:4277556 331.jpg|بندانگشتی|آتش بازی برگرفته از وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.yjc.ir/fa/news/5537976/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آ[[آتش بازی|تشبازی]]،''' به کار بردن [[آتش]] و مواد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشزا </del>برای نمایش انواع نورهای رنگارنگ و تولید صدا در هوا و فضای تاریک شب در جشنها و مراسم خاص.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آ[[آتش بازی|تشبازی]]،''' به کار بردن [[آتش]] و مواد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتش زا </ins>برای نمایش انواع نورهای رنگارنگ و تولید صدا در هوا و فضای تاریک شب در جشنها و مراسم خاص.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین بار ظاهراً چینیها در سده 7 یا 9 میلادی از باروت در ساختن تیرِتَخْش (اسباب اتشزا) برای نمایش آتش در جشنها و آئینها استفاده کردند و از آنجا این رسم به سرزمینهای دیگر جهان راه یافت<ref>The '''''New Encyclopedia of Britannica''''', London, 1978, 4/792; '''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156. نیز: مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1345، 1/706 (ذیل تیرتخشایی).</ref>. در ایران از دیرباز در جشنهایی مانند سده و نوروز آتش افروزی و اتشبازی ساده راه میانداختند. [[ابن مسکویه]] به [[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی و آتشبازی در جشن شب سده 323ق/ 934م در کنار زاینده رود در [[اصفهان]]؛ <ref>ابنمسکویه، ابوعلی. '''''تجاربالامم'''''. به کوشش ف. امدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.</ref>نرشخی به مراسم آتشبازی در شب سوری، در نیمه سده 4ق در بخارا، <ref>نرشخی، ابوبکر محمد. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصر احمد بن محمد قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، به کوشش مدرس رضوی، تهران: توس، 1363، ص37.</ref> و بیرونی به [[آتش]] زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانیدن جانوران در شب سده، <ref>بیرونی، ابوریحان. '''''کتاب التفهیم لأوائل صناعه التنجیم'''''. به کوشش جلال همایی، تهران: بینام ناشر، 1319، ص257.</ref>و آتشافروزی در شهریورگان (روز چهارم شهریورماه) و آذر جشن (روز نهم اذرماه) <ref>همو'''''، اثار الباقیه'''''. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر، 1363، ص337-344.</ref> اشاره میکنند. آتش بازی در دوره صفوی (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتی تحول یافته و شکوفند در جشنها آشکار میگردد. در رساله '''مجموعه الصنایع''' (تحریر1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ایران، از جمله آتشبازی و انواع اسباب آتشبازی و چگونگی ساخت و مواد آن نام میبرد<ref>'''''مجموعه الصنایع'''''. نسخه خطی، ص146- 155.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین بار ظاهراً چینیها در سده 7 یا 9 میلادی از باروت در ساختن تیرِتَخْش (اسباب اتشزا) برای نمایش آتش در جشنها و آئینها استفاده کردند و از آنجا این رسم به سرزمینهای دیگر جهان راه یافت<ref>The '''''New Encyclopedia of Britannica''''', London, 1978, 4/792; '''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156. نیز: مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1345، 1/706 (ذیل تیرتخشایی).</ref>. در ایران از دیرباز در جشنهایی مانند سده و نوروز آتش افروزی و اتشبازی ساده راه میانداختند. [[ابن مسکویه]] به [[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی و آتشبازی در جشن شب سده 323ق/ 934م در کنار زاینده رود در [[اصفهان]]؛ <ref>ابنمسکویه، ابوعلی. '''''تجاربالامم'''''. به کوشش ف. امدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.</ref>نرشخی به مراسم آتشبازی در شب سوری، در نیمه سده 4ق در بخارا، <ref>نرشخی، ابوبکر محمد. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصر احمد بن محمد قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، به کوشش مدرس رضوی، تهران: توس، 1363، ص37.</ref> و بیرونی به [[آتش]] زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانیدن جانوران در شب سده، <ref>بیرونی، ابوریحان. '''''کتاب التفهیم لأوائل صناعه التنجیم'''''. به کوشش جلال همایی، تهران: بینام ناشر، 1319، ص257.</ref>و آتشافروزی در شهریورگان (روز چهارم شهریورماه) و آذر جشن (روز نهم اذرماه) <ref>همو'''''، اثار الباقیه'''''. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر، 1363، ص337-344.</ref> اشاره میکنند. آتش بازی در دوره صفوی (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتی تحول یافته و شکوفند در جشنها آشکار میگردد. در رساله '''مجموعه الصنایع''' (تحریر1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ایران، از جمله آتشبازی و انواع اسباب آتشبازی و چگونگی ساخت و مواد آن نام میبرد<ref>'''''مجموعه الصنایع'''''. نسخه خطی، ص146- 155.</ref>.</div></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=3931&oldid=prev
Samei در ۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۳
2025-04-22T09:03:00Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:4277556 331.jpg|بندانگشتی|آتش بازی برگرفته از وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.yjc.ir/fa/news/5537976/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:4277556 331.jpg|بندانگشتی|آتش بازی برگرفته از وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.yjc.ir/fa/news/5537976/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آ[[آتش بازی|تشبازی]]،''' به کار بردن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتش </del>و مواد آتشزا برای نمایش انواع نورهای رنگارنگ و تولید صدا در هوا و فضای تاریک شب در جشنها و مراسم خاص.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آ[[آتش بازی|تشبازی]]،''' به کار بردن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آتش]] </ins>و مواد آتشزا برای نمایش انواع نورهای رنگارنگ و تولید صدا در هوا و فضای تاریک شب در جشنها و مراسم خاص.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین بار ظاهراً چینیها در سده 7 یا 9 میلادی از باروت در ساختن تیرِتَخْش (اسباب اتشزا) برای نمایش آتش در جشنها و آئینها استفاده کردند و از آنجا این رسم به سرزمینهای دیگر جهان راه یافت<ref>The '''''New Encyclopedia of Britannica''''', London, 1978, 4/792; '''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156. نیز: مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1345، 1/706 (ذیل تیرتخشایی).</ref>. در ایران از دیرباز در جشنهایی مانند سده و نوروز آتش افروزی و اتشبازی ساده راه میانداختند. ابن مسکویه به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشافروزی </del>و آتشبازی در جشن شب سده 323ق/ 934م در کنار زاینده رود در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصفهان؛ </del><ref>ابنمسکویه، ابوعلی. '''''تجاربالامم'''''. به کوشش ف. امدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.</ref>نرشخی به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مراسمآتشبازی </del>در شب سوری، در نیمه سده 4ق در بخارا، <ref>نرشخی، ابوبکر محمد. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصر احمد بن محمد قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، به کوشش مدرس رضوی، تهران: توس، 1363، ص37.</ref> و بیرونی به آتش زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانیدن جانوران در شب سده، <ref>بیرونی، ابوریحان. '''''کتاب التفهیم لأوائل صناعه التنجیم'''''. به کوشش جلال همایی، تهران: بینام ناشر، 1319، ص257.</ref>و آتشافروزی در شهریورگان (روز چهارم شهریورماه) و آذر جشن (روز نهم اذرماه) <ref>همو'''''، اثار الباقیه'''''. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر، 1363، ص337-344.</ref> اشاره میکنند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشبازی </del>در دوره صفوی (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتی تحول یافته و شکوفند در جشنها آشکار میگردد. در رساله '''مجموعه الصنایع''' (تحریر1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ایران، از جمله آتشبازی و انواع اسباب آتشبازی و چگونگی ساخت و مواد آن نام میبرد<ref>'''''مجموعه الصنایع'''''. نسخه خطی، ص146- 155.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین بار ظاهراً چینیها در سده 7 یا 9 میلادی از باروت در ساختن تیرِتَخْش (اسباب اتشزا) برای نمایش آتش در جشنها و آئینها استفاده کردند و از آنجا این رسم به سرزمینهای دیگر جهان راه یافت<ref>The '''''New Encyclopedia of Britannica''''', London, 1978, 4/792; '''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156. نیز: مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1345، 1/706 (ذیل تیرتخشایی).</ref>. در ایران از دیرباز در جشنهایی مانند سده و نوروز آتش افروزی و اتشبازی ساده راه میانداختند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابن مسکویه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آتش افروز|آتشافروز]]<nowiki/>ی </ins>و آتشبازی در جشن شب سده 323ق/ 934م در کنار زاینده رود در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اصفهان]]؛ </ins><ref>ابنمسکویه، ابوعلی. '''''تجاربالامم'''''. به کوشش ف. امدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.</ref>نرشخی به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مراسم آتشبازی </ins>در شب سوری، در نیمه سده 4ق در بخارا، <ref>نرشخی، ابوبکر محمد. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصر احمد بن محمد قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، به کوشش مدرس رضوی، تهران: توس، 1363، ص37.</ref> و بیرونی به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آتش<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانیدن جانوران در شب سده، <ref>بیرونی، ابوریحان. '''''کتاب التفهیم لأوائل صناعه التنجیم'''''. به کوشش جلال همایی، تهران: بینام ناشر، 1319، ص257.</ref>و آتشافروزی در شهریورگان (روز چهارم شهریورماه) و آذر جشن (روز نهم اذرماه) <ref>همو'''''، اثار الباقیه'''''. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر، 1363، ص337-344.</ref> اشاره میکنند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتش بازی </ins>در دوره صفوی (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتی تحول یافته و شکوفند در جشنها آشکار میگردد. در رساله '''مجموعه الصنایع''' (تحریر1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ایران، از جمله آتشبازی و انواع اسباب آتشبازی و چگونگی ساخت و مواد آن نام میبرد<ref>'''''مجموعه الصنایع'''''. نسخه خطی، ص146- 155.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال 998ق/ 1589م به مناسبت ورود شاه عباس از فارس به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصفهان، </del>شهر را آذین بستند (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">! </del>اذینبندی) و شبها در میدان نقش جهان آتشبازی راه انداختند و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیاکل </del>جانوران را آتشزدند و موشکهایی با شرارههای رَنگارنگ به هوا پرتاب کردند<ref>جنابدی، میرزا بیک. '''''روضه الصفویه'''''. به کوشش غلامرضا طباطباییمجد، تهران: 1378، ص721.</ref>. در 1004ق دارالسلطنه قزوین را آذین بستند و استادان آتش باز و سیمیاکاران انواع تیرِتَخْش، مانند موشک، گلهای هوایی و ماهتابی، زرچَک <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">افتابی، </del>چنار، انار، گل طاووس، گل خرگاهی. نرگسِ جادو و ماهتابی، عَلَمِ زرد، گل سوسن و ارغوانی، زرافشان، گل صدبرگ، گل هفترنگ، گل چرخیدولابی، هنگامهشکن، ناوکانداز و مانندآنها را آتش زدند<ref>افوشتهای نطنزی، محمود بن هدایت. '''''نقاوه الاثار'''''. به کوشش احسان اشراقی، تهران: 1350، ص573، 578- 579.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال 998ق/ 1589م به مناسبت ورود شاه عباس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>فارس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|فارس]] </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اصفهان]]، </ins>شهر را آذین بستند ( اذینبندی) و شبها در میدان نقش جهان آتشبازی راه انداختند و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیکل </ins>جانوران را آتشزدند و موشکهایی با شرارههای رَنگارنگ به هوا پرتاب کردند<ref>جنابدی، میرزا بیک. '''''روضه الصفویه'''''. به کوشش غلامرضا طباطباییمجد، تهران: 1378، ص721.</ref>. در 1004ق دارالسلطنه قزوین را آذین بستند و استادان آتش باز و سیمیاکاران انواع تیرِتَخْش، مانند موشک، گلهای هوایی و ماهتابی، زرچَک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آفتابی، </ins>چنار، انار، گل طاووس، گل خرگاهی. نرگسِ جادو و ماهتابی، عَلَمِ زرد، گل سوسن و ارغوانی، زرافشان، گل صدبرگ، گل هفترنگ، گل چرخیدولابی، هنگامهشکن، ناوکانداز و مانندآنها را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آتش<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>زدند<ref>افوشتهای نطنزی، محمود بن هدایت. '''''نقاوه الاثار'''''. به کوشش احسان اشراقی، تهران: 1350، ص573، 578- 579.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره قاجار (1193- 1344ق- 1779- 1925م)، در همه جشنها و عیدهای بزرگ ملی و مذهبی و میهمانیهای شاهانه، مراسم آتشبازی در میدانهای بزرگ شهرها و میدان ارگ تهران، و غالباً در حضور شاهان و درباریان و رجال مملکت ترتیب میدادند. در این دوره، بسیاری از اسباب اتشبازی، به ویژه فشفشه و خمپاره را در قورخانه سلطنتی از روی اسباب آتشزای ژاپنی میساختند<ref>عینالسلطنه'''''. روزنامه خاطرات'''''. به کوشش مسعود سالور، ایرج افشار، تهران: انجمن اثار مفاخر، 1373، 2/1346.</ref>. رئیس قورخانه زمانی یکی از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باباشملهای </del>محلّه سنگلج بود که در عملیات آتشبازی مباشرت میکرد و به «سردار فشفشه» شهرت داشت<ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: 1371، 1/479؛ نیز بهبودی و دیگران، '''''رضا شاه'''''. به کوشش غلامحسین میرزا صالح، تهران: 1372، ص13.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قاجاریه|</ins>دوره قاجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(1193- 1344ق- 1779- 1925م)، در همه جشنها و عیدهای بزرگ ملی و مذهبی و میهمانیهای شاهانه، مراسم آتشبازی در میدانهای بزرگ شهرها و میدان ارگ تهران، و غالباً در حضور شاهان و درباریان و رجال مملکت ترتیب میدادند. در این دوره، بسیاری از اسباب اتشبازی، به ویژه فشفشه و خمپاره را در قورخانه سلطنتی از روی اسباب آتشزای ژاپنی میساختند<ref>عینالسلطنه'''''. روزنامه خاطرات'''''. به کوشش مسعود سالور، ایرج افشار، تهران: انجمن اثار مفاخر، 1373، 2/1346.</ref>. رئیس قورخانه زمانی یکی از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[بابا شمل|باباشمل]]<nowiki/>های </ins>محلّه سنگلج بود که در عملیات آتشبازی مباشرت میکرد و به «سردار فشفشه» شهرت داشت<ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: 1371، 1/479؛ نیز بهبودی و دیگران، '''''رضا شاه'''''. به کوشش غلامحسین میرزا صالح، تهران: 1372، ص13.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رایجترین تیرِتَخْشها در مراسم آتشبازی دهههای اخیر عبارت بودند از: آتشاَفرازه (نوعی تیر و فشفشه)، «آفتابْ مَهْتاب» (تیرتخشی که در سوختن نورهای رنگارنگ پدید میاورد)، پاچه خیزک (روی زمین میخزید و بالا و پائین میجهید و وقتی که با پای کسی برمیخورد از پاچه مرد یا زیر چادر زن بالا میخزید)، «ترقه»، «چرخ اتشفشان» یا «چرخفلک»، «خمپاره» (گلولهای مقوایی و پارچهای که در هوا میترکید و گلهای زرد و سرخ و بنفش پدید میاورد) و دهها تیرتخش دیگر<ref>تفصیل ان را نک: مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من'''''. تهران: زوار، 1341، 1/325؛ شهری، جعفر. '''''طهران قدیم'''''. تهران: 1371، 4/82 و حواشی، اطلاع بیشتر از اتشبازی را نک: بلوکباشی، علی. '''''«اتشبازی».''''' دانشنامه ایران، تهران: دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1385،1/540- 541.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رایجترین تیرِتَخْشها در مراسم آتشبازی دهههای اخیر عبارت بودند از: آتشاَفرازه (نوعی تیر و فشفشه)، «آفتابْ مَهْتاب» (تیرتخشی که در سوختن نورهای رنگارنگ پدید میاورد)، پاچه خیزک (روی زمین میخزید و بالا و پائین میجهید و وقتی که با پای کسی برمیخورد از پاچه مرد یا زیر چادر زن بالا میخزید)، «ترقه»، «چرخ اتشفشان» یا «چرخفلک»، «خمپاره» (گلولهای مقوایی و پارچهای که در هوا میترکید و گلهای زرد و سرخ و بنفش پدید میاورد) و دهها تیرتخش دیگر<ref>تفصیل ان را نک: مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من'''''. تهران: زوار، 1341، 1/325؛ شهری، جعفر. '''''طهران قدیم'''''. تهران: 1371، 4/82 و حواشی، اطلاع بیشتر از اتشبازی را نک: بلوکباشی، علی. '''''«اتشبازی».''''' دانشنامه ایران، تهران: دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1385،1/540- 541.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[آتش]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[آتش افروز]]<br /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الهدی،</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ </ins>سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>(1398). دانشنامه ایران. تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://alhoda.ir/ </ins>موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=3818&oldid=prev
Maedeh در ۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۳
2025-04-21T18:33:05Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[آتش بازی|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشبازی</del>]]،''' به کار بردن اتش و مواد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشزا </del>برای نمایش انواع نورهای رنگارنگ و تولید صدا در هوا و فضای تاریک شب در جشنها و مراسم خاص.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:4277556 331.jpg|بندانگشتی|آتش بازی برگرفته از وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.yjc.ir/fa/news/5537976/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آ</ins>[[آتش بازی|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشبازی</ins>]]،''' به کار بردن اتش و مواد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشزا </ins>برای نمایش انواع نورهای رنگارنگ و تولید صدا در هوا و فضای تاریک شب در جشنها و مراسم خاص.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین بار ظاهراً چینیها در سده 7 یا 9 میلادی از باروت در ساختن تیرِتَخْش (اسباب اتشزا) برای نمایش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتش </del>در جشنها و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ائینها </del>استفاده کردند و از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انجا </del>این رسم به سرزمینهای دیگر جهان راه یافت<ref>The '''''New Encyclopedia of Britannica''''', London, 1978, 4/792; '''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156. نیز: مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1345، 1/706 (ذیل تیرتخشایی).</ref>. در ایران از دیرباز در جشنهایی مانند سده و نوروز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتش </del>افروزی و اتشبازی ساده راه میانداختند. ابن مسکویه به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشافروزی </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشبازی </del>در جشن شب سده 323ق/ 934م در کنار زاینده رود در اصفهان؛ <ref>ابنمسکویه، ابوعلی. '''''تجاربالامم'''''. به کوشش ف. امدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.</ref>نرشخی به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مراسم اتشبازی </del>در شب سوری، در نیمه سده 4ق در بخارا، <ref>نرشخی، ابوبکر محمد. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصر احمد بن محمد قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، به کوشش مدرس رضوی، تهران: توس، 1363، ص37.</ref> و بیرونی به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتش </del>زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانیدن جانوران در شب سده، <ref>بیرونی، ابوریحان. '''''کتاب التفهیم لأوائل صناعه التنجیم'''''. به کوشش جلال همایی، تهران: بینام ناشر، 1319، ص257.</ref>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشافروزی </del>در شهریورگان (روز چهارم شهریورماه) و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اذر </del>جشن (روز نهم اذرماه) <ref>همو'''''، اثار الباقیه'''''. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر، 1363، ص337-344.</ref> اشاره میکنند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> اتشبازی </del>در دوره صفوی (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتی تحول یافته و شکوفند در جشنها <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اشکار </del>میگردد. در رساله '''مجموعه الصنایع''' (تحریر1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ایران، از جمله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشبازی </del>و انواع اسباب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشبازی </del>و چگونگی ساخت و مواد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ان </del>نام میبرد<ref>'''''مجموعه الصنایع'''''. نسخه خطی، ص146- 155.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین بار ظاهراً چینیها در سده 7 یا 9 میلادی از باروت در ساختن تیرِتَخْش (اسباب اتشزا) برای نمایش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتش </ins>در جشنها و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آئینها </ins>استفاده کردند و از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنجا </ins>این رسم به سرزمینهای دیگر جهان راه یافت<ref>The '''''New Encyclopedia of Britannica''''', London, 1978, 4/792; '''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156. نیز: مصاحب، غلامحسین. '''''دایرهالمعارف فارسی'''''. تهران: امیرکبیر، 1345، 1/706 (ذیل تیرتخشایی).</ref>. در ایران از دیرباز در جشنهایی مانند سده و نوروز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتش </ins>افروزی و اتشبازی ساده راه میانداختند. ابن مسکویه به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشافروزی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشبازی </ins>در جشن شب سده 323ق/ 934م در کنار زاینده رود در اصفهان؛ <ref>ابنمسکویه، ابوعلی. '''''تجاربالامم'''''. به کوشش ف. امدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.</ref>نرشخی به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مراسمآتشبازی </ins>در شب سوری، در نیمه سده 4ق در بخارا، <ref>نرشخی، ابوبکر محمد. '''''تاریخ بخارا'''''. ترجمه ابونصر احمد بن محمد قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، به کوشش مدرس رضوی، تهران: توس، 1363، ص37.</ref> و بیرونی به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتش </ins>زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانیدن جانوران در شب سده، <ref>بیرونی، ابوریحان. '''''کتاب التفهیم لأوائل صناعه التنجیم'''''. به کوشش جلال همایی، تهران: بینام ناشر، 1319، ص257.</ref>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشافروزی </ins>در شهریورگان (روز چهارم شهریورماه) و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آذر </ins>جشن (روز نهم اذرماه) <ref>همو'''''، اثار الباقیه'''''. ترجمه اکبر داناسرشت، تهران: امیرکبیر، 1363، ص337-344.</ref> اشاره میکنند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشبازی </ins>در دوره صفوی (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتی تحول یافته و شکوفند در جشنها <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آشکار </ins>میگردد. در رساله '''مجموعه الصنایع''' (تحریر1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ایران، از جمله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشبازی </ins>و انواع اسباب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشبازی </ins>و چگونگی ساخت و مواد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن </ins>نام میبرد<ref>'''''مجموعه الصنایع'''''. نسخه خطی، ص146- 155.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال 998ق/ 1589م به مناسبت ورود شاه عباس از فارس به اصفهان، شهر را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اذین </del>بستند (! اذینبندی) و شبها در میدان نقش جهان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشبازی </del>راه انداختند و هیاکل جانوران را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشزدند </del>و موشکهایی با شرارههای رَنگارنگ به هوا پرتاب کردند<ref>جنابدی، میرزا بیک. '''''روضه الصفویه'''''. به کوشش غلامرضا طباطباییمجد، تهران: 1378، ص721.</ref>. در 1004ق دارالسلطنه قزوین را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اذین </del>بستند و استادان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشباز </del>و سیمیاکاران انواع تیرِتَخْش، مانند موشک، گلهای هوایی و ماهتابی، زرچَک افتابی، چنار، انار، گل طاووس، گل خرگاهی. نرگسِ جادو و ماهتابی، عَلَمِ زرد، گل سوسن و ارغوانی، زرافشان، گل صدبرگ، گل هفترنگ، گل چرخیدولابی، هنگامهشکن، ناوکانداز و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مانند انها </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتش </del>زدند<ref>افوشتهای نطنزی، محمود بن هدایت. '''''نقاوه الاثار'''''. به کوشش احسان اشراقی، تهران: 1350، ص573، 578- 579.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در سال 998ق/ 1589م به مناسبت ورود شاه عباس از فارس به اصفهان، شهر را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آذین </ins>بستند (! اذینبندی) و شبها در میدان نقش جهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشبازی </ins>راه انداختند و هیاکل جانوران را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشزدند </ins>و موشکهایی با شرارههای رَنگارنگ به هوا پرتاب کردند<ref>جنابدی، میرزا بیک. '''''روضه الصفویه'''''. به کوشش غلامرضا طباطباییمجد، تهران: 1378، ص721.</ref>. در 1004ق دارالسلطنه قزوین را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آذین </ins>بستند و استادان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتش باز </ins>و سیمیاکاران انواع تیرِتَخْش، مانند موشک، گلهای هوایی و ماهتابی، زرچَک افتابی، چنار، انار، گل طاووس، گل خرگاهی. نرگسِ جادو و ماهتابی، عَلَمِ زرد، گل سوسن و ارغوانی، زرافشان، گل صدبرگ، گل هفترنگ، گل چرخیدولابی، هنگامهشکن، ناوکانداز و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مانندآنها </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتش </ins>زدند<ref>افوشتهای نطنزی، محمود بن هدایت. '''''نقاوه الاثار'''''. به کوشش احسان اشراقی، تهران: 1350، ص573، 578- 579.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره قاجار (1193- 1344ق- 1779- 1925م)، در همه جشنها و عیدهای بزرگ ملی و مذهبی و میهمانیهای شاهانه، مراسم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشبازی </del>در میدانهای بزرگ شهرها و میدان ارگ تهران، و غالباً در حضور شاهان و درباریان و رجال مملکت ترتیب میدادند. در این دوره، بسیاری از اسباب اتشبازی، به ویژه فشفشه و خمپاره را در قورخانه سلطنتی از روی اسباب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشزای </del>ژاپنی میساختند<ref>عینالسلطنه'''''. روزنامه خاطرات'''''. به کوشش مسعود سالور، ایرج افشار، تهران: انجمن اثار مفاخر، 1373، 2/1346.</ref>. رئیس قورخانه زمانی یکی از باباشملهای محلّه سنگلج بود که در عملیات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتشبازی </del>مباشرت میکرد و به «سردار فشفشه» شهرت داشت<ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: 1371، 1/479؛ نیز بهبودی و دیگران، '''''رضا شاه'''''. به کوشش غلامحسین میرزا صالح، تهران: 1372، ص13.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره قاجار (1193- 1344ق- 1779- 1925م)، در همه جشنها و عیدهای بزرگ ملی و مذهبی و میهمانیهای شاهانه، مراسم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشبازی </ins>در میدانهای بزرگ شهرها و میدان ارگ تهران، و غالباً در حضور شاهان و درباریان و رجال مملکت ترتیب میدادند. در این دوره، بسیاری از اسباب اتشبازی، به ویژه فشفشه و خمپاره را در قورخانه سلطنتی از روی اسباب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشزای </ins>ژاپنی میساختند<ref>عینالسلطنه'''''. روزنامه خاطرات'''''. به کوشش مسعود سالور، ایرج افشار، تهران: انجمن اثار مفاخر، 1373، 2/1346.</ref>. رئیس قورخانه زمانی یکی از باباشملهای محلّه سنگلج بود که در عملیات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتشبازی </ins>مباشرت میکرد و به «سردار فشفشه» شهرت داشت<ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: 1371، 1/479؛ نیز بهبودی و دیگران، '''''رضا شاه'''''. به کوشش غلامحسین میرزا صالح، تهران: 1372، ص13<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ref>.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رایجترین تیرِتَخْشها در مراسم آتشبازی دهههای اخیر عبارت بودند از: آتشاَفرازه (نوعی تیر و فشفشه)، «آفتابْ مَهْتاب» (تیرتخشی که در سوختن نورهای رنگارنگ پدید میاورد)، پاچه خیزک (روی زمین میخزید و بالا و پائین میجهید و وقتی که با پای کسی برمیخورد از پاچه مرد یا زیر چادر زن بالا میخزید)، «ترقه»، «چرخ اتشفشان» یا «چرخفلک»، «خمپاره» (گلولهای مقوایی و پارچهای که در هوا میترکید و گلهای زرد و سرخ و بنفش پدید میاورد) و دهها تیرتخش دیگر<ref>تفصیل ان را نک: مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من'''''. تهران: زوار، 1341، 1/325؛ شهری، جعفر. '''''طهران قدیم'''''. تهران: 1371، 4/82 و حواشی، اطلاع بیشتر از اتشبازی را نک: بلوکباشی، علی. '''''«اتشبازی».''''' دانشنامه ایران، تهران: دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1385،1/540- 541</ins>.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رایجترین تیرِتَخْشها در مراسم اتشبازی دهههای اخیر عبارت بودند از: اتشاَفرازه (نوعی تیر و فشفشه)، «افتابْ مَهْتاب» (تیرتخشی که در سوختن نورهای رنگارنگ پدید میاورد)، پاچه خیزک (روی زمین میخزید و بالا و پائین میجهید و وقتی که با پای کسی برمیخورد از پاچه مرد یا زیر چادر زن بالا میخزید)، «ترقه»، «چرخ اتشفشان» یا «چرخفلک»، «خمپاره» (گلولهای مقوایی و پارچهای که در هوا میترکید و گلهای زرد و سرخ و بنفش پدید میاورد) و دهها تیرتخش دیگر<ref>تفصیل ان را نک: مستوفی، عبدالله. '''''شرح زندگانی من'''''. تهران: زوار، 1341، 1/325؛ شهری، جعفر. '''''طهران قدیم'''''. تهران: 1371، 4/82 و حواشی، اطلاع بیشتر از اتشبازی را نک: بلوکباشی، علی. '''''«اتشبازی».''''' دانشنامه ایران، تهران: دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1385،1/540- 541.</ref>.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
</table>
Maedeh
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=3279&oldid=prev
Maedeh در ۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۷
2025-04-16T18:37:18Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l14">خط ۱۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr>
</table>
Maedeh
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=2736&oldid=prev
Nazli در ۶ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۳
2025-03-06T11:53:36Z
<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=2736&oldid=23">نمایش تغییرات</a>
Nazli
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AA%D8%B4_%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=23&oldid=prev
Samei: صفحهای تازه حاوی «'''آتشبازي،''' به کار بردن آتش و مواد آتشزا براي نمايش انواع نورهاي رنگارنگ و توليد صدا در هوا و فضاي تاريك شب در جشنها و مراسم خاص. نخستين بار ظاهراً چينيها در سدة 7 يا 9 ميلادي از باروت در ساختن تيرِتَخْش (اسباب آتشزا) براي نمايش آتش در جشن...» ایجاد کرد
2024-08-07T03:45:17Z
<p>صفحهای تازه حاوی «'''آتشبازي،''' به کار بردن آتش و مواد آتشزا براي نمايش انواع نورهاي رنگارنگ و توليد صدا در هوا و فضاي تاريك شب در جشنها و مراسم خاص. نخستين بار ظاهراً چينيها در سدة 7 يا 9 ميلادي از باروت در ساختن تيرِتَخْش (اسباب آتشزا) براي نمايش آتش در جشن...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''آتشبازي،''' به کار بردن آتش و مواد آتشزا براي نمايش انواع نورهاي رنگارنگ و توليد صدا در هوا و فضاي تاريك شب در جشنها و مراسم خاص.<br />
<br />
نخستين بار ظاهراً چينيها در سدة 7 يا 9 ميلادي از باروت در ساختن تيرِتَخْش (اسباب آتشزا) براي نمايش آتش در جشنها و آئينها استفاده كردند و از آنجا اين رسم به سرزمينهاي ديگر جهان راه يافت.<sup>1</sup> در ايران از ديرباز در جشنهايي مانند سده و نوروز آتش افروزي و آتشبازي ساده راه ميانداختند. ابن مسكويه به آتشافروزي و آتشبازي در جشن شب سدة 323ق/ 934م در كنار زاينده رود در اصفهان؛<sup>2</sup> نرشخي به مراسم آتشبازي در شب سوري، در نيمة سدة 4ق در بخارا،<sup>3</sup> و بيروني به آتش زدن گوز (گردو) و بادام و سوزانيدن جانوران در شب سده،<sup>4</sup> و آتشافروزي در شهريورگان (روز چهارم شهريورماه) و آذر جشن (روز نهم آذرماه)<sup>5</sup> اشاره ميكنند. آتشبازي در دورة صفوي (907- 1148م/ 1502- 1736م) به صورتي تحول يافته و شكوفند در جشنها آشكار ميگردد. در رسالة '''مجموعة الصنايع''' (تحرير1004ق/ 1595م) از 160 هنر متداول در ايران، از جمله آتشبازي و انواع اسباب آتشبازي و چگونگي ساخت و مواد آن نام ميبرد.<sup>6</sup><br />
<br />
در سال 998ق/ 1589م به مناسبت ورود شاه عباس از فارس به اصفهان، شهر را آذين بستند (! آذینبندی) و شبها در ميدان نقش جهان آتشبازي راه انداختند و هياكل جانوران را آتشزدند و موشكهايي با شرارههاي رَنگارنگ به هوا پرتاب كردند.<sup>7</sup> در 1004ق دارالسلطنة قزوين را آذين بستند و استادان آتشباز و سيمياكاران انواع تيرِتَخْش، مانند موشك، گلهاي هوايي و ماهتابي، زرچَك آفتابي، چنار، انار، گل طاووس، گل خرگاهي. نرگسِ جادو و ماهتابي، عَلَمِ زرد، گل سوسن و ارغواني، زرافشان، گل صدبرگ، گل هفترنگ، گل چرخيدولابي، هنگامهشكن، ناوكانداز و مانند آنها را آتش زدند.<sup>8</sup><br />
<br />
در دورة قاجار (1193- 1344ق- 1779- 1925م)، در همة جشنها و عيدهاي بزرگ ملي و مذهبي و ميهمانيهاي شاهانه، مراسم آتشبازي در ميدانهاي بزرگ شهرها و ميدان ارگ تهران، و غالباً در حضور شاهان و درباريان و رجال مملكت ترتيب ميدادند. در اين دوره، بسياري از اسباب آتشبازي، به ويژه فشفشه و خمپاره را در قورخانة سلطنتي از روي اسباب آتشزاي ژاپني ميساختند.<sup>9</sup> رئيس قورخانه زماني يكي از باباشملهاي محلّة سنگلج بود كه در عمليات آتشبازي مباشرت ميكرد و به «سردار فشفشه» شهرت داشت.<sup>10</sup><br />
<br />
رايجترين تيرِتَخْشها در مراسم آتشبازي دهههاي اخير عبارت بودند از: آتشاَفرازه (نوعي تير و فشفشه)، «آفتابْ مَهْتاب» (تيرتخشي كه در سوختن نورهاي رنگارنگ پديد ميآورد)، پاچه خيزك (روي زمين ميخزيد و بالا و پائين ميجهيد و وقتي كه با پاي كسي برميخورد از پاچه مرد يا زير چادر زن بالا ميخزيد)، «ترقه»، «چرخ آتشفشان» يا «چرخفلك»، «خمپاره» (گلولهاي مقوايي و پارچهاي كه در هوا ميتركيد و گلهاي زرد و سرخ و بنفش پديد ميآورد) و دهها تيرتخش ديگر.<sup>11</sup><br />
<br />
'''''مآخذ:'''''<br />
<br />
# The '''''New Encyclopedia of Britannica''''', London, 1978, 4/792; '''''The New Book of Knowledge''''', Danbury, 1979, 6/156. نيز: مصاحب، غلامحسين. '''''دايرةالمعارف فارسي'''''. تهران: اميركبير، 1345، 1/706 (ذيل تيرتخشايي).<br />
# ابنمسكويه، ابوعلي. '''''تجاربالامم'''''. به كوشش ف. آمدروز، قاهره: 1332ق/ 1914م، ص1/310-312.<br />
# نرشخي، ابوبكر محمد. '''''تاريخ بخارا'''''. ترجمة ابونصر احمد بن محمد قباوي، تلخيص محمد بن زفر بن عمر، به كوشش مدرس رضوي، تهران: توس، 1363، ص37.<br />
# بيروني، ابوريحان. '''''كتاب التفهيم لأوائل صناعة التنجيم'''''. به كوشش جلال همايي، تهران: بينام ناشر، 1319، ص257.<br />
# همو'''''، آثار الباقيه'''''. ترجمة اكبر داناسرشت، تهران: اميركبير، 1363، ص337-344.<br />
# '''''مجموعةالصنايع'''''. نسخة خطي، ص146- 155.<br />
# جنابدي، ميرزا بيك. '''''روضة الصفويه'''''. به كوشش غلامرضا طباطباييمجد، تهران: 1378، ص721.<br />
# افوشتهاي نطنزي، محمود بن هدايت. '''''نقاوةالآثار'''''. به كوشش احسان اشراقي، تهران: 1350، ص573، 578- 579.<br />
# عينالسلطنه'''''. روزنامة خاطرات'''''. به كوشش مسعود سالور، ايرج افشار، تهران: انجمن آثار مفاخر، 1373، 2/1346.<br />
# بامداد، مهدي. '''''شرح حال رجال ايران'''''. تهران: 1371، 1/479؛ نيز بهبودي و ديگران، '''''رضا شاه'''''. به كوشش غلامحسين ميرزا صالح، تهران: 1372، ص13.<br />
# تفصيل آن را نك: مستوفي، عبدالله. '''''شرح زندگاني من'''''. تهران: زوار، 1341، 1/325؛ شهري، جعفر. '''''طهران قديم'''''. تهران: 1371، 4/82 و حواشي، اطلاع بيشتر از آتشبازي را نك: بلوكباشي، علي. '''''«آتشبازي».''''' دانشنامة ايران، تهران: دايرة المعارف بزرگ اسلامي، 1385،1/540- 541.<br />
<br />
علی بلوکباشی</div>
Samei