https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%D8%AE%D9%88%D9%86%D8%AF آخوند - تاریخچهٔ نسخه‌ها 2026-06-21T07:53:13Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AE%D9%88%D9%86%D8%AF&diff=5908&oldid=prev Samei در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۷ 2025-05-04T15:07:53Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آخوند'''، عنوان عام قدیمی برای عالمان دینی و پیشوایان مذهبی&lt;ref&gt;معین. فرهنگ فارسی&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دهخدا. لغت‌نامه.&lt;/ref&gt;. این عنوان از عصر تیموریان به بعد، در ایران و کشورهای هم‌جوار متداول شد و نخست، مخصوص عالمان بزرگ دینی و دانشمندان روحانی طراز اول بود&lt;ref&gt;خواندمیر، غیاث‌الدین. '''''حبیب‌السیر'''''. ج 4، ص 352ـ353.&lt;/ref&gt;. از عصر صفوی به بعد، عنوان آخوند (مانند عنوان شیخ) در میان شیعیان، مخصوصاً به آن دسته از عالمان دینی و دانشمندان روحانی اطلاق می‌شد که سیّد نبودند و دستار سفید بر سر می‌نهادند&lt;ref&gt;مشایخ فریدنی، محمّدحسین. '''''دایره‌المعارف تشیّع'''''. ج 1، ص 14.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آخوند'''، عنوان عام قدیمی برای عالمان دینی و پیشوایان مذهبی&lt;ref&gt;معین. فرهنگ فارسی&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;دهخدا. لغت‌نامه.&lt;/ref&gt;. این عنوان از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تیموریان|</ins>عصر تیموریان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به بعد، در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و کشورهای هم‌جوار متداول شد و نخست، مخصوص عالمان بزرگ دینی و دانشمندان روحانی طراز اول بود&lt;ref&gt;خواندمیر، غیاث‌الدین. '''''حبیب‌السیر'''''. ج 4، ص 352ـ353.&lt;/ref&gt;. از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>عصر صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به بعد، عنوان آخوند (مانند عنوان شیخ) در میان شیعیان، مخصوصاً به آن دسته از عالمان دینی و دانشمندان روحانی اطلاق می‌شد که سیّد نبودند و دستار سفید بر سر می‌نهادند&lt;ref&gt;مشایخ فریدنی، محمّدحسین. '''''دایره‌المعارف تشیّع'''''. ج 1، ص 14.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه‌ی نامبردارترین کسانی که در عصر صفوی به‌عنوان آخوند شناخته شده‌اند، آخوند ملاصدرا «صدرالمتألهین» شیرازی صاحب اسفار و آخوند ملا محمّدباقر مجلسی صاحب بحارالانواراند و معروف‌ترین کسی که در عصر قاجار به‌طور مطلق به این عنوان خوانده شده است، آخوند ملا محمّدکاظم خراسانی صاحب کفایه است&lt;ref&gt;مدرس. '''''ریحانه‌الادب'''''. ج 1، ص 41&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;قزوینی، محمّد. '''''حواشی جهانگشای قزوینی'''''. ج 3، ص 300.&lt;/ref&gt;. عنوان تفخیم‌آمیز آخوند، بعدها اندک اندک از اعتبار و احترام پیشین خود افتاد و سرانجام بی‌آن‌که امتیازی تلقی شود، به نوع طبقه‌ی روحانیون و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حتا </del>به معلّمان مکتب‌خانه‌ها اطلاق شده است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه‌ی نامبردارترین کسانی که در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>عصر صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به‌عنوان آخوند شناخته شده‌اند، آخوند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ملاصدرا|</ins>ملاصدرا «صدرالمتألهین» شیرازی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>صاحب اسفار و آخوند ملا محمّدباقر مجلسی صاحب بحارالانواراند و معروف‌ترین کسی که در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قاجاریه|</ins>عصر قاجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به‌طور مطلق به این عنوان خوانده شده است، آخوند ملا محمّدکاظم خراسانی صاحب کفایه است&lt;ref&gt;مدرس. '''''ریحانه‌الادب'''''. ج 1، ص 41&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;قزوینی، محمّد. '''''حواشی جهانگشای قزوینی'''''. ج 3، ص 300.&lt;/ref&gt;. عنوان تفخیم‌آمیز آخوند، بعدها اندک اندک از اعتبار و احترام پیشین خود افتاد و سرانجام بی‌آن‌که امتیازی تلقی شود، به نوع طبقه‌ی روحانیون و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حتی </ins>به معلّمان مکتب‌خانه‌ها اطلاق شده است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در عین حال حرمت و احترام عنوان آخوند تا چندین سال پس از برآمدن رضاشاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پهلوی، </del>در ایران محفوظ بود و به همین دلیل پس از الزام ایرانیان به اخذ شناسنامه، بسیاری از خاندان‌های روحانی نام‌خانوادگی خود را آخوندی، آخوندزاده و امثال آن‌ها برگزیدند. امّا پس از محدودشدن قدرت روحانیون و مخصوصاً الزام به برداشتن عمامه‌ها و کشف حجاب و تأسیس دانشگاه یعنی از سال‌های 1313 به بعد، واژه‌ی آخوند در ادبیات داستانی و مخصوصاً زبان محاوره‌ی فارسی با صبغه‌ی تخفیف و گاهی استهزاء مورد استفاده قرار گرفته است. برای مثال، صادق هدایت در حاجی‌آقا به کنایه و استهزا می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«بیش‌تر عمرم، صرف علم و ادب شده، پیش آخوند ملا کاظم، جامع عباسی و جفر خواندم...»&lt;ref&gt;هدایت، صادق. '''''حاجی‌آقا'''''. تهران: جاویدان، 2536، ص 88.&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;این واژه در ادبیات دینی پس از انقلاب اسلامی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1357، </del>برای هیچ‌یک از طبقات روحانی چه به‌طور عام و چه به‌طور خاص به‌طور کتبی به‌کار نمی‌رود و به‌کارگیری آن در محاوره‌ی شفاهی نیز خالی از تعریض و تخفیفی نیست.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در عین حال حرمت و احترام عنوان آخوند تا چندین سال پس از برآمدن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رضا شاه پهلوی|</ins>رضاشاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پهلوی]]، </ins>در ایران محفوظ بود و به همین دلیل پس از الزام ایرانیان به اخذ شناسنامه، بسیاری از خاندان‌های روحانی نام‌خانوادگی خود را آخوندی، آخوندزاده و امثال آن‌ها برگزیدند. امّا پس از محدودشدن قدرت روحانیون و مخصوصاً الزام به برداشتن عمامه‌ها و کشف حجاب و تأسیس دانشگاه یعنی از سال‌های 1313 به بعد، واژه‌ی آخوند در ادبیات داستانی و مخصوصاً زبان محاوره‌ی فارسی با صبغه‌ی تخفیف و گاهی استهزاء مورد استفاده قرار گرفته است. برای مثال، صادق هدایت در حاجی‌آقا به کنایه و استهزا می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«بیش‌تر عمرم، صرف علم و ادب شده، پیش آخوند ملا کاظم، جامع عباسی و جفر خواندم...»&lt;ref&gt;هدایت، صادق. '''''حاجی‌آقا'''''. تهران: جاویدان، 2536، ص 88.&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;این واژه در ادبیات دینی پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>انقلاب اسلامی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران|انقلاب اسلامی 1357]]، </ins>برای هیچ‌یک از طبقات روحانی چه به‌طور عام و چه به‌طور خاص به‌طور کتبی به‌کار نمی‌رود و به‌کارگیری آن در محاوره‌ی شفاهی نیز خالی از تعریض و تخفیفی نیست.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[اجتهاد]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[اجتهاد]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[تیموریان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[صفویان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[قاجاریه]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سیدحسن امین</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سیدحسن امین</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]</ins></div></td></tr> </table> Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AE%D9%88%D9%86%D8%AF&diff=2232&oldid=prev Samei در ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۳۹ 2024-12-18T15:39:44Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۳۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">خط ۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در عین حال حرمت و احترام عنوان آخوند تا چندین سال پس از برآمدن رضاشاه پهلوی، در ایران محفوظ بود و به همین دلیل پس از الزام ایرانیان به اخذ شناسنامه، بسیاری از خاندان‌های روحانی نام‌خانوادگی خود را آخوندی، آخوندزاده و امثال آن‌ها برگزیدند. امّا پس از محدودشدن قدرت روحانیون و مخصوصاً الزام به برداشتن عمامه‌ها و کشف حجاب و تأسیس دانشگاه یعنی از سال‌های 1313 به بعد، واژه‌ی آخوند در ادبیات داستانی و مخصوصاً زبان محاوره‌ی فارسی با صبغه‌ی تخفیف و گاهی استهزاء مورد استفاده قرار گرفته است. برای مثال، صادق هدایت در حاجی‌آقا به کنایه و استهزا می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«بیش‌تر عمرم، صرف علم و ادب شده، پیش آخوند ملا کاظم، جامع عباسی و جفر خواندم...»&lt;ref&gt;هدایت، صادق. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حاجی‌آقا&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: جاویدان، 2536، ص 88.&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;این واژه در ادبیات دینی پس از انقلاب اسلامی 1357، برای هیچ‌یک از طبقات روحانی چه به‌طور عام و چه به‌طور خاص به‌طور کتبی به‌کار نمی‌رود و به‌کارگیری آن در محاوره‌ی شفاهی نیز خالی از تعریض و تخفیفی نیست.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در عین حال حرمت و احترام عنوان آخوند تا چندین سال پس از برآمدن رضاشاه پهلوی، در ایران محفوظ بود و به همین دلیل پس از الزام ایرانیان به اخذ شناسنامه، بسیاری از خاندان‌های روحانی نام‌خانوادگی خود را آخوندی، آخوندزاده و امثال آن‌ها برگزیدند. امّا پس از محدودشدن قدرت روحانیون و مخصوصاً الزام به برداشتن عمامه‌ها و کشف حجاب و تأسیس دانشگاه یعنی از سال‌های 1313 به بعد، واژه‌ی آخوند در ادبیات داستانی و مخصوصاً زبان محاوره‌ی فارسی با صبغه‌ی تخفیف و گاهی استهزاء مورد استفاده قرار گرفته است. برای مثال، صادق هدایت در حاجی‌آقا به کنایه و استهزا می‌گوید:&lt;blockquote&gt;«بیش‌تر عمرم، صرف علم و ادب شده، پیش آخوند ملا کاظم، جامع عباسی و جفر خواندم...»&lt;ref&gt;هدایت، صادق. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حاجی‌آقا&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: جاویدان، 2536، ص 88.&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;این واژه در ادبیات دینی پس از انقلاب اسلامی 1357، برای هیچ‌یک از طبقات روحانی چه به‌طور عام و چه به‌طور خاص به‌طور کتبی به‌کار نمی‌رود و به‌کارگیری آن در محاوره‌ی شفاهی نیز خالی از تعریض و تخفیفی نیست.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[اجتهاد]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیدحسن امین</ins></div></td></tr> </table> Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AE%D9%88%D9%86%D8%AF&diff=2231&oldid=prev Samei در ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۳۸ 2024-12-18T15:38:17Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۳۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آخوند'''، عنوان عام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قديمي براي </del>عالمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديني </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيشوايان مذهبي</del>.&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>عنوان از عصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تيموريان </del>به بعد، در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشورهاي </del>هم‌جوار متداول شد و نخست، مخصوص عالمان بزرگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديني </del>و دانشمندان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روحاني </del>طراز اول بود<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; از عصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوي </del>به بعد، عنوان آخوند (مانند عنوان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيخ</del>) در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميان شيعيان، </del>مخصوصاً به آن دسته از عالمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديني </del>و دانشمندان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روحاني </del>اطلاق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌شد كه سيّد </del>نبودند و دستار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سفيد </del>بر سر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌نهادند.&lt;sup&gt;3</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمونه‌ي نامبردارترين كساني كه در عصر صفوي به‌عنوان آخوند شناخته شده‌اند، آخوند ملاصدرا «صدرالمتألهين» شيرازي صاحب اسفار و آخوند ملا محمّدباقر مجلسي صاحب بحارالانواراند و معروف‌ترين كسي كه در عصر قاجار به‌طور مطلق به اين عنوان خوانده شده است، آخوند ملا محمّدكاظم خراساني صاحب كفايه است.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; عنوان تفخيم‌آميز آخوند، بعدها اندك‌اندك از اعتبار و احترام پيشين خود افتاد و سرانجام بي‌آن‌كه امتيازي تلقي شود، به نوع طبقه‌ي روحانيون و حتا به معلّمان مكتب‌خانه‌ها اطلاق شده است. در عين حال حرمت و احترام عنوان آخوند تا چندين سال پس از برآمدن رضاشاه پهلوي، در ايران محفوظ بود و به همين دليل پس از الزام ايرانيان به اخذ شناسنامه، بسياري از خاندان‌هاي روحاني نام‌خانوادگي خود را آخوندي، آخوندزاده و امثال آن‌ها برگزيدند. امّا پس از محدودشدن قدرت روحانيون و مخصوصاً الزام به برداشتن عمامه‌ها و كشف حجاب و تأسيس دانشگاه يعني از سال‌هاي 1313 به بعد، واژه‌ي آخوند در ادبيات داستاني و مخصوصاً زبان محاوره‌ي فارسي با صبغه‌ي تخفيف و گاهي استهزاء مورد استفاده قرار گرفته است. براي مثال، صادق هدايت در حاجي‌آقا به كنايه و استهزا مي‌گويد: «بيش‌تر عمرم، صرف علم و ادب شده، پيش آخوند ملا كاظم، جامع عباسي و جفر خواندم</del>...<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">»&lt;sup&gt;5</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين واژه در ادبيات ديني پس از انقلاب اسلامي 1357، براي هيچ‌يك از طبقات روحاني چه به‌طور عام و چه به‌طور خاص به‌طور كتبي به‌كار نمي‌رود و به‌كارگيري آن در محاوره‌ي شفاهي نيز خالي از تعريض و تخفيفي نيست</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آخوند'''، عنوان عام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قدیمی برای </ins>عالمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دینی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیشوایان مذهبی&lt;ref&gt;معین</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگ فارسی&lt;/ref&gt;</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دهخدا. لغت‌نامه.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. این </ins>عنوان از عصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تیموریان </ins>به بعد، در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشورهای </ins>هم‌جوار متداول شد و نخست، مخصوص عالمان بزرگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دینی </ins>و دانشمندان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روحانی </ins>طراز اول بود&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خواندمیر، غیاث‌الدین. '''''حبیب‌السیر'''''. ج 4، ص 352ـ353.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>از عصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوی </ins>به بعد، عنوان آخوند (مانند عنوان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیخ</ins>) در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میان شیعیان، </ins>مخصوصاً به آن دسته از عالمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دینی </ins>و دانشمندان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روحانی </ins>اطلاق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شد که سیّد </ins>نبودند و دستار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سفید </ins>بر سر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌نهادند</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشایخ فریدنی، محمّدحسین</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''دایره‌المعارف تشیّع'''''</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ج 1، ص 14</ins>.&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمونه‌ی نامبردارترین کسانی که در عصر صفوی به‌عنوان آخوند شناخته شده‌اند، آخوند ملاصدرا «صدرالمتألهین» شیرازی صاحب اسفار و آخوند ملا محمّدباقر مجلسی صاحب بحارالانواراند و معروف‌ترین کسی که در عصر قاجار به‌طور مطلق به این عنوان خوانده شده است، آخوند ملا محمّدکاظم خراسانی صاحب کفایه است&lt;ref&gt;مدرس. '''''ریحانه‌الادب'''''. ج 1، ص 41&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;قزوینی، محمّد. '''''حواشی جهانگشای قزوینی'''''. ج 3، ص 300.&lt;/ref&gt;. عنوان تفخیم‌آمیز آخوند، بعدها اندک اندک از اعتبار و احترام پیشین خود افتاد و سرانجام بی‌آن‌که امتیازی تلقی شود، به نوع طبقه‌ی روحانیون و حتا به معلّمان مکتب‌خانه‌ها اطلاق شده است. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ</del>:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در عین حال حرمت و احترام عنوان آخوند تا چندین سال پس از برآمدن رضاشاه پهلوی، در ایران محفوظ بود و به همین دلیل پس از الزام ایرانیان به اخذ شناسنامه، بسیاری از خاندان‌های روحانی نام‌خانوادگی خود را آخوندی، آخوندزاده و امثال آن‌ها برگزیدند. امّا پس از محدودشدن قدرت روحانیون و مخصوصاً الزام به برداشتن عمامه‌ها و کشف حجاب و تأسیس دانشگاه یعنی از سال‌های 1313 به بعد، واژه‌ی آخوند در ادبیات داستانی و مخصوصاً زبان محاوره‌ی فارسی با صبغه‌ی تخفیف و گاهی استهزاء مورد استفاده قرار گرفته است. برای مثال، صادق هدایت در حاجی‌آقا به کنایه و استهزا می‌گوید</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;blockquote&gt;«بیش‌تر عمرم، صرف علم و ادب شده، پیش آخوند ملا کاظم، جامع عباسی و جفر خواندم...»&lt;ref&gt;هدایت، صادق. '''''حاجی‌آقا'''''. تهران: جاویدان، 2536، ص 88.&lt;/ref&gt;. &lt;/blockquote&gt;این واژه در ادبیات دینی پس از انقلاب اسلامی 1357، برای هیچ‌یک از طبقات روحانی چه به‌طور عام و چه به‌طور خاص به‌طور کتبی به‌کار نمی‌رود و به‌کارگیری آن در محاوره‌ی شفاهی نیز خالی از تعریض و تخفیفی نیست.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># معين. فرهنگ فارسي؛ دهخدا. لغت‌نامه.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># خواندمير، غياث‌الدين. '''''حبيب‌السير'''''. ج 4، ص 352ـ353.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># مشايخ فريدني، محمّدحسين. '''''دايره‌المعارف تشيّع'''''. ج 1، ص 14.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># مدرس. '''''ريحانه‌الادب'''''. ج 1، ص 41؛ قزويني، محمّد. '''''حواشي جهانگشاي قزويني'''''. ج 3، ص 300.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># هدايت، صادق. '''''حاجي‌آقا'''''. تهران: جاويدان، 2536، ص 88. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیدحسن امین</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table> Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%AE%D9%88%D9%86%D8%AF&diff=32&oldid=prev Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''آخوند'''، عنوان عام قديمي براي عالمان ديني و پيشوايان مذهبي.<sup>1</sup> اين عنوان از عصر تيموريان به بعد، در ايران و كشورهاي هم‌جوار متداول شد و نخست، مخصوص عالمان بزرگ ديني و دانشمندان روحاني طراز اول بود.<sup>2</sup> از عصر صفوي به بعد، عنوان آخوند (م...» ایجاد کرد 2024-08-07T03:55:38Z <p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;آخوند&#039;&#039;&#039;، عنوان عام قديمي براي عالمان ديني و پيشوايان مذهبي.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; اين عنوان از عصر تيموريان به بعد، در ايران و كشورهاي هم‌جوار متداول شد و نخست، مخصوص عالمان بزرگ ديني و دانشمندان روحاني طراز اول بود.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; از عصر صفوي به بعد، عنوان آخوند (م...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;آخوند&#039;&#039;&#039;، عنوان عام قديمي براي عالمان ديني و پيشوايان مذهبي.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; اين عنوان از عصر تيموريان به بعد، در ايران و كشورهاي هم‌جوار متداول شد و نخست، مخصوص عالمان بزرگ ديني و دانشمندان روحاني طراز اول بود.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; از عصر صفوي به بعد، عنوان آخوند (مانند عنوان شيخ) در ميان شيعيان، مخصوصاً به آن دسته از عالمان ديني و دانشمندان روحاني اطلاق مي‌شد كه سيّد نبودند و دستار سفيد بر سر مي‌نهادند.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; نمونه‌ي نامبردارترين كساني كه در عصر صفوي به‌عنوان آخوند شناخته شده‌اند، آخوند ملاصدرا «صدرالمتألهين» شيرازي صاحب اسفار و آخوند ملا محمّدباقر مجلسي صاحب بحارالانواراند و معروف‌ترين كسي كه در عصر قاجار به‌طور مطلق به اين عنوان خوانده شده است، آخوند ملا محمّدكاظم خراساني صاحب كفايه است.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; عنوان تفخيم‌آميز آخوند، بعدها اندك‌اندك از اعتبار و احترام پيشين خود افتاد و سرانجام بي‌آن‌كه امتيازي تلقي شود، به نوع طبقه‌ي روحانيون و حتا به معلّمان مكتب‌خانه‌ها اطلاق شده است. در عين حال حرمت و احترام عنوان آخوند تا چندين سال پس از برآمدن رضاشاه پهلوي، در ايران محفوظ بود و به همين دليل پس از الزام ايرانيان به اخذ شناسنامه، بسياري از خاندان‌هاي روحاني نام‌خانوادگي خود را آخوندي، آخوندزاده و امثال آن‌ها برگزيدند. امّا پس از محدودشدن قدرت روحانيون و مخصوصاً الزام به برداشتن عمامه‌ها و كشف حجاب و تأسيس دانشگاه يعني از سال‌هاي 1313 به بعد، واژه‌ي آخوند در ادبيات داستاني و مخصوصاً زبان محاوره‌ي فارسي با صبغه‌ي تخفيف و گاهي استهزاء مورد استفاده قرار گرفته است. براي مثال، صادق هدايت در حاجي‌آقا به كنايه و استهزا مي‌گويد: «بيش‌تر عمرم، صرف علم و ادب شده، پيش آخوند ملا كاظم، جامع عباسي و جفر خواندم...»&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; اين واژه در ادبيات ديني پس از انقلاب اسلامي 1357، براي هيچ‌يك از طبقات روحاني چه به‌طور عام و چه به‌طور خاص به‌طور كتبي به‌كار نمي‌رود و به‌كارگيري آن در محاوره‌ي شفاهي نيز خالي از تعريض و تخفيفي نيست.<br /> <br /> <br /> مآخذ:<br /> <br /> # معين. فرهنگ فارسي؛ دهخدا. لغت‌نامه.<br /> # خواندمير، غياث‌الدين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حبيب‌السير&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 4، ص 352ـ353.<br /> # مشايخ فريدني، محمّدحسين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دايره‌المعارف تشيّع&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 1، ص 14.<br /> # مدرس. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ريحانه‌الادب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 1، ص 41؛ قزويني، محمّد. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حواشي جهانگشاي قزويني&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 3، ص 300.<br /> # هدايت، صادق. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حاجي‌آقا&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: جاويدان، 2536، ص 88. <br /> <br /> سیدحسن امین</div> Samei