آذری - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei: /* نیز نگآه کنید به */

2025-05-08T21:20:20Z

نیز نگآه کنید به

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۲۰
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:036191.jpg\|بندانگشتی\|آذری برگرفته ازوبسایت راسخون قابل بازیابی از<nowiki/>https://rasekhoon.net/article/show/1057542]]		[[پرونده:036191.jpg\|بندانگشتی\|آذری برگرفته ازوبسایت راسخون قابل بازیابی از<nowiki/>https://rasekhoon.net/article/show/1057542]]
	'''[[آذری]]،''' آز گروه‌های قومی [[ترک]] زبان شیعی مذهب ایران.		'''[[آذری]]،''' آز گروه‌های قومی [[ترک]] زبان شیعی مذهب [[کشور ایران\|ایران]].

	خاستگاه اصلی آذری‌ها منآطق مختلف آسیای مرکزی بوده است. آن‌ها به تدریج از زمان استیلای حکومت‌های ترک مانند ~~سلجوقی، مغول،~~ تیموری و صفوی به مناطق آذربایجان ایران وارد شدند. این گروه‌های ترک پس از استقرار در آذربایجان با دیگر اقوام ایرانی آن منطقه مانند ~~کردها،~~ ارمنیان و ~~آسوری‌ها~~ و... در آمیختند و هویت قومی خود را از دست دادند وساختار اجتماعی، مذهبی و سنت‌های ایرانی را فرا گرفتند. آن‌ها در ایران ~~آذربایجانی،~~ آذری و ترک نامیده می‌شوند<ref>Good, L. Byron; and Mary, Jo, Delvecchio, "Azari (Iran)", '''''Muslim peoples''''', ed, Richard weekes, U S A, 1984, p. 67-68.</ref>.		خاستگاه اصلی آذری‌ها منآطق مختلف آسیای مرکزی بوده است. آن‌ها به تدریج از زمان استیلای حکومت‌های ترک مانند [[سلجوقیان\|سلجوقی]]، [[مغول ها\|مغول]]، [[تیموریان\|تیموری]] و [[صفویان\|صفوی]] به مناطق آذربایجان ایران وارد شدند. این گروه‌های ترک پس از استقرار در آذربایجان با دیگر اقوام ایرانی آن منطقه مانند [[کرد و پیوستگی نژادی و تاریخی او\|کردها]]، [[ارمنی\|ارمنیان]] و [[آسوری\|آسوری‌]]<nowiki/>ها و... در آمیختند و هویت قومی خود را از دست دادند وساختار اجتماعی، مذهبی و سنت‌های ایرانی را فرا گرفتند. آن‌ها در [[کشور ایران\|ایران]] [[آذربایجانی]]، آذری و [[ترک]] نامیده می‌شوند<ref>Good, L. Byron; and Mary, Jo, Delvecchio, "Azari (Iran)", '''''Muslim peoples''''', ed, Richard weekes, U S A, 1984, p. 67-68.</ref>.

	سلاطین سلسله‌های ایرانی، ~~ترک‌ها~~ را برای در هم شکستن اتحاد ایلی‌شان، حراست از سرحدات، تنبیه و تشویق و... به نقاط مختلف ایران کوچاندند. از این‌رو به جز استان‌های آذربایجان‌ غربی و ~~شرقی،~~ اردبیل و تهران که از مهم‌‌ترین مراکز استقرار ترک‌هاست، آن‌ها در سراسر ایران نیز پراکنده‌اند<ref>فیروزان، ت. ~~«دربارة~~ ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، '''''مجموعة کتاب‌ اگاه ایلات و عشایر.''''' تهران: 1362، ~~ص27؛~~ احمدی، حمید. '''''قومیت و قوم‌گرایی در ایران'''''. تهران: 1378، ص124.</ref>.		سلاطین سلسله‌های ایرانی، [[ترک\|ترک‌]]<nowiki/>ها را برای در هم شکستن اتحاد ایلی‌شان، حراست از سرحدات، تنبیه و تشویق و... به نقاط مختلف [[کشور ایران\|ایران]] کوچاندند. از این‌رو به جز استان‌های [[آذربایجان غربی\|آذربایجان‌ غربی]] و [[آذربایجان شرقی\|شرقی]]، [[اردبیل]] و [[استان تهران\|تهران]] که از مهم‌‌ترین مراکز استقرار ترک‌هاست، آن‌ها در سراسر [[کشور ایران\|ایران]] نیز پراکنده‌اند<ref>فیروزان، ت. «درباره ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، '''''مجموعة کتاب‌ اگاه ایلات و عشایر.''''' تهران: 1362، ص27.</ref><ref>احمدی، حمید. '''''قومیت و قوم‌گرایی در ایران'''''. تهران: 1378، ص124.</ref>.

	روابط ایلات و گروه‌های مختلف ~~ترک،~~ با یکدیگر بیشتر بر اساس قدرت است تا ساختار خویشاوندی. در واقع ترکیب پیچیده‌ای از عناصری مانند وابستگی‌های سیاسی ـ فرهنگی، جنگاوری نیروهای نظامی و... ایلات و گروه‌های ترک را به هم پیوند داده آست<ref>احمدی، '''''~~همان~~'''''. ص59-61.</ref>. از مهم‌‌ترین ایلات ترکی که در گذشته بر اساس روابط اقتدارگرایانه شکل گرفته‌اند می‌توان به ~~قزلباش‌ها، شاهسون‌ها~~ و ~~قشقایی‌ها~~ اشاره کرد. برخی از این ایلات در شکل‌گیری حکومت‌های ایرانی نقش بسزایی داشتند. مانند ~~قزلباش‌ها~~ و ~~شاهسون‌ها~~ که توسط آن‌ها حکومت صفویه شکل گرفت<ref>پیگولوسکایا، نینا، ویکتورونا. '''''تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان سده هجدهم میلادی.''''' ترجمه کریم کشاورز، تهران: 1346، ص470، 476، 482، 487، 490، 497، 511 و ~~516؛~~ رهربرن، کلاوس مِشایل. '''''نظام ایلات در دوره صفویه.''''' ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران: 1346، ص46.</ref>.		روابط ایلات و گروه‌های مختلف [[ترک]]، با یکدیگر بیشتر بر اساس قدرت است تا ساختار خویشاوندی. در واقع ترکیب پیچیده‌ای از عناصری مانند وابستگی‌های سیاسی ـ فرهنگی، جنگاوری نیروهای نظامی و... ایلات و گروه‌های ترک را به هم پیوند داده آست<ref>احمدی، حمید. '''''قومیت و قوم‌گرایی در ایران'''''. تهران: 1378، ص59-61.</ref>. از مهم‌‌ترین ایلات ترکی که در گذشته بر اساس روابط اقتدارگرایانه شکل گرفته‌اند می‌توان به [[قزلباش\|قزلباش‌]]<nowiki/>ها، [[شاهسوند\|شاهسون‌]]<nowiki/>ها و [[قشقایی\|قشقایی‌]]<nowiki/>ها اشاره کرد. برخی از این ایلات در شکل‌گیری حکومت‌های ایرانی نقش بسزایی داشتند. مانند [[قزلباش\|قزلباش‌]]<nowiki/>ها و [[شاهسوند\|شاهسون‌]]<nowiki/>ها که توسط آن‌ها حکومت صفویه شکل گرفت<ref>پیگولوسکایا، نینا، ویکتورونا. '''''تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان سده هجدهم میلادی.''''' ترجمه کریم کشاورز، تهران: 1346، ص470، 476، 482، 487، 490، 497، 511 و 516.</ref><ref>رهربرن، کلاوس مِشایل. '''''نظام ایلات در دوره صفویه.''''' ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران: 1346، ص46.</ref>. اکثر گروه‌ها و ایلات ترک کوچنده، امروزه در روستاها و شهرهای مختلف ایران اسکان یافته‌اند. لکن برخی از ایلات و عشایر ترک هنوز میان استان‌های مختلف کشور ییلآق و قشلآق می‌کنند. ایلات و طوایف قَره‌داغ ارسباران، اینانلو، [[شاهسوند\|شاهسون]] (ایلسُوَن)، [[قزلباش\|قِزلباش‌]]، [[قاجاریه\|قاجار]]، [[افشاریه\|افشار]]، [[قشقایی]]، [[ترک]] یارِم طاقْلو و... که میان استان‌های [[آذربایجان غربی]] و [[آذربایجان شرقی\|شرقی]]، [[اردبیل]]، [[اصفهان]]، [[استان فارس\|فارس]]، [[استان همدان\|همدان]]، [[استان کرمان\|کرمان]]، [[زنجان]] و... ییلاق و قشلاق می‌کنند، از مهم‌ترین گروه‌های کوچنده ترک به شمار می‌آیند<ref>بایبوردی، حسین'''''. تاریخ ارسباران'''''. تهران: 1341، ص101-157.</ref><ref>بیگدلی، محمدرضا. '''''ایل سونها (شاهسون‌های ایران).''''' تهران: 1374، ص222- 260.</ref><ref>'''''سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی.''''' تهران: 1378، ص12- 58.</ref><ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر اذربایجان غربی.''''' انزلی: 1366، ص133، 158، 325 و 368.</ref>.

	اکثر گروه‌ها و ایلات ترک کوچنده، امروزه در روستاها و شهرهای مختلف ایران اسکان یافته‌اند. لکن برخی از ایلات و عشایر ترک هنوز میان استان‌های مختلف کشور ییلآق و قشلآق می‌کنند. ایلات و طوایف قَره‌داغ ارسباران، اینانلو، شاهسون (ایلسُوَن)، ~~قِزلباش‌، قاجار، افشار، قشقایی،~~ ترک یارِم طاقْلو و... که میان استان‌های آذربایجان غربی و ~~شرقی، اردبیل، اصفهان، فارس، همدان، کرمان،~~ زنجان و... ییلاق و قشلاق می‌کنند، از مهم‌ترین گروه‌های کوچنده ترک به شمار می‌آیند<ref>بایبوردی، حسین'''''. تاریخ ارسباران'''''. تهران: 1341، ص101-~~157؛ اسکندری‌نیا، ابراهیم~~. ~~'''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر اذربایجان غربی.''''' انزلی: 1366، ص133، 158، 325 و 368؛~~ بیگدلی، محمدرضا. '''''ایل سونها (شاهسون‌های ایران).''''' تهران: 1374، ص222- ~~260؛~~ '''''سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی.''''' تهران: 1378، ص12- 58.</ref>.

	سازمان اجتماعی و سیاسی عشایر ترک آذربایجان به صورت ایل، طایفه، باو (= باب)، تیره، گوبک (= گوبه، آوبه) و خانوار است. رؤسای تیره، گوبک و طایفه، آق سِقل (ریش سفید) و بگ نامیده می‌شوند<ref>تاپر، ریچارد. ل. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ. مزدا، '''''ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص288.</ref>.		سازمان اجتماعی و سیاسی عشایر ترک آذربایجان به صورت ایل، طایفه، باو (= باب)، تیره، گوبک (= گوبه، آوبه) و خانوار است. رؤسای تیره، گوبک و طایفه، آق سِقل (ریش سفید) و بگ نامیده می‌شوند<ref>تاپر، ریچارد. ل. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ. مزدا، '''''ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص288.</ref>.

	تا قبل از ورود ترکان به آذربایجان، زبان مردم این منطقه پهلویِ آذری ـ یکی از زبان‌های باقی‌مانده از عصر ساسانی ـ بود. زبان کنونی آذری‌های ایرانی ترکیِ آذری است که در جریان موج‌های مداوم تهاجمات ترکان از آسیای مرکزی از دوره سلجوقی تا مغول (سده‌های 5 تآ 7ق/ 11 تآ 13م) جایگزین زبان‌ بومی مردم‌ آذربایجان شده است<ref>کسروی، احمد. '''''اذری یا زبان باستان اذربایجان'''''. تهران: 1335، سراسر کتاب.</ref>.		تا قبل از ورود ترکان به آذربایجان، زبان مردم این منطقه پهلویِ آذری ـ یکی از زبان‌های باقی‌مانده از [[ساسانیان\|عصر ساسانی]] ـ بود. زبان کنونی آذری‌های ایرانی ترکیِ آذری است که در جریان موج‌های مداوم تهاجمات ترکان از آسیای مرکزی از [[سلجوقیان\|دوره سلجوقی]] تا [[مغول ها\|مغول]] (سده‌های 5 تآ 7ق/ 11 تآ 13م) جایگزین زبان‌ بومی مردم‌ آذربایجان شده است<ref>کسروی، احمد. '''''اذری یا زبان باستان اذربایجان'''''. تهران: 1335، سراسر کتاب.</ref>.

	آذری‌ها در کشاورزی، باغ‌داری، دامپروری و تجارت مهارت دارند<ref>Good. ~~Ibid.~~ p. 68-69.</ref>. شهر ~~تبریزاز~~ دیرباز جز مراکز تجاری مهم ایران بوده است که به جهت قرار گرفتن در خطوط تجارت جهانی با کشورهای مختلف روابط بازرگانی دارد. ~~براورد~~ جمعیت ~~ترکهای~~ ایران ـ از این‌رو که در سرشماری‌های ملی گروه‌های قومی ثبت نمی‌شوند ـ دشوار است. لکن جمعیت ~~ترکهای~~ ایران را 12 تا 15 میلیون نفر تخمین زده‌اند<ref>بدیعی، ربیع. '''''جغرافیای مفصل ایران'''''. تهران: 1362، ص458.</ref>.		آذری‌ها در کشاورزی، باغ‌داری، دامپروری و تجارت مهارت دارند<ref>Good, L. Byron; and Mary, Jo, Delvecchio, "Azari (Iran)", '''''Muslim peoples''''', ed, Richard weekes, U S A, 1984, p. 68-69.</ref>. [[تبریز\|شهر تبریز]] از دیرباز جز مراکز تجاری مهم ایران بوده است که به جهت قرار گرفتن در خطوط تجارت جهانی با کشورهای مختلف روابط بازرگانی دارد. برآورد جمعیت ترک های [[کشور ایران\|ایران]] ـ از این‌رو که در سرشماری‌های ملی گروه‌های قومی ثبت نمی‌شوند ـ دشوار است. لکن جمعیت ترک های ایران را 12 تا 15 میلیون نفر تخمین زده‌اند<ref>بدیعی، ربیع. '''''جغرافیای مفصل ایران'''''. تهران: 1362، ص458.</ref>.

	== نیز نگآه کنید به ==		== نیز نگآه کنید به ==
	[[ترک]]
			* [[آذربایجان شرقی]]
			* [[آذربایجان غربی]]
			* [[ترکی]]
			* [[قزلباش]]
			* [[قشقایی]]
			* [[شاهسوند]]
			* [[آذربایجانی]]
			* [[ترک]]

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
	<references />		<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی ~~الهدی،~~		[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

	== نویسنده ~~مقآله~~ ==		== نویسنده مقاله ==
	معصومه ابراهیمی		معصومه ابراهیمی
			[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]
			[[رده:مردم شناسی]]

Torkan در ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۱۲

2025-04-26T22:12:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۱۲
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:036191.jpg\|بندانگشتی\|آذری برگرفته ازوبسایت راسخون قابل بازیابی از<nowiki/>https://rasekhoon.net/article/show/1057542]]		[[پرونده:036191.jpg\|بندانگشتی\|آذری برگرفته ازوبسایت راسخون قابل بازیابی از<nowiki/>https://rasekhoon.net/article/show/1057542]]
	'''[[آذری]]،''' آز گروه‌های قومی ترک زبان شیعی مذهب ایران.		'''[[آذری]]،''' آز گروه‌های قومی [[ترک]] زبان شیعی مذهب ایران.

	خاستگاه اصلی آذری‌ها منآطق مختلف آسیای مرکزی بوده است. آن‌ها به تدریج از زمان استیلای حکومت‌های ترک مانند سلجوقی، مغول، تیموری و صفوی به مناطق آذربایجان ایران وارد شدند. این گروه‌های ترک پس از استقرار در آذربایجان با دیگر اقوام ایرانی آن منطقه مانند کردها، ارمنیان و آسوری‌ها و... در آمیختند و هویت قومی خود را از دست دادند وساختار اجتماعی، مذهبی و سنت‌های ایرانی را فرا گرفتند. آن‌ها در ایران آذربایجانی، آذری و ترک نامیده می‌شوند<ref>Good, L. Byron; and Mary, Jo, Delvecchio, "Azari (Iran)", '''''Muslim peoples''''', ed, Richard weekes, U S A, 1984, p. 67-68.</ref>.		خاستگاه اصلی آذری‌ها منآطق مختلف آسیای مرکزی بوده است. آن‌ها به تدریج از زمان استیلای حکومت‌های ترک مانند سلجوقی، مغول، تیموری و صفوی به مناطق آذربایجان ایران وارد شدند. این گروه‌های ترک پس از استقرار در آذربایجان با دیگر اقوام ایرانی آن منطقه مانند کردها، ارمنیان و آسوری‌ها و... در آمیختند و هویت قومی خود را از دست دادند وساختار اجتماعی، مذهبی و سنت‌های ایرانی را فرا گرفتند. آن‌ها در ایران آذربایجانی، آذری و ترک نامیده می‌شوند<ref>Good, L. Byron; and Mary, Jo, Delvecchio, "Azari (Iran)", '''''Muslim peoples''''', ed, Richard weekes, U S A, 1984, p. 67-68.</ref>.
خط ۱۷:		خط ۱۷:

	== نیز نگآه کنید به ==		== نیز نگآه کنید به ==
			[[ترک]]

	== مآخذ ==		== مآخذ ==

Maedeh در ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۱۲

2025-04-21T19:12:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۱۲
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[آذری~~\|اذری~~]]،''' از گروه‌های قومی ترک زبان شیعی مذهب ایران.		[[پرونده:036191.jpg\|بندانگشتی\|آذری برگرفته ازوبسایت راسخون قابل بازیابی از<nowiki/>https://rasekhoon.net/article/show/1057542]]
			'''[[آذری]]،''' آز گروه‌های قومی ترک زبان شیعی مذهب ایران.

	خاستگاه اصلی ~~اذری‌ها مناطق~~ مختلف ~~اسیای~~ مرکزی بوده است. ~~ان‌ها~~ به تدریج از زمان استیلای حکومت‌های ترک مانند سلجوقی، مغول، تیموری و صفوی به مناطق ~~اذربایجان~~ ایران وارد شدند. این گروه‌های ترک پس از استقرار در ~~اذربایجان~~ با دیگر اقوام ایرانی ان منطقه مانند کردها، ارمنیان و ~~اسوری‌ها~~ و... در ~~امیختند~~ و هویت قومی خود را از دست دادند وساختار اجتماعی، مذهبی و سنت‌های ایرانی را فرا گرفتند. ~~ان‌ها~~ در ایران ~~اذربایجانی، اذری~~ و ترک نامیده می‌شوند<ref>Good, L. Byron; and Mary, Jo, Delvecchio, "Azari (Iran)", '''''Muslim peoples''''', ed, Richard weekes, U S A, 1984, p. 67-68.</ref>.		خاستگاه اصلی آذری‌ها منآطق مختلف آسیای مرکزی بوده است. آن‌ها به تدریج از زمان استیلای حکومت‌های ترک مانند سلجوقی، مغول، تیموری و صفوی به مناطق آذربایجان ایران وارد شدند. این گروه‌های ترک پس از استقرار در آذربایجان با دیگر اقوام ایرانی آن منطقه مانند کردها، ارمنیان و آسوری‌ها و... در آمیختند و هویت قومی خود را از دست دادند وساختار اجتماعی، مذهبی و سنت‌های ایرانی را فرا گرفتند. آن‌ها در ایران آذربایجانی، آذری و ترک نامیده می‌شوند<ref>Good, L. Byron; and Mary, Jo, Delvecchio, "Azari (Iran)", '''''Muslim peoples''''', ed, Richard weekes, U S A, 1984, p. 67-68.</ref>.

	سلاطین سلسله‌های ایرانی، ترک‌ها را برای در هم شکستن اتحاد ایلی‌شان، حراست از سرحدات، تنبیه و تشویق و... به نقاط مختلف ایران کوچاندند. از این‌رو به جز استان‌های ~~اذربایجان‌~~ غربی و شرقی، اردبیل و تهران که از مهم‌‌ترین مراکز استقرار ترک‌هاست، ~~ان‌ها~~ در سراسر ایران نیز پراکنده‌اند<ref>فیروزان، ت. «دربارة ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، '''''مجموعة کتاب‌ اگاه ایلات و عشایر.''''' تهران: 1362، ص27؛ احمدی، حمید. '''''قومیت و قوم‌گرایی در ایران'''''. تهران: 1378، ص124.</ref>.		سلاطین سلسله‌های ایرانی، ترک‌ها را برای در هم شکستن اتحاد ایلی‌شان، حراست از سرحدات، تنبیه و تشویق و... به نقاط مختلف ایران کوچاندند. از این‌رو به جز استان‌های آذربایجان‌ غربی و شرقی، اردبیل و تهران که از مهم‌‌ترین مراکز استقرار ترک‌هاست، آن‌ها در سراسر ایران نیز پراکنده‌اند<ref>فیروزان، ت. «دربارة ترکیب و سازمان ایلات و عشایر ایران»، '''''مجموعة کتاب‌ اگاه ایلات و عشایر.''''' تهران: 1362، ص27؛ احمدی، حمید. '''''قومیت و قوم‌گرایی در ایران'''''. تهران: 1378، ص124.</ref>.

	روابط ایلات و گروه‌های مختلف ترک، با یکدیگر بیشتر بر اساس قدرت است تا ساختار خویشاوندی. در واقع ترکیب پیچیده‌ای از عناصری مانند وابستگی‌های سیاسی ـ فرهنگی، جنگاوری نیروهای نظامی و... ایلات و گروه‌های ترک را به هم پیوند داده ~~است~~<ref>احمدی، '''''همان'''''. ص59-61.</ref>. از مهم‌‌ترین ایلات ترکی که در گذشته بر اساس روابط اقتدارگرایانه شکل گرفته‌اند می‌توان به قزلباش‌ها، شاهسون‌ها و قشقایی‌ها اشاره کرد. برخی از این ایلات در شکل‌گیری حکومت‌های ایرانی نقش بسزایی داشتند. مانند قزلباش‌ها و شاهسون‌ها که توسط ~~ان‌ها~~ حکومت صفویه شکل گرفت<ref>پیگولوسکایا، نینا، ویکتورونا. '''''تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان سده هجدهم میلادی.''''' ترجمه کریم کشاورز، تهران: 1346، ص470، 476، 482، 487، 490، 497، 511 و 516؛ رهربرن، کلاوس مِشایل. '''''نظام ایلات در دوره صفویه.''''' ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران: 1346، ص46.</ref>.		روابط ایلات و گروه‌های مختلف ترک، با یکدیگر بیشتر بر اساس قدرت است تا ساختار خویشاوندی. در واقع ترکیب پیچیده‌ای از عناصری مانند وابستگی‌های سیاسی ـ فرهنگی، جنگاوری نیروهای نظامی و... ایلات و گروه‌های ترک را به هم پیوند داده آست<ref>احمدی، '''''همان'''''. ص59-61.</ref>. از مهم‌‌ترین ایلات ترکی که در گذشته بر اساس روابط اقتدارگرایانه شکل گرفته‌اند می‌توان به قزلباش‌ها، شاهسون‌ها و قشقایی‌ها اشاره کرد. برخی از این ایلات در شکل‌گیری حکومت‌های ایرانی نقش بسزایی داشتند. مانند قزلباش‌ها و شاهسون‌ها که توسط آن‌ها حکومت صفویه شکل گرفت<ref>پیگولوسکایا، نینا، ویکتورونا. '''''تاریخ ایران از دوران باستان تا پایان سده هجدهم میلادی.''''' ترجمه کریم کشاورز، تهران: 1346، ص470، 476، 482، 487، 490، 497، 511 و 516؛ رهربرن، کلاوس مِشایل. '''''نظام ایلات در دوره صفویه.''''' ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران: 1346، ص46.</ref>.

	اکثر گروه‌ها و ایلات ترک کوچنده، امروزه در روستاها و شهرهای مختلف ایران اسکان یافته‌اند. لکن برخی از ایلات و عشایر ترک هنوز میان استان‌های مختلف کشور ~~ییلاق~~ و ~~قشلاق~~ می‌کنند. ایلات و طوایف قَره‌داغ ارسباران، اینانلو، شاهسون (ایلسُوَن)، قِزلباش‌، قاجار، افشار، قشقایی، ترک یارِم طاقْلو و... که میان استان‌های ~~اذربایجان~~ غربی و شرقی، اردبیل، اصفهان، فارس، همدان، کرمان، زنجان و... ییلاق و قشلاق می‌کنند، از مهم‌ترین گروه‌های کوچنده ترک به شمار ~~می‌ایند~~<ref>بایبوردی، حسین'''''. تاریخ ارسباران'''''. تهران: 1341، ص101-157؛ اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر اذربایجان غربی.''''' انزلی: 1366، ص133، 158، 325 و 368؛ بیگدلی، محمدرضا. '''''ایل سونها (شاهسون‌های ایران).''''' تهران: 1374، ص222- 260؛ '''''سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی.''''' تهران: 1378، ص12- 58.</ref>.		اکثر گروه‌ها و ایلات ترک کوچنده، امروزه در روستاها و شهرهای مختلف ایران اسکان یافته‌اند. لکن برخی از ایلات و عشایر ترک هنوز میان استان‌های مختلف کشور ییلآق و قشلآق می‌کنند. ایلات و طوایف قَره‌داغ ارسباران، اینانلو، شاهسون (ایلسُوَن)، قِزلباش‌، قاجار، افشار، قشقایی، ترک یارِم طاقْلو و... که میان استان‌های آذربایجان غربی و شرقی، اردبیل، اصفهان، فارس، همدان، کرمان، زنجان و... ییلاق و قشلاق می‌کنند، از مهم‌ترین گروه‌های کوچنده ترک به شمار می‌آیند<ref>بایبوردی، حسین'''''. تاریخ ارسباران'''''. تهران: 1341، ص101-157؛ اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر اذربایجان غربی.''''' انزلی: 1366، ص133، 158، 325 و 368؛ بیگدلی، محمدرضا. '''''ایل سونها (شاهسون‌های ایران).''''' تهران: 1374، ص222- 260؛ '''''سرشماری اجتماعی ـ اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی.''''' تهران: 1378، ص12- 58.</ref>.

	سازمان اجتماعی و سیاسی عشایر ترک ~~اذربایجان~~ به صورت ایل، طایفه، باو (= باب)، تیره، گوبک (= گوبه، ~~اوبه~~) و خانوار است. رؤسای تیره، گوبک و طایفه، اق سِقل (ریش سفید) و بگ نامیده می‌شوند<ref>تاپر، ریچارد. ل. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ. مزدا، '''''ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص288.</ref>.		سازمان اجتماعی و سیاسی عشایر ترک آذربایجان به صورت ایل، طایفه، باو (= باب)، تیره، گوبک (= گوبه، آوبه) و خانوار است. رؤسای تیره، گوبک و طایفه، آق سِقل (ریش سفید) و بگ نامیده می‌شوند<ref>تاپر، ریچارد. ل. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ. مزدا، '''''ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص288.</ref>.

	تا قبل از ورود ترکان به ~~اذربایجان،~~ زبان مردم این منطقه پهلویِ ~~اذری~~ ـ یکی از زبان‌های باقی‌مانده از عصر ساسانی ـ بود. زبان کنونی ~~اذری‌های~~ ایرانی ترکیِ ~~اذری~~ است که در جریان موج‌های مداوم تهاجمات ترکان از ~~اسیای~~ مرکزی از دوره سلجوقی تا مغول (سده‌های 5 تا 7ق/ 11 تا 13م) جایگزین زبان‌ بومی مردم‌ ~~اذربایجان~~ شده است<ref>کسروی، احمد. '''''اذری یا زبان باستان اذربایجان'''''. تهران: 1335، سراسر کتاب.</ref>.		تا قبل از ورود ترکان به آذربایجان، زبان مردم این منطقه پهلویِ آذری ـ یکی از زبان‌های باقی‌مانده از عصر ساسانی ـ بود. زبان کنونی آذری‌های ایرانی ترکیِ آذری است که در جریان موج‌های مداوم تهاجمات ترکان از آسیای مرکزی از دوره سلجوقی تا مغول (سده‌های 5 تآ 7ق/ 11 تآ 13م) جایگزین زبان‌ بومی مردم‌ آذربایجان شده است<ref>کسروی، احمد. '''''اذری یا زبان باستان اذربایجان'''''. تهران: 1335، سراسر کتاب.</ref>.

	~~اذری‌ها~~ در کشاورزی، باغ‌داری، دامپروری و تجارت مهارت دارند<ref>Good. Ibid. p. 68-69.</ref>. شهر ~~تبریز از~~ دیرباز جز مراکز تجاری مهم ایران بوده است که به جهت قرار گرفتن در خطوط تجارت جهانی با کشورهای مختلف روابط بازرگانی دارد. براورد جمعیت ترکهای ایران ـ از این‌رو که در سرشماری‌های ملی گروه‌های قومی ثبت نمی‌شوند ـ دشوار است. لکن جمعیت ترکهای ایران را 12 تا 15 میلیون نفر تخمین زده‌اند<ref>بدیعی، ربیع. '''''جغرافیای مفصل ایران'''''. تهران: 1362، ص458.</ref>.		آذری‌ها در کشاورزی، باغ‌داری، دامپروری و تجارت مهارت دارند<ref>Good. Ibid. p. 68-69.</ref>. شهر تبریزاز دیرباز جز مراکز تجاری مهم ایران بوده است که به جهت قرار گرفتن در خطوط تجارت جهانی با کشورهای مختلف روابط بازرگانی دارد. براورد جمعیت ترکهای ایران ـ از این‌رو که در سرشماری‌های ملی گروه‌های قومی ثبت نمی‌شوند ـ دشوار است. لکن جمعیت ترکهای ایران را 12 تا 15 میلیون نفر تخمین زده‌اند<ref>بدیعی، ربیع. '''''جغرافیای مفصل ایران'''''. تهران: 1362، ص458.</ref>.

	== نیز ~~نگاه~~ کنید به ==		== نیز نگآه کنید به ==

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
خط ۲۲:		خط ۲۳:
	سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،		سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

	== نویسنده ~~مقاله~~ ==		== نویسنده مقآله ==
	معصومه ابراهیمی		معصومه ابراهیمی

Maedeh در ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۰

2025-04-16T18:40:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۰
خط ۱۴:		خط ۱۴:

	اذری‌ها در کشاورزی، باغ‌داری، دامپروری و تجارت مهارت دارند<ref>Good. Ibid. p. 68-69.</ref>. شهر تبریز از دیرباز جز مراکز تجاری مهم ایران بوده است که به جهت قرار گرفتن در خطوط تجارت جهانی با کشورهای مختلف روابط بازرگانی دارد. براورد جمعیت ترکهای ایران ـ از این‌رو که در سرشماری‌های ملی گروه‌های قومی ثبت نمی‌شوند ـ دشوار است. لکن جمعیت ترکهای ایران را 12 تا 15 میلیون نفر تخمین زده‌اند<ref>بدیعی، ربیع. '''''جغرافیای مفصل ایران'''''. تهران: 1362، ص458.</ref>.		اذری‌ها در کشاورزی، باغ‌داری، دامپروری و تجارت مهارت دارند<ref>Good. Ibid. p. 68-69.</ref>. شهر تبریز از دیرباز جز مراکز تجاری مهم ایران بوده است که به جهت قرار گرفتن در خطوط تجارت جهانی با کشورهای مختلف روابط بازرگانی دارد. براورد جمعیت ترکهای ایران ـ از این‌رو که در سرشماری‌های ملی گروه‌های قومی ثبت نمی‌شوند ـ دشوار است. لکن جمعیت ترکهای ایران را 12 تا 15 میلیون نفر تخمین زده‌اند<ref>بدیعی، ربیع. '''''جغرافیای مفصل ایران'''''. تهران: 1362، ص458.</ref>.

	~~== مآخذ ==~~

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

			== مآخذ ==
			<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	دانشنامه ایران		سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	معصومه ابراهیمی		معصومه ابراهیمی

Nazli در ‏۶ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۰۳

2025-03-06T12:03:18Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''آذري،''' از گروه‌هاي قومي ترك زبان شيعي مذهب ايران. خاستگاه اصلي آذري‌ها مناطق مختلف آسياي مركزي بوده است. آن‌ها به تدريج از زمان استيلاي حكومت‌هاي ترك مانند سلجوقي، مغول، تيموري و صفوي به مناطق آذربايجان ايران وارد شدند. اين گروه‌هاي ترك...» ایجاد کرد

2024-08-07T04:09:25Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''آذري،''' از گروه‌هاي قومي ترك زبان شيعي مذهب ايران. خاستگاه اصلي آذري‌ها مناطق مختلف آسياي مركزي بوده است. آن‌ها به تدريج از زمان استيلاي حكومت‌هاي ترك مانند سلجوقي، مغول، تيموري و صفوي به مناطق آذربايجان ايران وارد شدند. اين گروه‌هاي ترك...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''آذري،''' از گروه‌هاي قومي ترك زبان شيعي مذهب ايران.

خاستگاه اصلي آذري‌ها مناطق مختلف آسياي مركزي بوده است. آن‌ها به تدريج از زمان استيلاي حكومت‌هاي ترك مانند سلجوقي، مغول، تيموري و صفوي به مناطق آذربايجان ايران وارد شدند. اين گروه‌هاي ترك پس از استقرار در آذربايجان با ديگر اقوام ايراني آن منطقه مانند كردها، ارمنيان و آسوري‌ها و... در آميختند و هويت قومي خود را از دست دادند وساختار اجتماعي، مذهبي و سنت‌هاي ايراني را فرا گرفتند. آن‌ها در ايران آذربايجاني، آذري و ترك ناميده مي‌شوند.1

سلاطين سلسله‌هاي ايراني، ترك‌ها را براي در هم شكستن اتحاد ايلي‌شان، حراست از سرحدات، تنبيه و تشويق و... به نقاط مختلف ايران كوچاندند. از اين‌رو به جز استان‌هاي آذربايجان‌ غربي و شرقي، اردبيل و تهران كه از مهم‌‌ترين مراكز استقرار ترك‌هاست، آن‌ها در سراسر ايران نيز پراكنده‌اند.2

روابط ايلات و گروه‌هاي مختلف ترك، با يكديگر بيشتر بر اساس قدرت است تا ساختار خويشاوندي. در واقع تركيب پيچيده‌اي از عناصري مانند وابستگي‌هاي سياسي ـ فرهنگي، جنگاوري نيروهاي نظامي و... ايلات و گروه‌هاي ترك را به هم پيوند داده است.3 از مهم‌‌ترين ايلات تركي كه در گذشته بر اساس روابط اقتدارگرايانه شكل گرفته‌اند مي‌توان به قزلباش‌ها، شاهسون‌ها و قشقايي‌ها اشاره كرد. برخي از اين ايلات در شكل‌گيري حكومت‌هاي ايراني نقش بسزايي داشتند. مانند قزلباش‌ها و شاهسون‌ها كه توسط آن‌ها حكومت صفويه شكل گرفت.4

اكثر گروه‌ها و ايلات ترك كوچنده، امروزه در روستاها و شهرهاي مختلف ايران اسكان يافته‌اند. لكن برخي از ايلات و عشاير ترك هنوز ميان استان‌هاي مختلف كشور ييلاق و قشلاق مي‌كنند. ايلات و طوايف قَره‌داغ ارسباران، اينانلو، شاهسون (ايلسُوَن)، قِزلباش‌، قاجار، افشار، قشقايي، ترك يارِم طاقْلو و... كه ميان استان‌هاي آذربايجان غربي و شرقي، اردبيل، اصفهان، فارس، همدان، كرمان، زنجان و... ييلاق و قشلاق مي‌كنند، از مهم‌ترين گروه‌هاي كوچندة ترك به شمار مي‌آيند.5

سازمان اجتماعي و سياسي عشاير ترك آذربايجان به صورت ايل، طايفه، باو (= باب)، تيره، گوبك (= گوبه، اوبه) و خانوار است. رؤساي تيره، گوبك و طايفه، آق سِقل (ريش سفيد) و بگ ناميده مي‌شوند.6

تا قبل از ورود تركان به آذربايجان، زبان مردم اين منطقه پهلويِ آذري ـ يكي از زبان‌هاي باقي‌مانده از عصر ساساني ـ بود. زبان كنوني آذري‌هاي ايراني تركيِ آذري است كه در جريان موج‌هاي مداوم تهاجمات تركان از آسياي مركزي از دورة سلجوقي تا مغول (سده‌هاي 5 تا 7ق/ 11 تا 13م) جايگزين زبان‌ بومي مردم‌ آذربايجان شده است.7

آذري‌ها در كشاورزي، باغ‌داري، دامپروري و تجارت مهارت دارند. شهر تبريز از ديرباز جز مراكز تجاري مهم ايران بوده است كه به جهت قرار گرفتن در خطوط تجارت جهاني با كشورهاي مختلف روابط بازرگاني دارد. برآورد جمعيت تركهاي ايران ـ از اين‌رو كه در سرشماري‌هاي ملي گروه‌هاي قومي ثبت نمي‌شوند ـ دشوار است. لكن جمعيت تركهاي ايران را 12 تا 15 ميليون نفر تخمين زده‌اند.

'''مآخذ:'''

# Good, L. Byron; and Mary, Jo, Delvecchio, "Azari (Iran)", '''''Muslim peoples''''', ed, Richard weekes, U S A, 1984, p. 67-68.
# فيروزان، ت. «دربارة تركيب و سازمان ايلات و عشاير ايران»، '''''مجموعة كتاب‌ آگاه ايلات و عشاير.''''' تهران: 1362، ص27؛ احمدي، حميد. '''''قوميت و قوم‌گرايي در ايران'''''. تهران: 1378، ص124.
# احمدي، '''''همان'''''. ص59-61.
# پيگولوسكايا، نينا، ويكتورونا. '''''تاريخ ايران از دوران باستان تا پايان سدة هجدهم ميلادي.''''' ترجمة كريم كشاورز، تهران: 1346، ص470، 476، 482، 487، 490، 497، 511 و 516؛ رهربرن، كلاوس مِشايل. '''''نظام ايلات در دورة صفويه.''''' ترجمة كيكاوس جهانداري، تهران: 1346، ص46.
# بايبوردي، حسين'''''. تاريخ ارسباران'''''. تهران: 1341، ص101-157؛ اسكندري‌نيا، ابراهيم. '''''ساختار سازمان ايلات و شيوة معيشت عشاير آذربايجان غربي.''''' انزلي: 1366، ص133، 158، 325 و 368؛ بيگدلي، محمدرضا. '''''ايل سونها (شاهسون‌هاي ايران).''''' تهران: 1374، ص222- 260؛ '''''سرشماري اجتماعي ـ اقتصادي عشاير كوچنده 1377، نتايج تفصيلي.''''' تهران: 1378، ص12- 58.
# تاپر، ريچارد. ل. «سازمان اجتماع‌هاي كوچرو در خاورميانه»، ترجمة هـ. مزدا، '''''ايلات و عشاير'''''. تهران: 1362، ص288.
# كسروي، احمد. '''''آذري يا زبان باستان آذربايجان'''''. تهران: 1335، سراسر كتاب.
# Good. Ibid. p. 68-69.
# بديعي، ربيع. '''''جغرافياي مفصل ايران'''''. تهران: 1362، ص458.

معصومه ابراهیمی