https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%D8%B1%D8%B4_%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B1 2026-06-17T20:03:41Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%B1%D8%B4_%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B1&diff=10328&oldid=prev 2025-06-09T23:34:36Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۳۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:Sci341.jpg|بندانگشتی|آرش کمانگیر، قابل بازیابی از https://www.beytoote.com/scientific/scientist/arash-bowman.html]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;آرشِ کمانگیر،&#039;&#039;&#039; از پهلوانان باستانی [[ایران]] در داستان‌های ملی و از تیراندازان ماهر و افسانه‌ای ریشه اسطوره‌ای حماسه آرش، گاو معجزه آمیزی بوده که مرز بین [[ایران]] و توران را نمایان می‌کرده و پس از مرگ، ‌روان او از تنش بیرون می‌آمده و به بارگاه اهورایی راه برده است&lt;ref&gt;اکبری، ‌مفاخر. صفدر. «آرش کمانگیر؛‌مژده آورباران»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ‌دانشگاه فردوسی&#039;&#039; مشهد&#039;&#039;&#039;. س 37، ش 4 (زمستان 1383)، ‌مسلسل 147، ص 63.&lt;/ref&gt;. کهن‌ترین مأخذ درباره این قهرمان، ‌[[یشت ها|یشت]] هشتم از کتاب [[اوستا]] است که در آن از تیری که آرش از کوه اِیْرخْشَئُوتَه به کوه خْوَنْوَنْت انداخته، ‌به تمثیل سخن رفته است. صورت اوستایی نام آرش را رخْشَه ضبط کرده‌اند. در ادبیات پهلوی آگاهی چندانی از آرش در دست نیست&lt;ref&gt;تفضّلی، ‌احمد. «آرش»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;‌دانشنامه ایران و اسلام&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ‌2536 (1356)، ‌ج 1، ص 77ـ 78.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;آرشِ کمانگیر،&#039;&#039;&#039; از پهلوانان باستانی [[ایران]] در داستان‌های ملی و از تیراندازان ماهر و افسانه‌ای ریشه اسطوره‌ای حماسه آرش، گاو معجزه آمیزی بوده که مرز بین [[ایران]] و توران را نمایان می‌کرده و پس از مرگ، ‌روان او از تنش بیرون می‌آمده و به بارگاه اهورایی راه برده است&lt;ref&gt;اکبری، ‌مفاخر. صفدر. «آرش کمانگیر؛‌مژده آورباران»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ‌دانشگاه فردوسی&#039;&#039; مشهد&#039;&#039;&#039;. س 37، ش 4 (زمستان 1383)، ‌مسلسل 147، ص 63.&lt;/ref&gt;. کهن‌ترین مأخذ درباره این قهرمان، ‌[[یشت ها|یشت]] هشتم از کتاب [[اوستا]] است که در آن از تیری که آرش از کوه اِیْرخْشَئُوتَه به کوه خْوَنْوَنْت انداخته، ‌به تمثیل سخن رفته است. صورت اوستایی نام آرش را رخْشَه ضبط کرده‌اند. در ادبیات پهلوی آگاهی چندانی از آرش در دست نیست&lt;ref&gt;تفضّلی، ‌احمد. «آرش»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;‌دانشنامه ایران و اسلام&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ‌2536 (1356)، ‌ج 1، ص 77ـ 78.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%B1%D8%B4_%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B1&diff=10326&oldid=prev 2025-06-09T23:32:06Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۳۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آرشِ کمانگیر،''' از پهلوانان باستانی [[ایران]] در داستان‌های ملی و از تیراندازان ماهر و افسانه‌ای ریشه اسطوره‌ای حماسه آرش، گاو معجزه آمیزی بوده که مرز بین [[ایران]] و توران را نمایان می‌کرده و پس از مرگ، ‌روان او از تنش بیرون می‌آمده و به بارگاه اهورایی راه برده است&lt;ref&gt;اکبری، ‌مفاخر. صفدر. «آرش کمانگیر؛‌مژده آورباران»، '''''مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ‌دانشگاه فردوسی'' مشهد'''. س 37، ش 4 (زمستان 1383)، ‌مسلسل 147، ص 63.&lt;/ref&gt;. کهن‌ترین مأخذ درباره این قهرمان، ‌[[یشت ها|یشت]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; </del>هشتم از کتاب [[اوستا]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; </del>است که در آن از تیری که آرش از کوه اِیْرخْشَئُوتَه به کوه خْوَنْوَنْت انداخته، ‌به تمثیل سخن رفته است. صورت اوستایی نام آرش را رخْشَه ضبط کرده‌اند. در ادبیات پهلوی آگاهی چندانی از آرش در دست نیست&lt;ref&gt;تفضّلی، ‌احمد. «آرش»، '''''‌دانشنامه ایران و اسلام'''''. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ‌2536 (1356)، ‌ج 1، ص 77ـ 78.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آرشِ کمانگیر،''' از پهلوانان باستانی [[ایران]] در داستان‌های ملی و از تیراندازان ماهر و افسانه‌ای ریشه اسطوره‌ای حماسه آرش، گاو معجزه آمیزی بوده که مرز بین [[ایران]] و توران را نمایان می‌کرده و پس از مرگ، ‌روان او از تنش بیرون می‌آمده و به بارگاه اهورایی راه برده است&lt;ref&gt;اکبری، ‌مفاخر. صفدر. «آرش کمانگیر؛‌مژده آورباران»، '''''مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ‌دانشگاه فردوسی'' مشهد'''. س 37، ش 4 (زمستان 1383)، ‌مسلسل 147، ص 63.&lt;/ref&gt;. کهن‌ترین مأخذ درباره این قهرمان، ‌[[یشت ها|یشت]] هشتم از کتاب [[اوستا]] است که در آن از تیری که آرش از کوه اِیْرخْشَئُوتَه به کوه خْوَنْوَنْت انداخته، ‌به تمثیل سخن رفته است. صورت اوستایی نام آرش را رخْشَه ضبط کرده‌اند. در ادبیات پهلوی آگاهی چندانی از آرش در دست نیست&lt;ref&gt;تفضّلی، ‌احمد. «آرش»، '''''‌دانشنامه ایران و اسلام'''''. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ‌2536 (1356)، ‌ج 1، ص 77ـ 78.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ادبیات دوره اسلامی اطلاعات بیشتری درباره او وجود دارد. در آن میان، روایات [[ابوریحان بیرونی]] (م 440ق / ؟م) در ''آثارالباقیه''، ابوحنیفه دینوری (م 281 یا 282ق / ؟م) در ''اخبار الطوال'' است. طبق این روایات، در صلح میان افراسیاب و منوچهر، ‌قرار بر این شد که افراسیاب به اندازه یک تیر پرتاپ از [[ایران|سرزمین ایران]] را به منوچهر واگذار کند. پس این مهم به آرش سپرده شد و او با چنان قدرتی تیر را از کمان رها کرد که بدنش از آسیب آن پاره گردید. اما به فرمان خداوند، باد آن تیر را ببرد و پس از پیمایش هزار فرسنگ به درخت گرودی بزرگی اصابت کرد. پرتاب این تیر در 13 تیرماه یعنی تیر روز اتفاق افتاد&lt;ref name=":0"&gt;صفا، ‌ذبیح الله. '''''حماسه‌سرایی در ایران'''''. ‌تهران: امیرکبیر، چ 3، 1352، ‌ص 588ـ 589.&lt;/ref&gt;. آرش یا ارخش همان آرش شِواتیر (دارنده تیر تیزرو) (صورت فارسی واژه اوستایی خْشْوِیوی اِیِشْو) است که در ادبیات فارسی افزون بر صفت شواتیر به کمانگیر نیز شهرت دارد&lt;ref&gt;یاحقی، محمدجعفر. '''''فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی'''''. ‌تهران: سروش ـ مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه علوم انسانی )، ‌ج 1، 1369، ص 42.&lt;/ref&gt;. مورخانی چون بلعمی در ''ترجمه تاریخ طبری'' یا ''تاریخ بلعمی''، ثعالبی در ''شاهنامه'' و دیگران به داستان آرش اشارت دارند. فخرالدین اسعد گرگانی (سده 4ق / ؟م) نیز در منظومه ''ویس و رامین'' از وی یاد کرده است&lt;ref&gt;رستگار فسایی، ‌منصور. '''''فرهنگ نام‌های شاهنامه'''.'' ‌تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 2، 1379، ص 9ـ 11&lt;/ref&gt;&lt;ref name=":0" /&gt;. سیاووش کسرایی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; </del>(1304ش ـ ) منظومه ''آرش کمانگیر'' (تهران، مروارید، 1338) و مهرداد اوستا (م 1370ش) منظومه ''حماسه آرش کمانگیر'' ([[استان تهران|تهران]]، توس، 1344) را سروده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، حسین. '''''قلمرو ادبیات حماسی ایران'''''. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، چ 1، 1381، ج 1، ص 351، 354 و 387.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;عادل، ‌محمدرضا. '''''فرهنگ جامع نام‌های شاهنامه'''''. ‌تهران: نشر صدوق، ‌چ 1، 1372، ص 17.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ادبیات دوره اسلامی اطلاعات بیشتری درباره او وجود دارد. در آن میان، روایات [[ابوریحان بیرونی]] (م 440ق / ؟م) در ''آثارالباقیه''، ابوحنیفه دینوری (م 281 یا 282ق / ؟م) در ''اخبار الطوال'' است. طبق این روایات، در صلح میان افراسیاب و منوچهر، ‌قرار بر این شد که افراسیاب به اندازه یک تیر پرتاپ از [[ایران|سرزمین ایران]] را به منوچهر واگذار کند. پس این مهم به آرش سپرده شد و او با چنان قدرتی تیر را از کمان رها کرد که بدنش از آسیب آن پاره گردید. اما به فرمان خداوند، باد آن تیر را ببرد و پس از پیمایش هزار فرسنگ به درخت گرودی بزرگی اصابت کرد. پرتاب این تیر در 13 تیرماه یعنی تیر روز اتفاق افتاد&lt;ref name=":0"&gt;صفا، ‌ذبیح الله. '''''حماسه‌سرایی در ایران'''''. ‌تهران: امیرکبیر، چ 3، 1352، ‌ص 588ـ 589.&lt;/ref&gt;. آرش یا ارخش همان آرش شِواتیر (دارنده تیر تیزرو) (صورت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>واژه اوستایی خْشْوِیوی اِیِشْو) است که در ادبیات فارسی افزون بر صفت شواتیر به کمانگیر نیز شهرت دارد&lt;ref&gt;یاحقی، محمدجعفر. '''''فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی'''''. ‌تهران: سروش ـ مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه علوم انسانی )، ‌ج 1، 1369، ص 42.&lt;/ref&gt;. مورخانی چون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[بلعمی، ابوعلی|</ins>بلعمی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در ''ترجمه تاریخ طبری'' یا ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تاریخ بلعمی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>''، ثعالبی در ''شاهنامه'' و دیگران به داستان آرش اشارت دارند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فخرالدین اسعد گرگانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(سده 4ق / ؟م) نیز در منظومه ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ویس و رامین<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>'' از وی یاد کرده است&lt;ref&gt;رستگار فسایی، ‌منصور. '''''فرهنگ نام‌های شاهنامه'''.'' ‌تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 2، 1379، ص 9ـ 11&lt;/ref&gt;&lt;ref name=":0" /&gt;. سیاووش کسرایی (1304ش ـ ) منظومه ''آرش کمانگیر'' (تهران، مروارید، 1338) و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اوستا، مهرداد|</ins>مهرداد اوستا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(م 1370ش) منظومه ''حماسه آرش کمانگیر'' ([[استان تهران|تهران]]، توس، 1344) را سروده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، حسین. '''''قلمرو ادبیات حماسی ایران'''''. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، چ 1، 1381، ج 1، ص 351، 354 و 387.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;عادل، ‌محمدرضا. '''''فرهنگ جامع نام‌های شاهنامه'''''. ‌تهران: نشر صدوق، ‌چ 1، 1372، ص 17.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8">خط ۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ساسانیان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ساسانیان]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ویس و رامین]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[تاریخ بلعمی]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l16">خط ۱۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات]]</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-9354:rev-10326:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%B1%D8%B4_%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B1&diff=9354&oldid=prev 2025-06-04T07:02:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۴ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۰۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;آرشِ کمانگیر،&#039;&#039;&#039; از پهلوانان باستانی [[ایران]] در داستان‌های ملی و از تیراندازان ماهر و افسانه‌ای ریشه اسطوره‌ای حماسه آرش، گاو معجزه آمیزی بوده که مرز بین [[ایران]] و توران را نمایان می‌کرده و پس از مرگ، ‌روان او از تنش بیرون می‌آمده و به بارگاه اهورایی راه برده است&lt;ref&gt;اکبری، ‌مفاخر. صفدر. «آرش کمانگیر؛‌مژده آورباران»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ‌دانشگاه فردوسی&#039;&#039; مشهد&#039;&#039;&#039;. س 37، ش 4 (زمستان 1383)، ‌مسلسل 147، ص 63.&lt;/ref&gt;. کهن‌ترین مأخذ درباره این قهرمان، ‌[[یشت ها|یشت]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; هشتم از کتاب [[اوستا]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; است که در آن از تیری که آرش از کوه اِیْرخْشَئُوتَه به کوه خْوَنْوَنْت انداخته، ‌به تمثیل سخن رفته است. صورت اوستایی نام آرش را رخْشَه ضبط کرده‌اند. در ادبیات پهلوی آگاهی چندانی از آرش در دست نیست&lt;ref&gt;تفضّلی، ‌احمد. «آرش»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;‌دانشنامه ایران و اسلام&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ‌2536 (1356)، ‌ج 1، ص 77ـ 78.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;آرشِ کمانگیر،&#039;&#039;&#039; از پهلوانان باستانی [[ایران]] در داستان‌های ملی و از تیراندازان ماهر و افسانه‌ای ریشه اسطوره‌ای حماسه آرش، گاو معجزه آمیزی بوده که مرز بین [[ایران]] و توران را نمایان می‌کرده و پس از مرگ، ‌روان او از تنش بیرون می‌آمده و به بارگاه اهورایی راه برده است&lt;ref&gt;اکبری، ‌مفاخر. صفدر. «آرش کمانگیر؛‌مژده آورباران»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ‌دانشگاه فردوسی&#039;&#039; مشهد&#039;&#039;&#039;. س 37، ش 4 (زمستان 1383)، ‌مسلسل 147، ص 63.&lt;/ref&gt;. کهن‌ترین مأخذ درباره این قهرمان، ‌[[یشت ها|یشت]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; هشتم از کتاب [[اوستا]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; است که در آن از تیری که آرش از کوه اِیْرخْشَئُوتَه به کوه خْوَنْوَنْت انداخته، ‌به تمثیل سخن رفته است. صورت اوستایی نام آرش را رخْشَه ضبط کرده‌اند. در ادبیات پهلوی آگاهی چندانی از آرش در دست نیست&lt;ref&gt;تفضّلی، ‌احمد. «آرش»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;‌دانشنامه ایران و اسلام&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ‌2536 (1356)، ‌ج 1، ص 77ـ 78.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ادبیات دوره اسلامی اطلاعات بیشتری درباره او وجود دارد. در آن میان، روایات ابوریحان بیرونی (م 440ق / ؟م) در ''آثارالباقیه''، ابوحنیفه دینوری (م 281 یا 282ق / ؟م) در ''اخبار الطوال'' است. طبق این روایات، در صلح میان افراسیاب و منوچهر، ‌قرار بر این شد که افراسیاب به اندازه یک تیر پرتاپ از [[ایران|سرزمین ایران]] را به منوچهر واگذار کند. پس این مهم به آرش سپرده شد و او با چنان قدرتی تیر را از کمان رها کرد که بدنش از آسیب آن پاره گردید. اما به فرمان خداوند، باد آن تیر را ببرد و پس از پیمایش هزار فرسنگ به درخت گرودی بزرگی اصابت کرد. پرتاب این تیر در 13 تیرماه یعنی تیر روز اتفاق افتاد&lt;ref name=":0"&gt;صفا، ‌ذبیح الله. '''''حماسه‌سرایی در ایران'''''. ‌تهران: امیرکبیر، چ 3، 1352، ‌ص 588ـ 589.&lt;/ref&gt;. آرش یا ارخش همان آرش شِواتیر (دارنده تیر تیزرو) (صورت فارسی واژه اوستایی خْشْوِیوی اِیِشْو) است که در ادبیات فارسی افزون بر صفت شواتیر به کمانگیر نیز شهرت دارد&lt;ref&gt;یاحقی، محمدجعفر. '''''فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی'''''. ‌تهران: سروش ـ مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه علوم انسانی )، ‌ج 1، 1369، ص 42.&lt;/ref&gt;. مورخانی چون بلعمی در ''ترجمه تاریخ طبری'' یا ''تاریخ بلعمی''، ثعالبی در ''شاهنامه'' و دیگران به داستان آرش اشارت دارند. فخرالدین اسعد گرگانی (سده 4ق / ؟م) نیز در منظومه ''ویس و رامین'' از وی یاد کرده است&lt;ref&gt;رستگار فسایی، ‌منصور. '''''فرهنگ نام‌های شاهنامه'''.'' ‌تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 2، 1379، ص 9ـ 11&lt;/ref&gt;&lt;ref name=":0" /&gt;. سیاووش کسرایی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (1304ش ـ ) منظومه ''آرش کمانگیر'' (تهران، مروارید، 1338) و مهرداد اوستا (م 1370ش) منظومه ''حماسه آرش کمانگیر'' ([[استان تهران|تهران]]، توس، 1344) را سروده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، حسین. '''''قلمرو ادبیات حماسی ایران'''''. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، چ 1، 1381، ج 1، ص 351، 354 و 387.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;عادل، ‌محمدرضا. '''''فرهنگ جامع نام‌های شاهنامه'''''. ‌تهران: نشر صدوق، ‌چ 1، 1372، ص 17.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در ادبیات دوره اسلامی اطلاعات بیشتری درباره او وجود دارد. در آن میان، روایات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوریحان بیرونی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(م 440ق / ؟م) در ''آثارالباقیه''، ابوحنیفه دینوری (م 281 یا 282ق / ؟م) در ''اخبار الطوال'' است. طبق این روایات، در صلح میان افراسیاب و منوچهر، ‌قرار بر این شد که افراسیاب به اندازه یک تیر پرتاپ از [[ایران|سرزمین ایران]] را به منوچهر واگذار کند. پس این مهم به آرش سپرده شد و او با چنان قدرتی تیر را از کمان رها کرد که بدنش از آسیب آن پاره گردید. اما به فرمان خداوند، باد آن تیر را ببرد و پس از پیمایش هزار فرسنگ به درخت گرودی بزرگی اصابت کرد. پرتاب این تیر در 13 تیرماه یعنی تیر روز اتفاق افتاد&lt;ref name=":0"&gt;صفا، ‌ذبیح الله. '''''حماسه‌سرایی در ایران'''''. ‌تهران: امیرکبیر، چ 3، 1352، ‌ص 588ـ 589.&lt;/ref&gt;. آرش یا ارخش همان آرش شِواتیر (دارنده تیر تیزرو) (صورت فارسی واژه اوستایی خْشْوِیوی اِیِشْو) است که در ادبیات فارسی افزون بر صفت شواتیر به کمانگیر نیز شهرت دارد&lt;ref&gt;یاحقی، محمدجعفر. '''''فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی'''''. ‌تهران: سروش ـ مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه علوم انسانی )، ‌ج 1، 1369، ص 42.&lt;/ref&gt;. مورخانی چون بلعمی در ''ترجمه تاریخ طبری'' یا ''تاریخ بلعمی''، ثعالبی در ''شاهنامه'' و دیگران به داستان آرش اشارت دارند. فخرالدین اسعد گرگانی (سده 4ق / ؟م) نیز در منظومه ''ویس و رامین'' از وی یاد کرده است&lt;ref&gt;رستگار فسایی، ‌منصور. '''''فرهنگ نام‌های شاهنامه'''.'' ‌تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 2، 1379، ص 9ـ 11&lt;/ref&gt;&lt;ref name=":0" /&gt;. سیاووش کسرایی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (1304ش ـ ) منظومه ''آرش کمانگیر'' (تهران، مروارید، 1338) و مهرداد اوستا (م 1370ش) منظومه ''حماسه آرش کمانگیر'' ([[استان تهران|تهران]]، توس، 1344) را سروده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، حسین. '''''قلمرو ادبیات حماسی ایران'''''. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، چ 1، 1381، ج 1، ص 351، 354 و 387.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;عادل، ‌محمدرضا. '''''فرهنگ جامع نام‌های شاهنامه'''''. ‌تهران: نشر صدوق، ‌چ 1، 1372، ص 17.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># اکبری، ‌مفاخر. صفدر. «آرش کمانگیر؛‌مژده آورباران»، '''''مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ‌دانشگاه فردوسی'' مشهد'''. س 37، ش 4 (زمستان 1383)، ‌مسلسل 147، ص 63.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># تفضّلی، ‌احمد. «آرش»، '''''‌دانشنامه ایران و اسلام'''''. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ‌2536 (1356)، ‌ج 1، ص 77ـ 78.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># صفا، ‌ذبیح الله. '''''حماسه‌سرایی در ایران'''''. ‌تهران: امیرکبیر، چ 3، 1352، ‌ص 588ـ 589.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># یاحقی، محمدجعفر. '''''فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی'''''. ‌تهران: سروش ـ مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه علوم انسانی )، ‌چ 1، 1369، ص 42.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># رستگار فسایی، ‌منصور. '''''فرهنگ نام‌های شاهنامه'''.'' ‌تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 2، 1379، ص 9ـ 11؛ نیز صفا، همانجا.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># رزمجو، حسین. '''''قلمرو ادبیات حماسی ایران'''''. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، چ 1، 1381، ج 1، ص 351، 354 و 387؛ و نیز نک: عادل، ‌محمدرضا. '''''فرهنگ جامع نام‌های شاهنامه'''''. ‌تهران: نشر صدوق، ‌چ 1، 1372، ص 17.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l22">خط ۲۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات]]</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%B1%D8%B4_%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B1&diff=5835&oldid=prev 2025-05-04T12:14:23Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۱۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آرشِ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كمانگير،</del>''' از پهلوانان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باستاني ايران </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داستان‌هاي ملي </del>و از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تيراندازان </del>ماهر و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">افسانه‌اي ريشة اسطوره‌اي حماسة </del>آرش، گاو معجزه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آميزي </del>بوده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>مرز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بين ايران </del>و توران را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمايان مي‌كرده </del>و پس از مرگ، ‌روان او از تنش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيرون مي‌آمده </del>و به بارگاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اهورايي </del>راه برده است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كهن‌ترين </del>مأخذ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارة اين </del>قهرمان، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌يشت</del>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; هشتم از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب </del>اوستا&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>در آن از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تيري كه </del>آرش از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوه اِيْرخْشَئُوتَه </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوه </del>خْوَنْوَنْت انداخته، ‌به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تمثيل </del>سخن رفته است. صورت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اوستايي </del>نام آرش را رخْشَه ضبط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده‌اند</del>. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادبيات پهلوي آگاهي چنداني </del>از آرش در دست <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيست.&lt;sup&gt;2</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در ادبيات دورة اسلامي اطلاعات بيشتري دربارة او وجود دارد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در آن ميان، روايات ابوريحان بيروني (م 440ق / ؟م) در </del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'آثارالباقيه''، ابوحنيفه دينوري (م 281 يا 282ق / ؟م) در </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اخبار الطوال</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">است. طبق اين روايات، در صلح ميان افراسياب </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منوچهر، ‌قرار بر اين شد كه افراسياب به اندازة يك تير پرتاپ از سرزمين ايران را به منوچهر واگذار كند. پس اين مهم به آرش سپرده شد و او با چنان قدرتي تير را از كمان رها كرد كه بدنش از آسيب آن پاره گرديد. اما به فرمان خداوند، باد آن تير را ببرد و پس از پيمايش هزار فرسنگ به درخت گرودي بزرگي اصابت كرد. پرتاب اين تير در 13 تيرماه يعني تير روز اتفاق افتاد.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; آرش يا ارخش همان آرش شِواتير (دارندة تير تيزرو) (صورت فارسي واژة اوستايي خْشْوِيوي اِيِشْو) است كه در ادبيات فارسي افزون بر صفت شواتير به كمانگير نيز شهرت دارد.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; مورخاني چون بلعمي در </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمة تاريخ طبري</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' يا ''تاريخ بلعمي''، ثعالبي در ''شاهنامه</del>'' و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگران به داستان آرش اشارت دارند. فخرالدين اسعد گرگاني </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سدة 4ق / ؟م</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز در منظومة ''ويس و رامين'' از وي ياد كرده است</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; سياووش كسرايي&lt;sup&gt;*</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(1304ش ـ ) منظومة ''آرش كمانگير'' (تهران، مرواريد، 1338) و مهرداد اوستا (م 1370ش) منظومة ''حماسة آرش كمانگير'' (تهران، توس، 1344) را سروده‌اند</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آرشِ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کمانگیر،</ins>''' از پهلوانان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باستانی [[ایران]] </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داستان‌های ملی </ins>و از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تیراندازان </ins>ماهر و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">افسانه‌ای ریشه اسطوره‌ای حماسه </ins>آرش، گاو معجزه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمیزی </ins>بوده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>مرز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بین [[ایران]] </ins>و توران را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمایان می‌کرده </ins>و پس از مرگ، ‌روان او از تنش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرون می‌آمده </ins>و به بارگاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اهورایی </ins>راه برده است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اکبری، ‌مفاخر. صفدر. «آرش کمانگیر؛‌مژده آورباران»، '''''مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ‌دانشگاه فردوسی'' مشهد'''. س 37، ش 4 (زمستان 1383)، ‌مسلسل 147، ص 63.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. کهن‌ترین </ins>مأخذ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره این </ins>قهرمان، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌[[یشت ها|یشت]]</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; هشتم از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب [[</ins>اوستا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>در آن از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تیری که </ins>آرش از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوه اِیْرخْشَئُوتَه </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوه </ins>خْوَنْوَنْت انداخته، ‌به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تمثیل </ins>سخن رفته است. صورت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اوستایی </ins>نام آرش را رخْشَه ضبط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده‌اند</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادبیات پهلوی آگاهی چندانی </ins>از آرش در دست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیست</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تفضّلی، ‌احمد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«آرش»، </ins>'''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌دانشنامه ایران </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلام</ins>'''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. ‌تهران: بنگاه ترجمه </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشر کتاب، ‌2536 </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1356</ins>)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، ‌ج 1، ص 77ـ 78</ins>.&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== مآخذ</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=====</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در ادبیات دوره اسلامی اطلاعات بیشتری درباره او وجود دارد. در آن میان، روایات ابوریحان بیرونی (م 440ق / ؟م) در ''آثارالباقیه''، ابوحنیفه دینوری (م 281 یا 282ق / ؟م) در ''اخبار الطوال'' است. طبق این روایات، در صلح میان افراسیاب و منوچهر، ‌قرار بر این شد که افراسیاب به اندازه یک تیر پرتاپ از [[ایران|سرزمین ایران]] را به منوچهر واگذار کند. پس این مهم به آرش سپرده شد و او با چنان قدرتی تیر را از کمان رها کرد که بدنش از آسیب آن پاره گردید. اما به فرمان خداوند، باد آن تیر را ببرد و پس از پیمایش هزار فرسنگ به درخت گرودی بزرگی اصابت کرد. پرتاب این تیر در 13 تیرماه یعنی تیر روز اتفاق افتاد&lt;ref name</ins>=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">":0"&gt;صفا، ‌ذبیح الله. '''''حماسه‌سرایی در ایران'''''. ‌تهران: امیرکبیر، چ 3، 1352، ‌ص 588ـ 589.&lt;/ref&gt;. آرش یا ارخش همان آرش شِواتیر (دارنده تیر تیزرو) (صورت فارسی واژه اوستایی خْشْوِیوی اِیِشْو) است که در ادبیات فارسی افزون بر صفت شواتیر به کمانگیر نیز شهرت دارد&lt;ref&gt;یاحقی، محمدجعفر. '''''فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی'''''. ‌تهران: سروش ـ مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه علوم انسانی )، ‌ج 1، 1369، ص 42.&lt;/ref&gt;. مورخانی چون بلعمی در ''ترجمه تاریخ طبری'' یا ''تاریخ بلعمی''، ثعالبی در ''شاهنامه'' و دیگران به داستان آرش اشارت دارند. فخرالدین اسعد گرگانی (سده 4ق / ؟م) نیز در منظومه ''ویس و رامین'' از وی یاد کرده است&lt;ref&gt;رستگار فسایی، ‌منصور. '''''فرهنگ نام‌های شاهنامه'''.'' ‌تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 2، 1379، ص 9ـ 11&lt;/ref&gt;&lt;ref name</ins>=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">":0" /&gt;. سیاووش کسرایی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (1304ش ـ ) منظومه ''آرش کمانگیر'' (تهران، مروارید، 1338) و مهرداد اوستا (م 1370ش) منظومه ''حماسه آرش کمانگیر'' ([[استان تهران|تهران]]، توس، 1344) را سروده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، حسین. '''''قلمرو ادبیات حماسی ایران'''''. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، چ 1، 1381، ج 1، ص 351، 354 و 387.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;عادل، ‌محمدرضا. '''''فرهنگ جامع نام‌های شاهنامه'''''. ‌تهران</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشر صدوق، ‌چ 1، 1372، ص 17.&lt;/ref&gt;.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># اكبري، ‌مفاخر. صفدر. «آرش كمانگير؛‌مژده آورباران»، '''''مجله دانشكده ادبيات و علوم انساني، ‌دانشگاه فردوسي'' مشهد'''. س 37، ش 4 (زمستان 1383)، ‌مسلسل 147، ص 63.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># تفضّلي، ‌احمد. «آرش»، '''''‌دانشنامة ايران و اسلام'''''. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، ‌2536 (1356)، ‌ج 1، ص 77ـ 78.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># صفا، ‌ذبيح الله. '''''حماسه‌سرايي در ايران'''''. ‌تهران: اميركبير، چ 3، 1352، ‌ص 588ـ 589.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># ياحقي، محمدجعفر. '''''فرهنگ اساطير و اشارات داستاني در ادبيات فارسي'''''. ‌تهران: سروش ـ مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي (پژوهشگاه علوم انساني )، ‌چ 1، 1369، ص 42.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># رستگار فسايي، ‌منصور. '''''فرهنگ نام‌هاي شاهنامه'''.'' ‌تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، ‌چ 2، 1379، ص 9ـ 11؛ نيز صفا، همانجا.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># رزمجو، حسين. '''''قلمرو ادبيات حماسي ايران'''''. تهران: پژوهشگاه علوم انساني، چ 1، 1381، ج 1، ص 351، 354 و 387؛ و نيز نك: عادل، ‌محمدرضا. '''''فرهنگ جامع نام‌هاي شاهنامه'''''. ‌تهران: نشر صدوق، ‌چ 1، 1372، ص 17.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[اوستا]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ساسانیان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># اکبری، ‌مفاخر. صفدر. «آرش کمانگیر؛‌مژده آورباران»، '''''مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ‌دانشگاه فردوسی'' مشهد'''. س 37، ش 4 (زمستان 1383)، ‌مسلسل 147، ص 63.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># تفضّلی، ‌احمد. «آرش»، '''''‌دانشنامه ایران و اسلام'''''. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ‌2536 (1356)، ‌ج 1، ص 77ـ 78.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># صفا، ‌ذبیح الله. '''''حماسه‌سرایی در ایران'''''. ‌تهران: امیرکبیر، چ 3، 1352، ‌ص 588ـ 589.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># یاحقی، محمدجعفر. '''''فرهنگ اساطیر و اشارات داستانی در ادبیات فارسی'''''. ‌تهران: سروش ـ مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه علوم انسانی )، ‌چ 1، 1369، ص 42.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># رستگار فسایی، ‌منصور. '''''فرهنگ نام‌های شاهنامه'''.'' ‌تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‌چ 2، 1379، ص 9ـ 11؛ نیز صفا، همانجا.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># رزمجو، حسین. '''''قلمرو ادبیات حماسی ایران'''''. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، چ 1، 1381، ج 1، ص 351، 354 و 387؛ و نیز نک: عادل، ‌محمدرضا. '''''فرهنگ جامع نام‌های شاهنامه'''''. ‌تهران: نشر صدوق، ‌چ 1، 1372، ص 17.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D8%B1%D8%B4_%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B1&diff=46&oldid=prev 2024-08-07T04:12:47Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;آرشِ كمانگير،&#039;&#039;&#039; از پهلوانان باستاني ايران در داستان‌هاي ملي و از تيراندازان ماهر و افسانه‌اي ريشة اسطوره‌اي حماسة آرش، گاو معجزه آميزي بوده كه مرز بين ايران و توران را نمايان مي‌كرده و پس از مرگ، ‌روان او از تنش بيرون مي‌آمده و به بارگاه...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;آرشِ كمانگير،&#039;&#039;&#039; از پهلوانان باستاني ايران در داستان‌هاي ملي و از تيراندازان ماهر و افسانه‌اي ريشة اسطوره‌اي حماسة آرش، گاو معجزه آميزي بوده كه مرز بين ايران و توران را نمايان مي‌كرده و پس از مرگ، ‌روان او از تنش بيرون مي‌آمده و به بارگاه اهورايي راه برده است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; كهن‌ترين مأخذ دربارة اين قهرمان، ‌يشت&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; هشتم از كتاب اوستا&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; است كه در آن از تيري كه آرش از كوه اِيْرخْشَئُوتَه به كوه خْوَنْوَنْت انداخته، ‌به تمثيل سخن رفته است. صورت اوستايي نام آرش را رخْشَه ضبط كرده‌اند. در ادبيات پهلوي آگاهي چنداني از آرش در دست نيست.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; در ادبيات دورة اسلامي اطلاعات بيشتري دربارة او وجود دارد. در آن ميان، روايات ابوريحان بيروني (م 440ق / ؟م) در &#039;&#039;آثارالباقيه&#039;&#039;، ابوحنيفه دينوري (م 281 يا 282ق / ؟م) در &#039;&#039;اخبار الطوال&#039;&#039; است. طبق اين روايات، در صلح ميان افراسياب و منوچهر، ‌قرار بر اين شد كه افراسياب به اندازة يك تير پرتاپ از سرزمين ايران را به منوچهر واگذار كند. پس اين مهم به آرش سپرده شد و او با چنان قدرتي تير را از كمان رها كرد كه بدنش از آسيب آن پاره گرديد. اما به فرمان خداوند، باد آن تير را ببرد و پس از پيمايش هزار فرسنگ به درخت گرودي بزرگي اصابت كرد. پرتاب اين تير در 13 تيرماه يعني تير روز اتفاق افتاد.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; آرش يا ارخش همان آرش شِواتير (دارندة تير تيزرو) (صورت فارسي واژة اوستايي خْشْوِيوي اِيِشْو) است كه در ادبيات فارسي افزون بر صفت شواتير به كمانگير نيز شهرت دارد.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; مورخاني چون بلعمي در &#039;&#039;ترجمة تاريخ طبري&#039;&#039; يا &#039;&#039;تاريخ بلعمي&#039;&#039;، ثعالبي در &#039;&#039;شاهنامه&#039;&#039; و ديگران به داستان آرش اشارت دارند. فخرالدين اسعد گرگاني (سدة 4ق / ؟م) نيز در منظومة &#039;&#039;ويس و رامين&#039;&#039; از وي ياد كرده است.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; سياووش كسرايي&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (1304ش ـ ) منظومة &#039;&#039;آرش كمانگير&#039;&#039; (تهران، مرواريد، 1338) و مهرداد اوستا (م 1370ش) منظومة &#039;&#039;حماسة آرش كمانگير&#039;&#039; (تهران، توس، 1344) را سروده‌اند.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;<br /> <br /> ===== مآخذ: =====<br /> <br /> # اكبري، ‌مفاخر. صفدر. «آرش كمانگير؛‌مژده آورباران»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مجله دانشكده ادبيات و علوم انساني، ‌دانشگاه فردوسي&#039;&#039; مشهد&#039;&#039;&#039;. س 37، ش 4 (زمستان 1383)، ‌مسلسل 147، ص 63.<br /> # تفضّلي، ‌احمد. «آرش»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;‌دانشنامة ايران و اسلام&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، ‌2536 (1356)، ‌ج 1، ص 77ـ 78.<br /> # صفا، ‌ذبيح الله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حماسه‌سرايي در ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: اميركبير، چ 3، 1352، ‌ص 588ـ 589.<br /> # ياحقي، محمدجعفر. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ اساطير و اشارات داستاني در ادبيات فارسي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: سروش ـ مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي (پژوهشگاه علوم انساني )، ‌چ 1، 1369، ص 42.<br /> # رستگار فسايي، ‌منصور. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ نام‌هاي شاهنامه&#039;&#039;&#039;.&#039;&#039; ‌تهران: پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي، ‌چ 2، 1379، ص 9ـ 11؛ نيز صفا، همانجا.<br /> # رزمجو، حسين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;قلمرو ادبيات حماسي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: پژوهشگاه علوم انساني، چ 1، 1381، ج 1، ص 351، 354 و 387؛ و نيز نك: عادل، ‌محمدرضا. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جامع نام‌هاي شاهنامه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: نشر صدوق، ‌چ 1، 1372، ص 17.<br /> <br /> ابوالقاسم رادفر</div>

Samei