آستان قدس رضوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۲

2025-05-03T12:22:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۲
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:1014363.jpg\|بندانگشتی\|آستان قدس رضوی، قابل بازیابی از https://www.qudsonline.ir/photo/727596/%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%B7%D9%87%D8%B1-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C#gallery-12]]		[[پرونده:1014363.jpg\|بندانگشتی\|آستان قدس رضوی، قابل بازیابی از https://www.qudsonline.ir/photo/727596/%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%B7%D9%87%D8%B1-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C#gallery-12]]
	'''[[آستان قدس رضوی\|آستان‌ قدس رضوی]]'''، از بزرگ‌ترین و باشکوه‌ترین آثار تاریخی ـ مذهبی ایران در [[مشهد]] رضوی.		'''[[آستان قدس رضوی\|آستان‌ قدس رضوی]]'''، از بزرگ‌ترین و باشکوه‌ترین آثار تاریخی ـ مذهبی [[ایران]] در [[مشهد]] رضوی.

	حضرت [[علی بن موسی الرضا(ع)\|علی بن موسی‌الرضا(ع)]] (148یا151-203ق/765یا868-718م) هشتمین امام شیعیان، پس از شهادت به دستور مأمون خلیفه عباسی در کنار مقبره هارون الرشید در دهی به نام سناباد به خاک سپرده شد<ref>بیهقی، ابوالفضل. '''''تاریخ بیهقی'''''. تصحیح علی اكبر فیاض، مشهد: 1356، دانشگاه فردوسی، ص531.</ref>. نخستین بنای حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] بر فراز گور هارون الرشید ساخته شد<ref>اصطخری، ابواسحاق ابراهیم. '''''مسالک و ممالک'''''. به اهتمام ایرج افشار، تهران: 1372، انتشارات علمی و فرهنگی، چ چهارم، ص203.</ref>.		حضرت [[علی بن موسی الرضا(ع)\|علی بن موسی‌الرضا(ع)]] (148یا151-203ق/765یا868-718م) هشتمین امام شیعیان، پس از شهادت به دستور مأمون خلیفه عباسی در کنار مقبره هارون الرشید در دهی به نام سناباد به خاک سپرده شد<ref>بیهقی، ابوالفضل. '''''تاریخ بیهقی'''''. تصحیح علی اكبر فیاض، مشهد: 1356، دانشگاه فردوسی، ص531.</ref>. نخستین بنای حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] بر فراز گور هارون الرشید ساخته شد<ref>اصطخری، ابواسحاق ابراهیم. '''''مسالک و ممالک'''''. به اهتمام ایرج افشار، تهران: 1372، انتشارات علمی و فرهنگی، چ چهارم، ص203.</ref>.

	مَقْدسی برای نخستین بار در کتاب خود از حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] به «[[مشهد]]» تعبیر کرده است<ref>مقدسی، محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم'''''. ترجمه علینقی منزوی، تهران: 1361، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، ج2، ص515.</ref>. در زمان دیالمه به تزئینات حرم افزوده شد<ref>ابن‌بابویه، ابی جعفر الصّدوق. '''''عیون اخبار الرّضا'''''. ج1، قم: کتاب‌فروشی طوس، 1362، ج2، ص719.</ref>. اما سبک تکین غزنوی حرم مطهر را ویران و زیارت آن را ممنوع ساخت، تا این‌که در زمان محمود غزنوی بنای حرم مرمت و توسعه داده شد<ref>ابن اثیر، عزّالدیّن علی. '''''تاریخ کامل'''''. ترجمه خلیلی و حالت، تهران: شرکت چاپ و انتشارات کتب ایران، بی‌تا، ج 16، ص114-116.</ref><ref>محمد هاشم بن محمدعلی. '''''منتخب التواریخ'''''. کتاب‌فروشی اسلامیه، 1382ق، ص 609.</ref>. این بنا در حمله غزها(548ق/1153م) دچار آسیب شد. سنجر سلجوقی (د552ق/1157م) حرم را مرمت کرده و گنبدی نیز بر آن ساخت. در روزگار [[خوارزمشاهیان]] نیز بر تزئینات حرم افزوده شد<ref>امور فرهنگی آستان قدس، '''''آستان قدس دیروز، امروز'''''، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، 1356، ص29.</ref>. با حمله [[مغول ها\|مغول‌ها]] خساراتی به حرم وارد شد که یک قرن بعد در دوره سلطان اولجایتو مرمت و گنبد حرم نیز تجدید بنا شد. در زمان تیموریان گوهرشاد آغا همسر شاهرخ تیموری دو رواق «دارالحفّاظ» و «دارالسّیاده» و مسجد جامع معروف «گوهرشاد» را (821ق/1418ق) زیر نظر معمار بزرگ، قوام‌الدین شیرازی ساخت<ref>خواندمیر، غیاث‌الّدین بن همام الدّین الحسین. '''''حبیب السیر'''''. به اهتمام محّمد دبیر سیاقی، ج4، چاپ دوم، بی‌جا، 1353، ص14.</ref>.		مَقْدسی برای نخستین بار در کتاب خود از حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] به «[[مشهد]]» تعبیر کرده است<ref>مقدسی، محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم'''''. ترجمه علینقی منزوی، تهران: 1361، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، ج2، ص515.</ref>. در زمان دیالمه به تزئینات حرم افزوده شد<ref>ابن‌بابویه، ابی جعفر الصّدوق. '''''عیون اخبار الرّضا'''''. ج1، قم: کتاب‌فروشی طوس، 1362، ج2، ص719.</ref>. اما سبک تکین [[غزنویان\|غزنوی]] حرم مطهر را ویران و زیارت آن را ممنوع ساخت، تا این‌که در زمان محمود غزنوی بنای حرم مرمت و توسعه داده شد<ref>ابن اثیر، عزّالدیّن علی. '''''تاریخ کامل'''''. ترجمه خلیلی و حالت، تهران: شرکت چاپ و انتشارات کتب ایران، بی‌تا، ج 16، ص114-116.</ref><ref>محمد هاشم بن محمدعلی. '''''منتخب التواریخ'''''. کتاب‌فروشی اسلامیه، 1382ق، ص 609.</ref>. این بنا در حمله غزها(548ق/1153م) دچار آسیب شد. سنجر [[سلجوقیان\|سلجوقی]] (د552ق/1157م) حرم را مرمت کرده و گنبدی نیز بر آن ساخت. در روزگار [[خوارزمشاهیان]] نیز بر تزئینات حرم افزوده شد<ref>امور فرهنگی آستان قدس، '''''آستان قدس دیروز، امروز'''''، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، 1356، ص29.</ref>. با حمله [[مغول ها\|مغول‌ها]] خساراتی به حرم وارد شد که یک قرن بعد در دوره سلطان اولجایتو مرمت و گنبد حرم نیز تجدید بنا شد. در زمان [[تیموریان]] گوهرشاد آغا همسر شاهرخ تیموری دو رواق «دارالحفّاظ» و «دارالسّیاده» و مسجد جامع معروف «گوهرشاد» را (821ق/1418ق) زیر نظر معمار بزرگ، قوام‌الدین شیرازی ساخت<ref>خواندمیر، غیاث‌الّدین بن همام الدّین الحسین. '''''حبیب السیر'''''. به اهتمام محّمد دبیر سیاقی، ج4، چاپ دوم، بی‌جا، 1353، ص14.</ref>.

	در زمان سلطان حسین بایقرا نیز نیمی از صحن عتیق و ایوان امیرعلی شیرنوایی ساخته شد<ref>گروسه، رنه. '''''امپراتوری صحرانوردان'''''. ترجمه عبدالحسین میکده، تهران: 1368، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم، ص770-771.</ref>. در دوره صفویان طلاکاری گنبد سلطان محمد خدابنده صفوی ترمیم و طلاکاری مناره روزگار [[غزنویان]]، در ایام شاه طهماسب اول(984ق/1576م) به انجام رسید<ref>اسکندر بیگ منشی. '''''عالم آرای عباسی'''''. تهران: 1350، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم، ج1، ص52.</ref><ref>افوشته‌ای نطنزی، محمود بن هدایت‌الله. '''''نقاوه الآثار'''''. به اهتمام احسان شرقی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1350، ص 13، 372، 373.</ref>. شاه عباس اول، علاوه بر توسعه صحن عتیق، طلاکاری گنبد حرم را نیز مرمت کرد. وی تعدای قرآن خطی منسوب به ائمه اطهار(ع) تقدیم آستان قدس کرد و املاک زیادی را وقف حرم کرد<ref>فلسفی، نصرالله. '''''زندگی شاه عبّاس اوّل''.''' تهران: 1371، انتشارات علمی، چاپ پنجم، ج1، ص 375، 860.</ref>. شاه عباس دوم (1077ق/1666م) صحن عتیق را کاشی‌کاری و شاه سلیمان(1105ق/1693م) گنبد مطهر را که بر اثر زلزله (1084ق/1673م) شکاف برداشته بود مرمت کرد و چندین مدرسه ساخت<ref>منجّم، ملاّ جلال‌الدین. '''تاریخ عباسی.''' به کوشش سیف‌الله وحیدنیا، تهران: 1366، انتشارات وحید، چاپ اول، ص 117.</ref>. ایوان و رواقِ الله‌وردی‌خان و رواق حاتم‌خانی نیز از ساخته‌های امیران بزرگ [[صفویان\|دولت صفوی]] است<ref>ادیب‌هروی، محمّد. '''''حدیقه الرّضویّه'''''. مشهد: 1327، چاپ سربی، ص39.</ref>.		در زمان سلطان حسین بایقرا نیز نیمی از صحن عتیق و ایوان امیرعلی شیرنوایی ساخته شد<ref>گروسه، رنه. '''''امپراتوری صحرانوردان'''''. ترجمه عبدالحسین میکده، تهران: 1368، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم، ص770-771.</ref>. در [[صفویان\|دوره صفویان]] طلاکاری گنبد سلطان محمد خدابنده صفوی ترمیم و طلاکاری مناره روزگار [[غزنویان]]، در ایام شاه طهماسب اول(984ق/1576م) به انجام رسید<ref>اسکندر بیگ منشی. '''''عالم آرای عباسی'''''. تهران: 1350، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم، ج1، ص52.</ref><ref>افوشته‌ای نطنزی، محمود بن هدایت‌الله. '''''نقاوه الآثار'''''. به اهتمام احسان شرقی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1350، ص 13، 372، 373.</ref>. شاه عباس اول، علاوه بر توسعه صحن عتیق، طلاکاری گنبد حرم را نیز مرمت کرد. وی تعدای قرآن خطی منسوب به ائمه اطهار(ع) تقدیم آستان قدس کرد و املاک زیادی را وقف حرم کرد<ref>فلسفی، نصرالله. '''''زندگی شاه عبّاس اوّل''.''' تهران: 1371، انتشارات علمی، چاپ پنجم، ج1، ص 375، 860.</ref>. شاه عباس دوم (1077ق/1666م) صحن عتیق را کاشی‌کاری و شاه سلیمان(1105ق/1693م) گنبد مطهر را که بر اثر زلزله (1084ق/1673م) شکاف برداشته بود مرمت کرد و چندین مدرسه ساخت<ref>منجّم، ملاّ جلال‌الدین. '''تاریخ عباسی.''' به کوشش سیف‌الله وحیدنیا، تهران: 1366، انتشارات وحید، چاپ اول، ص 117.</ref>. ایوان و رواقِ الله‌وردی‌خان و رواق حاتم‌خانی نیز از ساخته‌های امیران بزرگ [[صفویان\|دولت صفوی]] است<ref>ادیب‌هروی، محمّد. '''''حدیقه الرّضویّه'''''. مشهد: 1327، چاپ سربی، ص39.</ref>.

	[[نادرشاه افشار]] [[منار]]<nowiki/>ه [[غزنویان\|دوره غزنویان]] و ایوان امیرعلی شیر را طلاکاری کرد(1160ق/1747م) و [[منار]]<nowiki/>ه‌ای در همان صحن برپا داشت و اشیائی زرین و ~~گوهر‌نشان به~~ آستان قدس تقدیم داشت. سقا‌خانه «صحن‌عتیق» هم از بناهای نادری است. در روزگار [[قاجاریه]] صحن جدید ساخته شد. ایوان شاه عباس صحن عتیق، توحیدخانه مبارکه مرمت و ایوان ناصری طلاکاری شد و در زمان تولیت عضدالملک (1276ق/1859م) روی نقاشی‌ها و کاشی‌های نفیس حرم آئینه‌کاری شد. گنبد حرم مطهر که در (1330ق/1912م) توسط متجاوزان روسیه تزاری گلوله‌‌باران شده بود<ref>سایکس، سرپرسی'''. ''تاریخ ایران''.''' ترجمه سید محمد تقی‌فخر داعی‌گیلانی. تهران: 1343، شرکت سهامی چاپ و انتشار، ج2، ص655.</ref>، توسط حسین میرزا نیرّالدوله والی خراسان و با کمک اشخاص نیکوکار مرمت شد. در [[سلسله پهلوی\|زمان پهلوی]] ضمن توسعه خیابان‌های اطراف حرم تعدای از بناهای آستان قدس و خود ضریح مطهر مرمت گردید و ساختمان‌های جدید اداری، کتابخانه و موزه ایجاد شد<ref>'''''کارنامه دو ساله آستان قدس رضوی'''''. تهیه و تنظیم روابط عمومی اداره امور فرهنگی، مشهد: بی‌نا، بی‌تا؛ خوانساری، محمدباقر. '''''روضات الجنات'''''. بیروت: 1390ق، ج 6، ص 273.</ref>. ار کارهای انجام گرفته پس از پیروزی انقلاب ~~اسلامی،~~ ایجاد بست طبرسی، دانشگاه علوم اسلامی، صحن جمهوری اسلامی و قدس، آغاز بنای جدید کتابخانه و موزه و رواق «دارالولایه» می‌باشد.		[[نادرشاه افشار]] [[منار]]<nowiki/>ه [[غزنویان\|دوره غزنویان]] و ایوان امیرعلی شیر را طلاکاری کرد(1160ق/1747م) و [[منار]]<nowiki/>ه‌ای در همان صحن برپا داشت و اشیائی زرین و گوهر‌نشان به آستان قدس تقدیم داشت. سقا‌خانه «صحن‌عتیق» هم از بناهای نادری است. در روزگار [[قاجاریه]] صحن جدید ساخته شد. ایوان شاه عباس صحن عتیق، توحیدخانه مبارکه مرمت و ایوان ناصری طلاکاری شد و در زمان تولیت عضدالملک (1276ق/1859م) روی نقاشی‌ها و کاشی‌های نفیس حرم آئینه‌کاری شد. گنبد حرم مطهر که در (1330ق/1912م) توسط متجاوزان [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] تزاری گلوله‌‌باران شده بود<ref>سایکس، سرپرسی'''. ''تاریخ ایران''.''' ترجمه سید محمد تقی‌فخر داعی‌گیلانی. تهران: 1343، شرکت سهامی چاپ و انتشار، ج2، ص655.</ref>، توسط حسین میرزا نیرّالدوله والی خراسان و با کمک اشخاص نیکوکار مرمت شد. در [[سلسله پهلوی\|زمان پهلوی]] ضمن توسعه خیابان‌های اطراف حرم تعدای از بناهای آستان قدس و خود ضریح مطهر مرمت گردید و ساختمان‌های جدید اداری، کتابخانه و موزه ایجاد شد<ref>'''''کارنامه دو ساله آستان قدس رضوی'''''. تهیه و تنظیم روابط عمومی اداره امور فرهنگی، مشهد: بی‌نا، بی‌تا؛ خوانساری، محمدباقر. '''''روضات الجنات'''''. بیروت: 1390ق، ج 6، ص 273.</ref>. ار کارهای انجام گرفته پس از [[انقلاب اسلامی ایران\|پیروزی انقلاب اسلامی]]، ایجاد بست طبرسی، دانشگاه علوم اسلامی، صحن جمهوری اسلامی و قدس، آغاز بنای جدید کتابخانه و موزه و رواق «دارالولایه» می‌باشد.

	==== حرم ====		==== حرم ====
خط ۱۴:		خط ۱۴:

	==== بقعه و ضریح ====		==== بقعه و ضریح ====
	قدیم‌ترین ضریح مربوط به خوارزمشاهیان بوده و در دوره‌های بعد نیز تغییرات و تعمیراتی در ضریح صورت گرفته است. و اکنون ضریح جدید آن در حال آماده‌سازی است.		قدیم‌ترین ضریح مربوط به [[خوارزمشاهیان]] بوده و در دوره‌های بعد نیز تغییرات و تعمیراتی در ضریح صورت گرفته است. و اکنون ضریح جدید آن در حال آماده‌سازی است.

	==== گنبد ====		==== گنبد ====
خط ۲۳:		خط ۲۳:

	==== صحن‌ها ====		==== صحن‌ها ====
	صحن عتیق (انقلاب)، صحن جدید (آزادی)، صحن امام‌خمینی (موزه سابق)، صحن جمهوری اسلامی، صحن قدس.		صحن عتیق (انقلاب)، صحن جدید (آزادی)، صحن [[امام خمینی\|امام‌خمینی]] (موزه سابق)، صحن جمهوری اسلامی، صحن قدس.

	==== رواق‌ها ====		==== رواق‌ها ====
خط ۳۵:		خط ۳۵:

	==== موقوفات ====		==== موقوفات ====
	اموال منقول و غیرمنقول بسیاری در سراسر ایران به ویژه از دوره صفویه به این سو وقف آستان قدس شده است که اسناد آن موجود است<ref>مؤتمن، علی. '''''راهنما یا تاریخ آستان قدس رضوی'''''. تهران: 1348، آستان قدس.</ref><ref>اسناد موقوفات آستان قدس رضوی در هرات، به کوشش علی کریمیان، تهران: 1378، سازمان اسناد ملی.</ref>.		اموال منقول و غیرمنقول بسیاری در سراسر [[ایران]] به ویژه از دوره صفویه به این سو وقف آستان قدس شده است که اسناد آن موجود است<ref>مؤتمن، علی. '''''راهنما یا تاریخ آستان قدس رضوی'''''. تهران: 1348، آستان قدس.</ref><ref>اسناد موقوفات آستان قدس رضوی در هرات، به کوشش علی کریمیان، تهران: 1378، سازمان اسناد ملی.</ref>.

	==== تولیت و تشکیلات اداری ====		==== تولیت و تشکیلات اداری ====
	تا زمان تهماسب اول صفوی اداره آستان قدس به وسیله نقیبان بوده. طهماسب برای اولین بار امیر ابوالولی را متولی آستان کرد<ref>کاویانی، احتشام. '''''شمس‌الشموس.''''' بی‌جا، 1354، ص36-39.</ref>. محاسبات مالی آستان نیز به شیوه سیاق‌نویسی بوده تا این‌که در 1305، 1328، 1354ش آئین‌نامه‌های اداری و مالی جدیدی برای اداره آستان قدس وضع گردید<ref>سجادی، صادق. «آستان قدس رضوی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران: 1367، مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، ص349.</ref>. آستانه رضوی [[مشهد]] اکنون مهم‌ترین کانون زیارتگاهی در ایران است که از این رو در صنعت گردشگری نیز تأثیر فراوان دارد و به این دلیل در مرکز [[مشهد\|شهر مشهد]] طرح‌های بزرگ عمرانی به اجرا در آمده است.		تا زمان تهماسب اول صفوی اداره آستان قدس به وسیله نقیبان بوده. طهماسب برای اولین بار امیر ابوالولی را متولی آستان کرد<ref>کاویانی، احتشام. '''''شمس‌الشموس.''''' بی‌جا، 1354، ص36-39.</ref>. محاسبات مالی آستان نیز به شیوه سیاق‌نویسی بوده تا این‌که در 1305، 1328، 1354ش آئین‌نامه‌های اداری و مالی جدیدی برای اداره آستان قدس وضع گردید<ref>سجادی، صادق. «آستان قدس رضوی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران: 1367، مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج1، ص349.</ref>. آستانه رضوی [[مشهد]] اکنون مهم‌ترین کانون زیارتگاهی در [[ایران]] است که از این رو در صنعت گردشگری نیز تأثیر فراوان دارد و به این دلیل در مرکز [[مشهد\|شهر مشهد]] طرح‌های بزرگ عمرانی به اجرا در آمده است.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	* [[علی بن موسی الرضا(ع)\|علی بن موسی‌الرضا(ع)]]		* [[علی بن موسی الرضا(ع)\|علی بن موسی‌الرضا(ع)]]
			* [[مشهد]]


خط ۵۴:		خط ۵۵:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	حشمت‌اله عزیزی		حشمت‌اله عزیزی
			[[رده:تاریخ]]
			[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]

Samei در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۳۶

2025-04-22T17:36:26Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۳۶
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:1014363.jpg\|بندانگشتی\|آستان قدس رضوی، قابل بازیابی از https://www.qudsonline.ir/photo/727596/%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%B7%D9%87%D8%B1-%D8%B1%D8%B6%D9%88%DB%8C#gallery-12]]
	'''[[آستان قدس رضوی\|آستان‌ قدس رضوی]]'''، از بزرگ‌ترین و باشکوه‌ترین آثار تاریخی ـ مذهبی ایران در [[مشهد]] رضوی.		'''[[آستان قدس رضوی\|آستان‌ قدس رضوی]]'''، از بزرگ‌ترین و باشکوه‌ترین آثار تاریخی ـ مذهبی ایران در [[مشهد]] رضوی.

خط ۸:		خط ۸:
	در زمان سلطان حسین بایقرا نیز نیمی از صحن عتیق و ایوان امیرعلی شیرنوایی ساخته شد<ref>گروسه، رنه. '''''امپراتوری صحرانوردان'''''. ترجمه عبدالحسین میکده، تهران: 1368، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم، ص770-771.</ref>. در دوره صفویان طلاکاری گنبد سلطان محمد خدابنده صفوی ترمیم و طلاکاری مناره روزگار [[غزنویان]]، در ایام شاه طهماسب اول(984ق/1576م) به انجام رسید<ref>اسکندر بیگ منشی. '''''عالم آرای عباسی'''''. تهران: 1350، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم، ج1، ص52.</ref><ref>افوشته‌ای نطنزی، محمود بن هدایت‌الله. '''''نقاوه الآثار'''''. به اهتمام احسان شرقی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1350، ص 13، 372، 373.</ref>. شاه عباس اول، علاوه بر توسعه صحن عتیق، طلاکاری گنبد حرم را نیز مرمت کرد. وی تعدای قرآن خطی منسوب به ائمه اطهار(ع) تقدیم آستان قدس کرد و املاک زیادی را وقف حرم کرد<ref>فلسفی، نصرالله. '''''زندگی شاه عبّاس اوّل''.''' تهران: 1371، انتشارات علمی، چاپ پنجم، ج1، ص 375، 860.</ref>. شاه عباس دوم (1077ق/1666م) صحن عتیق را کاشی‌کاری و شاه سلیمان(1105ق/1693م) گنبد مطهر را که بر اثر زلزله (1084ق/1673م) شکاف برداشته بود مرمت کرد و چندین مدرسه ساخت<ref>منجّم، ملاّ جلال‌الدین. '''تاریخ عباسی.''' به کوشش سیف‌الله وحیدنیا، تهران: 1366، انتشارات وحید، چاپ اول، ص 117.</ref>. ایوان و رواقِ الله‌وردی‌خان و رواق حاتم‌خانی نیز از ساخته‌های امیران بزرگ [[صفویان\|دولت صفوی]] است<ref>ادیب‌هروی، محمّد. '''''حدیقه الرّضویّه'''''. مشهد: 1327، چاپ سربی، ص39.</ref>.		در زمان سلطان حسین بایقرا نیز نیمی از صحن عتیق و ایوان امیرعلی شیرنوایی ساخته شد<ref>گروسه، رنه. '''''امپراتوری صحرانوردان'''''. ترجمه عبدالحسین میکده، تهران: 1368، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم، ص770-771.</ref>. در دوره صفویان طلاکاری گنبد سلطان محمد خدابنده صفوی ترمیم و طلاکاری مناره روزگار [[غزنویان]]، در ایام شاه طهماسب اول(984ق/1576م) به انجام رسید<ref>اسکندر بیگ منشی. '''''عالم آرای عباسی'''''. تهران: 1350، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم، ج1، ص52.</ref><ref>افوشته‌ای نطنزی، محمود بن هدایت‌الله. '''''نقاوه الآثار'''''. به اهتمام احسان شرقی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1350، ص 13، 372، 373.</ref>. شاه عباس اول، علاوه بر توسعه صحن عتیق، طلاکاری گنبد حرم را نیز مرمت کرد. وی تعدای قرآن خطی منسوب به ائمه اطهار(ع) تقدیم آستان قدس کرد و املاک زیادی را وقف حرم کرد<ref>فلسفی، نصرالله. '''''زندگی شاه عبّاس اوّل''.''' تهران: 1371، انتشارات علمی، چاپ پنجم، ج1، ص 375، 860.</ref>. شاه عباس دوم (1077ق/1666م) صحن عتیق را کاشی‌کاری و شاه سلیمان(1105ق/1693م) گنبد مطهر را که بر اثر زلزله (1084ق/1673م) شکاف برداشته بود مرمت کرد و چندین مدرسه ساخت<ref>منجّم، ملاّ جلال‌الدین. '''تاریخ عباسی.''' به کوشش سیف‌الله وحیدنیا، تهران: 1366، انتشارات وحید، چاپ اول، ص 117.</ref>. ایوان و رواقِ الله‌وردی‌خان و رواق حاتم‌خانی نیز از ساخته‌های امیران بزرگ [[صفویان\|دولت صفوی]] است<ref>ادیب‌هروی، محمّد. '''''حدیقه الرّضویّه'''''. مشهد: 1327، چاپ سربی، ص39.</ref>.

	[[نادرشاه افشار]] [[منار]]<nowiki/>ه [[غزنویان\|دوره غزنویان]] و ایوان امیرعلی شیر را طلاکاری کرد(1160ق/1747م) و [[منار]]<nowiki/>ه‌ای در همان صحن برپا داشت و اشیائی زرین و گوهر‌نشان به آستان قدس تقدیم داشت. سقا‌خانه «صحن‌عتیق» هم از بناهای نادری است. در روزگار قاجاریه صحن جدید ساخته شد. ایوان شاه عباس صحن عتیق، توحیدخانه مبارکه مرمت و ایوان ناصری طلاکاری شد و در زمان تولیت عضدالملک (1276ق/1859م) روی نقاشی‌ها و کاشی‌های نفیس حرم آئینه‌کاری شد. گنبد حرم مطهر که در (1330ق/1912م) توسط متجاوزان روسیه تزاری گلوله‌‌باران شده بود<ref>سایکس، سرپرسی'''. ''تاریخ ایران''.''' ترجمه سید محمد تقی‌فخر داعی‌گیلانی. تهران: 1343، شرکت سهامی چاپ و انتشار، ج2، ص655.</ref>، توسط حسین میرزا نیرّالدوله والی خراسان و با کمک اشخاص نیکوکار مرمت شد. در [[سلسله پهلوی\|زمان پهلوی]] ضمن توسعه خیابان‌های اطراف حرم تعدای از بناهای آستان قدس و خود ضریح مطهر مرمت گردید و ساختمان‌های جدید اداری، کتابخانه و موزه ایجاد شد<ref>'''''کارنامه دو ساله آستان قدس رضوی'''''. تهیه و تنظیم روابط عمومی اداره امور فرهنگی، مشهد: بی‌نا، بی‌تا؛ خوانساری، محمدباقر. '''''روضات الجنات'''''. بیروت: 1390ق، ج 6، ص 273.</ref>. ار کارهای انجام گرفته پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایجاد بست طبرسی، دانشگاه علوم اسلامی، صحن جمهوری اسلامی و قدس، آغاز بنای جدید کتابخانه و موزه و رواق «دارالولایه» می‌باشد.		[[نادرشاه افشار]] [[منار]]<nowiki/>ه [[غزنویان\|دوره غزنویان]] و ایوان امیرعلی شیر را طلاکاری کرد(1160ق/1747م) و [[منار]]<nowiki/>ه‌ای در همان صحن برپا داشت و اشیائی زرین و گوهر‌نشان به آستان قدس تقدیم داشت. سقا‌خانه «صحن‌عتیق» هم از بناهای نادری است. در روزگار [[قاجاریه]] صحن جدید ساخته شد. ایوان شاه عباس صحن عتیق، توحیدخانه مبارکه مرمت و ایوان ناصری طلاکاری شد و در زمان تولیت عضدالملک (1276ق/1859م) روی نقاشی‌ها و کاشی‌های نفیس حرم آئینه‌کاری شد. گنبد حرم مطهر که در (1330ق/1912م) توسط متجاوزان روسیه تزاری گلوله‌‌باران شده بود<ref>سایکس، سرپرسی'''. ''تاریخ ایران''.''' ترجمه سید محمد تقی‌فخر داعی‌گیلانی. تهران: 1343، شرکت سهامی چاپ و انتشار، ج2، ص655.</ref>، توسط حسین میرزا نیرّالدوله والی خراسان و با کمک اشخاص نیکوکار مرمت شد. در [[سلسله پهلوی\|زمان پهلوی]] ضمن توسعه خیابان‌های اطراف حرم تعدای از بناهای آستان قدس و خود ضریح مطهر مرمت گردید و ساختمان‌های جدید اداری، کتابخانه و موزه ایجاد شد<ref>'''''کارنامه دو ساله آستان قدس رضوی'''''. تهیه و تنظیم روابط عمومی اداره امور فرهنگی، مشهد: بی‌نا، بی‌تا؛ خوانساری، محمدباقر. '''''روضات الجنات'''''. بیروت: 1390ق، ج 6، ص 273.</ref>. ار کارهای انجام گرفته پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایجاد بست طبرسی، دانشگاه علوم اسلامی، صحن جمهوری اسلامی و قدس، آغاز بنای جدید کتابخانه و موزه و رواق «دارالولایه» می‌باشد.

	==== حرم ====		==== حرم ====

Samei: /* مآخذ */

2025-04-22T17:27:58Z

مآخذ

نمایش تغییرات

Samei در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۲۳

2025-04-22T17:23:53Z

Samei در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۲

2025-04-22T16:52:19Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۲
خط ۴:		خط ۴:
	حضرت [[علی بن موسی الرضا(ع)\|علی بن موسی‌الرضا(ع)]] (148یا151-203ق/765یا868-718م) هشتمین امام شیعیان، پس از شهادت به دستور مأمون خلیفه عباسی در کنار مقبره هارون الرشید در دهی به نام سناباد به خاک سپرده شد<ref>بیهقی، ابوالفضل. '''''تاریخ بیهقی'''''. تصحیح علی اكبر فیاض، مشهد: 1356، دانشگاه فردوسی، ص531.</ref>. نخستین بنای حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] بر فراز گور هارون الرشید ساخته شد<ref>اصطخری، ابواسحاق ابراهیم. '''''مسالک و ممالک'''''. به اهتمام ایرج افشار، تهران: 1372، انتشارات علمی و فرهنگی، چ چهارم، ص203.</ref>.		حضرت [[علی بن موسی الرضا(ع)\|علی بن موسی‌الرضا(ع)]] (148یا151-203ق/765یا868-718م) هشتمین امام شیعیان، پس از شهادت به دستور مأمون خلیفه عباسی در کنار مقبره هارون الرشید در دهی به نام سناباد به خاک سپرده شد<ref>بیهقی، ابوالفضل. '''''تاریخ بیهقی'''''. تصحیح علی اكبر فیاض، مشهد: 1356، دانشگاه فردوسی، ص531.</ref>. نخستین بنای حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] بر فراز گور هارون الرشید ساخته شد<ref>اصطخری، ابواسحاق ابراهیم. '''''مسالک و ممالک'''''. به اهتمام ایرج افشار، تهران: 1372، انتشارات علمی و فرهنگی، چ چهارم، ص203.</ref>.

	مَقْدسی برای نخستین بار در کتاب خود از حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] به «[[مشهد]]» تعبیر کرده است<ref>مقدسی، محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم'''''. ترجمه علینقی منزوی، تهران: 1361، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، ج2، ص515.</ref>. در زمان دیالمه به تزئینات حرم افزوده شد<ref>ابن‌بابویه، ابی جعفر الصّدوق. '''''عیون اخبار الرّضا'''''. ج1، قم: کتاب‌فروشی طوس، 1362، ج2، ص719.</ref>. اما سبک تکین غزنوی حرم مطهر را ویران و زیارت آن را ممنوع ساخت، تا این‌که در زمان محمود غزنوی بنای حرم مرمت و توسعه داده شد<ref>ابن اثیر، عزّالدیّن علی. '''''تاریخ کامل'''''. ترجمه خلیلی و حالت، تهران: شرکت چاپ و انتشارات کتب ایران، بی‌تا، ج 16، ص114-116.</ref><ref>محمد هاشم بن محمدعلی. '''''منتخب التواریخ'''''. کتاب‌فروشی اسلامیه، 1382ق، ص 609.</ref>. این بنا در حمله غزها(548ق/1153م) دچار آسیب شد. سنجر سلجوقی (د552ق/1157م) حرم را مرمت کرده و گنبدی نیز بر آن ساخت. در روزگار [[خوارزمشاهیان]] نیز بر تزئینات حرم افزوده شد<ref>امور فرهنگی آستان قدس، '''''آستان قدس دیروز، امروز'''''، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، 1356، ص29.</ref>. با حمله [[مغول ها\|مغول‌ها]] خساراتی به حرم وارد شد که یک قرن بعد در دوره سلطان اولجایتو مرمت و گنبد حرم نیز تجدید بنا شد. در زمان تیموریان گوهرشاد آغا همسر شاهرخ تیموری دو رواق «دارالحفّاظ» و «دارالسّیاده» و مسجد جامع معروف «گوهرشاد» را (821ق/1418ق) زیر نظر معمار بزرگ، قوام‌الدین شیرازی ساخت.<~~sup~~>7</~~sup~~>		مَقْدسی برای نخستین بار در کتاب خود از حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] به «[[مشهد]]» تعبیر کرده است<ref>مقدسی، محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم'''''. ترجمه علینقی منزوی، تهران: 1361، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، ج2، ص515.</ref>. در زمان دیالمه به تزئینات حرم افزوده شد<ref>ابن‌بابویه، ابی جعفر الصّدوق. '''''عیون اخبار الرّضا'''''. ج1، قم: کتاب‌فروشی طوس، 1362، ج2، ص719.</ref>. اما سبک تکین غزنوی حرم مطهر را ویران و زیارت آن را ممنوع ساخت، تا این‌که در زمان محمود غزنوی بنای حرم مرمت و توسعه داده شد<ref>ابن اثیر، عزّالدیّن علی. '''''تاریخ کامل'''''. ترجمه خلیلی و حالت، تهران: شرکت چاپ و انتشارات کتب ایران، بی‌تا، ج 16، ص114-116.</ref><ref>محمد هاشم بن محمدعلی. '''''منتخب التواریخ'''''. کتاب‌فروشی اسلامیه، 1382ق، ص 609.</ref>. این بنا در حمله غزها(548ق/1153م) دچار آسیب شد. سنجر سلجوقی (د552ق/1157م) حرم را مرمت کرده و گنبدی نیز بر آن ساخت. در روزگار [[خوارزمشاهیان]] نیز بر تزئینات حرم افزوده شد<ref>امور فرهنگی آستان قدس، '''''آستان قدس دیروز، امروز'''''، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، 1356، ص29.</ref>. با حمله [[مغول ها\|مغول‌ها]] خساراتی به حرم وارد شد که یک قرن بعد در دوره سلطان اولجایتو مرمت و گنبد حرم نیز تجدید بنا شد. در زمان تیموریان گوهرشاد آغا همسر شاهرخ تیموری دو رواق «دارالحفّاظ» و «دارالسّیاده» و مسجد جامع معروف «گوهرشاد» را (821ق/1418ق) زیر نظر معمار بزرگ، قوام‌الدین شیرازی ساخت<ref>خواندمیر، غیاث‌الّدین بن همام الدّین الحسین. '''''حبیب السیر'''''. به اهتمام محّمد دبیر سیاقی، ج4، چاپ دوم، بی‌جا، 1353، ص14.</ref>.

	در زمان سلطان حسین بایقرا نیز نیمی از صحن عتیق و ایوان امیرعلی شیرنوایی ساخته شد.<~~sup~~>8</~~sup~~> در دوره صفویان طلاکاری گنبد سلطان محمد خدابنده صفوی ترمیم و طلاکاری مناره روزگار غزنویان، در ایام شاه طهماسب اول(984ق/1576م) به انجام رسید.<~~sup~~>9</~~sup~~> شاه عباس اول، علاوه بر توسعه صحن عتیق، طلاکاری گنبد حرم را نیز مرمت کرد. وی تعدای قرآن خطی منسوب به ائمه اطهار(ع) تقدیم آستان قدس کرد و املاک زیادی را وقف حرم کرد.<sup>10</sup> شاه عباس دوم (1077ق/1666م) صحن عتیق را کاشی‌کاری و شاه سلیمان(1105ق/1693م) گنبد مطهر را که بر اثر زلزله (1084ق/1673م) شکاف برداشته بود مرمت کرد و چندین مدرسه ساخت. ایوان و رواقِ الله‌وردی‌خان و رواق حاتم‌خانی نیز از ساخته‌های امیران بزرگ دولت صفوی است.<sup>12</sup> نادرشاه افشار مناره دوره غزنویان و ایوان امیرعلی شیر را طلاکاری کرد(1160ق/1747م) و مناره‌ای در همان صحن برپا داشت و اشیائی زرین و گوهر‌نشان به آستان قدس تقدیم داشت. سقا‌خانه «صحن‌عتیق» هم از بناهای نادری است. در روزگار قاجاریه صحن جدید ساخته شد. ایوان شاه عباس صحن عتیق، توحیدخانه مبارکه مرمت و ایوان ناصری طلاکاری شد و در زمان تولیت عضدالملک (1276ق/1859م) روی نقاشی‌ها و کاشی‌های نفیس حرم آئینه‌کاری شد. گنبد حرم مطهر که در (1330ق/1912م) توسط متجاوزان روسیه تزاری گلوله‌‌باران شده بود<sup>13</sup> توسط حسین میرزا نیرّالدوله والی خراسان و با کمک اشخاص نیکوکار مرمت شد. در زمان پهلوی ضمن توسعه خیابان‌های اطراف حرم تعدای از بناهای آستان قدس و خود ضریح مطهر مرمت گردید و ساختمان‌های جدید اداری، کتابخانه و موزه ایجاد شد.<sup>14</sup> ار کارهای انجام گرفته پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایجاد بست طبرسی، دانشگاه علوم اسلامی، صحن جمهوری اسلامی و قدس، آغاز بنای جدید کتابخانه و موزه و رواق «دارالولایه» می‌باشد.		در زمان سلطان حسین بایقرا نیز نیمی از صحن عتیق و ایوان امیرعلی شیرنوایی ساخته شد<ref>گروسه، رنه. '''''امپراتوری صحرانوردان'''''. ترجمه عبدالحسین میکده، تهران: 1368، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ سوم، ص770-771.</ref>. در دوره صفویان طلاکاری گنبد سلطان محمد خدابنده صفوی ترمیم و طلاکاری مناره روزگار غزنویان، در ایام شاه طهماسب اول(984ق/1576م) به انجام رسید<ref>اسکندر بیگ منشی. '''''عالم آرای عباسی'''''. تهران: 1350، انتشارات امیرکبیر، چاپ دوم، ج1، ص52.</ref><ref>افوشته‌ای نطنزی، محمود بن هدایت‌الله. '''''نقاوه الآثار'''''. به اهتمام احسان شرقی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1350، ص 13، 372، 373.</ref>. شاه عباس اول، علاوه بر توسعه صحن عتیق، طلاکاری گنبد حرم را نیز مرمت کرد. وی تعدای قرآن خطی منسوب به ائمه اطهار(ع) تقدیم آستان قدس کرد و املاک زیادی را وقف حرم کرد.<sup>10</sup> شاه عباس دوم (1077ق/1666م) صحن عتیق را کاشی‌کاری و شاه سلیمان(1105ق/1693م) گنبد مطهر را که بر اثر زلزله (1084ق/1673م) شکاف برداشته بود مرمت کرد و چندین مدرسه ساخت. ایوان و رواقِ الله‌وردی‌خان و رواق حاتم‌خانی نیز از ساخته‌های امیران بزرگ دولت صفوی است.<sup>12</sup> نادرشاه افشار مناره دوره غزنویان و ایوان امیرعلی شیر را طلاکاری کرد(1160ق/1747م) و مناره‌ای در همان صحن برپا داشت و اشیائی زرین و گوهر‌نشان به آستان قدس تقدیم داشت. سقا‌خانه «صحن‌عتیق» هم از بناهای نادری است. در روزگار قاجاریه صحن جدید ساخته شد. ایوان شاه عباس صحن عتیق، توحیدخانه مبارکه مرمت و ایوان ناصری طلاکاری شد و در زمان تولیت عضدالملک (1276ق/1859م) روی نقاشی‌ها و کاشی‌های نفیس حرم آئینه‌کاری شد. گنبد حرم مطهر که در (1330ق/1912م) توسط متجاوزان روسیه تزاری گلوله‌‌باران شده بود<sup>13</sup> توسط حسین میرزا نیرّالدوله والی خراسان و با کمک اشخاص نیکوکار مرمت شد. در زمان پهلوی ضمن توسعه خیابان‌های اطراف حرم تعدای از بناهای آستان قدس و خود ضریح مطهر مرمت گردید و ساختمان‌های جدید اداری، کتابخانه و موزه ایجاد شد.<sup>14</sup> ار کارهای انجام گرفته پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایجاد بست طبرسی، دانشگاه علوم اسلامی، صحن جمهوری اسلامی و قدس، آغاز بنای جدید کتابخانه و موزه و رواق «دارالولایه» می‌باشد.

	'''حرم''': بنایی مستطیل شکل به طول90/10 و عرض40/10 متر ارتفاع80/18 متر.		'''حرم''': بنایی مستطیل شکل به طول90/10 و عرض40/10 متر ارتفاع80/18 متر.

Samei در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۶

2025-04-22T16:46:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۶
خط ۴:		خط ۴:
	حضرت [[علی بن موسی الرضا(ع)\|علی بن موسی‌الرضا(ع)]] (148یا151-203ق/765یا868-718م) هشتمین امام شیعیان، پس از شهادت به دستور مأمون خلیفه عباسی در کنار مقبره هارون الرشید در دهی به نام سناباد به خاک سپرده شد<ref>بیهقی، ابوالفضل. '''''تاریخ بیهقی'''''. تصحیح علی اكبر فیاض، مشهد: 1356، دانشگاه فردوسی، ص531.</ref>. نخستین بنای حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] بر فراز گور هارون الرشید ساخته شد<ref>اصطخری، ابواسحاق ابراهیم. '''''مسالک و ممالک'''''. به اهتمام ایرج افشار، تهران: 1372، انتشارات علمی و فرهنگی، چ چهارم، ص203.</ref>.		حضرت [[علی بن موسی الرضا(ع)\|علی بن موسی‌الرضا(ع)]] (148یا151-203ق/765یا868-718م) هشتمین امام شیعیان، پس از شهادت به دستور مأمون خلیفه عباسی در کنار مقبره هارون الرشید در دهی به نام سناباد به خاک سپرده شد<ref>بیهقی، ابوالفضل. '''''تاریخ بیهقی'''''. تصحیح علی اكبر فیاض، مشهد: 1356، دانشگاه فردوسی، ص531.</ref>. نخستین بنای حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] بر فراز گور هارون الرشید ساخته شد<ref>اصطخری، ابواسحاق ابراهیم. '''''مسالک و ممالک'''''. به اهتمام ایرج افشار، تهران: 1372، انتشارات علمی و فرهنگی، چ چهارم، ص203.</ref>.

	مَقْدسی برای نخستین بار در کتاب خود از حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] به «[[مشهد]]» تعبیر کرده است<ref>مقدسی، محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم'''''. ترجمه علینقی منزوی، تهران: 1361، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، ج2، ص515.</ref>. در زمان دیالمه به تزئینات حرم افزوده شد<ref>ابن‌بابویه، ابی جعفر الصّدوق. '''''عیون اخبار الرّضا'''''. ج1، قم: کتاب‌فروشی طوس، 1362، ج2، ص719.</ref>. اما سبک تکین غزنوی حرم مطهر را ویران و زیارت آن را ممنوع ساخت، تا این‌که در زمان محمود غزنوی بنای حرم مرمت و توسعه داده شد<ref>ابن اثیر، عزّالدیّن علی. '''''تاریخ کامل'''''. ترجمه خلیلی و حالت، تهران: شرکت چاپ و انتشارات کتب ایران، بی‌تا، ج 16، ص114-116.</ref><ref>محمد هاشم بن محمدعلی. '''''منتخب التواریخ'''''. کتاب‌فروشی اسلامیه، 1382ق، ص 609.</ref>. این بنا در حمله غزها(548ق/1153م) دچار آسیب شد. سنجر سلجوقی (د552ق/1157م) حرم را مرمت کرده و گنبدی نیز بر آن ساخت. در روزگار [[خوارزمشاهیان]] نیز بر تزئینات حرم افزوده شد.<~~sup~~>6</~~sup~~> با حمله [[مغول ها\|مغول‌ها]] خساراتی به حرم وارد شد که یک قرن بعد در دوره سلطان اولجایتو مرمت و گنبد حرم نیز تجدید بنا شد. در زمان تیموریان گوهرشاد آغا همسر شاهرخ تیموری دو رواق «دارالحفّاظ» و «دارالسّیاده» و مسجد جامع معروف «گوهرشاد» را (821ق/1418ق) زیر نظر معمار بزرگ، قوام‌الدین شیرازی ساخت.<sup>7</sup>		مَقْدسی برای نخستین بار در کتاب خود از حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] به «[[مشهد]]» تعبیر کرده است<ref>مقدسی، محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم'''''. ترجمه علینقی منزوی، تهران: 1361، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، ج2، ص515.</ref>. در زمان دیالمه به تزئینات حرم افزوده شد<ref>ابن‌بابویه، ابی جعفر الصّدوق. '''''عیون اخبار الرّضا'''''. ج1، قم: کتاب‌فروشی طوس، 1362، ج2، ص719.</ref>. اما سبک تکین غزنوی حرم مطهر را ویران و زیارت آن را ممنوع ساخت، تا این‌که در زمان محمود غزنوی بنای حرم مرمت و توسعه داده شد<ref>ابن اثیر، عزّالدیّن علی. '''''تاریخ کامل'''''. ترجمه خلیلی و حالت، تهران: شرکت چاپ و انتشارات کتب ایران، بی‌تا، ج 16، ص114-116.</ref><ref>محمد هاشم بن محمدعلی. '''''منتخب التواریخ'''''. کتاب‌فروشی اسلامیه، 1382ق، ص 609.</ref>. این بنا در حمله غزها(548ق/1153م) دچار آسیب شد. سنجر سلجوقی (د552ق/1157م) حرم را مرمت کرده و گنبدی نیز بر آن ساخت. در روزگار [[خوارزمشاهیان]] نیز بر تزئینات حرم افزوده شد<ref>امور فرهنگی آستان قدس، '''''آستان قدس دیروز، امروز'''''، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی، 1356، ص29.</ref>. با حمله [[مغول ها\|مغول‌ها]] خساراتی به حرم وارد شد که یک قرن بعد در دوره سلطان اولجایتو مرمت و گنبد حرم نیز تجدید بنا شد. در زمان تیموریان گوهرشاد آغا همسر شاهرخ تیموری دو رواق «دارالحفّاظ» و «دارالسّیاده» و مسجد جامع معروف «گوهرشاد» را (821ق/1418ق) زیر نظر معمار بزرگ، قوام‌الدین شیرازی ساخت.<sup>7</sup>

	در زمان سلطان حسین بایقرا نیز نیمی از صحن عتیق و ایوان امیرعلی شیرنوایی ساخته شد.<sup>8</sup> در دوره صفویان طلاکاری گنبد سلطان محمد خدابنده صفوی ترمیم و طلاکاری مناره روزگار غزنویان، در ایام شاه طهماسب اول(984ق/1576م) به انجام رسید.<sup>9</sup> شاه عباس اول، علاوه بر توسعه صحن عتیق، طلاکاری گنبد حرم را نیز مرمت کرد. وی تعدای قرآن خطی منسوب به ائمه اطهار(ع) تقدیم آستان قدس کرد و املاک زیادی را وقف حرم کرد.<sup>10</sup> شاه عباس دوم (1077ق/1666م) صحن عتیق را کاشی‌کاری و شاه سلیمان(1105ق/1693م) گنبد مطهر را که بر اثر زلزله (1084ق/1673م) شکاف برداشته بود مرمت کرد و چندین مدرسه ساخت. ایوان و رواقِ الله‌وردی‌خان و رواق حاتم‌خانی نیز از ساخته‌های امیران بزرگ دولت صفوی است.<sup>12</sup> نادرشاه افشار مناره دوره غزنویان و ایوان امیرعلی شیر را طلاکاری کرد(1160ق/1747م) و مناره‌ای در همان صحن برپا داشت و اشیائی زرین و گوهر‌نشان به آستان قدس تقدیم داشت. سقا‌خانه «صحن‌عتیق» هم از بناهای نادری است. در روزگار قاجاریه صحن جدید ساخته شد. ایوان شاه عباس صحن عتیق، توحیدخانه مبارکه مرمت و ایوان ناصری طلاکاری شد و در زمان تولیت عضدالملک (1276ق/1859م) روی نقاشی‌ها و کاشی‌های نفیس حرم آئینه‌کاری شد. گنبد حرم مطهر که در (1330ق/1912م) توسط متجاوزان روسیه تزاری گلوله‌‌باران شده بود<sup>13</sup> توسط حسین میرزا نیرّالدوله والی خراسان و با کمک اشخاص نیکوکار مرمت شد. در زمان پهلوی ضمن توسعه خیابان‌های اطراف حرم تعدای از بناهای آستان قدس و خود ضریح مطهر مرمت گردید و ساختمان‌های جدید اداری، کتابخانه و موزه ایجاد شد.<sup>14</sup> ار کارهای انجام گرفته پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایجاد بست طبرسی، دانشگاه علوم اسلامی، صحن جمهوری اسلامی و قدس، آغاز بنای جدید کتابخانه و موزه و رواق «دارالولایه» می‌باشد.		در زمان سلطان حسین بایقرا نیز نیمی از صحن عتیق و ایوان امیرعلی شیرنوایی ساخته شد.<sup>8</sup> در دوره صفویان طلاکاری گنبد سلطان محمد خدابنده صفوی ترمیم و طلاکاری مناره روزگار غزنویان، در ایام شاه طهماسب اول(984ق/1576م) به انجام رسید.<sup>9</sup> شاه عباس اول، علاوه بر توسعه صحن عتیق، طلاکاری گنبد حرم را نیز مرمت کرد. وی تعدای قرآن خطی منسوب به ائمه اطهار(ع) تقدیم آستان قدس کرد و املاک زیادی را وقف حرم کرد.<sup>10</sup> شاه عباس دوم (1077ق/1666م) صحن عتیق را کاشی‌کاری و شاه سلیمان(1105ق/1693م) گنبد مطهر را که بر اثر زلزله (1084ق/1673م) شکاف برداشته بود مرمت کرد و چندین مدرسه ساخت. ایوان و رواقِ الله‌وردی‌خان و رواق حاتم‌خانی نیز از ساخته‌های امیران بزرگ دولت صفوی است.<sup>12</sup> نادرشاه افشار مناره دوره غزنویان و ایوان امیرعلی شیر را طلاکاری کرد(1160ق/1747م) و مناره‌ای در همان صحن برپا داشت و اشیائی زرین و گوهر‌نشان به آستان قدس تقدیم داشت. سقا‌خانه «صحن‌عتیق» هم از بناهای نادری است. در روزگار قاجاریه صحن جدید ساخته شد. ایوان شاه عباس صحن عتیق، توحیدخانه مبارکه مرمت و ایوان ناصری طلاکاری شد و در زمان تولیت عضدالملک (1276ق/1859م) روی نقاشی‌ها و کاشی‌های نفیس حرم آئینه‌کاری شد. گنبد حرم مطهر که در (1330ق/1912م) توسط متجاوزان روسیه تزاری گلوله‌‌باران شده بود<sup>13</sup> توسط حسین میرزا نیرّالدوله والی خراسان و با کمک اشخاص نیکوکار مرمت شد. در زمان پهلوی ضمن توسعه خیابان‌های اطراف حرم تعدای از بناهای آستان قدس و خود ضریح مطهر مرمت گردید و ساختمان‌های جدید اداری، کتابخانه و موزه ایجاد شد.<sup>14</sup> ار کارهای انجام گرفته پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایجاد بست طبرسی، دانشگاه علوم اسلامی، صحن جمهوری اسلامی و قدس، آغاز بنای جدید کتابخانه و موزه و رواق «دارالولایه» می‌باشد.

Samei در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۲

2025-04-22T16:42:31Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۲
خط ۱:		خط ۱:

	'''[[آستان قدس رضوی\|آستان‌ قدس رضوی]]'''، از بزرگ‌ترین و باشکوه‌ترین آثار تاریخی ـ مذهبی ایران در مشهد رضوی.		'''[[آستان قدس رضوی\|آستان‌ قدس رضوی]]'''، از بزرگ‌ترین و باشکوه‌ترین آثار تاریخی ـ مذهبی ایران در [[مشهد]] رضوی.

	حضرت [[علی بن موسی الرضا(ع)\|علی بن موسی‌الرضا(ع)]] (148یا151-203ق/765یا868-718م) هشتمین امام شیعیان، پس از شهادت به دستور مأمون خلیفه عباسی در کنار مقبره هارون الرشید در دهی به نام سناباد به خاک سپرده شد<ref>بیهقی، ابوالفضل. '''''تاریخ بیهقی'''''. تصحیح علی اكبر فیاض، مشهد: 1356، دانشگاه فردوسی، ص531.</ref>. نخستین بنای حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] بر فراز گور هارون الرشید ساخته شد<ref>اصطخری، ابواسحاق ابراهیم. '''''مسالک و ممالک'''''. به اهتمام ایرج افشار، تهران: 1372، انتشارات علمی و فرهنگی، چ چهارم، ص203.</ref>.		حضرت [[علی بن موسی الرضا(ع)\|علی بن موسی‌الرضا(ع)]] (148یا151-203ق/765یا868-718م) هشتمین امام شیعیان، پس از شهادت به دستور مأمون خلیفه عباسی در کنار مقبره هارون الرشید در دهی به نام سناباد به خاک سپرده شد<ref>بیهقی، ابوالفضل. '''''تاریخ بیهقی'''''. تصحیح علی اكبر فیاض، مشهد: 1356، دانشگاه فردوسی، ص531.</ref>. نخستین بنای حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|امام رضا(ع)]] بر فراز گور هارون الرشید ساخته شد<ref>اصطخری، ابواسحاق ابراهیم. '''''مسالک و ممالک'''''. به اهتمام ایرج افشار، تهران: 1372، انتشارات علمی و فرهنگی، چ چهارم، ص203.</ref>.

Samei در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۰

2025-04-22T16:40:15Z

نمایش تغییرات

Nazli در ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۲۵

2025-01-04T07:25:53Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی « '''آستان‌ قدس رضوي'''، از بزرگ‌ترين و باشكوه‌ترين آثار تاريخي ـ مذهبي ايران در مشهد رضوي. حضرت علي بن موسي‌الرضا(ع) (148يا151-203ق/765يا868-718م) هشتمين امام شيعيان، پس از شهادت به دستور مأمون خليفة عباسي در كنار مقبرة هارون الرشيد در دهي به نام سناباد...» ایجاد کرد

2024-08-07T04:21:01Z

صفحه‌ای تازه حاوی « '''آستان‌ قدس رضوي'''، از بزرگ‌ترين و باشكوه‌ترين آثار تاريخي ـ مذهبي ايران در مشهد رضوي. حضرت علي بن موسي‌الرضا(ع) (148يا151-203ق/765يا868-718م) هشتمين امام شيعيان، پس از شهادت به دستور مأمون خليفة عباسي در كنار مقبرة هارون الرشيد در دهي به نام سناباد...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''آستان‌ قدس رضوي'''، از بزرگ‌ترين و باشكوه‌ترين آثار تاريخي ـ مذهبي ايران در مشهد رضوي.

حضرت علي بن موسي‌الرضا(ع) (148يا151-203ق/765يا868-718م) هشتمين امام شيعيان، پس از شهادت به دستور مأمون خليفة عباسي در كنار مقبرة هارون الرشيد در دهي به نام سناباد به خاك سپرده شد.1 نخستين بناي حرم امام رضا(ع) بر فراز گور هارون الرشيد ساخته شد.2

مَقْدسي براي نخستين بار در كتاب خود از حرم امام رضا(ع) به «مشهد» تعبير كرده است.3 در زمان ديالمه به تزئينات حرم افزوده شد.4 اما سبكتكين غزنوي حرم مطهر را ويران و زيارت آن را ممنوع ساخت، تا اين‌كه در زمان محمود غزنوي بناي حرم مرمت و توسعه داده شد.5 اين بنا در حملة غزها(548ق/1153م) دچار آسيب شد. سنجر سلجوقي (د552ق/1157م) حرم را مرمت كرده و گنبدي نيز بر آن ساخت. در روزگار خوارزمشاهيان نيز بر تزئينات حرم افزوده شد.6 با حملة مغول‌ها خساراتي به حرم وارد شد كه يك قرن بعد در دورة سلطان اولجايتو مرمت و گنبد حرم نيز تجديد بنا شد. در زمان تيموريان گوهرشاد آغا همسر شاهرخ تيموري دو رواق «دارالحفّاظ» و «دارالسّياده» و مسجد جامع معروف «گوهرشاد» را (821ق/1418ق) زير نظر معمار بزرگ، قوام‌الدين شيرازي ساخت.7

در زمان سلطان حسين بايقرا نيز نيمي از صحن عتيق و ايوان اميرعلي شيرنوايي ساخته شد.8 در دورة صفويان طلاكاري گنبد سلطان محمد خدابندة صفوي ترميم و طلاكاري منارة روزگار غزنويان، در ايام شاه طهماسب اول(984ق/1576م) به انجام رسيد.9 شاه عباس اول، علاوه بر توسعة صحن عتيق، طلاكاري گنبد حرم را نيز مرمت كرد. وي تعداي قرآن خطي منسوب به ائمة اطهار(ع) تقديم آستان قدس كرد و املاك زيادي را وقف حرم كرد.10 شاه عباس دوم (1077ق/1666م) صحن عتيق را كاشي‌كاري و شاه سليمان(1105ق/1693م) گنبد مطهر را كه بر اثر زلزله (1084ق/1673م) شكاف برداشته بود مرمت كرد و چندين مدرسه ساخت. ايوان و رواقِ الله‌وردي‌خان و رواق حاتم‌خاني نيز از ساخته‌هاي اميران بزرگ دولت صفوي است.12 نادرشاه افشار منارة دورة غزنويان و ايوان اميرعلي شير را طلاكاري كرد(1160ق/1747م) و مناره‌اي در همان صحن برپا داشت و اشيائي زرين و گوهر‌نشان به آستان قدس تقديم داشت. سقا‌خانة «صحن‌عتيق» هم از بناهاي نادري است. در روزگار قاجاريه صحن جديد ساخته شد. ايوان شاه عباس صحن عتيق، توحيدخانة مباركه مرمت و ايوان ناصري طلاكاري شد و در زمان توليت عضدالملك (1276ق/1859م) روي نقاشي‌ها و كاشي‌هاي نفيس حرم آئينه‌كاري شد. گنبد حرم مطهر كه در (1330ق/1912م) توسط متجاوزان روسية تزاري گلوله‌‌باران شده بود13 توسط حسين ميرزا نيرّالدوله والي خراسان و با كمك اشخاص نيكوكار مرمت شد. در زمان پهلوي ضمن توسعة خيابان‌هاي اطراف حرم تعداي از بناهاي آستان قدس و خود ضريح مطهر مرمت گرديد و ساختمان‌هاي جديد اداري، كتابخانه و موزه ايجاد شد.14 ار كارهاي انجام گرفته پس از پيروزي انقلاب اسلامي، ايجاد بست طبرسي، دانشگاه علوم اسلامي، صحن جمهوري اسلامي و قدس، آغاز بناي جديد كتابخانه و موزه و رواق «دارالولايه» مي‌باشد.

'''حرم''': بنايي مستطيل شكل به طول90/10 و عرض40/10 متر ارتفاع80/18 متر.

'''بقعه و ضريح''': قديم‌ترين ضريح مربوط به خوارزمشاهيان بوده و در دوره‌هاي بعد نيز تغييرات و تعميراتي در ضريح صورت گرفته است. و اكنون ضريح جديد آن در حال آماده‌سازي است.

'''گنبد''': گنبد دو پوشش است: پوشش داخلي كه مقرنس كاري است، پوشش بيروني با20/31 متر ارتفاع كه پوشيده از خشت‌هاي مسي با لايه‌اي از طلاست.

'''گلدسته‌ها''': حرم داراي دو گلدسته به ارتفاع50/40 متر است. يكي از آثار سوري بن معتز در زمان غزنويان و ديگري ساختة نادرشاه.15

'''صحن‌ها''': صحن عتيق (انقلاب)، صحن جديد (آزادي)، صحن امام‌خميني (موزة سابق)، صحن جمهوري اسلامي، صحن قدس.

'''رواق‌ها''': دارالحفّاظ، دارُالسيّاده، دارُالسَّعاده، دارُالضَّيافَه، دارُالذَّكرْ، دارُالسُّرور، دارالعَّزه، دارالسَّلام، دارالشُّكر، دارالفَيض، دارالولايه، رواق توحيدخانه، رواق حاتم‌خاني، رواق الله‌وردي‌خان، رواق مسجد بالاسرمبارك.

'''بست‌ها''': بست‌ها آغاز حريم ابنية آستان قدس به شمار مي‌روند كه در شرق، غرب و شمال واقع شده‌اند.16

'''مؤسسات فرهنگي''': شامل كتابخانه، موزه، دانشگاه علوم اسلامي، مؤسسة پژوهش‌هاي اسلامي، بنياد فرهنگي رضوي و مؤسسة چاپ و انتشارات مي‌باشد.17

'''موقوفات''': اموال منقول و غيرمنقول بسياري در سراسر ايران به ويژه از دورة صفويه به اين سو وقف آستان قدس شده است كه اسناد آن موجود است.18

'''توليت و تشكيلات اداري''': تا زمان تهماسب اول صفوي ادارة آستان قدس به وسيلة نقيبان بوده. طهماسب براي اولين بار امير ابوالولي را متولي آستان كرد.19 محاسبات مالي آستان نيز به شيوة سياق‌نويسي بوده تا اين‌كه در 1305، 1328، 1354ش آئين‌نامه‌هاي اداري و مالي جديدي براي ادارة آستان قدس وضع گرديد.20 آستانة رضوي مشهد اكنون مهم‌ترين كانون زيارتگاهي در ايران است كه از اين رو در صنعت گردشگري نيز تأثير فراوان دارد و به اين دليل در مركز شهر مشهد طرح‌هاي بزرگ عمراني به اجرا در آمده است.

'''مآخذ:'''

# بيهقي، ابوالفضل. '''''تاريخ بيهقي'''''. تصحيح علي اكبر فياض، مشهد: 1356، دانشگاه فردوسي، ص531.
# اصطخري، ابواسحاق ابراهيم. '''''مسالك و ممالك'''''. به اهتمام ايرج افشار، تهران: 1372، انتشارات علمي و فرهنگي، چ چهارم، ص203.
# مقدسي، محمد بن احمد. '''''احسن التقاسيم'''''. ترجمة علينقي منزوي، تهران: 1361، شركت مؤلفان و مترجمان ايران، ج2، ص515.
# ابن‌بابويه، ابي جعفر الصّدوق. '''''عيون اخبار الرّضا'''''. ج1، قم: كتاب‌فروشي طوس، 1362، ج2، ص719.
# ابن اثير، عزّالديّن علي. '''''تاريخ كامل'''''. ترجمة خليلي و حالت، تهران: شركت چاپ و انتشارات كتب ايران، بي‌تا، ج 16، ص114-116؛ محمد هاشم بن محمدعلي. '''''منتخب التواريخ'''''. كتاب‌فروشي اسلاميه، 1382ق، ص 609.
# امور فرهنگي آستان قدس، آستان قدس ديروز، امروز، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوي، 1356، ص29.
# خواندمير، غياث‌الّدين بن همام الدّين الحسين. '''''حبيب السير'''''. به اهتمام محّمد دبير سياقي، ج4، چاپ دوم، بي‌جا، 1353، ص14.
# گروسه، رنه. '''''امپراتوري صحرانوردان'''''. ترجمة عبدالحسين ميكده، تهران: 1368، شركت انتشارات علمي و فرهنگي، چاپ سوم، ص770-771.
# اسكندر بيگ منشي. '''''عالم آراي عباسي'''''. تهران: 1350، انتشارات اميركبير، چاپ دوم، ج1، ص52؛ و افوشته‌اي نطنزي، محمود بن هدايت‌الله. '''''نقاوة الآثار'''''. به اهتمام احسان شرقي، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1350، ص 13، 372، 373.
# فلسفي، نصرالله. '''''زندگي شاه عبّاس اوّل''.''' تهران: 1371، انتشارات علمي، چاپ پنجم، ج1، ص 375، 860.
# منجّم، ملاّ جلال‌الدين. '''تاريخ عباسي.''' به كوشش سيف‌الله وحيدنيا، تهران: 1366، انتشارات وحيد، چاپ اول، ص 117.
# اديب‌هروي، محمّد. '''''حديقة الرّضويّه'''''. مشهد: 1327، چاپ سربي، ص39.
# سايكس، سرپرسي'''. ''تاريخ ايران''.''' ترجمة سيد محمد تقي‌فخر داعي‌گيلاني. تهران: 1343، شركت سهامي چاپ و انتشار، ج2، ص655.
# '''''كارنامة دو سالة آستان قدس رضوي'''''. تهيه و تنظيم روابط عمومي ادارة امور فرهنگي، مشهد: بي‌نا، بي‌تا؛ خوانساري، محمدباقر. '''''روضات الجنات'''''. بيروت: 1390ق، ج 6، ص 273.
# اعتضاد‌پور، علي. «ابنية آستان قدس» '''''نامة آستان قدس'''''. دوره 6، 1344، ص 225.
# قصابيان، محمد. تاريخ مشهد. مشهد: 1377، الضار، ص 246.
# عطاردي، عزيزالله. '''''تاريخ آستان قدس'''''. ؟: ج 1، 1371، عطارد، ص369 .
# مؤتمن، علي. '''''راهنما يا تاريخ آستان قدس رضوي'''''. تهران: 1348، آستان قدس؛ اسناد موقوفات آستان قدس رضوي در هرات، به كوشش علي كريميان، تهران: 1378، سازمان اسناد ملي.
# كاوياني، احتشام. '''''شمس‌الشموس.''''' بي‌جا، 1354، ص36-39.
# سجادي، صادق. «آستان قدس رضوي»، '''''دايرة المعارف بزرگ اسلامي'''''. تهران: 1367، مركز دايرة المعارف بزرگ اسلامي، ج1، ص349. حشمت‌اله عزیزی