آسیای بادی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۱۸

2025-05-08T22:18:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۱۸
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:500-9.jpg\|بندانگشتی\|آسیای بادی برگرفته از وبسایت الی گشت قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86/]]		[[پرونده:500-9.jpg\|بندانگشتی\|آسیای بادی برگرفته از وبسایت الی گشت قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86/]]
	'''آ[[آسیای بادی\|سیای بادی]]'''، یا اسْباد، آسیایی که با نیروی باد ‌گردد و آن را بادْاس و آسیا چرخ نیز نامند.		'''آ[[آسیای بادی\|سیای بادی]]'''، یا اسْباد، آسیایی که با نیروی باد ‌گردد و آن را بادْاس و [[آسیا]] چرخ نیز نامند.

	چرخ باد آسیا به طور قائم بر بام اس‌خانه، درون حصاری بی سقف با دیوارهای بلند خشتی و گِلی کار گذاشته شده است. یکی از دیواره‌ها شکافی طولی دارد که باد از آن میگذرد و به چرخ باد میخورد وآن را میگرداند. محور چرخ باد تیری چوبی حدود 6 متر است که سر پائین آن با زائده‌ای اهنی به گلویسنگِ گَردانِ اسیا وصل است. مردم خواف و روستاهای پیرامون آن چرخباد را «پَر» و حصار را «پَرخانه» و شکاف راه گذر باد را «دَرْگا باد» یا «دَرْباد» مینامند.		چرخ باد [[آسیا]] به طور قائم بر بام اس‌خانه، درون حصاری بی سقف با دیوارهای بلند خشتی و گِلی کار گذاشته شده است. یکی از دیواره‌ها شکافی طولی دارد که باد از آن میگذرد و به چرخ باد میخورد وآن را میگرداند. محور چرخ باد تیری چوبی حدود 6 متر است که سر پائین آن با زائده‌ای اهنی به گلویسنگِ گَردانِ اسیا وصل است. مردم خواف و روستاهای پیرامون آن چرخباد را «پَر» و حصار را «پَرخانه» و شکاف راه گذر باد را «دَرْگا باد» یا «دَرْباد» مینامند.

	در برخی روستاهای خراسان، مانند شاه تقی، آسبادهایی ساخته‌اند که محور چرخ بادهای پروانه‌ای انها افقی است و با چرخ دنده‌ای فلزی به محوری قائم، که در سنگِ گَردان آسیا متصل است، میپیوندد<ref>'''''پژوهش‌های میدانی مؤلف'''''.</ref>.		در برخی روستاهای خراسان، مانند شاه تقی، آسبادهایی ساخته‌اند که محور چرخ بادهای پروانه‌ای انها افقی است و با چرخ دنده‌ای فلزی به محوری قائم، که در سنگِ گَردان آسیا متصل است، میپیوندد<ref>'''''پژوهش‌های میدانی مؤلف'''''.</ref>.

	اندیشه بهره‌گیری از نیروی باد در گرداندن سنگ آسیا، نخستین بار در میان مردم مشرق زمین پدید آمد. برخی، ایرانیان را مخترع و سازنده آسباد دانسته‌اند. بنابر گزارش‌های تاریخی از سده‌های نخستین اسلامی، پیشینه آسیای بادی در ایران به پیش از دوره اسلامی میرسد<ref>مسعودی، ابوالحسن علیبن حسین. '''''مروج الذهب'''''. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1356، 1/677.</ref>. ظاهراً سیستانی ها نخستین ایرانیانی بودند که از نیروی باد در گرداندن چرخ‌های آسیا استفاده ~~میکرده‌اند~~. نویسنده ''تاریخ سیستان'' ~~مینویسد~~: ~~زمانیکه~~ مردم بیشتر نقاط ایران با ~~آسیاهای~~ دستی، ابی غلات و حبوبات را خرد و آرد ~~میکردند،~~ مردم سیستان از آسی برای آس کردن و بالا کشیدن آب از چاه استفاده ~~میکردند~~<ref>'''''تاریخ سیستان'''''. به کوشش ملک‌الشعرای بهار، تهران: زوار، 1339، ص 12.</ref>.		اندیشه بهره‌گیری از نیروی باد در گرداندن سنگ آسیا، نخستین بار در میان مردم مشرق زمین پدید آمد. برخی، ایرانیان را مخترع و سازنده آسباد دانسته‌اند. بنابر گزارش‌های تاریخی از سده‌های نخستین اسلامی، پیشینه آسیای بادی در ایران به پیش از دوره اسلامی میرسد<ref>مسعودی، ابوالحسن علیبن حسین. '''''مروج الذهب'''''. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1356، 1/677.</ref>. ظاهراً سیستانی ها نخستین ایرانیانی بودند که از نیروی باد در گرداندن چرخ‌های [[آسیا]] استفاده می کرده‌اند. نویسنده ''تاریخ سیستان'' می نویسد: <blockquote>زمانی که مردم بیشتر نقاط ایران با [[آسیا]]<nowiki/>های دستی، ابی غلات و حبوبات را خرد و آرد می کردند، مردم سیستان از آسی برای آس کردن و بالا کشیدن آب از چاه استفاده می کردند<ref>'''''تاریخ سیستان'''''. به کوشش ملک‌الشعرای بهار، تهران: زوار، 1339، ص 12.</ref>.</blockquote>ظاهراً در آغاز چرخ باد [[آسیا]]<nowiki/>های سیستانی در زیر سنگ‌های [[آسیا]] کار گذاشته ‌شدند و بعداً در بالای آنها. بنابر نوشته دمشقی(د 727 ق / 1327 م) مردم [[استان سیستان و بلوچستان\|سیستان]] بر روی تپّه یا برجی از برج‌های دژ، اتاقکی بر روی اتاقکی دیگر بنا می نهادند، و در اتاقک بالا سنگ‌های [[آسیا]] و در اتاقک زیرین چرخ پره [[آسیا]] را می گذاردند. وقتی که باد چرخ را می گرداند، سنگ [[آسیا]] نیز به گردش در می آمد. (← طرح اسباد، برگرفته از نخبه الدهر)<ref>دمشقی، محمد بن ابیطالب. '''''نخبه الدهر.''''' ترجمه حمید طبیبیان، تهران: فرهنگستان ادب و هنر ایران، 1357، ص 308-311.</ref>.

	ظاهراً در آغاز چرخ باد آسیاهای سیستانی در زیر سنگ‌های آسیا کار گذاشته ‌شدند و بعداً در بالای آنها. بنابر نوشته دمشقی(د 727 ق / 1327 م) مردم سیستان بر روی تپّه یا برجی از برج‌های دژ، اتاقکی بر روی اتاقکی دیگر بنا مینهادند، و در اتاقک بالا سنگ‌های آسیا و در اتاقک زیرین چرخ پره اسیا را میگذاردند. وقتی که باد چرخ را میگرداند، سنگ آسیا نیز به گردش در میامد. (← طرح اسباد، برگرفته از نخبه الدهر)<ref>دمشقی، محمد بن ابیطالب. '''''نخبه الدهر.''''' ترجمه حمید طبیبیان، تهران: فرهنگستان ادب و هنر ایران، 1357، ص 308-311.</ref>. برخی از نویسندگان نیز مردم خراسان را در صنعت اسبادسازی و استفاده از ان همراه و شریک سیستانی ها دانسته‌اند<ref>حبیبی، عبدالحی. '''''تاریخ افغانستان بعد از اسلام'''''. کابل: انجمن تاریخ افغانستان، 1345، ص 470.</ref>. زکریای قزوینی در وصف هرات و ~~شگفتیهای~~ این شهر مهم خراسان در سده 7 ق / 13 م) از اسبادهای آن یاد میکند<ref>قزوینی، زکریا بن محمد. '''''اثارالبلاد'''''. بیروت: 1380ق، ص 481. ~~نیزنک:~~ لسترنج، گای. '''''سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: مرکز انتشارات علمیو فرهنگی، 1364، ص 435.</ref>. هنوز هم در برخی روستاهای بخش شرقی ایران و هرات ~~اسبادها~~ به کارند. بنابر گزارشی در 1342ش، از 75 دستگاه آسیای بادی در روستاینِه سیستان، 50 دستگاه کار ~~میکرده‌اند~~<ref>Wulf, Hans E. '''''The Traditional Crafts of Persia'''''. U.S.A: The Massachusetts Institute of Technology, 1966, P. 286.</ref>. در1347ش، از 35 اسباد در نِشْتِفان خواف، 30 دستگاه هنوز فعّال بودند<ref>'''''پژوهش‌های میدانی مؤلف'''''.</ref>.		برخی از نویسندگان نیز مردم خراسان را در صنعت اسبادسازی و استفاده از ان همراه و شریک سیستانی ها دانسته‌اند<ref>حبیبی، عبدالحی. '''''تاریخ افغانستان بعد از اسلام'''''. کابل: انجمن تاریخ افغانستان، 1345، ص 470.</ref>. زکریای قزوینی در وصف هرات و شگفتی های این شهر مهم خراسان در سده 7 ق / 13 م) از اسبادهای آن یاد میکند<ref>قزوینی، زکریا بن محمد. '''''اثارالبلاد'''''. بیروت: 1380ق، ص 481.</ref><ref>لسترنج، گای. '''''سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: مرکز انتشارات علمیو فرهنگی، 1364، ص 435.</ref>. هنوز هم در برخی روستاهای بخش شرقی [[کشور ایران\|ایران]] و هرات آسبادها به کارند. بنابر گزارشی در 1342ش، از 75 دستگاه آسیای بادی در روستاینِه سیستان، 50 دستگاه کار می کرده‌اند<ref>Wulf, Hans E. '''''The Traditional Crafts of Persia'''''. U.S.A: The Massachusetts Institute of Technology, 1966, P. 286.</ref>. در1347ش، از 35 اسباد در نِشْتِفان خواف، 30 دستگاه هنوز فعّال بودند<ref>'''''پژوهش‌های میدانی مؤلف'''''.</ref>.

	صنعت اسبادسازی احتمالاً از ایران به سرزمین‌های دیگر جهان رفت. نخست برخی کشورهای اسلامی، مانند ترکیه عثمانی و مصر، و سپس برخی کشورهای اروپایی، که با مردم سرزمین‌های اسلامی ارتباط داشتند، فن و شیوه ساختن و به کار بردن اسباد را از ایران و مسلمانان فراگرفتند<ref>'''''یادداشت مؤلف'''''.</ref>. این نوع ~~اسیاها~~ را تا اواخر سده 8 ق / اوایل 15 م در این سرزمین‌ها «اسیا تُرکی» ~~مینامیدند~~<ref>روسو، پییر. '''''تاریخ صنایع و اختراعات'''''. ترجمه حسن صفاری. تهران: امیرکبیر، 1358، ص 139. تلخیص: بلوکباشی، علی. «اسیایبادی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. 1367، 1/374-376.</ref>.		صنعت اسبادسازی احتمالاً از ایران به سرزمین‌های دیگر جهان رفت. نخست برخی کشورهای اسلامی، مانند ترکیه عثمانی و مصر، و سپس برخی کشورهای اروپایی، که با مردم سرزمین‌های اسلامی ارتباط داشتند، فن و شیوه ساختن و به کار بردن اسباد را از [[کشور ایران\|ایران]] و مسلمانان فراگرفتند<ref>'''''یادداشت مؤلف'''''.</ref>. این نوع [[آسیا]]<nowiki/>ها را تا اواخر سده 8 ق / اوایل 15 م در این سرزمین‌ها «اسیا تُرکی» می نامیدند<ref>روسو، پییر. '''''تاریخ صنایع و اختراعات'''''. ترجمه حسن صفاری. تهران: امیرکبیر، 1358، ص 139. </ref><ref>تلخیص: بلوکباشی، علی. «اسیایبادی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. 1367، 1/374-376.</ref>.
	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

			* [[آسیا]]
			* [[آسیابانی]]
			* [[آسیای آبی]]
			* [[آسیای دستی]]
			* [[آسیای ستوری]]<br />

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
	<references />		<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
			[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،
	سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی ~~الهدی،~~

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	علی بلوکباشی		علی بلوکباشی
			[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]
			[[رده:مردم شناسی]]

Maedeh در ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۰۲

2025-04-21T20:02:01Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۰۲
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:500-9.jpg\|بندانگشتی\|آسیای بادی برگرفته از وبسایت الی گشت قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86/]]		[[پرونده:500-9.jpg\|بندانگشتی\|آسیای بادی برگرفته از وبسایت الی گشت قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86/]]
	'''[[آسیای بادی\|~~اسیای~~ بادی]]'''، یا اسْباد، ~~اسیایی~~ که با ~~نیرویباد~~ ‌گردد و ان را بادْاس و ~~اسیا~~ چرخ نیز نامند.		'''آ[[آسیای بادی\|سیای بادی]]'''، یا اسْباد، آسیایی که با نیروی باد ‌گردد و آن را بادْاس و آسیا چرخ نیز نامند.

	چرخ باد ~~اسیا~~ به طور قائم بر بام اس‌خانه، درون حصاری بی سقف با دیوارهای بلند خشتی و گِلی کار گذاشته شده است. ~~یکیاز~~ دیواره‌ها شکافی طولی دارد که باد از ان میگذرد و به ~~چرخباد~~ میخورد ~~و ان~~ را میگرداند. محور چرخ باد تیری چوبی حدود 6 متر است که سر پائین ان با زائده‌ای اهنی به گلویسنگِ گَردانِ اسیا وصل است. مردم خواف و روستاهای پیرامون ان چرخباد را «پَر» و حصار را «پَرخانه» و شکاف راه گذر باد را «دَرْگا باد» یا «دَرْباد» مینامند.		چرخ باد آسیا به طور قائم بر بام اس‌خانه، درون حصاری بی سقف با دیوارهای بلند خشتی و گِلی کار گذاشته شده است. یکی از دیواره‌ها شکافی طولی دارد که باد از آن میگذرد و به چرخ باد میخورد وآن را میگرداند. محور چرخ باد تیری چوبی حدود 6 متر است که سر پائین آن با زائده‌ای اهنی به گلویسنگِ گَردانِ اسیا وصل است. مردم خواف و روستاهای پیرامون آن چرخباد را «پَر» و حصار را «پَرخانه» و شکاف راه گذر باد را «دَرْگا باد» یا «دَرْباد» مینامند.

	در برخی روستاهای خراسان، مانند شاه تقی، ~~اسبادهایی~~ ساخته‌اند که محور چرخ بادهای پروانه‌ای انها افقی است و با چرخ دنده‌ای فلزی به محوری قائم، که در سنگِ گَردان ~~اسیا~~ متصل است، میپیوندد<ref>'''''پژوهش‌های میدانی مؤلف'''''.</ref>.		در برخی روستاهای خراسان، مانند شاه تقی، آسبادهایی ساخته‌اند که محور چرخ بادهای پروانه‌ای انها افقی است و با چرخ دنده‌ای فلزی به محوری قائم، که در سنگِ گَردان آسیا متصل است، میپیوندد<ref>'''''پژوهش‌های میدانی مؤلف'''''.</ref>.

	اندیشه بهره‌گیری از نیروی باد در گرداندن سنگ ~~اسیا،~~ نخستین بار در میان مردم مشرق زمین پدید ~~امد~~. برخی، ایرانیان را مخترع و سازنده ~~اسباد~~ دانسته‌اند. بنابر ~~گزارش‌هایتاریخیاز~~ سده‌های نخستین اسلامی، پیشینه ~~اسیای~~ بادی در ایران به پیش از دوره اسلامی میرسد<ref>مسعودی، ابوالحسن علیبن حسین. '''''مروج الذهب'''''. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1356، 1/677.</ref>. ظاهراً سیستانی ها نخستین ایرانیانی بودند که از نیروی باد در گرداندن ~~چرخ‌هایا سیا~~ استفاده میکرده‌اند. نویسنده ''تاریخ سیستان'' مینویسد: زمانیکه مردم بیشتر نقاط ایران با ~~اسیاهای~~ دستی، ابی غلات و حبوبات را خرد و ~~ارد~~ میکردند، مردم سیستان از ~~اسی~~ برای اس کردن و بالا کشیدن اب از چاه استفاده میکردند<ref>'''''تاریخ سیستان'''''. به کوشش ملک‌الشعرای بهار، تهران: زوار، 1339، ص 12.</ref>.		اندیشه بهره‌گیری از نیروی باد در گرداندن سنگ آسیا، نخستین بار در میان مردم مشرق زمین پدید آمد. برخی، ایرانیان را مخترع و سازنده آسباد دانسته‌اند. بنابر گزارش‌های تاریخی از سده‌های نخستین اسلامی، پیشینه آسیای بادی در ایران به پیش از دوره اسلامی میرسد<ref>مسعودی، ابوالحسن علیبن حسین. '''''مروج الذهب'''''. ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1356، 1/677.</ref>. ظاهراً سیستانی ها نخستین ایرانیانی بودند که از نیروی باد در گرداندن چرخ‌های آسیا استفاده میکرده‌اند. نویسنده ''تاریخ سیستان'' مینویسد: زمانیکه مردم بیشتر نقاط ایران با آسیاهای دستی، ابی غلات و حبوبات را خرد و آرد میکردند، مردم سیستان از آسی برای آس کردن و بالا کشیدن آب از چاه استفاده میکردند<ref>'''''تاریخ سیستان'''''. به کوشش ملک‌الشعرای بهار، تهران: زوار، 1339، ص 12.</ref>.

	ظاهراً در ~~اغاز~~ چرخ باد ~~اسیاهای~~ سیستانی در زیر سنگ‌های ~~اسیا~~ کار گذاشته ‌شدند و بعداً در ~~بالایانها~~. بنابر نوشته دمشقی(د 727 ق / 1327 م) مردم سیستان بر روی تپّه یا برجی از برج‌های دژ، اتاقکی بر روی اتاقکی دیگر بنا مینهادند، و در اتاقک بالا سنگ‌های ~~اسیا~~ و در اتاقک زیرین چرخ پره اسیا را میگذاردند. وقتی که باد چرخ را میگرداند، سنگ ~~اسیا~~ نیز به گردش در میامد. (← طرح اسباد، برگرفته از نخبه الدهر)<ref>دمشقی، محمد بن ابیطالب. '''''نخبه الدهر.''''' ترجمه حمید طبیبیان، تهران: فرهنگستان ادب و هنر ایران، 1357، ص 308-311.</ref>. برخی از نویسندگان نیز مردم خراسان را در صنعت اسبادسازی و استفاده از ان همراه و شریک سیستانی ها دانسته‌اند<ref>حبیبی، عبدالحی. '''''تاریخ افغانستان بعد از اسلام'''''. کابل: انجمن تاریخ افغانستان، 1345، ص 470.</ref>. زکریای قزوینی در وصف هرات و شگفتیهای این شهر مهم خراسان در سده 7 ق / 13 م) از اسبادهای ان یاد میکند<ref>قزوینی، زکریا بن محمد. '''''اثارالبلاد'''''. بیروت: 1380ق، ص 481. نیزنک: لسترنج، گای. '''''سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: مرکز انتشارات علمیو فرهنگی، 1364، ص 435.</ref>. هنوز هم در برخی روستاهای بخش شرقی ایران و هرات اسبادها به کارند. بنابر گزارشی در 1342ش، از 75 دستگاه ~~اسیای~~ بادی در روستاینِه سیستان، 50 دستگاه کار میکرده‌اند<ref>Wulf, Hans E. '''''The Traditional Crafts of Persia'''''. U.S.A: The Massachusetts Institute of Technology, 1966, P. 286.</ref>. در1347ش، از 35 اسباد در نِشْتِفان خواف، 30 دستگاه هنوز فعّال بودند<ref>'''''پژوهش‌های میدانی مؤلف'''''.</ref>.		ظاهراً در آغاز چرخ باد آسیاهای سیستانی در زیر سنگ‌های آسیا کار گذاشته ‌شدند و بعداً در بالای آنها. بنابر نوشته دمشقی(د 727 ق / 1327 م) مردم سیستان بر روی تپّه یا برجی از برج‌های دژ، اتاقکی بر روی اتاقکی دیگر بنا مینهادند، و در اتاقک بالا سنگ‌های آسیا و در اتاقک زیرین چرخ پره اسیا را میگذاردند. وقتی که باد چرخ را میگرداند، سنگ آسیا نیز به گردش در میامد. (← طرح اسباد، برگرفته از نخبه الدهر)<ref>دمشقی، محمد بن ابیطالب. '''''نخبه الدهر.''''' ترجمه حمید طبیبیان، تهران: فرهنگستان ادب و هنر ایران، 1357، ص 308-311.</ref>. برخی از نویسندگان نیز مردم خراسان را در صنعت اسبادسازی و استفاده از ان همراه و شریک سیستانی ها دانسته‌اند<ref>حبیبی، عبدالحی. '''''تاریخ افغانستان بعد از اسلام'''''. کابل: انجمن تاریخ افغانستان، 1345، ص 470.</ref>. زکریای قزوینی در وصف هرات و شگفتیهای این شهر مهم خراسان در سده 7 ق / 13 م) از اسبادهای آن یاد میکند<ref>قزوینی، زکریا بن محمد. '''''اثارالبلاد'''''. بیروت: 1380ق، ص 481. نیزنک: لسترنج، گای. '''''سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان، تهران: مرکز انتشارات علمیو فرهنگی، 1364، ص 435.</ref>. هنوز هم در برخی روستاهای بخش شرقی ایران و هرات اسبادها به کارند. بنابر گزارشی در 1342ش، از 75 دستگاه آسیای بادی در روستاینِه سیستان، 50 دستگاه کار میکرده‌اند<ref>Wulf, Hans E. '''''The Traditional Crafts of Persia'''''. U.S.A: The Massachusetts Institute of Technology, 1966, P. 286.</ref>. در1347ش، از 35 اسباد در نِشْتِفان خواف، 30 دستگاه هنوز فعّال بودند<ref>'''''پژوهش‌های میدانی مؤلف'''''.</ref>.

	صنعت اسبادسازی احتمالاً از ایران به سرزمین‌های دیگر جهان رفت. نخست برخی کشورهای اسلامی، مانند ترکیه عثمانی و مصر، و سپس برخی کشورهای اروپایی، که با مردم سرزمین‌های اسلامی ارتباط داشتند، فن و شیوه ساختن و به کار بردن اسباد را از ایران و مسلمانان فراگرفتند<ref>'''''یادداشت مؤلف'''''.</ref>. این نوع اسیاها را تا اواخر سده 8 ق / اوایل 15 م در این سرزمین‌ها «اسیا تُرکی» مینامیدند<ref>روسو، پییر. '''''تاریخ صنایع و اختراعات'''''. ترجمه حسن صفاری. تهران: امیرکبیر، 1358، ص 139. تلخیص: بلوکباشی، علی. «اسیایبادی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. 1367، 1/374-376.</ref>.		صنعت اسبادسازی احتمالاً از ایران به سرزمین‌های دیگر جهان رفت. نخست برخی کشورهای اسلامی، مانند ترکیه عثمانی و مصر، و سپس برخی کشورهای اروپایی، که با مردم سرزمین‌های اسلامی ارتباط داشتند، فن و شیوه ساختن و به کار بردن اسباد را از ایران و مسلمانان فراگرفتند<ref>'''''یادداشت مؤلف'''''.</ref>. این نوع اسیاها را تا اواخر سده 8 ق / اوایل 15 م در این سرزمین‌ها «اسیا تُرکی» مینامیدند<ref>روسو، پییر. '''''تاریخ صنایع و اختراعات'''''. ترجمه حسن صفاری. تهران: امیرکبیر، 1358، ص 139. تلخیص: بلوکباشی، علی. «اسیایبادی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. 1367، 1/374-376.</ref>.

Maedeh در ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۰۲

2025-04-16T19:02:09Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۰۲
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:500-9.jpg\|بندانگشتی\|آسیای بادی برگرفته از وبسایت الی گشت قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D9%85%D8%B4%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%A8-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86/]]
	'''[[آسیای بادی\|اسیای بادی]]'''، یا اسْباد، اسیایی که با نیرویباد ‌گردد و ان را بادْاس و اسیا چرخ نیز نامند.		'''[[آسیای بادی\|اسیای بادی]]'''، یا اسْباد، اسیایی که با نیرویباد ‌گردد و ان را بادْاس و اسیا چرخ نیز نامند.

خط ۱۰:		خط ۱۱:

	صنعت اسبادسازی احتمالاً از ایران به سرزمین‌های دیگر جهان رفت. نخست برخی کشورهای اسلامی، مانند ترکیه عثمانی و مصر، و سپس برخی کشورهای اروپایی، که با مردم سرزمین‌های اسلامی ارتباط داشتند، فن و شیوه ساختن و به کار بردن اسباد را از ایران و مسلمانان فراگرفتند<ref>'''''یادداشت مؤلف'''''.</ref>. این نوع اسیاها را تا اواخر سده 8 ق / اوایل 15 م در این سرزمین‌ها «اسیا تُرکی» مینامیدند<ref>روسو، پییر. '''''تاریخ صنایع و اختراعات'''''. ترجمه حسن صفاری. تهران: امیرکبیر، 1358، ص 139. تلخیص: بلوکباشی، علی. «اسیایبادی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. 1367، 1/374-376.</ref>.		صنعت اسبادسازی احتمالاً از ایران به سرزمین‌های دیگر جهان رفت. نخست برخی کشورهای اسلامی، مانند ترکیه عثمانی و مصر، و سپس برخی کشورهای اروپایی، که با مردم سرزمین‌های اسلامی ارتباط داشتند، فن و شیوه ساختن و به کار بردن اسباد را از ایران و مسلمانان فراگرفتند<ref>'''''یادداشت مؤلف'''''.</ref>. این نوع اسیاها را تا اواخر سده 8 ق / اوایل 15 م در این سرزمین‌ها «اسیا تُرکی» مینامیدند<ref>روسو، پییر. '''''تاریخ صنایع و اختراعات'''''. ترجمه حسن صفاری. تهران: امیرکبیر، 1358، ص 139. تلخیص: بلوکباشی، علی. «اسیایبادی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. 1367، 1/374-376.</ref>.
			== نیز نگاه کنید به ==

	~~== مآخذ ==~~


	~~== نیز نگاه کنید به ==~~


			== مآخذ ==
			<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	~~دانشنامه ایران~~

			سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	علی بلوکباشی		علی بلوکباشی

Nazli در ‏۱۱ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۲

2025-03-11T08:22:34Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۲
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[آسیای بادی\|~~اسیایبادی~~]]'''، یا اسْباد، اسیایی که با نیرویباد ‌گردد و ان را بادْاس و اسیا چرخ نیز نامند.		'''[[آسیای بادی\|اسیای بادی]]'''، یا اسْباد، اسیایی که با نیرویباد ‌گردد و ان را بادْاس و اسیا چرخ نیز نامند.

	چرخ باد اسیا به طور قائم بر بام اس‌خانه، درون حصاری بی سقف با دیوارهای بلند خشتی و گِلی کار گذاشته شده است. یکیاز دیواره‌ها شکافی طولی دارد که باد از ان میگذرد و به چرخباد میخورد و ان را میگرداند. محور چرخ باد تیری چوبی حدود 6 متر است که سر پائین ان با زائده‌ای اهنی به گلویسنگِ گَردانِ اسیا وصل است. مردم خواف و روستاهای پیرامون ان چرخباد را «پَر» و حصار را «پَرخانه» و شکاف راه گذر باد را «دَرْگا باد» یا «دَرْباد» مینامند.		چرخ باد اسیا به طور قائم بر بام اس‌خانه، درون حصاری بی سقف با دیوارهای بلند خشتی و گِلی کار گذاشته شده است. یکیاز دیواره‌ها شکافی طولی دارد که باد از ان میگذرد و به چرخباد میخورد و ان را میگرداند. محور چرخ باد تیری چوبی حدود 6 متر است که سر پائین ان با زائده‌ای اهنی به گلویسنگِ گَردانِ اسیا وصل است. مردم خواف و روستاهای پیرامون ان چرخباد را «پَر» و حصار را «پَرخانه» و شکاف راه گذر باد را «دَرْگا باد» یا «دَرْباد» مینامند.

Nazli در ‏۱۱ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۸

2025-03-11T08:18:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۸
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[آسیای بادی\|اسیایبادی]]'''، یا اسْباد، اسیایی که با نیرویباد ‌گردد و ان را بادْاس و اسیا چرخ نیز نامند.		'''[[آسیای بادی\|اسیایبادی]]'''، یا اسْباد، اسیایی که با نیرویباد ‌گردد و ان را بادْاس و اسیا چرخ نیز نامند.

	چرخ باد اسیا به طور قائم بر بام اس‌خانه، درون حصاری ~~بیسقف~~ با ~~دیوارهایبلند~~ خشتی و گِلی کار گذاشته شده است. یکیاز دیواره‌ها شکافی طولی دارد که باد از ان میگذرد و به چرخباد میخورد و ان را میگرداند. محور چرخ باد تیری چوبی حدود 6 متر است که سر پائین ان با ~~زائده‌ایاهنیبه~~ گلویسنگِ گَردانِ اسیا وصل است. مردم خواف و روستاهای پیرامون ان چرخباد را «پَر» و حصار را «پَرخانه» و شکاف راه گذر باد را «دَرْگا باد» یا «دَرْباد» مینامند.		چرخ باد اسیا به طور قائم بر بام اس‌خانه، درون حصاری بی سقف با دیوارهای بلند خشتی و گِلی کار گذاشته شده است. یکیاز دیواره‌ها شکافی طولی دارد که باد از ان میگذرد و به چرخباد میخورد و ان را میگرداند. محور چرخ باد تیری چوبی حدود 6 متر است که سر پائین ان با زائده‌ای اهنی به گلویسنگِ گَردانِ اسیا وصل است. مردم خواف و روستاهای پیرامون ان چرخباد را «پَر» و حصار را «پَرخانه» و شکاف راه گذر باد را «دَرْگا باد» یا «دَرْباد» مینامند.

	در برخی روستاهای خراسان، مانند شاه تقی، اسبادهایی ساخته‌اند که محور چرخ بادهای پروانه‌ای انها افقی است و با چرخ دنده‌ای فلزی به محوری قائم، که در سنگِ گَردان اسیا متصل است، میپیوندد<ref>'''''پژوهش‌های میدانی مؤلف'''''.</ref>.		در برخی روستاهای خراسان، مانند شاه تقی، اسبادهایی ساخته‌اند که محور چرخ بادهای پروانه‌ای انها افقی است و با چرخ دنده‌ای فلزی به محوری قائم، که در سنگِ گَردان اسیا متصل است، میپیوندد<ref>'''''پژوهش‌های میدانی مؤلف'''''.</ref>.

Nazli در ‏۱۱ مارس ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۱۷

2025-03-11T08:17:36Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''آسياي بادي'''، يا آسْباد، آسيايي كه با نيروي باد ‌گردد و آن را بادْآس و آسيا چرخ نيز نامند. چرخباد آسيا به طور قائم بر بام آس‌خانه، درون حصاري بي‌سقف با ديوارهاي بلند خشتي و گِلي كار گذاشته شده است. يكي از ديواره‌ها شكافي طولي دارد كه باد از...» ایجاد کرد

2024-08-07T04:31:25Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''آسياي بادي'''، يا آسْباد، آسيايي كه با نيروي باد ‌گردد و آن را بادْآس و آسيا چرخ نيز نامند. چرخباد آسيا به طور قائم بر بام آس‌خانه، درون حصاري بي‌سقف با ديوارهاي بلند خشتي و گِلي كار گذاشته شده است. يكي از ديواره‌ها شكافي طولي دارد كه باد از...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''آسياي بادي'''، يا آسْباد، آسيايي كه با نيروي باد ‌گردد و آن را بادْآس و آسيا چرخ نيز نامند.

چرخباد آسيا به طور قائم بر بام آس‌خانه، درون حصاري بي‌سقف با ديوارهاي بلند خشتي و گِلي كار گذاشته شده است. يكي از ديواره‌ها شكافي طولي دارد كه باد از آن مي‌گذرد و به چرخباد مي‌خورد و آن را مي‌گرداند. محور چرخباد تيري چوبي حدود 6 متر است كه سر پائين آن با زائده‌اي آهني به گلوي سنگِ گَردانِ آسيا وصل است. مردم خواف و روستاهاي پيرامون آن چرخباد را «پَر» و حصار را «پَرخانه» و شكاف راه گذر باد را «دَرْگا باد» يا «دَرْباد» مي‌نامند.

در برخي روستاهاي خراسان، مانند شاه تقي، آسبادهايي ساخته‌اند كه محور چرخبادهاي پروانه‌اي آنها افقي است و با چرخ دنده‌اي فلزي به محوري قائم، كه در سنگِ گَردان آسيا متصل است، مي‌پيوندد.1

انديشة بهره‌گيري از نيروي باد در گرداندن سنگ آسيا، نخستين بار در ميان مردم مشرق زمين پديد آمد. برخي، ايرانيان را مخترع و سازندة آسباد دانسته‌اند. بنابر گزارش‌هاي تاريخي از سده‌هاي نخستين اسلامي، پيشينة آسياي بادي در ايران به پيش از دورة اسلامي مي‌رسد.2 ظاهراً سيستاني‌ها نخستين ايرانياني بودند كه از نيروي باد در گرداندن چرخ‌هاي آسيا استفاده مي‌كرده‌اند. نويسندة ''تاريخ سيستان'' مي‌نويسد: زماني كه مردم بيشتر نقاط ايران با آسياهاي دستي، آبي و ستوري غلات و حبوب را خرد و آرد مي‌كردند، مردم سيستان از آسباد براي آس كردن و بالا كشيدن آب از چاه استفاده مي‌كردند.3

ظاهراً در آغاز چرخباد آسياهاي سيستاني در زير سنگ‌هاي آسيا كار گذاشته ‌شدند و بعداً در بالاي آنها. بنابر نوشتة دمشقي (د 727 ق / 1327 م) مردم سيستان بر روي تپّه يا برجي از برج‌هاي دژ، اتاقكي بر روي اتاقكي ديگر بنا مي‌نهادند، و در اتاقك بالا سنگ‌هاي آسيا و در اتاقك زيرين چرخ پرة آسيا را مي‌گذاردند. وقتي كه باد چرخ را مي‌گرداند، سنگ آسيا نيز به گردش در مي‌آمد. (← طرح آسباد، برگرفته از نخبةالدهر).4 برخي از نويسندگان نيز مردم خراسان را در صنعت آسبادسازي و استفاده از آن همراه و شريك سيستاني‌ها دانسته‌اند.5 زكرياي قزويني در وصف هرات و شگفتي‌هاي اين شهر مهم خراسان در سدة 7 ق / 13 م) از آسبادهاي آن ياد مي‌كند.6 هنوز هم در برخي روستاهاي بخش شرقي ايران و هرات آسبادها به كارند. بنابر گزارشي در 1342ش، از 75 دستگاه آسياي بادي در روستاي نِه سيستان، 50 دستگاه كار مي‌كرده‌اند.7 در1347ش، از 35 آسباد در نِشْتِفان خواف، 30 دستگاه هنوز فعّال بودند.8

صنعت آسبادسازي احتمالاً از ايران به سرزمين‌هاي ديگر جهان رفت. نخست برخي كشورهاي اسلامي، مانند تركية عثماني و مصر، و سپس برخي كشورهاي اروپايي، كه با مردم سرزمين‌هاي اسلامي ارتباط داشتند، فن و شيوة ساختن و به كار بردن آسباد را از ايران و مسلمانان فراگرفتند.9 اين نوع آسياها را تا اواخر سدة 8 ق / اوايل 15 م در اين سرزمين‌ها «آسيا تُركي» مي‌ناميدند.10

'''''مآخذ:'''''

# '''''پژوهش‌هاي ميداني مؤلف'''''.
# مسعودي، ابوالحسن علي بن حسين. '''''مروج الذهب'''''. ترجمة ابوالقاسم پاينده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1356، 1/677.

# '''''تاريخ سيستان'''''. به كوشش ملك‌الشعراي بهار، تهران: زوار، 1339، ص 12.
# دمشقي، محمد بن ابي‌طالب. '''''نخبةالدهر.''''' ترجمة حميد طبيبيان، تهران: فرهنگستان ادب و هنر ايران، 1357، ص 308-311.
# حبيبي، عبدالحي. '''''تاريخ افغانستان بعد از اسلام'''''. كابل: انجمن تاريخ افغانستان، 1345، ص 470.
# قزويني، زكريا بن محمد. '''''آثارالبلاد'''''. بيروت: 1380ق، ص 481. نيزنك: لسترنج، گاي. '''''سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: مركز انتشارات علمي و فرهنگي، 1364، ص 435.
# Wulf, Hans E. '''''The Traditional Crafts of Persia'''''. U.S.A: The Massachusetts Institute of Technology, 1966, P. 286.
# '''''پژوهش‌هاي ميداني مؤلف'''''.
# '''''يادداشت مؤلف'''''.
# روسو، پي‌ير. '''''تاريخ صنايع و اختراعات'''''. ترجمة حسن صفاري. تهران: اميركبير، 1358، ص 139. تلخيص: بلوكباشي، علي. «آسياي بادي»، '''''دايرةالمعارف بزرگ اسلامي'''''. 1367، 1/374-376.

علی بلوکباشی