https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%88_%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86آموزش و پرورش در دوره غزنویان - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-21T16:04:05Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%88_%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13781&oldid=prevSamei: /* مآخذ */2026-02-16T23:55:52Z<p><span class="autocomment">مآخذ</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۳:۵۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">خط ۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بدون تردید در این دوره که ادامه شکوفایی علمی و ادبی آغاز شده در دوره [[سامانیان]] و [[صفاریان]]، نهاد آموزش و پرورش نیز رونقی متناسب با آن یافت. با این حال در منابع و مآخذ موجود، اطلاعات اندکی درباره جنبههای مختلف آموزش و پرورش موجود است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بدون تردید در این دوره که ادامه شکوفایی علمی و ادبی آغاز شده در دوره [[سامانیان]] و [[صفاریان]]، نهاد آموزش و پرورش نیز رونقی متناسب با آن یافت. با این حال در منابع و مآخذ موجود، اطلاعات اندکی درباره جنبههای مختلف آموزش و پرورش موجود است.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[ابوالحسن بیهقی در شرح حال شیخالرئیس ابوالقاسم از بزرگان بیهق مینویسد: «این خواجه ابوالقاسم چهار مدرسه در قصبه «بیهق» بنا کرد، چهار طایفه را... صاحب برید این حال به سلطان محمود انشاء کرد. سلطان محمود در سال ۴۱۴ قمری او را به غزنه احضار کرد. چون به حضرت غزنی رسید، سلطان با وی عتاب کرد که چرا یک مذهب را که معتقد تواست تصرف نکنی و ائمه آن طایفه را مدرسه بنا ننهی، جمله طوایف را چون یک شخص مدرسه سازد و تربیت کند برخلاف معتقد خویش کاری کرده باشد و هر کس که به خلاف معتقد خویش کاری کند ریا و سیئه را بود نه تقرب را به حق تعالی. پس شفعا مراسم شفاعت اقامه کردند و خلاص یافت.»<ref>کسایی، نورالله (1358)، '''''مدارس نظامیه و تأثیرات علمی و اجتماعی آن'''''، تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، ص ۶۷.</ref><ref>ابن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فندق، </del>'''''تاریخ بیهق'''''، ص.194-195.</ref>]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[ابوالحسن بیهقی در شرح حال شیخالرئیس ابوالقاسم از بزرگان بیهق مینویسد: «این خواجه ابوالقاسم چهار مدرسه در قصبه «بیهق» بنا کرد، چهار طایفه را... صاحب برید این حال به سلطان محمود انشاء کرد. سلطان محمود در سال ۴۱۴ قمری او را به غزنه احضار کرد. چون به حضرت غزنی رسید، سلطان با وی عتاب کرد که چرا یک مذهب را که معتقد تواست تصرف نکنی و ائمه آن طایفه را مدرسه بنا ننهی، جمله طوایف را چون یک شخص مدرسه سازد و تربیت کند برخلاف معتقد خویش کاری کرده باشد و هر کس که به خلاف معتقد خویش کاری کند ریا و سیئه را بود نه تقرب را به حق تعالی. پس شفعا مراسم شفاعت اقامه کردند و خلاص یافت.»<ref>کسایی، نورالله (1358)، '''''مدارس نظامیه و تأثیرات علمی و اجتماعی آن'''''، تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، ص ۶۷.</ref><ref><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوالحسن، على بن زيد بيهقى، </ins>ابن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فندق(1361)، </ins>'''''تاریخ بیهق'''''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران: فروغی، </ins>ص.194-195.</ref>]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته میدانیم که سلاطین غزنوی به تسنن تعصب میورزیدند و مبارزه گسترده نظامی، سیاسی و فکری بر ضد مخالفان از جمله اسماعیلیه، شیعیان و فاطمیان مصر به راه انداخته بودند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته میدانیم که سلاطین غزنوی به تسنن تعصب میورزیدند و مبارزه گسترده نظامی، سیاسی و فکری بر ضد مخالفان از جمله اسماعیلیه، شیعیان و فاطمیان مصر به راه انداخته بودند.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l35">خط ۳۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حسن ملک</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حسن ملک</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تعلیم و تربیت]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-13780:rev-13781:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%88_%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13780&oldid=prevSamei: /* نیز نگاه کنید به */2026-02-16T23:54:19Z<p><span class="autocomment">نیز نگاه کنید به</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۳:۵۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l14">خط ۱۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== جایگاه علما و مدرسان ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== جایگاه علما و مدرسان ===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع موجود اشاراتی به نحوه برخورد سلاطین [[غزنویان|غزنوی]] با علما مشاهده میکنیم که بیانگر جایگاه آنان در این دوره است. وقتی در سال ۴۰۰ هجری یکی از علما و مدرسان مشهور حنفی به نام ابوصالح درگذشت، سلطان محمود غزنوی به وزیر خود خواجه ابوالعباس اسفراینی چنین گفت:<blockquote>«در مدرسه این امام برو و ماتم وی بدار که وی را فرزندی نیست که ماتم وی بدارد. و من روا داشتمی در دین و اعتقاد خویش که این حق به تن خویش گزاردمی. اما مردمان از این گویند و باشد که عیب کنند و از تو محتشمتر ما را چاکر نیست. وزیر و خلیفه مایی.»<ref>محمد سلطانزاده، همان، ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۴۲۳؛ </del>ابوالفضل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیهقی، </del>تاریخ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیهقی، </del>ص ۲۵۰.</ref></blockquote>به نوشته ابن فندق هنگامی که یکی از علمای نیشابور به نام امام علیبن عبدالله نیشابوری معروف به ابن ابیالطبیب را در سال ۴۱۴ هجری نزد سلطان محمود بردند و او بدون اجازه سلطان مینشیند و حدیثی از پیامبر اکرم (ص) روایت میکند. سلطان محمود از بیاجازه نشستن و سخن گفتن او آشفته میشود و به غلام خود دستور میدهد که وی را تنبیه کند. غلام نیز آن چنان مشتی بر سر او میکوبد که شنواییاش صدمه میبیند. سرانجام سلطان محمود پس از آگاه شدن از مقام علمی و مذهبی او عذرخواهی میکند و برای دلجویی به او اموال زیادی میبخشد. اما شخص مزبور عذرخواهی و بخششهای سلطان را نمیپذیرد و میگوید:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع موجود اشاراتی به نحوه برخورد سلاطین [[غزنویان|غزنوی]] با علما مشاهده میکنیم که بیانگر جایگاه آنان در این دوره است. وقتی در سال ۴۰۰ هجری یکی از علما و مدرسان مشهور حنفی به نام ابوصالح درگذشت، سلطان محمود غزنوی به وزیر خود خواجه ابوالعباس اسفراینی چنین گفت:<blockquote>«در مدرسه این امام برو و ماتم وی بدار که وی را فرزندی نیست که ماتم وی بدارد. و من روا داشتمی در دین و اعتقاد خویش که این حق به تن خویش گزاردمی. اما مردمان از این گویند و باشد که عیب کنند و از تو محتشمتر ما را چاکر نیست. وزیر و خلیفه مایی.»<ref>محمد سلطانزاده، همان، ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۴۲۳.</ref><ref>بیهقی، </ins>ابوالفضل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(1396)، '''''</ins>تاریخ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیهقی'''''، ترجمه خطیب رهبر. تهران : انتشارات مهتاب، </ins>ص ۲۵۰.</ref></blockquote>به نوشته ابن فندق هنگامی که یکی از علمای نیشابور به نام امام علیبن عبدالله نیشابوری معروف به ابن ابیالطبیب را در سال ۴۱۴ هجری نزد سلطان محمود بردند و او بدون اجازه سلطان مینشیند و حدیثی از پیامبر اکرم (ص) روایت میکند. سلطان محمود از بیاجازه نشستن و سخن گفتن او آشفته میشود و به غلام خود دستور میدهد که وی را تنبیه کند. غلام نیز آن چنان مشتی بر سر او میکوبد که شنواییاش صدمه میبیند. سرانجام سلطان محمود پس از آگاه شدن از مقام علمی و مذهبی او عذرخواهی میکند و برای دلجویی به او اموال زیادی میبخشد. اما شخص مزبور عذرخواهی و بخششهای سلطان را نمیپذیرد و میگوید:</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«روایت خبر از مصطفی علیهالسلام و وعظ دادن خلق به اجازت ملوک تعلقی نداشت و تو این سیاست خود وضع فرمودی.»<ref>ابن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فندق، </del>تاریخ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیهق، </del>ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۸۶؛ </del>محمد سلطانزاده، همان، ص ۴۲۵.</ref><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>«روایت خبر از مصطفی علیهالسلام و وعظ دادن خلق به اجازت ملوک تعلقی نداشت و تو این سیاست خود وضع فرمودی.»<ref><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوالحسن، على بن زيد بيهقى، </ins>ابن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فندق(1361)، '''''</ins>تاریخ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیهق'''''، تهران: فروغی، </ins>ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱۸۶.</ref><ref></ins>محمد سلطانزاده، همان، ص ۴۲۵.</ref></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%88_%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13779&oldid=prevSamei در ۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۳:۴۶2026-02-16T23:46:44Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۳:۴۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دوره دوم این سلسله با شکست از سلاجقه در سال ۴۳۱ قمری شروع شد و تا سال ۵۸۲ قمری یعنی مدت ۱۵۰ سال در مناطق محدودی مثل غزنین، سیستان و ولایت سند ادامه یافت. این مناطق نیز روزبهروز محدودتر میشدند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دوره دوم این سلسله با شکست از سلاجقه در سال ۴۳۱ قمری شروع شد و تا سال ۵۸۲ قمری یعنی مدت ۱۵۰ سال در مناطق محدودی مثل غزنین، سیستان و ولایت سند ادامه یافت. این مناطق نیز روزبهروز محدودتر میشدند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دربار [[غزنویان]] به وجود شاعرانی مانند: عنصری، [[فردوسی]]، فرخی، عسجدی، منوچهری، [[مسعود سعد سلمان|مسعودسعد سلمان]]، [[سنایی غزنوی|سنایی]] و غزنوی مزیّن بود. از خصایص عمده [[شعر فارسی]] در این دوره سادگی و روانی کلام است. اندیشه نیز در آثار این دوره به چشم میخورد. سرودن شاهنامه مهمترین اثر حماسی ایرانیان در این دوره پایان یافت و شهر غزنه مرکز تازهای برای علوم و ادبیات گردید.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دربار [[غزنویان]] به وجود شاعرانی مانند: عنصری، [[فردوسی]]، فرخی، عسجدی، منوچهری، [[مسعود سعد سلمان|مسعودسعد سلمان]]، [[سنایی غزنوی|سنایی]] و غزنوی مزیّن بود. از خصایص عمده [[شعر فارسی]] در این دوره سادگی و روانی کلام است. اندیشه نیز در آثار این دوره به چشم میخورد. سرودن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شاهنامه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فردوسی|شاهنامه]] </ins>مهمترین اثر حماسی ایرانیان در این دوره پایان یافت و شهر غزنه مرکز تازهای برای علوم و ادبیات گردید.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بدون تردید در این دوره که ادامه شکوفایی علمی و ادبی آغاز شده در دوره [[سامانیان]] و [[صفاریان]]، نهاد آموزش و پرورش نیز رونقی متناسب با آن یافت. با این حال در منابع و مآخذ موجود، اطلاعات اندکی درباره جنبههای مختلف آموزش و پرورش موجود است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بدون تردید در این دوره که ادامه شکوفایی علمی و ادبی آغاز شده در دوره [[سامانیان]] و [[صفاریان]]، نهاد آموزش و پرورش نیز رونقی متناسب با آن یافت. با این حال در منابع و مآخذ موجود، اطلاعات اندکی درباره جنبههای مختلف آموزش و پرورش موجود است.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l11">خط ۱۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته میدانیم که سلاطین غزنوی به تسنن تعصب میورزیدند و مبارزه گسترده نظامی، سیاسی و فکری بر ضد مخالفان از جمله اسماعیلیه، شیعیان و فاطمیان مصر به راه انداخته بودند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته میدانیم که سلاطین غزنوی به تسنن تعصب میورزیدند و مبارزه گسترده نظامی، سیاسی و فکری بر ضد مخالفان از جمله اسماعیلیه، شیعیان و فاطمیان مصر به راه انداخته بودند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره [[سامانیان]] در کتابخانهها همه نوع کتاب دینی، علمی و فلسفی در کنار هم موجود بود. اما در غزنه در کتابخانه مدرسه مجاور جامعه، ظاهراً جز کتابهای فقه، تفسیر، حدیث و ادب چیزی نبود. «محمود که خود گرد جهان انگشت در کرده بود و قرمطی میجست در ری کتب فلاسفه را آتش میزد و عدهای نیز از خود آنها را به تهمت بیدینی و قرمطیگری از بین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میبرد</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">»^{۲}</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره [[سامانیان]] در کتابخانهها همه نوع کتاب دینی، علمی و فلسفی در کنار هم موجود بود. اما در غزنه در کتابخانه مدرسه مجاور جامعه، ظاهراً جز کتابهای فقه، تفسیر، حدیث و ادب چیزی نبود. «محمود که خود گرد جهان انگشت در کرده بود و قرمطی میجست در ری کتب فلاسفه را آتش میزد و عدهای نیز از خود آنها را به تهمت بیدینی و قرمطیگری از بین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میبرد»<ref>زرین کوب، عبدالحسین (1375)، '''''از گذشته ادبی ایران'''''، تهران: انتشارات بینالمللی الهدی، جلد ۱، ص. 236.</ref></ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== جایگاه علما و مدرسان ===</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== جایگاه علما و مدرسان ===</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع موجود اشاراتی به نحوه برخورد سلاطین غزنوی با علما مشاهده میکنیم که بیانگر جایگاه آنان در این دوره است. وقتی در سال ۴۰۰ هجری یکی از علما و مدرسان مشهور</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع موجود اشاراتی به نحوه برخورد سلاطین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[غزنویان|</ins>غزنوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>با علما مشاهده میکنیم که بیانگر جایگاه آنان در این دوره است. وقتی در سال ۴۰۰ هجری یکی از علما و مدرسان مشهور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حنفی به نام ابوصالح درگذشت، سلطان محمود غزنوی به وزیر خود خواجه ابوالعباس اسفراینی چنین گفت:<blockquote>«در مدرسه این امام برو و ماتم وی بدار که وی را فرزندی نیست که ماتم وی بدارد. و من روا داشتمی در دین و اعتقاد خویش که این حق به تن خویش گزاردمی. اما مردمان از این گویند و باشد که عیب کنند و از تو محتشمتر ما را چاکر نیست. وزیر و خلیفه مایی.»<ref>محمد سلطانزاده، همان، ص ۴۲۳؛ ابوالفضل بیهقی، تاریخ بیهقی، ص ۲۵۰.</ref></blockquote>به نوشته ابن فندق هنگامی که یکی از علمای نیشابور به نام امام علیبن عبدالله نیشابوری معروف به ابن ابیالطبیب را در سال ۴۱۴ هجری نزد سلطان محمود بردند و او بدون اجازه سلطان مینشیند و حدیثی از پیامبر اکرم (ص) روایت میکند. سلطان محمود از بیاجازه نشستن و سخن گفتن او آشفته میشود و به غلام خود دستور میدهد که وی را تنبیه کند. غلام نیز آن چنان مشتی بر سر او میکوبد که شنواییاش صدمه میبیند. سرانجام سلطان محمود پس از آگاه شدن از مقام علمی و مذهبی او عذرخواهی میکند و برای دلجویی به او اموال زیادی میبخشد. اما شخص مزبور عذرخواهی و بخششهای سلطان را نمیپذیرد و میگوید:</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبدالحسین زرین کوب، </del>همان، ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۳۶</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«روایت خبر از مصطفی علیهالسلام و وعظ دادن خلق به اجازت ملوک تعلقی نداشت و تو این سیاست خود وضع فرمودی</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">»<ref>ابن فندق، تاریخ بیهق، ص ۱۸۶؛ محمد سلطانزاده، </ins>همان، ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۴۲۵.</ref></ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غزنویان</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[تاریخ فرهنگی ایران در سدههای سوم و چهارم هجری]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۷۹</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[آموزش و پرورش در دوره طاهریان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[آموزش و پرورش در دوره صفاریان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[آموزش و پرورش در دوره زیاریان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[آموزش و پرورش در دوره آل بویه]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حنفی به نام ابوصالح درگذشت، سلطان محمود غزنوی به وزیر خود خواجه ابوالعباس اسفراینی چنین گفت: «در مدرسه این امام برو و ماتم وی بدار که وی را فرزندی نیست که ماتم وی بدارد. و من روا داشتمی در دین و اعتقاد خویش که این حق به تن خویش گزاردمی. اما مردمان از این گویند و باشد که عیب کنند و از تو محتشمتر ما را چاکر نیست. وزیر و خلیفه مایی.»<ref>محمد سلطانزاده، همان، ص ۴۲۳؛ ابوالفضل بیهقی، تاریخ بیهقی، ص ۲۵۰.</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">^{۳}</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">references </ins>/></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به نوشته ابن فندق هنگامی که یکی از علمای نیشابور به نام امام علیبن عبدالله نیشابوری معروف به ابن ابیالطبیب را در سال ۴۱۴ هجری نزد سلطان محمود بردند و او بدون اجازه سلطان مینشیند و حدیثی از پیامبر اکرم </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روایت میکند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلطان محمود از بیاجازه نشستن </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سخن گفتن او آشفته میشود و به غلام خود دستور میدهد که وی را تنبیه کند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غلام نیز آن چنان مشتی بر سر او میکوبد که شنواییاش صدمه میبیند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرانجام سلطان محمود پس از آگاه شدن از مقام علمی و مذهبی او عذرخواهی میکند و برای دلجویی به او اموال زیادی میبخشد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اما شخص مزبور عذرخواهی و بخششهای سلطان را نمیپذیرد و میگوید: «روایت خبر از مصطفی علیهالسلام </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وعظ دادن خلق به اجازت ملوک تعلقی نداشت و تو این سیاست خود وضع فرمودی</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">»<ref>ابن فندق، تاریخ بیهق، ص ۱۸۶؛ محمد سلطانزاده، همان، ص ۴۲۵.</ref>^{۴}</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ملک، حسن </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1387</ins>). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب ایران: تاریخ آموزش </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرورش در ایران</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ویراستاری مرضیه مرآت نیا</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران: [https://alhoda</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ir موسسه فرهنگی، هنری </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انتشاراتی بین المللی الهدی]</ins>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حسن ملک</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%88_%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=13777&oldid=prevSamei در ۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۳:۴۱2026-02-16T23:41:31Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۶ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۲۳:۴۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''سیزدهم غزنویان'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سلطنت این خاندان را باید به دو دوره تقسیم کرد: در دوره اول، غلامی ترک به نام البتکین که در خدمت عبدالملک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سامانیان|</ins>سامانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بود، در غزنین به حکومت رسید. اما مؤسس واقعی این خاندان، سبکتکین غلام و داماد البتکین بود. جانشین سبکتکین، سلطان محمود (۴۲۱-۳۸۷ ق) بیشتر ایام حکومتش را صرف جنگ و لشکرکشی کرد و تقریباً تمام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشور </ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|ایران]] </ins>را گرفت. جانشینان محمود با سوءتدبیر، دولت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[غزنویان|</ins>غزنوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را در سراشیب سقوط قرار دادند. مسعود غزنوی از سلاجقه در دندانقان مرو شکست خورد و به دست غلامانش کشته شد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سلطنت این خاندان را باید به دو دوره تقسیم کرد: در دوره اول، غلامی ترک به نام البتکین که در خدمت عبدالملک سامانی بود، در غزنین به حکومت رسید. اما مؤسس واقعی این خاندان، سبکتکین غلام و داماد البتکین بود. جانشین سبکتکین، سلطان محمود (۴۲۱-۳۸۷ ق) بیشتر ایام حکومتش را صرف جنگ و لشکرکشی کرد و تقریباً تمام ایران را گرفت. جانشینان محمود با سوءتدبیر، دولت غزنوی را در سراشیب سقوط قرار دادند. مسعود غزنوی از سلاجقه در دندانقان مرو شکست خورد و به دست غلامانش کشته شد.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دوره دوم این سلسله با شکست از سلاجقه در سال ۴۳۱ قمری شروع شد و تا سال ۵۸۲ قمری یعنی مدت ۱۵۰ سال در مناطق محدودی مثل غزنین، سیستان و ولایت سند ادامه یافت. این مناطق نیز روزبهروز محدودتر میشدند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دوره دوم این سلسله با شکست از سلاجقه در سال ۴۳۱ قمری شروع شد و تا سال ۵۸۲ قمری یعنی مدت ۱۵۰ سال در مناطق محدودی مثل غزنین، سیستان و ولایت سند ادامه یافت. این مناطق نیز روزبهروز محدودتر میشدند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دربار غزنویان به وجود شاعرانی مانند: عنصری، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فردوسی، </del>فرخی، عسجدی، منوچهری، مسعودسعد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلمان، </del>سنایی و غزنوی مزیّن بود. از خصایص عمده شعر فارسی در این دوره سادگی و روانی کلام است. اندیشه نیز در آثار این دوره به چشم میخورد. سرودن شاهنامه مهمترین اثر حماسی ایرانیان در این دوره پایان یافت و شهر غزنه مرکز تازهای برای علوم و ادبیات گردید.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دربار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>غزنویان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به وجود شاعرانی مانند: عنصری، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فردوسی]]، </ins>فرخی، عسجدی، منوچهری، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مسعود سعد سلمان|</ins>مسعودسعد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلمان]]، [[</ins>سنایی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غزنوی|سنایی]] </ins>و غزنوی مزیّن بود. از خصایص عمده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شعر فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در این دوره سادگی و روانی کلام است. اندیشه نیز در آثار این دوره به چشم میخورد. سرودن شاهنامه مهمترین اثر حماسی ایرانیان در این دوره پایان یافت و شهر غزنه مرکز تازهای برای علوم و ادبیات گردید.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدون تردید در این دوره که ادامه شکوفایی علمی و ادبی آغاز شده در دوره [[سامانیان]] و [[صفاریان]]، نهاد آموزش و پرورش نیز رونقی متناسب با آن یافت. با این حال در منابع و مآخذ موجود، اطلاعات اندکی درباره جنبههای مختلف آموزش و پرورش موجود است.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۷۸</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[ابوالحسن بیهقی در شرح حال شیخالرئیس ابوالقاسم از بزرگان بیهق مینویسد: «این خواجه ابوالقاسم چهار مدرسه در قصبه «بیهق» بنا کرد، چهار طایفه را... صاحب برید این حال به سلطان محمود انشاء کرد. سلطان محمود در سال ۴۱۴ قمری او را به غزنه احضار کرد. چون به حضرت غزنی رسید، سلطان با وی عتاب کرد که چرا یک مذهب را که معتقد تواست تصرف نکنی و ائمه آن طایفه را مدرسه بنا ننهی، جمله طوایف را چون یک شخص مدرسه سازد و تربیت کند برخلاف معتقد خویش کاری کرده باشد و هر کس که به خلاف معتقد خویش کاری کند ریا و سیئه را بود نه تقرب را به حق تعالی. پس شفعا مراسم شفاعت اقامه کردند و خلاص یافت.»<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref>کسایی، نورالله (1358)، '''''مدارس نظامیه و تأثیرات علمی و اجتماعی آن'''''، تهران: مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، ص ۶۷.</ref><ref>ابن فندق، '''''تاریخ بیهق'''''، ص.194-195.</ref></ins>]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ آموزش و پرورش در ایران</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بدون تردید در این دوره که ادامه شکوفایی علمی و ادبی آغاز شده در دوره سامانیان و صفاریان، نهاد آموزش و پرورش نیز رونقی متناسب با آن یافت. با این حال در منابع و مآخذ موجود، اطلاعات اندکی درباره جنبههای مختلف آموزش و پرورش موجود است.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[ابوالحسن بیهقی در شرح حال شیخالرئیس ابوالقاسم از بزرگان بیهق مینویسد: «این خواجه ابوالقاسم چهار مدرسه در قصبه «بیهق» بنا کرد، چهار طایفه را... صاحب برید این حال به سلطان محمود انشاء کرد. سلطان محمود در سال ۴۱۴ قمری او را به غزنه احضار کرد. چون به حضرت غزنی رسید، سلطان با وی عتاب کرد که چرا یک مذهب را که معتقد تواست تصرف نکنی و ائمه آن طایفه را مدرسه بنا ننهی، جمله طوایف را چون یک شخص مدرسه سازد و تربیت کند برخلاف معتقد خویش کاری کرده باشد و هر کس که به خلاف معتقد خویش کاری کند ریا و سیئه را بود نه تقرب را به حق تعالی. پس شفعا مراسم شفاعت اقامه کردند و خلاص یافت.»<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">^{۱}</del>]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته میدانیم که سلاطین غزنوی به تسنن تعصب میورزیدند و مبارزه گسترده نظامی، سیاسی و فکری بر ضد مخالفان از جمله اسماعیلیه، شیعیان و فاطمیان مصر به راه انداخته بودند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>البته میدانیم که سلاطین غزنوی به تسنن تعصب میورزیدند و مبارزه گسترده نظامی، سیاسی و فکری بر ضد مخالفان از جمله اسماعیلیه، شیعیان و فاطمیان مصر به راه انداخته بودند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره سامانیان در کتابخانهها همه نوع کتاب دینی، علمی و فلسفی در کنار هم موجود بود. اما در غزنه در کتابخانه مدرسه مجاور جامعه، ظاهراً جز کتابهای فقه، تفسیر، حدیث و ادب چیزی نبود. «محمود که خود گرد جهان انگشت در کرده بود و قرمطی میجست در ری کتب فلاسفه را آتش میزد و عدهای نیز از خود آنها را به تهمت بیدینی و قرمطیگری از بین میبرد.»^{۲}</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دوره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سامانیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در کتابخانهها همه نوع کتاب دینی، علمی و فلسفی در کنار هم موجود بود. اما در غزنه در کتابخانه مدرسه مجاور جامعه، ظاهراً جز کتابهای فقه، تفسیر، حدیث و ادب چیزی نبود. «محمود که خود گرد جهان انگشت در کرده بود و قرمطی میجست در ری کتب فلاسفه را آتش میزد و عدهای نیز از خود آنها را به تهمت بیدینی و قرمطیگری از بین میبرد.»^{۲}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جایگاه علما و مدرسان</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== </ins>جایگاه علما و مدرسان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">===</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در منابع موجود اشاراتی به نحوه برخورد سلاطین غزنوی با علما مشاهده میکنیم که بیانگر جایگاه آنان در این دوره است. وقتی در سال ۴۰۰ هجری یکی از علما و مدرسان مشهور</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در منابع موجود اشاراتی به نحوه برخورد سلاطین غزنوی با علما مشاهده میکنیم که بیانگر جایگاه آنان در این دوره است. وقتی در سال ۴۰۰ هجری یکی از علما و مدرسان مشهور ۱. ابن فندق، تاریخ بیهق، صص ۱۹۵-۱۹۴: نورالله کسایی، مدارس نظامیه و تأثیرات علمی و اجتماعی آن، تهران: مؤسسة انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۵۸، ص ۶۷. </del>۲. عبدالحسین زرین کوب، همان، ص ۲۳۶.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>۲. عبدالحسین زرین کوب، همان، ص ۲۳۶.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l29">خط ۲۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>۷۹</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>۷۹</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حنفی به نام ابوصالح درگذشت، سلطان محمود غزنوی به وزیر خود خواجه ابوالعباس اسفراینی چنین گفت: «در مدرسه این امام برو و ماتم وی بدار که وی را فرزندی نیست که ماتم وی بدارد. و من روا داشتمی در دین و اعتقاد خویش که این حق به تن خویش گزاردمی. اما مردمان از این گویند و باشد که عیب کنند و از تو محتشمتر ما را چاکر نیست. وزیر و خلیفه مایی.»<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">^{۳}</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حنفی به نام ابوصالح درگذشت، سلطان محمود غزنوی به وزیر خود خواجه ابوالعباس اسفراینی چنین گفت: «در مدرسه این امام برو و ماتم وی بدار که وی را فرزندی نیست که ماتم وی بدارد. و من روا داشتمی در دین و اعتقاد خویش که این حق به تن خویش گزاردمی. اما مردمان از این گویند و باشد که عیب کنند و از تو محتشمتر ما را چاکر نیست. وزیر و خلیفه مایی.»<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref>محمد سلطانزاده، همان، ص ۴۲۳؛ ابوالفضل بیهقی، تاریخ بیهقی، </ins>ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۲۵۰</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref></ins>^{<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۳</ins>}</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به نوشته ابن فندق هنگامی که یکی از علمای نیشابور به نام امام علیبن عبدالله نیشابوری معروف به ابن ابیالطبیب را در سال ۴۱۴ هجری نزد سلطان محمود بردند و او بدون اجازه سلطان مینشیند و حدیثی از پیامبر اکرم (</del>ص<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) روایت میکند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلطان محمود از بیاجازه نشستن و سخن گفتن او آشفته میشود و به غلام خود دستور میدهد که وی را تنبیه کند. غلام نیز آن چنان مشتی بر سر او میکوبد که شنواییاش صدمه میبیند. سرانجام سلطان محمود پس از آگاه شدن از مقام علمی و مذهبی او عذرخواهی میکند و برای دلجویی به او اموال زیادی میبخشد. اما شخص مزبور عذرخواهی و بخششهای سلطان را نمیپذیرد و میگوید: «روایت خبر از مصطفی علیهالسلام و وعظ دادن خلق به اجازت ملوک تعلقی نداشت و تو این سیاست خود وضع فرمودی.»</del>^{<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۴</del>}</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۳</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محمد سلطانزاده، همان، ص ۴۲۳؛ ابوالفضل بیهقی، تاریخ بیهقی، ص ۲۵۰</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۴</del>. ابن فندق، تاریخ بیهق، ص ۱۸۶؛ محمد سلطانزاده، همان، ص ۴۲۵.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به نوشته ابن فندق هنگامی که یکی از علمای نیشابور به نام امام علیبن عبدالله نیشابوری معروف به ابن ابیالطبیب را در سال ۴۱۴ هجری نزد سلطان محمود بردند و او بدون اجازه سلطان مینشیند و حدیثی از پیامبر اکرم (ص) روایت میکند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلطان محمود از بیاجازه نشستن و سخن گفتن او آشفته میشود و به غلام خود دستور میدهد که وی را تنبیه کند. غلام نیز آن چنان مشتی بر سر او میکوبد که شنواییاش صدمه میبیند. سرانجام سلطان محمود پس از آگاه شدن از مقام علمی و مذهبی او عذرخواهی میکند و برای دلجویی به او اموال زیادی میبخشد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اما شخص مزبور عذرخواهی و بخششهای سلطان را نمیپذیرد و میگوید: «روایت خبر از مصطفی علیهالسلام و وعظ دادن خلق به اجازت ملوک تعلقی نداشت و تو این سیاست خود وضع فرمودی</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">»<ref></ins>ابن فندق، تاریخ بیهق، ص ۱۸۶؛ محمد سلطانزاده، همان، ص ۴۲۵.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref>^{۴}</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4_%D9%88_%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4_%D8%AF%D8%B1_%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87_%D8%BA%D8%B2%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86&diff=11114&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''سیزدهم غزنویان''' سلطنت این خاندان را باید به دو دوره تقسیم کرد: در دوره اول، غلامی ترک به نام البتکین که در خدمت عبدالملک سامانی بود، در غزنین به حکومت رسید. اما مؤسس واقعی این خاندان، سبکتکین غلام و داماد البتکین بود. جانشین سبکتکین، سلطان م...» ایجاد کرد2025-09-04T21:40:50Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''سیزدهم غزنویان''' سلطنت این خاندان را باید به دو دوره تقسیم کرد: در دوره اول، غلامی ترک به نام البتکین که در خدمت عبدالملک سامانی بود، در غزنین به حکومت رسید. اما مؤسس واقعی این خاندان، سبکتکین غلام و داماد البتکین بود. جانشین سبکتکین، سلطان م...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''سیزدهم غزنویان'''<br />
<br />
سلطنت این خاندان را باید به دو دوره تقسیم کرد: در دوره اول، غلامی ترک به نام البتکین که در خدمت عبدالملک سامانی بود، در غزنین به حکومت رسید. اما مؤسس واقعی این خاندان، سبکتکین غلام و داماد البتکین بود. جانشین سبکتکین، سلطان محمود (۴۲۱-۳۸۷ ق) بیشتر ایام حکومتش را صرف جنگ و لشکرکشی کرد و تقریباً تمام ایران را گرفت. جانشینان محمود با سوءتدبیر، دولت غزنوی را در سراشیب سقوط قرار دادند. مسعود غزنوی از سلاجقه در دندانقان مرو شکست خورد و به دست غلامانش کشته شد.<br />
<br />
دوره دوم این سلسله با شکست از سلاجقه در سال ۴۳۱ قمری شروع شد و تا سال ۵۸۲ قمری یعنی مدت ۱۵۰ سال در مناطق محدودی مثل غزنین، سیستان و ولایت سند ادامه یافت. این مناطق نیز روزبهروز محدودتر میشدند.<br />
<br />
دربار غزنویان به وجود شاعرانی مانند: عنصری، فردوسی، فرخی، عسجدی، منوچهری، مسعودسعد سلمان، سنایی و غزنوی مزیّن بود. از خصایص عمده شعر فارسی در این دوره سادگی و روانی کلام است. اندیشه نیز در آثار این دوره به چشم میخورد. سرودن شاهنامه مهمترین اثر حماسی ایرانیان در این دوره پایان یافت و شهر غزنه مرکز تازهای برای علوم و ادبیات گردید.<br />
<br />
<br />
۷۸<br />
<br />
تاریخ آموزش و پرورش در ایران<br />
<br />
بدون تردید در این دوره که ادامه شکوفایی علمی و ادبی آغاز شده در دوره سامانیان و صفاریان، نهاد آموزش و پرورش نیز رونقی متناسب با آن یافت. با این حال در منابع و مآخذ موجود، اطلاعات اندکی درباره جنبههای مختلف آموزش و پرورش موجود است.<br />
<br />
[ابوالحسن بیهقی در شرح حال شیخالرئیس ابوالقاسم از بزرگان بیهق مینویسد: «این خواجه ابوالقاسم چهار مدرسه در قصبه «بیهق» بنا کرد، چهار طایفه را... صاحب برید این حال به سلطان محمود انشاء کرد. سلطان محمود در سال ۴۱۴ قمری او را به غزنه احضار کرد. چون به حضرت غزنی رسید، سلطان با وی عتاب کرد که چرا یک مذهب را که معتقد تواست تصرف نکنی و ائمه آن طایفه را مدرسه بنا ننهی، جمله طوایف را چون یک شخص مدرسه سازد و تربیت کند برخلاف معتقد خویش کاری کرده باشد و هر کس که به خلاف معتقد خویش کاری کند ریا و سیئه را بود نه تقرب را به حق تعالی. پس شفعا مراسم شفاعت اقامه کردند و خلاص یافت.»^{۱}]<br />
<br />
البته میدانیم که سلاطین غزنوی به تسنن تعصب میورزیدند و مبارزه گسترده نظامی، سیاسی و فکری بر ضد مخالفان از جمله اسماعیلیه، شیعیان و فاطمیان مصر به راه انداخته بودند.<br />
<br />
در دوره سامانیان در کتابخانهها همه نوع کتاب دینی، علمی و فلسفی در کنار هم موجود بود. اما در غزنه در کتابخانه مدرسه مجاور جامعه، ظاهراً جز کتابهای فقه، تفسیر، حدیث و ادب چیزی نبود. «محمود که خود گرد جهان انگشت در کرده بود و قرمطی میجست در ری کتب فلاسفه را آتش میزد و عدهای نیز از خود آنها را به تهمت بیدینی و قرمطیگری از بین میبرد.»^{۲}<br />
<br />
جایگاه علما و مدرسان<br />
<br />
در منابع موجود اشاراتی به نحوه برخورد سلاطین غزنوی با علما مشاهده میکنیم که بیانگر جایگاه آنان در این دوره است. وقتی در سال ۴۰۰ هجری یکی از علما و مدرسان مشهور ۱. ابن فندق، تاریخ بیهق، صص ۱۹۵-۱۹۴: نورالله کسایی، مدارس نظامیه و تأثیرات علمی و اجتماعی آن، تهران: مؤسسة انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۵۸، ص ۶۷. ۲. عبدالحسین زرین کوب، همان، ص ۲۳۶.<br />
<br />
<br />
غزنویان<br />
<br />
۷۹<br />
<br />
حنفی به نام ابوصالح درگذشت، سلطان محمود غزنوی به وزیر خود خواجه ابوالعباس اسفراینی چنین گفت: «در مدرسه این امام برو و ماتم وی بدار که وی را فرزندی نیست که ماتم وی بدارد. و من روا داشتمی در دین و اعتقاد خویش که این حق به تن خویش گزاردمی. اما مردمان از این گویند و باشد که عیب کنند و از تو محتشمتر ما را چاکر نیست. وزیر و خلیفه مایی.»^{۳}<br />
<br />
به نوشته ابن فندق هنگامی که یکی از علمای نیشابور به نام امام علیبن عبدالله نیشابوری معروف به ابن ابیالطبیب را در سال ۴۱۴ هجری نزد سلطان محمود بردند و او بدون اجازه سلطان مینشیند و حدیثی از پیامبر اکرم (ص) روایت میکند. سلطان محمود از بیاجازه نشستن و سخن گفتن او آشفته میشود و به غلام خود دستور میدهد که وی را تنبیه کند. غلام نیز آن چنان مشتی بر سر او میکوبد که شنواییاش صدمه میبیند. سرانجام سلطان محمود پس از آگاه شدن از مقام علمی و مذهبی او عذرخواهی میکند و برای دلجویی به او اموال زیادی میبخشد. اما شخص مزبور عذرخواهی و بخششهای سلطان را نمیپذیرد و میگوید: «روایت خبر از مصطفی علیهالسلام و وعظ دادن خلق به اجازت ملوک تعلقی نداشت و تو این سیاست خود وضع فرمودی.»^{۴}<br />
<br />
۳. محمد سلطانزاده، همان، ص ۴۲۳؛ ابوالفضل بیهقی، تاریخ بیهقی، ص ۲۵۰. ۴. ابن فندق، تاریخ بیهق، ص ۱۸۶؛ محمد سلطانزاده، همان، ص ۴۲۵.</div>Samei