https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85 آیات الاحکام - تاریخچهٔ نسخه‌ها 2026-06-21T05:10:40Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85&diff=5947&oldid=prev Samei در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۴ 2025-05-04T18:44:29Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آیات‌الاحکام، آیه‌هایی از قرآن (نزدیک پانصد آیه) که به‌طور مستقیم حکمی یا احکامی از مسایل فقهی را در بر دارند. در این آیات خلاف بسیاری از آیات قصص و امثال، که مسایل فقهی نیز از آنها استنباط می‌گردد، به‌صراحت از احکام فقهی سخن به میان است. اکثر آیات‌الاحکام، مدنی‌اند، نه مکّی. زیرا تنها پس از هجرت پیامبر از مکه به مدینه و تأسیس مدینه‌النبی، ایجاب و الزام مسلمانان به برگزاری رسمی مراسم دینی و پرداخت زکات و خمس و گزاردن حج و اجرای قصاص و حدود، امکان یافت. به ‌گفته جمعی از مفسّران شیعه، مانند سیّدهاشم بحرانی یک‌چهارم قرآن حدود و احکام است&lt;ref name=":0"&gt;بحرانی، سیّدهاشم. '''''البرهان فی تفسیر القرآن'''''. 1/21.&lt;/ref&gt;. در سوره‌های بزرگ‌تر قرآن مانند بقره، نساء، مائده و انعام نیز به بسیاری از احکام فقهی برمی‌خوریم. آیات الاحکام، مثلاً در باب‌ وضو، گاهی با قرائت‌های مختلف موجب اختلاف‌نظر و استنباط‌های گاهی ناهماهنگ فقیهان مذاهب مختلف سنّی و شیعه شده‌اند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آیات‌الاحکام، آیه‌هایی از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>قرآن<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(نزدیک پانصد آیه) که به‌طور مستقیم حکمی یا احکامی از مسایل فقهی را در بر دارند. در این آیات خلاف بسیاری از آیات قصص و امثال، که مسایل فقهی نیز از آنها استنباط می‌گردد، به‌صراحت از احکام فقهی سخن به میان است. اکثر آیات‌الاحکام، مدنی‌اند، نه مکّی. زیرا تنها پس از هجرت پیامبر از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مکه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مدینه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و تأسیس مدینه‌النبی، ایجاب و الزام مسلمانان به برگزاری رسمی مراسم دینی و پرداخت زکات و خمس و گزاردن حج و اجرای قصاص و حدود، امکان یافت. به ‌گفته جمعی از مفسّران شیعه، مانند سیّدهاشم بحرانی یک‌چهارم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>قرآن<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>حدود و احکام است&lt;ref name=":0"&gt;بحرانی، سیّدهاشم. '''''البرهان فی تفسیر القرآن'''''. 1/21.&lt;/ref&gt;. در سوره‌های بزرگ‌تر قرآن مانند بقره، نساء، مائده و انعام نیز به بسیاری از احکام فقهی برمی‌خوریم. آیات الاحکام، مثلاً در باب‌ وضو، گاهی با قرائت‌های مختلف موجب اختلاف‌نظر و استنباط‌های گاهی ناهماهنگ فقیهان مذاهب مختلف سنّی و شیعه شده‌اند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نخستین روزهای تشکیل حکومت اسلامی در مدینه، شماری از این آیه‌ها را پیامبر اسلام (ص) در پاسخ به برخی از پرسش‌های مسلمانان بیان می‌کرد. پس از رحلت پیامبر (ص)، آیات قرآنی ـ به‌عنوان «کتاب» ـ و قول و فعل و تقریر پیامبر در مذاهب اهل سنّت&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و قول و فعل و تقریر چهارده معصوم در مذهب شیعه به‌عنوان «سنّت»، راهگشای مسلمانان در برخورد با مسایل دینی بود، ولی پایه و بنیاد بیش‌تر این راهگشایی‌ها، آیات احکام قرآنی بوده است&lt;ref&gt;شهابی، محمود. '''''اصول فقه'''''. تهران: 1343، ص 1ـ60.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نخستین روزهای تشکیل حکومت اسلامی در مدینه، شماری از این آیه‌ها را پیامبر اسلام (ص) در پاسخ به برخی از پرسش‌های مسلمانان بیان می‌کرد. پس از رحلت پیامبر (ص)، آیات قرآنی ـ به‌عنوان «کتاب» ـ و قول و فعل و تقریر پیامبر در مذاهب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اهل سنت و جماعت|</ins>اهل سنّت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و قول و فعل و تقریر چهارده معصوم در مذهب شیعه به‌عنوان «سنّت»، راهگشای مسلمانان در برخورد با مسایل دینی بود، ولی پایه و بنیاد بیش‌تر این راهگشایی‌ها، آیات احکام قرآنی بوده است&lt;ref&gt;شهابی، محمود. '''''اصول فقه'''''. تهران: 1343، ص 1ـ60.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه آیات‌الاحکام، حکم وجوب گزاردن حج بر مسلمانان مستطیع برابر آیه (آل عمران، 92) است. افزون بر این‌گونه آیات‌الاحکام صریح، از آیه‌های قرآنی دیگر به‌طور غیرمستقیم می‌توان احکامی را استنباط کرد. این آیه‌ها بر دو گونه‌اند:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نمونه آیات‌الاحکام، حکم وجوب گزاردن حج بر مسلمانان مستطیع برابر آیه (آل عمران، 92) است. افزون بر این‌گونه آیات‌الاحکام صریح، از آیه‌های قرآنی دیگر به‌طور غیرمستقیم می‌توان احکامی را استنباط کرد. این آیه‌ها بر دو گونه‌اند:</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8">خط ۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>الف ـ آیه‌هایی که بدون پیوستن به آیات دیگر، مورد استنباط حکم قرار می‌گیرند، مانند استنباط درستی ازدواج کفار از آیه‌های «امرأه فرعون» (تحریم، 11) و «امرأته حماله‌الحطب (مسد، 4)؛  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>الف ـ آیه‌هایی که بدون پیوستن به آیات دیگر، مورد استنباط حکم قرار می‌گیرند، مانند استنباط درستی ازدواج کفار از آیه‌های «امرأه فرعون» (تحریم، 11) و «امرأته حماله‌الحطب (مسد، 4)؛  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ب ـ آیه‌هایی که به کمک آیه دیگر، منشأ استنباط حکم می‌گردند، مانند استنباطی که علی (ع) و ابن عباس درباره کمترین زمان بارداری زنان، از آیه «و حمله و فصاله ثلثون شهرا» (احقاف، 15) با آیه «و فصاله فی عامین» (لقمان، 14) به‌عمل آوردند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ب ـ آیه‌هایی که به کمک آیه دیگر، منشأ استنباط حکم می‌گردند، مانند استنباطی که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>علی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بن ابی طالب امیرالمومنین</ins>(ع)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|علی (ع)]] </ins>و ابن عباس درباره کمترین زمان بارداری زنان، از آیه «و حمله و فصاله ثلثون شهرا» (احقاف، 15) با آیه «و فصاله فی عامین» (لقمان، 14) به‌عمل آوردند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فقیهان و مفسران از دیرباز کتاب‌های بسیاری با عنوان آیات‌الاحکام گردآوری و تألیف کرده‌اند. ابن ندیم در فهرست، فصل مخصوصی به این کتاب‌ها اختصاص داده و طی آن از آیات‌الاحکام‌هایی اثر اسماعیل بن اسحاق قاضی، احمد بن معذل، ابوبکر رازی، محمّد بن ادریس شافعی، یحیی بن آدم، ابوثور ابراهیم بن خالد، داود بن علی و دیگران یاد کرده است&lt;ref&gt;ابن ندیم. '''''فهرست'''''. ترجمه محمّدرضا تجدد، ص 65.&lt;/ref&gt; امام محمّد بن ادریس شافعی (مکه 150 ق / فسطاط مصر 204 ق) یکی از ائمه مذاهب اربعه فقه اهل سنّت، مشهورترین مؤلف آیات‌الاحکام در تاریخ اسلام است که کتابی با عنوان احکام‌القرآن تألیف کرده است&lt;ref name=":0" /&gt;، امّا مؤلف الذریعه، محمّد بن سائب کلبی شیعی (وفات 146 ق) را نخستین مؤلف در موضوع آیات‌الاحکام می‌داند&lt;ref&gt;تهرانی، آقابزرگ. '''''الذریعه'''''. ج 1، ص 40ـ41، ج 4، ص 311.&lt;/ref&gt;. مؤلف کتاب تأسیس‌الشیعه نیز، همو را نخستین کس از دانشمندان اسلامی می‌داند که در این فن، کتابی نوشته است&lt;ref&gt;صدر، '''''تأسیس‌الشیعه'''''. ص 321ـ325.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>فقیهان و مفسران از دیرباز کتاب‌های بسیاری با عنوان آیات‌الاحکام گردآوری و تألیف کرده‌اند. ابن ندیم در فهرست، فصل مخصوصی به این کتاب‌ها اختصاص داده و طی آن از آیات‌الاحکام‌هایی اثر اسماعیل بن اسحاق قاضی، احمد بن معذل، ابوبکر رازی، محمّد بن ادریس شافعی، یحیی بن آدم، ابوثور ابراهیم بن خالد، داود بن علی و دیگران یاد کرده است&lt;ref&gt;ابن ندیم. '''''فهرست'''''. ترجمه محمّدرضا تجدد، ص 65.&lt;/ref&gt; امام محمّد بن ادریس شافعی (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مکه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>150 ق / فسطاط مصر 204 ق) یکی از ائمه مذاهب اربعه فقه اهل سنّت، مشهورترین مؤلف آیات‌الاحکام در تاریخ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>است که کتابی با عنوان احکام‌القرآن تألیف کرده است&lt;ref name=":0" /&gt;، امّا مؤلف الذریعه، محمّد بن سائب کلبی شیعی (وفات 146 ق) را نخستین مؤلف در موضوع آیات‌الاحکام می‌داند&lt;ref&gt;تهرانی، آقابزرگ. '''''الذریعه'''''. ج 1، ص 40ـ41، ج 4، ص 311.&lt;/ref&gt;. مؤلف کتاب تأسیس‌الشیعه نیز، همو را نخستین کس از دانشمندان اسلامی می‌داند که در این فن، کتابی نوشته است&lt;ref&gt;صدر، '''''تأسیس‌الشیعه'''''. ص 321ـ325.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مؤلفان آیات‌الاحکام‌ها، معمولاً دو شیوه ممتاز را در تدوین و تبویب آیات به‌کار می‌گرفته‌اند:   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مؤلفان آیات‌الاحکام‌ها، معمولاً دو شیوه ممتاز را در تدوین و تبویب آیات به‌کار می‌گرفته‌اند:   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ترتیب آیات بر پایه ترتیب سوره‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قرآن؛ </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ترتیب آیات بر پایه ترتیب سوره‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قرآن]]؛ </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ترتیب آیات براساس سنّت تبویب ابواب فقه که در سنّت تألیف کتب فقهی معهود است.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ترتیب آیات براساس سنّت تبویب ابواب فقه که در سنّت تألیف کتب فقهی معهود است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مؤلفان شیعی آیات‌الاحکام‌ها بیش‌تر از روش دوم، سود جسته‌اند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقه‌آلقرآن </del>قطب راوندی (وفات 573 ق)، کنزالعرفان فاضل مقداد و زبده‌البیان ملا احمد مقدس اردبیلی همه بر بنیاد همین روش دوم تألیف گشته‌اند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مؤلفان شیعی آیات‌الاحکام‌ها بیش‌تر از روش دوم، سود جسته‌اند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقه‌القرآن </ins>قطب راوندی (وفات 573 ق)، کنزالعرفان فاضل مقداد و زبده‌البیان ملا احمد مقدس اردبیلی همه بر بنیاد همین روش دوم تألیف گشته‌اند.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[قرآن]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[اهل سنت و جماعت]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سیدحسن امین</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سیدحسن امین</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]</ins></div></td></tr> </table> Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85&diff=2305&oldid=prev Samei در ‏۱۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۴۶ 2024-12-19T13:46:11Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۴۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''آیات‌الاحکام'''، </del>آیه‌هایی از قرآن (نزدیک پانصد آیه) که به‌طور مستقیم حکمی یا احکامی از مسایل فقهی را در بر دارند. در این آیات خلاف بسیاری از آیات قصص و امثال، که مسایل فقهی نیز از آنها استنباط می‌گردد، به‌صراحت از احکام فقهی سخن به میان است. اکثر آیات‌الاحکام، مدنی‌اند، نه مکّی. زیرا تنها پس از هجرت پیامبر از مکه به مدینه و تأسیس مدینه‌النبی، ایجاب و الزام مسلمانان به برگزاری رسمی مراسم دینی و پرداخت زکات و خمس و گزاردن حج و اجرای قصاص و حدود، امکان یافت. به ‌گفته جمعی از مفسّران شیعه، مانند سیّدهاشم بحرانی یک‌چهارم قرآن حدود و احکام است&lt;ref name=":0"&gt;بحرانی، سیّدهاشم. '''''البرهان فی تفسیر القرآن'''''. 1/21.&lt;/ref&gt;. در سوره‌های بزرگ‌تر قرآن مانند بقره، نساء، مائده و انعام نیز به بسیاری از احکام فقهی برمی‌خوریم. آیات الاحکام، مثلاً در باب‌ وضو، گاهی با قرائت‌های مختلف موجب اختلاف‌نظر و استنباط‌های گاهی ناهماهنگ فقیهان مذاهب مختلف سنّی و شیعه شده‌اند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیات‌الاحکام، </ins>آیه‌هایی از قرآن (نزدیک پانصد آیه) که به‌طور مستقیم حکمی یا احکامی از مسایل فقهی را در بر دارند. در این آیات خلاف بسیاری از آیات قصص و امثال، که مسایل فقهی نیز از آنها استنباط می‌گردد، به‌صراحت از احکام فقهی سخن به میان است. اکثر آیات‌الاحکام، مدنی‌اند، نه مکّی. زیرا تنها پس از هجرت پیامبر از مکه به مدینه و تأسیس مدینه‌النبی، ایجاب و الزام مسلمانان به برگزاری رسمی مراسم دینی و پرداخت زکات و خمس و گزاردن حج و اجرای قصاص و حدود، امکان یافت. به ‌گفته جمعی از مفسّران شیعه، مانند سیّدهاشم بحرانی یک‌چهارم قرآن حدود و احکام است&lt;ref name=":0"&gt;بحرانی، سیّدهاشم. '''''البرهان فی تفسیر القرآن'''''. 1/21.&lt;/ref&gt;. در سوره‌های بزرگ‌تر قرآن مانند بقره، نساء، مائده و انعام نیز به بسیاری از احکام فقهی برمی‌خوریم. آیات الاحکام، مثلاً در باب‌ وضو، گاهی با قرائت‌های مختلف موجب اختلاف‌نظر و استنباط‌های گاهی ناهماهنگ فقیهان مذاهب مختلف سنّی و شیعه شده‌اند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نخستین روزهای تشکیل حکومت اسلامی در مدینه، شماری از این آیه‌ها را پیامبر اسلام (ص) در پاسخ به برخی از پرسش‌های مسلمانان بیان می‌کرد. پس از رحلت پیامبر (ص)، آیات قرآنی ـ به‌عنوان «کتاب» ـ و قول و فعل و تقریر پیامبر در مذاهب اهل سنّت&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و قول و فعل و تقریر چهارده معصوم در مذهب شیعه به‌عنوان «سنّت»، راهگشای مسلمانان در برخورد با مسایل دینی بود، ولی پایه و بنیاد بیش‌تر این راهگشایی‌ها، آیات احکام قرآنی بوده است&lt;ref&gt;شهابی، محمود. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اصول فقه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: 1343، ص 1ـ60.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از نخستین روزهای تشکیل حکومت اسلامی در مدینه، شماری از این آیه‌ها را پیامبر اسلام (ص) در پاسخ به برخی از پرسش‌های مسلمانان بیان می‌کرد. پس از رحلت پیامبر (ص)، آیات قرآنی ـ به‌عنوان «کتاب» ـ و قول و فعل و تقریر پیامبر در مذاهب اهل سنّت&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و قول و فعل و تقریر چهارده معصوم در مذهب شیعه به‌عنوان «سنّت»، راهگشای مسلمانان در برخورد با مسایل دینی بود، ولی پایه و بنیاد بیش‌تر این راهگشایی‌ها، آیات احکام قرآنی بوده است&lt;ref&gt;شهابی، محمود. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اصول فقه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: 1343، ص 1ـ60.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیدحسن امین</ins></div></td></tr> </table> Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85&diff=2304&oldid=prev Samei در ‏۱۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۴۵ 2024-12-19T13:45:26Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۴۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيات‌الاحكام</del>'''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيه‌هايي </del>از قرآن (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نزديك </del>پانصد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيه</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>به‌طور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مستقيم حكمي يا احكامي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسايل فقهي </del>را در بر دارند. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين آيات </del>خلاف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسياري </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيات </del>قصص و امثال، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه مسايل فقهي نيز </del>از آنها استنباط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌گردد، </del>به‌صراحت از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احكام فقهي </del>سخن به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميان </del>است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اكثر آيات‌الاحكام، مدني‌اند، </del>نه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكّي</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زيرا </del>تنها پس از هجرت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيامبر </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكه </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدينه </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأسيس مدينه‌النبي، ايجاب </del>و الزام مسلمانان به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برگزاري رسمي </del>مراسم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديني </del>و پرداخت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زكات </del>و خمس و گزاردن حج و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجراي </del>قصاص و حدود، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امكان يافت</del>. به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌گفتة جمعي </del>از مفسّران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيعه، </del>مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سيّدهاشم بحراني يك‌چهارم </del>قرآن حدود و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احكام </del>است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;1&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوره‌هاي </del>بزرگ‌تر قرآن مانند بقره، نساء، مائده و انعام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسياري </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احكام فقهي برمي‌خوريم</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيات الاحكام، </del>مثلاً در باب‌ وضو، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گاهي </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قرائت‌هاي </del>مختلف موجب اختلاف‌نظر و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استنباط‌هاي گاهي </del>ناهماهنگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقيهان </del>مذاهب مختلف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنّي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيعه </del>شده‌اند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیات‌الاحکام</ins>'''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیه‌هایی </ins>از قرآن (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نزدیک </ins>پانصد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیه</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>به‌طور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مستقیم حکمی یا احکامی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسایل فقهی </ins>را در بر دارند. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این آیات </ins>خلاف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسیاری </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیات </ins>قصص و امثال، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که مسایل فقهی نیز </ins>از آنها استنباط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گردد، </ins>به‌صراحت از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احکام فقهی </ins>سخن به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میان </ins>است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اکثر آیات‌الاحکام، مدنی‌اند، </ins>نه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکّی</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیرا </ins>تنها پس از هجرت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیامبر </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکه </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدینه </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأسیس مدینه‌النبی، ایجاب </ins>و الزام مسلمانان به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برگزاری رسمی </ins>مراسم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دینی </ins>و پرداخت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زکات </ins>و خمس و گزاردن حج و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجرای </ins>قصاص و حدود، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امکان یافت</ins>. به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌گفته جمعی </ins>از مفسّران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیعه، </ins>مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیّدهاشم بحرانی یک‌چهارم </ins>قرآن حدود و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احکام </ins>است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref name=":0"</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بحرانی، سیّدهاشم. '''''البرهان فی تفسیر القرآن'''''. </ins>1<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/21.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوره‌های </ins>بزرگ‌تر قرآن مانند بقره، نساء، مائده و انعام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسیاری </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احکام فقهی برمی‌خوریم</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیات الاحکام، </ins>مثلاً در باب‌ وضو، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گاهی </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قرائت‌های </ins>مختلف موجب اختلاف‌نظر و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استنباط‌های گاهی </ins>ناهماهنگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقیهان </ins>مذاهب مختلف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سنّی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیعه </ins>شده‌اند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستين روزهاي تشكيل حكومت اسلامي </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدينه، شماري </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين آيه‌ها </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيامبر </del>اسلام (ص) در پاسخ به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرسش‌هاي </del>مسلمانان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيان مي‌كرد</del>. پس از رحلت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيامبر </del>(ص)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيات قرآني </del>ـ به‌عنوان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«كتاب» </del>ـ و قول و فعل و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقرير پيامبر </del>در مذاهب اهل سنّت&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و قول و فعل و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقرير </del>چهارده معصوم در مذهب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيعه </del>به‌عنوان «سنّت»، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">راهگشاي </del>مسلمانان در برخورد با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسايل ديني </del>بود، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ولي پايه </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنياد بيش‌تر اين راهگشايي‌ها، آيات احكام قرآني </del>بوده است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستین روزهای تشکیل حکومت اسلامی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدینه، شماری </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این آیه‌ها </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیامبر </ins>اسلام (ص) در پاسخ به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرسش‌های </ins>مسلمانان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیان می‌کرد</ins>. پس از رحلت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیامبر </ins>(ص)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیات قرآنی </ins>ـ به‌عنوان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«کتاب» </ins>ـ و قول و فعل و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقریر پیامبر </ins>در مذاهب اهل سنّت&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و قول و فعل و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقریر </ins>چهارده معصوم در مذهب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیعه </ins>به‌عنوان «سنّت»، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">راهگشای </ins>مسلمانان در برخورد با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسایل دینی </ins>بود، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ولی پایه </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنیاد بیش‌تر این راهگشایی‌ها، آیات احکام قرآنی </ins>بوده است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شهابی، محمود. '''''اصول فقه'''''. تهران: 1343، ص 1ـ60.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمونة آيات‌الاحكام، حكم </del>وجوب گزاردن حج بر مسلمانان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مستطيع </del>برابر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آية </del>(آل عمران، 92) است. افزون بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين‌گونه آيات‌الاحكام صريح، </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيه‌هاي قرآني ديگر </del>به‌طور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غيرمستقيم مي‌توان احكامي </del>را استنباط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين آيه‌ها </del>بر دو گونه‌اند:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمونه آیات‌الاحکام، حکم </ins>وجوب گزاردن حج بر مسلمانان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مستطیع </ins>برابر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیه </ins>(آل عمران، 92) است. افزون بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این‌گونه آیات‌الاحکام صریح، </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیه‌های قرآنی دیگر </ins>به‌طور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غیرمستقیم می‌توان احکامی </ins>را استنباط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این آیه‌ها </ins>بر دو گونه‌اند:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>الف ـ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيه‌هايي كه </del>بدون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيوستن </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيات ديگر، </del>مورد استنباط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكم </del>قرار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌گيرند، </del>مانند استنباط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درستي </del>ازدواج <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كفار </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيه‌هاي «امرأة </del>فرعون» (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحريم، </del>11) و «امرأته <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمالة‌الحطب </del>(مسد، 4)؛  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>الف ـ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیه‌هایی که </ins>بدون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیوستن </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیات دیگر، </ins>مورد استنباط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکم </ins>قرار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌گیرند، </ins>مانند استنباط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درستی </ins>ازدواج <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کفار </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیه‌های «امرأه </ins>فرعون» (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحریم، </ins>11) و «امرأته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حماله‌الحطب </ins>(مسد، 4)؛  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ب ـ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيه‌هايي كه </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كمك آية ديگر، </del>منشأ استنباط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكم مي‌گردند، </del>مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استنباطي كه علي </del>(ع) و ابن عباس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارة كمترين </del>زمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بارداري </del>زنان، از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آية </del>«و حمله و فصاله ثلثون شهرا» (احقاف، 15) با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آية </del>«و فصاله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">في عامين» </del>(لقمان، 14) به‌عمل آوردند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ب ـ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیه‌هایی که </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کمک آیه دیگر، </ins>منشأ استنباط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکم می‌گردند، </ins>مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استنباطی که علی </ins>(ع) و ابن عباس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره کمترین </ins>زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بارداری </ins>زنان، از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیه </ins>«و حمله و فصاله ثلثون شهرا» (احقاف، 15) با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیه </ins>«و فصاله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فی عامین» </ins>(لقمان، 14) به‌عمل آوردند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقيهان </del>و مفسران از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديرباز كتاب‌هاي بسياري </del>با عنوان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيات‌الاحكام گردآوري </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأليف كرده‌اند</del>. ابن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نديم </del>در فهرست، فصل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مخصوصي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين كتاب‌ها </del>اختصاص داده و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طي </del>آن از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيات‌الاحكام‌هايي </del>اثر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعيل </del>بن اسحاق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاضي، </del>احمد بن معذل، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوبكر رازي، </del>محمّد بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادريس شافعي، يحيي </del>بن آدم، ابوثور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابراهيم </del>بن خالد، داود بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگران ياد كرده </del>است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; امام محمّد بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادريس شافعي </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكه </del>150 ق / فسطاط مصر 204 ق) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يكي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ائمة </del>مذاهب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اربعة </del>فقه اهل سنّت، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشهورترين </del>مؤلف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيات‌الاحكام </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاريخ </del>اسلام است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه كتابي </del>با عنوان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احكام‌القرآن تأليف كرده </del>است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;sup&gt;1</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; امّا مؤلف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الذريعه، </del>محمّد بن سائب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كلبي شيعي </del>(وفات 146 ق) را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستين </del>مؤلف در موضوع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيات‌الاحكام مي‌داند.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; مؤلف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب تأسيس‌الشيعه نيز، </del>همو را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستين كس </del>از دانشمندان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامي مي‌داند كه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>فن، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتابي </del>نوشته است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقیهان </ins>و مفسران از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیرباز کتاب‌های بسیاری </ins>با عنوان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیات‌الاحکام گردآوری </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تألیف کرده‌اند</ins>. ابن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ندیم </ins>در فهرست، فصل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مخصوصی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این کتاب‌ها </ins>اختصاص داده و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طی </ins>آن از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیات‌الاحکام‌هایی </ins>اثر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعیل </ins>بن اسحاق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاضی، </ins>احمد بن معذل، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوبکر رازی، </ins>محمّد بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادریس شافعی، یحیی </ins>بن آدم، ابوثور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابراهیم </ins>بن خالد، داود بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگران یاد کرده </ins>است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابن ندیم. '''''فهرست'''''. ترجمه محمّدرضا تجدد، ص 65.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt; امام محمّد بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادریس شافعی </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکه </ins>150 ق / فسطاط مصر 204 ق) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ائمه </ins>مذاهب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اربعه </ins>فقه اهل سنّت، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشهورترین </ins>مؤلف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیات‌الاحکام </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ </ins>اسلام است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که کتابی </ins>با عنوان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احکام‌القرآن تألیف کرده </ins>است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref name=":0" </ins>/&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">، </ins>امّا مؤلف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الذریعه، </ins>محمّد بن سائب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کلبی شیعی </ins>(وفات 146 ق) را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستین </ins>مؤلف در موضوع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیات‌الاحکام می‌داند</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهرانی، آقابزرگ. '''''الذریعه'''''. ج 1، ص 40ـ41، ج 4، ص 311.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>مؤلف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب تأسیس‌الشیعه نیز، </ins>همو را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستین کس </ins>از دانشمندان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی می‌داند که </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>فن، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتابی </ins>نوشته است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صدر، '''''تأسیس‌الشیعه'''''. ص 321ـ325.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مؤلفان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيات‌الاحكام‌ها، </del>معمولاً دو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيوة </del>ممتاز را در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تدوين </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبويب آيات به‌كار مي‌گرفته‌اند</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1ـ ترتيب آيات بر پاية ترتيب سوره‌هاي قرآن؛ 2ـ ترتيب آيات براساس سنّت تبويب ابواب فقه كه در سنّت تأليف كتب فقهي معهود است. مؤلفان شيعي آيات‌الاحكام‌ها بيش‌تر از روش دوم، سود جسته‌اند. فقه‌آلقرآن قطب راوندي (وفات 573 ق)، كنزالعرفان فاضل مقداد و زبدة‌البيان ملا احمد مقدس اردبيلي همه بر بنياد همين روش دوم تأليف گشته‌اند. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مؤلفان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیات‌الاحکام‌ها، </ins>معمولاً دو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیوه </ins>ممتاز را در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تدوین </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبویب آیات به‌کار می‌گرفته‌اند</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ترتیب آیات بر پایه ترتیب سوره‌های قرآن؛ </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ترتیب آیات براساس سنّت تبویب ابواب فقه که در سنّت تألیف کتب فقهی معهود است. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># بحراني، سيّدهاشم</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''البرهان في تفسير القرآن'''''. 1/21.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مؤلفان شیعی آیات‌الاحکام‌ها بیش‌تر از روش دوم، سود جسته‌اند</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقه‌آلقرآن قطب راوندی (وفات 573 ق)، کنزالعرفان فاضل مقداد و زبده‌البیان ملا احمد مقدس اردبیلی همه بر بنیاد همین روش دوم تألیف گشته‌اند</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># شهابي، محمود. '''''اصول فقه'''''. تهران: 1343، ص 1ـ60.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># ابن نديم. '''''فهرست'''''. ترجمة محمّدرضا تجدد، ص 65.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># همان‌جا، ص 65</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># تهراني، آقابزرگ. '''''الذريعه'''''. ج 1، ص 40ـ41، ج 4، ص 311.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># صدر، '''''تأسيس‌الشيعه'''''. ص 321ـ325. سیدحسن امین</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table> Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85&diff=99&oldid=prev Samei: صفحه‌ای تازه حاوی « '''آيات‌الاحكام'''، آيه‌هايي از قرآن (نزديك پانصد آيه) كه به‌طور مستقيم حكمي يا احكامي از مسايل فقهي را در بر دارند. در اين آيات خلاف بسياري از آيات قصص و امثال، كه مسايل فقهي نيز از آنها استنباط مي‌گردد، به‌صراحت از احكام فقهي سخن به ميان است....» ایجاد کرد 2024-08-07T05:36:56Z <p>صفحه‌ای تازه حاوی « &#039;&#039;&#039;آيات‌الاحكام&#039;&#039;&#039;، آيه‌هايي از قرآن (نزديك پانصد آيه) كه به‌طور مستقيم حكمي يا احكامي از مسايل فقهي را در بر دارند. در اين آيات خلاف بسياري از آيات قصص و امثال، كه مسايل فقهي نيز از آنها استنباط مي‌گردد، به‌صراحت از احكام فقهي سخن به ميان است....» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div><br /> &#039;&#039;&#039;آيات‌الاحكام&#039;&#039;&#039;، آيه‌هايي از قرآن (نزديك پانصد آيه) كه به‌طور مستقيم حكمي يا احكامي از مسايل فقهي را در بر دارند. در اين آيات خلاف بسياري از آيات قصص و امثال، كه مسايل فقهي نيز از آنها استنباط مي‌گردد، به‌صراحت از احكام فقهي سخن به ميان است. اكثر آيات‌الاحكام، مدني‌اند، نه مكّي. زيرا تنها پس از هجرت پيامبر از مكه به مدينه و تأسيس مدينه‌النبي، ايجاب و الزام مسلمانان به برگزاري رسمي مراسم ديني و پرداخت زكات و خمس و گزاردن حج و اجراي قصاص و حدود، امكان يافت. به ‌گفتة جمعي از مفسّران شيعه، مانند سيّدهاشم بحراني يك‌چهارم قرآن حدود و احكام است. &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; در سوره‌هاي بزرگ‌تر قرآن مانند بقره، نساء، مائده و انعام نيز به بسياري از احكام فقهي برمي‌خوريم. آيات الاحكام، مثلاً در باب‌ وضو، گاهي با قرائت‌هاي مختلف موجب اختلاف‌نظر و استنباط‌هاي گاهي ناهماهنگ فقيهان مذاهب مختلف سنّي و شيعه شده‌اند.<br /> <br /> از نخستين روزهاي تشكيل حكومت اسلامي در مدينه، شماري از اين آيه‌ها را پيامبر اسلام (ص) در پاسخ به برخي از پرسش‌هاي مسلمانان بيان مي‌كرد. پس از رحلت پيامبر (ص)، آيات قرآني ـ به‌عنوان «كتاب» ـ و قول و فعل و تقرير پيامبر در مذاهب اهل سنّت&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و قول و فعل و تقرير چهارده معصوم در مذهب شيعه به‌عنوان «سنّت»، راهگشاي مسلمانان در برخورد با مسايل ديني بود، ولي پايه و بنياد بيش‌تر اين راهگشايي‌ها، آيات احكام قرآني بوده است.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;<br /> <br /> نمونة آيات‌الاحكام، حكم وجوب گزاردن حج بر مسلمانان مستطيع برابر آية (آل عمران، 92) است. افزون بر اين‌گونه آيات‌الاحكام صريح، از آيه‌هاي قرآني ديگر به‌طور غيرمستقيم مي‌توان احكامي را استنباط كرد. اين آيه‌ها بر دو گونه‌اند:<br /> <br /> الف ـ آيه‌هايي كه بدون پيوستن به آيات ديگر، مورد استنباط حكم قرار مي‌گيرند، مانند استنباط درستي ازدواج كفار از آيه‌هاي «امرأة فرعون» (تحريم، 11) و «امرأته حمالة‌الحطب (مسد، 4)؛  <br /> <br /> ب ـ آيه‌هايي كه به كمك آية ديگر، منشأ استنباط حكم مي‌گردند، مانند استنباطي كه علي (ع) و ابن عباس دربارة كمترين زمان بارداري زنان، از آية «و حمله و فصاله ثلثون شهرا» (احقاف، 15) با آية «و فصاله في عامين» (لقمان، 14) به‌عمل آوردند.<br /> <br /> فقيهان و مفسران از ديرباز كتاب‌هاي بسياري با عنوان آيات‌الاحكام گردآوري و تأليف كرده‌اند. ابن نديم در فهرست، فصل مخصوصي به اين كتاب‌ها اختصاص داده و طي آن از آيات‌الاحكام‌هايي اثر اسماعيل بن اسحاق قاضي، احمد بن معذل، ابوبكر رازي، محمّد بن ادريس شافعي، يحيي بن آدم، ابوثور ابراهيم بن خالد، داود بن علي و ديگران ياد كرده است.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; امام محمّد بن ادريس شافعي (مكه 150 ق / فسطاط مصر 204 ق) يكي از ائمة مذاهب اربعة فقه اهل سنّت، مشهورترين مؤلف آيات‌الاحكام در تاريخ اسلام است كه كتابي با عنوان احكام‌القرآن تأليف كرده است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; امّا مؤلف الذريعه، محمّد بن سائب كلبي شيعي (وفات 146 ق) را نخستين مؤلف در موضوع آيات‌الاحكام مي‌داند.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; مؤلف كتاب تأسيس‌الشيعه نيز، همو را نخستين كس از دانشمندان اسلامي مي‌داند كه در اين فن، كتابي نوشته است.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;<br /> <br /> مؤلفان آيات‌الاحكام‌ها، معمولاً دو شيوة ممتاز را در تدوين و تبويب آيات به‌كار مي‌گرفته‌اند: 1ـ ترتيب آيات بر پاية ترتيب سوره‌هاي قرآن؛ 2ـ ترتيب آيات براساس سنّت تبويب ابواب فقه كه در سنّت تأليف كتب فقهي معهود است. مؤلفان شيعي آيات‌الاحكام‌ها بيش‌تر از روش دوم، سود جسته‌اند. فقه‌آلقرآن قطب راوندي (وفات 573 ق)، كنزالعرفان فاضل مقداد و زبدة‌البيان ملا احمد مقدس اردبيلي همه بر بنياد همين روش دوم تأليف گشته‌اند. <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> # بحراني، سيّدهاشم. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;البرهان في تفسير القرآن&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. 1/21.<br /> # شهابي، محمود. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اصول فقه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: 1343، ص 1ـ60.<br /> # ابن نديم. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فهرست&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة محمّدرضا تجدد، ص 65.<br /> # همان‌جا، ص 65.<br /> # تهراني، آقابزرگ. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;الذريعه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 1، ص 40ـ41، ج 4، ص 311.<br /> # صدر، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تأسيس‌الشيعه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ص 321ـ325. سیدحسن امین</div> Samei