https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B3%DB%8C 2026-08-06T22:46:31Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B3%DB%8C&diff=6621&oldid=prev 2025-05-06T19:46:42Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۴۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قوانین آیین دادرسی بنابر نوع مراجع رسیدگی و ماهیت حق و دعوی مورد دادخواست به آیین دادرسی مدنی، کیفری، تجاری و اداری تقسیم می‌شود و هر بخش از این قوانین با توجه به این‌که از قواعد آمره یا مخیّره (قوانین متضمن منافع افراد» باشد، جزء حقوق خصوصی یا عمومی به‌شمار می‌آید. بر این مبنا، قوانین مربوط به سازمان قضایی و صلاحیت ذاتی دادگاه‌ها و نیز قوانین مشتمل بر مبانی کلی رسیدگی به دعاوی و اجرای احکام از حقوق عمومی‌ست، و قوانین مربوط به صلاحیت نسبی محاکم و پاره‌یی از عملیات اجرایی از حقوق خصوصی شمرده می‌شود. از سوی دیگر، در این باب که آیا قوانین آیین دادرسی عطف به ماسبق می‌کند (قوانین شکلی) یا نسبت به ماقبل اثر ندارد (قوانین ماهوی)، گفت‌وگو است؛ در این‌باره گفته شده: قوانین آیین دادرسی به‌طور کلی و قوانین مربوط به سازمان قضایی و صلاحیت محاکم بالاخص (در صورتی‌که در قانون تصریحی نباشد) نسبت به دعاوی طرح‌شده در گذشته اثر دارد، اما آن بخش از قوانین آیین دادرسی که جنبه ماهوی دارد و اجرای آن‌ها حقوق ثابته افراد را مخدوش می‌سازد، عطف به ماسبق نمی‌کند.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قوانین آیین دادرسی بنابر نوع مراجع رسیدگی و ماهیت حق و دعوی مورد دادخواست به آیین دادرسی مدنی، کیفری، تجاری و اداری تقسیم می‌شود و هر بخش از این قوانین با توجه به این‌که از قواعد آمره یا مخیّره (قوانین متضمن منافع افراد» باشد، جزء حقوق خصوصی یا عمومی به‌شمار می‌آید. بر این مبنا، قوانین مربوط به سازمان قضایی و صلاحیت ذاتی دادگاه‌ها و نیز قوانین مشتمل بر مبانی کلی رسیدگی به دعاوی و اجرای احکام از حقوق عمومی‌ست، و قوانین مربوط به صلاحیت نسبی محاکم و پاره‌یی از عملیات اجرایی از حقوق خصوصی شمرده می‌شود. از سوی دیگر، در این باب که آیا قوانین آیین دادرسی عطف به ماسبق می‌کند (قوانین شکلی) یا نسبت به ماقبل اثر ندارد (قوانین ماهوی)، گفت‌وگو است؛ در این‌باره گفته شده: قوانین آیین دادرسی به‌طور کلی و قوانین مربوط به سازمان قضایی و صلاحیت محاکم بالاخص (در صورتی‌که در قانون تصریحی نباشد) نسبت به دعاوی طرح‌شده در گذشته اثر دارد، اما آن بخش از قوانین آیین دادرسی که جنبه ماهوی دارد و اجرای آن‌ها حقوق ثابته افراد را مخدوش می‌سازد، عطف به ماسبق نمی‌کند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع حقوقی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلام، </del>میان حقوق عمومی و حقوق خصوصی و میان آیین دادرسی و قوانین ماهوی تمایزی دیده نمی‌شود و در کتب فقهی، باب قضا بی‌هیچ امتیازی در ردیف سایر قواعد مدنی آمده است و محاکم اسلامی به همه دعاوی، اعم از مدنی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کیفری، </del>رسیدگی می‌کردند و تنها تفاوتی که میان دعاوی می‌نهادند، براساس حق الله و حق الناس بود.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع حقوقی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اسلام]]، </ins>میان حقوق عمومی و حقوق خصوصی و میان آیین دادرسی و قوانین ماهوی تمایزی دیده نمی‌شود و در کتب فقهی، باب قضا بی‌هیچ امتیازی در ردیف سایر قواعد مدنی آمده است و محاکم اسلامی به همه دعاوی، اعم از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[حقوق </ins>مدنی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|مدنی]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[حقوق جزا|کیفری]]، </ins>رسیدگی می‌کردند و تنها تفاوتی که میان دعاوی می‌نهادند، براساس حق الله و حق الناس بود.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[حقوق اداری]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[حقوق جزا]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[حقوق مدنی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[حقوق]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سیدمصطفی محقق داماد در: دایره‌المعارف بزرگ اسلامی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>سیدمصطفی محقق داماد در: دایره‌المعارف بزرگ اسلامی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص‌کننده: سیدحسن امین</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص‌کننده: سیدحسن امین</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B3%DB%8C&diff=2319&oldid=prev 2024-12-19T14:20:24Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۲۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''آيين دادرسي'''، يا </del>اصول <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محاكمات، </del>مجموع مقررات مربوط به سازمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قضايي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صلاحيت ذاتي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نسبي </del>دادگاه‌ها و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشريفاتي كه بايد </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوي </del>اصحاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعوي </del>در مقام مراجعه به دادگاه‌ها و از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوي </del>قضات و مأموران وابسته به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشكيلات قضايي </del>به هنگام طرح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعوي </del>تا ختم آن و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجراي حكم مَرعي </del>گردد. در مناع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقهي، </del>اصطلاحات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آداب‌الحُكّام، </del>آداب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">القاضي، </del>آداب القضا، آداب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">القضاة، </del>ادب القضاء، طرق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الحكميه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مفهومي نزديك </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيين دادرسي به‌كار </del>رفته است. به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفتة برخي </del>از پژوهشگران، اصطلاح طرق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الحكم </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب‌هاي فقهي «دقيقاً به‌معني آيين دادرسي </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدني </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كيفري</del>)» و اصطلاح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طريق القاضي «دقيقاً </del>در مورد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادلة </del>اثبات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعوي </del>و گردش آن‌ها در امر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسيدگي </del>دادگاه» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌كار </del>رفته است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیین دادرسی، یا </ins>اصول <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محاکمات، </ins>مجموع مقررات مربوط به سازمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قضایی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صلاحیت ذاتی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نسبی </ins>دادگاه‌ها و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشریفاتی که باید </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوی </ins>اصحاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعوی </ins>در مقام مراجعه به دادگاه‌ها و از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوی </ins>قضات و مأموران وابسته به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشکیلات قضایی </ins>به هنگام طرح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعوی </ins>تا ختم آن و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجرای حکم مَرعی </ins>گردد. در مناع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقهی، </ins>اصطلاحات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آداب‌الحُکّام، </ins>آداب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">القاضی، </ins>آداب القضا، آداب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">القضاه، </ins>ادب القضاء، طرق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الحکمیه </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مفهومی نزدیک </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیین دادرسی به‌کار </ins>رفته است. به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفته برخی </ins>از پژوهشگران، اصطلاح طرق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الحکم </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب‌های فقهی «دقیقاً به‌معنی آیین دادرسی </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدنی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کیفری</ins>)» و اصطلاح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طریق القاضی «دقیقاً </ins>در مورد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادله </ins>اثبات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعوی </ins>و گردش آن‌ها در امر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسیدگی </ins>دادگاه» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">به‌کار </ins>رفته است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانين آيين دادرسي </del>بنابر نوع مراجع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسيدگي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماهيت </del>حق و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعوي </del>مورد دادخواست به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيين دادرسي مدني، كيفري، تجاري </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اداري تقسيم مي‌شود </del>و هر بخش از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين قوانين </del>با توجه به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين‌كه </del>از قواعد آمره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا مخيّره </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانين </del>متضمن منافع افراد» باشد، جزء حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خصوصي يا عمومي </del>به‌شمار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌آيد</del>. بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>مبنا، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانين </del>مربوط به سازمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قضايي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صلاحيت ذاتي </del>دادگاه‌ها و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز قوانين </del>مشتمل بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مباني كلي رسيدگي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعاوي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجراي احكام </del>از حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عمومي‌ست، </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانين </del>مربوط به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صلاحيت نسبي محاكم </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاره‌يي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عمليات اجرايي </del>از حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خصوصي </del>شمرده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌شود</del>. از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوي ديگر، </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>باب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه آيا قوانين آيين دادرسي </del>عطف به ماسبق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌كند </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانين شكلي</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا </del>نسبت به ماقبل اثر ندارد (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانين ماهوي</del>)، گفت‌وگو است؛ در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين‌باره </del>گفته شده: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانين آيين دادرسي </del>به‌طور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كلي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانين </del>مربوط به سازمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قضايي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صلاحيت محاكم </del>بالاخص (در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صورتي‌كه </del>در قانون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تصريحي </del>نباشد) نسبت به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعاوي </del>طرح‌شده در گذشته اثر دارد، اما آن بخش از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانين آيين دادرسي كه جنبة ماهوي </del>دارد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجراي </del>آن‌ها حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ثابتة </del>افراد را مخدوش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌سازد، </del>عطف به ماسبق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمي‌كند</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانین آیین دادرسی </ins>بنابر نوع مراجع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسیدگی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ماهیت </ins>حق و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعوی </ins>مورد دادخواست به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیین دادرسی مدنی، کیفری، تجاری </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اداری تقسیم می‌شود </ins>و هر بخش از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این قوانین </ins>با توجه به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این‌که </ins>از قواعد آمره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا مخیّره </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانین </ins>متضمن منافع افراد» باشد، جزء حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خصوصی یا عمومی </ins>به‌شمار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌آید</ins>. بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>مبنا، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانین </ins>مربوط به سازمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قضایی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صلاحیت ذاتی </ins>دادگاه‌ها و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز قوانین </ins>مشتمل بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مبانی کلی رسیدگی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعاوی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجرای احکام </ins>از حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عمومی‌ست، </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانین </ins>مربوط به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صلاحیت نسبی محاکم </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاره‌یی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عملیات اجرایی </ins>از حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خصوصی </ins>شمرده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌شود</ins>. از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوی دیگر، </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>باب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که آیا قوانین آیین دادرسی </ins>عطف به ماسبق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌کند </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانین شکلی</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا </ins>نسبت به ماقبل اثر ندارد (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانین ماهوی</ins>)، گفت‌وگو است؛ در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این‌باره </ins>گفته شده: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانین آیین دادرسی </ins>به‌طور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کلی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانین </ins>مربوط به سازمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قضایی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صلاحیت محاکم </ins>بالاخص (در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صورتی‌که </ins>در قانون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تصریحی </ins>نباشد) نسبت به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعاوی </ins>طرح‌شده در گذشته اثر دارد، اما آن بخش از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانین آیین دادرسی که جنبه ماهوی </ins>دارد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجرای </ins>آن‌ها حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ثابته </ins>افراد را مخدوش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌سازد، </ins>عطف به ماسبق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمی‌کند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حقوقي </del>اسلام، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميان </del>حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عمومي </del>و حقوق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خصوصي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميان آيين دادرسي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانين ماهوي تمايزي ديده نمي‌شود </del>و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتب فقهي، </del>باب قضا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بي‌هيچ امتيازي </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رديف ساير </del>قواعد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدني </del>آمده است و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محاكم اسلامي </del>به همه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعاوي، </del>اعم از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدني </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كيفري، رسيدگي مي‌كردند </del>و تنها <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تفاوتي كه ميان دعاوي مي‌نهادند، </del>براساس حق الله و حق الناس بود.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حقوقی </ins>اسلام، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میان </ins>حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عمومی </ins>و حقوق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خصوصی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میان آیین دادرسی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوانین ماهوی تمایزی دیده نمی‌شود </ins>و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتب فقهی، </ins>باب قضا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بی‌هیچ امتیازی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ردیف سایر </ins>قواعد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدنی </ins>آمده است و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محاکم اسلامی </ins>به همه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دعاوی، </ins>اعم از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدنی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کیفری، رسیدگی می‌کردند </ins>و تنها <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تفاوتی که میان دعاوی می‌نهادند، </ins>براساس حق الله و حق الناس بود.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مآخذ:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins>مآخذ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیدمصطفی محقق داماد در</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایره‌المعارف بزرگ اسلامی</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیدمصطفی محقق داماد در: دايره‌المعارف بزرگ اسلامي</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص‌کننده: سیدحسن امین</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص‌کننده: سیدحسن امین</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%B3%DB%8C&diff=96&oldid=prev 2024-08-07T05:33:53Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;آيين دادرسي&#039;&#039;&#039;، يا اصول محاكمات، مجموع مقررات مربوط به سازمان قضايي و صلاحيت ذاتي و نسبي دادگاه‌ها و تشريفاتي كه بايد از سوي اصحاب دعوي در مقام مراجعه به دادگاه‌ها و از سوي قضات و مأموران وابسته به تشكيلات قضايي به هنگام طرح دعوي تا ختم آن و...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;آيين دادرسي&#039;&#039;&#039;، يا اصول محاكمات، مجموع مقررات مربوط به سازمان قضايي و صلاحيت ذاتي و نسبي دادگاه‌ها و تشريفاتي كه بايد از سوي اصحاب دعوي در مقام مراجعه به دادگاه‌ها و از سوي قضات و مأموران وابسته به تشكيلات قضايي به هنگام طرح دعوي تا ختم آن و اجراي حكم مَرعي گردد. در مناع فقهي، اصطلاحات آداب‌الحُكّام، آداب القاضي، آداب القضا، آداب القضاة، ادب القضاء، طرق الحكميه در مفهومي نزديك به آيين دادرسي به‌كار رفته است. به گفتة برخي از پژوهشگران، اصطلاح طرق الحكم در كتاب‌هاي فقهي «دقيقاً به‌معني آيين دادرسي (مدني و كيفري)» و اصطلاح طريق القاضي «دقيقاً در مورد ادلة اثبات دعوي و گردش آن‌ها در امر رسيدگي دادگاه» به‌كار رفته است.<br /> <br /> قوانين آيين دادرسي بنابر نوع مراجع رسيدگي و ماهيت حق و دعوي مورد دادخواست به آيين دادرسي مدني، كيفري، تجاري و اداري تقسيم مي‌شود و هر بخش از اين قوانين با توجه به اين‌كه از قواعد آمره يا مخيّره (قوانين متضمن منافع افراد» باشد، جزء حقوق خصوصي يا عمومي به‌شمار مي‌آيد. بر اين مبنا، قوانين مربوط به سازمان قضايي و صلاحيت ذاتي دادگاه‌ها و نيز قوانين مشتمل بر مباني كلي رسيدگي به دعاوي و اجراي احكام از حقوق عمومي‌ست، و قوانين مربوط به صلاحيت نسبي محاكم و پاره‌يي از عمليات اجرايي از حقوق خصوصي شمرده مي‌شود. از سوي ديگر، در اين باب كه آيا قوانين آيين دادرسي عطف به ماسبق مي‌كند (قوانين شكلي) يا نسبت به ماقبل اثر ندارد (قوانين ماهوي)، گفت‌وگو است؛ در اين‌باره گفته شده: قوانين آيين دادرسي به‌طور كلي و قوانين مربوط به سازمان قضايي و صلاحيت محاكم بالاخص (در صورتي‌كه در قانون تصريحي نباشد) نسبت به دعاوي طرح‌شده در گذشته اثر دارد، اما آن بخش از قوانين آيين دادرسي كه جنبة ماهوي دارد و اجراي آن‌ها حقوق ثابتة افراد را مخدوش مي‌سازد، عطف به ماسبق نمي‌كند.<br /> <br /> در منابع حقوقي اسلام، ميان حقوق عمومي و حقوق خصوصي و ميان آيين دادرسي و قوانين ماهوي تمايزي ديده نمي‌شود و در كتب فقهي، باب قضا بي‌هيچ امتيازي در رديف ساير قواعد مدني آمده است و محاكم اسلامي به همه دعاوي، اعم از مدني و كيفري، رسيدگي مي‌كردند و تنها تفاوتي كه ميان دعاوي مي‌نهادند، براساس حق الله و حق الناس بود.<br /> <br /> مآخذ:<br /> <br /> سیدمصطفی محقق داماد در: دايره‌المعارف بزرگ اسلامي<br /> <br /> تلخیص‌کننده: سیدحسن امین</div>

Samei