https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87 2026-06-21T11:25:34Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&diff=10337&oldid=prev 2025-06-09T23:52:02Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۵۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آیین نامه'''، ‌عنوان کتاب‌ها و رسالاتی به زبان پهلوی درباره آداب و رسوم دربار، مراتب و مقامات بزرگان دولت و نمایندگان طبقات اجتماعی، ‌قواعد و رسوم بازی‌ها و سرگرمی‌ها، آداب جنگ،‌ آیین‌های برگزاری جشن‌های ایرانی و موضوعات دینی‌، همراه با ذکر اسطوره‌ها، داستان‌ها، لطیفه‌ها و سخنان حکمت‌آمیز. هیچ یک از این آیین‌نامه‌ها به تمامی بر جای نمانده است، اما برخی از آنها که جنبه غیردینی داشته، در قرون اولیه اسلامی به عربی برگردان شده است. مشهورترین آنها آیین‌نامه‌ای بوده که مسعودی از آن با عنوان ''کتاب الرسوم'' یاد می‌کند، این کتاب با «گاهنامه» (جدول مناصب دولتی [[ساسانیان|دوره ساسانی]]) همراه بوده است. همین اثر را ظاهراً عبدالله بن مقفع به [[عربی]] برگردانیده بوده است. این کتاب که از آن آثاری باز نمانده، به ویژه در نظر مؤلفان کتاب‌های تاریخ و ادب دوران اسلامی اهمیت بسیار داشته و ابن ندیم از آن پس از «[[خدای نامه]]» یاد کرده است. احتمال می‌رود که این آیین‌نامه نیز مانند «[[خدای نامه]]» ترجمه‌ها و تحریرهای گوناگونی به [[عربی]] داشته است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آیین نامه'''، ‌عنوان کتاب‌ها و رسالاتی به زبان پهلوی درباره آداب و رسوم دربار، مراتب و مقامات بزرگان دولت و نمایندگان طبقات اجتماعی، ‌قواعد و رسوم بازی‌ها و سرگرمی‌ها، آداب جنگ،‌ آیین‌های برگزاری جشن‌های ایرانی و موضوعات دینی‌، همراه با ذکر اسطوره‌ها، داستان‌ها، لطیفه‌ها و سخنان حکمت‌آمیز. هیچ یک از این آیین‌نامه‌ها به تمامی بر جای نمانده است، اما برخی از آنها که جنبه غیردینی داشته، در قرون اولیه اسلامی به عربی برگردان شده است. مشهورترین آنها آیین‌نامه‌ای بوده که مسعودی از آن با عنوان ''کتاب الرسوم'' یاد می‌کند، این کتاب با «گاهنامه» (جدول مناصب دولتی [[ساسانیان|دوره ساسانی]]) همراه بوده است. همین اثر را ظاهراً <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[روزبه ابن مقفع|</ins>عبدالله بن مقفع<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به [[عربی]] برگردانیده بوده است. این کتاب که از آن آثاری باز نمانده، به ویژه در نظر مؤلفان کتاب‌های تاریخ و ادب دوران اسلامی اهمیت بسیار داشته و ابن ندیم از آن پس از «[[خدای نامه]]» یاد کرده است. احتمال می‌رود که این آیین‌نامه نیز مانند «[[خدای نامه]]» ترجمه‌ها و تحریرهای گوناگونی به [[عربی]] داشته است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه در &#039;&#039;عیون الاخبار&#039;&#039; قسمت‌هایی از ترجمه عربی آیین‌نامه‌ای را نقل کرده که مترجم آن مشخص نیست. آیین نامه کوتاهی نیز به [[عربی]] درباره اردشیر ساسانی (آیین الأردشیر) در دست است که در آن گفته‌های منسوب به این پادشاه درباره آداب و رسومی که اجرای آنها به ویژه برای طبقه اشراف [[ساسانیان|ساسانی]] لازم بوده، همراه با سخنان پندآمیز آمده است. ثعالبی نیز از &#039;&#039;کتاب الآیین&#039;&#039; مطلب کوتاهی درباره درجات اجتماعی مردم در دوران شاهان ایرانی از جمشید تا انوشیروان نقل کرده است. بیرونی نیز دوبار: یکی در مورد وجود مومیا در خزاین پادشاهان [[ساسانیان|ساسانی]] و دیگری در توصیف مارمهره، از &#039;&#039;کتاب الآیین&#039;&#039; نام برده است.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه در &#039;&#039;عیون الاخبار&#039;&#039; قسمت‌هایی از ترجمه عربی آیین‌نامه‌ای را نقل کرده که مترجم آن مشخص نیست. آیین نامه کوتاهی نیز به [[عربی]] درباره اردشیر ساسانی (آیین الأردشیر) در دست است که در آن گفته‌های منسوب به این پادشاه درباره آداب و رسومی که اجرای آنها به ویژه برای طبقه اشراف [[ساسانیان|ساسانی]] لازم بوده، همراه با سخنان پندآمیز آمده است. ثعالبی نیز از &#039;&#039;کتاب الآیین&#039;&#039; مطلب کوتاهی درباره درجات اجتماعی مردم در دوران شاهان ایرانی از جمشید تا انوشیروان نقل کرده است. بیرونی نیز دوبار: یکی در مورد وجود مومیا در خزاین پادشاهان [[ساسانیان|ساسانی]] و دیگری در توصیف مارمهره، از &#039;&#039;کتاب الآیین&#039;&#039; نام برده است.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">خط ۱۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[زرتشتی، دین]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[زرتشتی، دین]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[خدای نامه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[خدای نامه]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[روزبه ابن مقفع]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&diff=10333&oldid=prev 2025-06-09T23:46:14Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۹ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۲۳:۴۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آیین نامه'''، ‌عنوان کتاب‌ها و رسالاتی به زبان پهلوی درباره آداب و رسوم دربار، مراتب و مقامات بزرگان دولت و نمایندگان طبقات اجتماعی، ‌قواعد و رسوم بازی‌ها و سرگرمی‌ها، آداب جنگ،‌ آیین‌های برگزاری جشن‌های ایرانی و موضوعات دینی‌، همراه با ذکر اسطوره‌ها، داستان‌ها، لطیفه‌ها و سخنان حکمت‌آمیز. هیچ یک از این آیین‌نامه‌ها به تمامی بر جای نمانده است، اما برخی از آنها که جنبه غیردینی داشته، در قرون اولیه اسلامی به عربی برگردان شده است. مشهورترین آنها آیین‌نامه‌ای بوده که مسعودی از آن با عنوان ''کتاب الرسوم'' یاد می‌کند، این کتاب با «گاهنامه» (جدول مناصب دولتی [[ساسانیان|دوره ساسانی]]) همراه بوده است. همین اثر را ظاهراً عبدالله بن مقفع به عربی برگردانیده بوده است. این کتاب که از آن آثاری باز نمانده، به ویژه در نظر مؤلفان کتاب‌های تاریخ و ادب دوران اسلامی اهمیت بسیار داشته و ابن ندیم از آن پس از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«خدای نامه» </del>یاد کرده است. احتمال می‌رود که این آیین‌نامه نیز مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«خدای نامه» </del>ترجمه‌ها و تحریرهای گوناگونی به عربی داشته است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آیین نامه'''، ‌عنوان کتاب‌ها و رسالاتی به زبان پهلوی درباره آداب و رسوم دربار، مراتب و مقامات بزرگان دولت و نمایندگان طبقات اجتماعی، ‌قواعد و رسوم بازی‌ها و سرگرمی‌ها، آداب جنگ،‌ آیین‌های برگزاری جشن‌های ایرانی و موضوعات دینی‌، همراه با ذکر اسطوره‌ها، داستان‌ها، لطیفه‌ها و سخنان حکمت‌آمیز. هیچ یک از این آیین‌نامه‌ها به تمامی بر جای نمانده است، اما برخی از آنها که جنبه غیردینی داشته، در قرون اولیه اسلامی به عربی برگردان شده است. مشهورترین آنها آیین‌نامه‌ای بوده که مسعودی از آن با عنوان ''کتاب الرسوم'' یاد می‌کند، این کتاب با «گاهنامه» (جدول مناصب دولتی [[ساسانیان|دوره ساسانی]]) همراه بوده است. همین اثر را ظاهراً عبدالله بن مقفع به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>عربی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>برگردانیده بوده است. این کتاب که از آن آثاری باز نمانده، به ویژه در نظر مؤلفان کتاب‌های تاریخ و ادب دوران اسلامی اهمیت بسیار داشته و ابن ندیم از آن پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[خدای نامه]]» </ins>یاد کرده است. احتمال می‌رود که این آیین‌نامه نیز مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«[[خدای نامه]]» </ins>ترجمه‌ها و تحریرهای گوناگونی به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>عربی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>داشته است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه در ''عیون الاخبار'' قسمت‌هایی از ترجمه عربی آیین‌نامه‌ای را نقل کرده که مترجم آن مشخص نیست. آیین نامه کوتاهی نیز به عربی درباره اردشیر ساسانی (آیین الأردشیر) در دست است که در آن گفته‌های منسوب به این پادشاه درباره آداب و رسومی که اجرای آنها به ویژه برای طبقه اشراف [[ساسانیان|ساسانی]] لازم بوده، همراه با سخنان پندآمیز آمده است. ثعالبی نیز از ''کتاب الآیین'' مطلب کوتاهی درباره درجات اجتماعی مردم در دوران شاهان ایرانی از جمشید تا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انوشروان </del>نقل کرده است. بیرونی نیز دوبار: یکی در مورد وجود مومیا در خزاین پادشاهان [[ساسانیان|ساسانی]] و دیگری در توصیف مارمهره، از ''کتاب الآیین'' نام برده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه در ''عیون الاخبار'' قسمت‌هایی از ترجمه عربی آیین‌نامه‌ای را نقل کرده که مترجم آن مشخص نیست. آیین نامه کوتاهی نیز به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>عربی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>درباره اردشیر ساسانی (آیین الأردشیر) در دست است که در آن گفته‌های منسوب به این پادشاه درباره آداب و رسومی که اجرای آنها به ویژه برای طبقه اشراف [[ساسانیان|ساسانی]] لازم بوده، همراه با سخنان پندآمیز آمده است. ثعالبی نیز از ''کتاب الآیین'' مطلب کوتاهی درباره درجات اجتماعی مردم در دوران شاهان ایرانی از جمشید تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انوشیروان </ins>نقل کرده است. بیرونی نیز دوبار: یکی در مورد وجود مومیا در خزاین پادشاهان [[ساسانیان|ساسانی]] و دیگری در توصیف مارمهره، از ''کتاب الآیین'' نام برده است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن ندیم از آیین‌نامه‌های دیگری نظیر «کتاب آیین تیراندازی از [[بهرام(پادشاه ساسانی)|بهرام گور]] تا بهرام چوبین» و «آیین چوگان بازی» نیز نام می‌برد. بسیاری از مطالبی که در کتاب‌های عربی نخستین سده‌های اسلامی، ‌به ویژه کتاب‌های ادب، تاریخ و جغرافیا درباره آداب ایرانیان، مخصوصاً رسوم زمان [[ساسانیان|ساسانی]] آمده، به احتمال از این آیین‌نامه‌ها حذف شده‌اند. مانند مطالبی که درباره رسوم درباری نوروز و مهرگان و دیگر جشن‌های ایرانی در کتاب‌های ''المحاسن الاضداد''، منسوب به جاحظ،  الآثارالباقیه و ''ساقطات'' ابوریحان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی، </del>''نوروزنامه'' منسوب به خیام آمده‌اند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن ندیم از آیین‌نامه‌های دیگری نظیر «کتاب آیین تیراندازی از [[بهرام(پادشاه ساسانی)|بهرام گور]] تا بهرام چوبین» و «آیین چوگان بازی» نیز نام می‌برد. بسیاری از مطالبی که در کتاب‌های عربی نخستین سده‌های اسلامی، ‌به ویژه کتاب‌های ادب، تاریخ و جغرافیا درباره آداب ایرانیان، مخصوصاً رسوم زمان [[ساسانیان|ساسانی]] آمده، به احتمال از این آیین‌نامه‌ها حذف شده‌اند. مانند مطالبی که درباره رسوم درباری نوروز و مهرگان و دیگر جشن‌های ایرانی در کتاب‌های ''المحاسن الاضداد''، منسوب به جاحظ،  الآثارالباقیه و ''ساقطات'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوریحان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی]]، </ins>''نوروزنامه'' منسوب به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>خیام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>آمده‌اند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در کتاب‌های پهلوی نیز اشاراتی به آیین‌نامه‌ها شده است. مثلاً در &#039;&#039;رساله گزارش شطرنج&#039;&#039; از آیین‌نامه‌ای شامل قواعد بازی شطرنج نام برده شده است. در کتاب سوم &#039;&#039;[[دینکرد]]&#039;&#039; به باب «تعلیم» از کتاب &#039;&#039;آیین نامه&#039;&#039; تألیف آذر فَرْنبَغْ فَرُخزادان، ‌نخستین مؤلف کتاب &#039;&#039;[[دینکرد]]،&#039;&#039; اشاره شده است. &#039;&#039;‏&#039;&#039;از منتخبی از همین «باب تعلیم» در دینکرد، معلوم می‌شود که تمام این آیین‌نامه‌ها درباره اصول عقاید و آداب و رسوم [[زرتشتی، دین|زردشتیان]]  بوده و با آیین‌نامه‌های قبلی، تفاوت داشته است&lt;ref&gt;تلخیص از: «آیین نامه»، احمد تفضلی&#039;&#039;، &#039;&#039;&#039;دایره المعارف بزرگ اسلامی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، 1368 ، ج 2، ص 289-290.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در کتاب‌های پهلوی نیز اشاراتی به آیین‌نامه‌ها شده است. مثلاً در &#039;&#039;رساله گزارش شطرنج&#039;&#039; از آیین‌نامه‌ای شامل قواعد بازی شطرنج نام برده شده است. در کتاب سوم &#039;&#039;[[دینکرد]]&#039;&#039; به باب «تعلیم» از کتاب &#039;&#039;آیین نامه&#039;&#039; تألیف آذر فَرْنبَغْ فَرُخزادان، ‌نخستین مؤلف کتاب &#039;&#039;[[دینکرد]]،&#039;&#039; اشاره شده است. &#039;&#039;‏&#039;&#039;از منتخبی از همین «باب تعلیم» در دینکرد، معلوم می‌شود که تمام این آیین‌نامه‌ها درباره اصول عقاید و آداب و رسوم [[زرتشتی، دین|زردشتیان]]  بوده و با آیین‌نامه‌های قبلی، تفاوت داشته است&lt;ref&gt;تلخیص از: «آیین نامه»، احمد تفضلی&#039;&#039;، &#039;&#039;&#039;دایره المعارف بزرگ اسلامی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، 1368 ، ج 2، ص 289-290.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l11">خط ۱۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ساسانیان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ساسانیان]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[زرتشتی، دین]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[زرتشتی، دین]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[خدای نامه]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l22">خط ۲۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص‌کننده: ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص‌کننده: ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات]]</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&diff=9364&oldid=prev 2025-06-04T07:36:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۴ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آیین نامه'''، ‌عنوان کتاب‌ها و رسالاتی به زبان پهلوی درباره آداب و رسوم دربار، مراتب و مقامات بزرگان دولت و نمایندگان طبقات اجتماعی، ‌قواعد و رسوم بازی‌ها و سرگرمی‌ها، آداب جنگ،‌ آیین‌های برگزاری جشن‌های ایرانی و موضوعات دینی‌، همراه با ذکر اسطوره‌ها، داستان‌ها، لطیفه‌ها و سخنان حکمت‌آمیز. هیچ یک از این آیین‌نامه‌ها به تمامی بر جای نمانده است، اما برخی از آنها که جنبه غیردینی داشته، در قرون اولیه اسلامی به عربی برگردان شده است. مشهورترین آنها آیین‌نامه‌ای بوده که مسعودی از آن با عنوان ''کتاب الرسوم'' یاد می‌کند، این کتاب با «گاهنامه» (جدول مناصب دولتی دوره ساسانی) همراه بوده است. همین اثر را ظاهراً عبدالله بن مقفع به عربی برگردانیده بوده است. این کتاب که از آن آثاری باز نمانده، به ویژه در نظر مؤلفان کتاب‌های تاریخ و ادب دوران اسلامی اهمیت بسیار داشته و ابن ندیم از آن پس از «خدای نامه» یاد کرده است. احتمال می‌رود که این آیین‌نامه نیز مانند «خدای نامه» ترجمه‌ها و تحریرهای گوناگونی به عربی داشته است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''آیین نامه'''، ‌عنوان کتاب‌ها و رسالاتی به زبان پهلوی درباره آداب و رسوم دربار، مراتب و مقامات بزرگان دولت و نمایندگان طبقات اجتماعی، ‌قواعد و رسوم بازی‌ها و سرگرمی‌ها، آداب جنگ،‌ آیین‌های برگزاری جشن‌های ایرانی و موضوعات دینی‌، همراه با ذکر اسطوره‌ها، داستان‌ها، لطیفه‌ها و سخنان حکمت‌آمیز. هیچ یک از این آیین‌نامه‌ها به تمامی بر جای نمانده است، اما برخی از آنها که جنبه غیردینی داشته، در قرون اولیه اسلامی به عربی برگردان شده است. مشهورترین آنها آیین‌نامه‌ای بوده که مسعودی از آن با عنوان ''کتاب الرسوم'' یاد می‌کند، این کتاب با «گاهنامه» (جدول مناصب دولتی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ساسانیان|</ins>دوره ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) همراه بوده است. همین اثر را ظاهراً عبدالله بن مقفع به عربی برگردانیده بوده است. این کتاب که از آن آثاری باز نمانده، به ویژه در نظر مؤلفان کتاب‌های تاریخ و ادب دوران اسلامی اهمیت بسیار داشته و ابن ندیم از آن پس از «خدای نامه» یاد کرده است. احتمال می‌رود که این آیین‌نامه نیز مانند «خدای نامه» ترجمه‌ها و تحریرهای گوناگونی به عربی داشته است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه در ''عیون الاخبار'' قسمت‌هایی از ترجمه عربی آیین‌نامه‌ای را نقل کرده که مترجم آن مشخص نیست. آیین نامه کوتاهی نیز به عربی درباره اردشیر ساسانی (آیین الأردشیر) در دست است که در آن گفته‌های منسوب به این پادشاه درباره آداب و رسومی که اجرای آنها به ویژه برای طبقه اشراف ساسانی لازم بوده، همراه با سخنان پندآمیز آمده است. ثعالبی نیز از ''کتاب الآیین'' مطلب کوتاهی درباره درجات اجتماعی مردم در دوران شاهان ایرانی از جمشید تا انوشروان نقل کرده است. بیرونی نیز دوبار: یکی در مورد وجود مومیا در خزاین پادشاهان ساسانی و دیگری در توصیف مارمهره، از ''کتاب الآیین'' نام برده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن قتیبه در ''عیون الاخبار'' قسمت‌هایی از ترجمه عربی آیین‌نامه‌ای را نقل کرده که مترجم آن مشخص نیست. آیین نامه کوتاهی نیز به عربی درباره اردشیر ساسانی (آیین الأردشیر) در دست است که در آن گفته‌های منسوب به این پادشاه درباره آداب و رسومی که اجرای آنها به ویژه برای طبقه اشراف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ساسانیان|</ins>ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>لازم بوده، همراه با سخنان پندآمیز آمده است. ثعالبی نیز از ''کتاب الآیین'' مطلب کوتاهی درباره درجات اجتماعی مردم در دوران شاهان ایرانی از جمشید تا انوشروان نقل کرده است. بیرونی نیز دوبار: یکی در مورد وجود مومیا در خزاین پادشاهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ساسانیان|</ins>ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و دیگری در توصیف مارمهره، از ''کتاب الآیین'' نام برده است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن ندیم از آیین‌نامه‌های دیگری نظیر «کتاب آیین تیراندازی از بهرام گور تا بهرام چوبین» و «آیین چوگان بازی» نیز نام می‌برد. بسیاری از مطالبی که در کتاب‌های عربی نخستین سده‌های اسلامی، ‌به ویژه کتاب‌های ادب، تاریخ و جغرافیا درباره آداب ایرانیان، مخصوصاً رسوم زمان ساسانی آمده، به احتمال از این آیین‌نامه‌ها حذف شده‌اند. مانند مطالبی که درباره رسوم درباری نوروز و مهرگان و دیگر جشن‌های ایرانی در کتاب‌های ''المحاسن الاضداد''، منسوب به جاحظ،  الآثارالباقیه و ''ساقطات'' ابوریحان بیرونی، ''نوروزنامه'' منسوب به خیام آمده‌اند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن ندیم از آیین‌نامه‌های دیگری نظیر «کتاب آیین تیراندازی از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[بهرام(پادشاه ساسانی)|</ins>بهرام گور<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تا بهرام چوبین» و «آیین چوگان بازی» نیز نام می‌برد. بسیاری از مطالبی که در کتاب‌های عربی نخستین سده‌های اسلامی، ‌به ویژه کتاب‌های ادب، تاریخ و جغرافیا درباره آداب ایرانیان، مخصوصاً رسوم زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ساسانیان|</ins>ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>آمده، به احتمال از این آیین‌نامه‌ها حذف شده‌اند. مانند مطالبی که درباره رسوم درباری نوروز و مهرگان و دیگر جشن‌های ایرانی در کتاب‌های ''المحاسن الاضداد''، منسوب به جاحظ،  الآثارالباقیه و ''ساقطات'' ابوریحان بیرونی، ''نوروزنامه'' منسوب به خیام آمده‌اند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در کتاب‌های پهلوی نیز اشاراتی به آیین‌نامه‌ها شده است. مثلاً در ''رساله گزارش شطرنج'' از آیین‌نامه‌ای شامل قواعد بازی شطرنج نام برده شده است. در کتاب سوم ''دینکرد'' به باب «تعلیم» از کتاب ''آیین نامه'' تألیف آذر فَرْنبَغْ فَرُخزادان، ‌نخستین مؤلف کتاب ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دینکرد،</del>'' اشاره شده است. ''‏'' از منتخبی از همین «باب تعلیم» در دینکرد، معلوم می‌شود که تمام این آیین‌نامه‌ها درباره اصول عقاید و آداب و رسوم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زردشتیان  </del>بوده و با آیین‌نامه‌های قبلی، تفاوت داشته است&lt;ref&gt;تلخیص از: «آیین نامه»، احمد تفضلی''، '''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، 1368 ، ج 2، ص 289-290.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در کتاب‌های پهلوی نیز اشاراتی به آیین‌نامه‌ها شده است. مثلاً در ''رساله گزارش شطرنج'' از آیین‌نامه‌ای شامل قواعد بازی شطرنج نام برده شده است. در کتاب سوم ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>دینکرد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>'' به باب «تعلیم» از کتاب ''آیین نامه'' تألیف آذر فَرْنبَغْ فَرُخزادان، ‌نخستین مؤلف کتاب ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[دینکرد]]،</ins>'' اشاره شده است. ''‏''از منتخبی از همین «باب تعلیم» در دینکرد، معلوم می‌شود که تمام این آیین‌نامه‌ها درباره اصول عقاید و آداب و رسوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زرتشتی، دین|زردشتیان]]  </ins>بوده و با آیین‌نامه‌های قبلی، تفاوت داشته است&lt;ref&gt;تلخیص از: «آیین نامه»، احمد تفضلی''، '''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، 1368 ، ج 2، ص 289-290.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نیز نگاه کنید به</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins>نیز نگاه کنید به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ساسانیان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[زرتشتی، دین]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احمد تفضلی</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلخیص از: «آیین نامه»، احمد تفضلی''، دایرهالمعارف بزرگ اسلامی''، 1368 ، ج 2، صص 289ـ290.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احمد تفضلی  </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص‌کننده: ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص‌کننده: ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات]]</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&diff=9363&oldid=prev 2025-06-04T07:32:24Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۴ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيين </del>نامه'''، ‌عنوان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب‌ها </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسالاتي </del>به زبان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پهلوي دربارة </del>آداب و رسوم دربار، مراتب و مقامات بزرگان دولت و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمايندگان </del>طبقات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجتماعي، </del>‌قواعد و رسوم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازي‌ها </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرگرمي‌ها، </del>آداب جنگ،‌ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيين‌هاي برگزاري جشن‌هاي ايراني </del>و موضوعات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديني‌، </del>همراه با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذكر </del>اسطوره‌ها، داستان‌ها، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لطيفه‌ها </del>و سخنان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكمت‌آميز</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هيچ يك </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين آيين‌نامه‌ها </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تمامي </del>بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جاي </del>نمانده است، اما <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخي </del>از آنها <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه جنبة غيرديني </del>داشته، در قرون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اولية اسلامي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عربي </del>برگردان شده است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشهورترين </del>آنها <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيين‌نامه‌اي </del>بوده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه مسعودي </del>از آن با عنوان ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب </del>الرسوم'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ياد مي‌كند، اين كتاب </del>با «گاهنامه» (جدول مناصب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دولتي دورة ساساني</del>) همراه بوده است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همين </del>اثر را ظاهراً عبدالله بن مقفع به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عربي برگردانيده </del>بوده است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين كتاب كه </del>از آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آثاري </del>باز نمانده، به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ويژه </del>در نظر مؤلفان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب‌هاي تاريخ </del>و ادب دوران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامي اهميت بسيار </del>داشته و ابن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نديم </del>از آن پس از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«خداي </del>نامه» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ياد كرده </del>است. احتمال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌رود كه اين آيين‌نامه نيز </del>مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«خداي </del>نامه» ترجمه‌ها و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحريرهاي گوناگوني </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عربي </del>داشته است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیین </ins>نامه'''، ‌عنوان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب‌ها </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسالاتی </ins>به زبان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پهلوی درباره </ins>آداب و رسوم دربار، مراتب و مقامات بزرگان دولت و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمایندگان </ins>طبقات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجتماعی، </ins>‌قواعد و رسوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازی‌ها </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرگرمی‌ها، </ins>آداب جنگ،‌ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیین‌های برگزاری جشن‌های ایرانی </ins>و موضوعات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دینی‌، </ins>همراه با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذکر </ins>اسطوره‌ها، داستان‌ها، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لطیفه‌ها </ins>و سخنان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکمت‌آمیز</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هیچ یک </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این آیین‌نامه‌ها </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تمامی </ins>بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جای </ins>نمانده است، اما <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی </ins>از آنها <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که جنبه غیردینی </ins>داشته، در قرون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اولیه اسلامی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عربی </ins>برگردان شده است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشهورترین </ins>آنها <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیین‌نامه‌ای </ins>بوده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که مسعودی </ins>از آن با عنوان ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب </ins>الرسوم'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یاد می‌کند، این کتاب </ins>با «گاهنامه» (جدول مناصب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دولتی دوره ساسانی</ins>) همراه بوده است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همین </ins>اثر را ظاهراً عبدالله بن مقفع به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عربی برگردانیده </ins>بوده است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این کتاب که </ins>از آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آثاری </ins>باز نمانده، به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ویژه </ins>در نظر مؤلفان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب‌های تاریخ </ins>و ادب دوران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی اهمیت بسیار </ins>داشته و ابن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ندیم </ins>از آن پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«خدای </ins>نامه» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یاد کرده </ins>است. احتمال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌رود که این آیین‌نامه نیز </ins>مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«خدای </ins>نامه» ترجمه‌ها و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحریرهای گوناگونی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عربی </ins>داشته است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قتيبه </del>در ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عيون </del>الاخبار'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قسمت‌هايي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمة عربي آيين‌نامه‌اي </del>را نقل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده كه </del>مترجم آن مشخص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيست</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيين نامة كوتاهي نيز </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عربي دربارة اردشير ساساني </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيين الأردشير</del>) در دست است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>در آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفته‌هاي </del>منسوب به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>پادشاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارة </del>آداب و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسومي كه اجراي </del>آنها به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ويژه براي طبقة </del>اشراف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساساني </del>لازم بوده، همراه با سخنان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پندآميز </del>آمده است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ثعالبي نيز </del>از ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب الآيين</del>'' مطلب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوتاهي دربارة </del>درجات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجتماعي </del>مردم در دوران شاهان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايراني </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جمشيد </del>تا انوشروان نقل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده </del>است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيروني نيز </del>دوبار: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يكي </del>در مورد وجود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موميا </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خزاين </del>پادشاهان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساساني </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگري </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توصيف </del>مارمهره، از ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب الآيين</del>'' نام برده است.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قتیبه </ins>در ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عیون </ins>الاخبار'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قسمت‌هایی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه عربی آیین‌نامه‌ای </ins>را نقل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده که </ins>مترجم آن مشخص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیست</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیین نامه کوتاهی نیز </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عربی درباره اردشیر ساسانی </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیین الأردشیر</ins>) در دست است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>در آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گفته‌های </ins>منسوب به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>پادشاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </ins>آداب و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسومی که اجرای </ins>آنها به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ویژه برای طبقه </ins>اشراف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساسانی </ins>لازم بوده، همراه با سخنان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پندآمیز </ins>آمده است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ثعالبی نیز </ins>از ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب الآیین</ins>'' مطلب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوتاهی درباره </ins>درجات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجتماعی </ins>مردم در دوران شاهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایرانی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جمشید </ins>تا انوشروان نقل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده </ins>است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی نیز </ins>دوبار: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی </ins>در مورد وجود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مومیا </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خزاین </ins>پادشاهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساسانی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگری </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توصیف </ins>مارمهره، از ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب الآیین</ins>'' نام برده است.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نديم </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آيين‌نامه‌هاي ديگري نظير «كتاب آيين تيراندازي </del>از بهرام گور تا بهرام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چوبين» </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«آيين </del>چوگان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازي» نيز </del>نام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌برد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسياري </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مطالبي كه </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب‌هاي عربي نخستين سده‌هاي اسلامي، </del>‌به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ويژه كتاب‌هاي </del>ادب، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاريخ </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جغرافيا دربارة </del>آداب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايرانيان، </del>مخصوصاً رسوم زمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساساني </del>آمده، به احتمال از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين آيين‌نامه‌ها </del>حذف شده‌اند. مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مطالبي </del>که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارة </del>رسوم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباري </del>نوروز و مهرگان و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگر جشن‌هاي ايراني </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب‌هاي </del>''المحاسن الاضداد''، منسوب به جاحظ،  <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الآثارالباقيه </del>و ''ساقطات'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوريحان بيروني، </del>''نوروزنامه'' منسوب به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خيام </del>آمده‌اند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ندیم </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آیین‌نامه‌های دیگری نظیر «کتاب آیین تیراندازی </ins>از بهرام گور تا بهرام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چوبین» </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«آیین </ins>چوگان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بازی» نیز </ins>نام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌برد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسیاری </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مطالبی که </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب‌های عربی نخستین سده‌های اسلامی، </ins>‌به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ویژه کتاب‌های </ins>ادب، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جغرافیا درباره </ins>آداب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایرانیان، </ins>مخصوصاً رسوم زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ساسانی </ins>آمده، به احتمال از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این آیین‌نامه‌ها </ins>حذف شده‌اند. مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مطالبی </ins>که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </ins>رسوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباری </ins>نوروز و مهرگان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگر جشن‌های ایرانی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب‌های </ins>''المحاسن الاضداد''، منسوب به جاحظ،  <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الآثارالباقیه </ins>و ''ساقطات'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوریحان بیرونی، </ins>''نوروزنامه'' منسوب به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خیام </ins>آمده‌اند.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در کتاب‌های پهلوی نیز اشاراتی به آیین‌نامه‌ها شده است. مثلاً در ''رساله گزارش شطرنج'' از آیین‌نامه‌ای شامل قواعد بازی شطرنج نام برده شده است. در کتاب سوم ''دینکرد'' به باب «تعلیم» از کتاب ''آیین نامه'' تألیف آذر فَرْنبَغْ فَرُخزادان، ‌نخستین مؤلف کتاب ''دینکرد،'' اشاره شده است. ''‏'' از منتخبی از همین «باب تعلیم» در دینکرد، معلوم می‌شود که تمام این آیین‌نامه‌ها درباره اصول عقاید و آداب و رسوم زردشتیان  بوده و با آیین‌نامه‌های قبلی، تفاوت داشته است&lt;ref&gt;تلخیص از: «آیین نامه»، احمد تفضلی''، '''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، 1368 ، ج 2، ص 289-290.&lt;/ref&gt;.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز نگاه کنید به</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در كتاب‌هاي پهلوي نيز اشاراتي به آيين‌نامه‌ها شده است. مثلاً در ''رسالة گزارش شطرنج'' از آيين‌نامه‌اي شامل قواعد بازي شطرنج نام برده شده است. در كتاب سوم ''دينكرد'' به باب «تعليم» از كتاب ''آيين نامه'' تأليف آذر فَرْنبَغْ فَرُخزادان، ‌نخستين مؤلف كتاب ''دينكرد،'' اشاره شده است. ''‏'' از منتخبي از همين «باب تعليم» در دينكرد، معلوم مي‌شود كه تمام اين آيين‌نامه‌ها دربارة اصول عقايد و آداب و رسوم زردشتيان  بوده و با آيين‌نامه‌هاي قبلي، تفاوت داشته است.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلخيص </del>از: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«آيين </del>نامه»، احمد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تفضلي</del>''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دايرةالمعارف </del>بزرگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامي</del>''، 1368 ، ج 2، صص 289ـ290.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلخیص </ins>از: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«آیین </ins>نامه»، احمد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تفضلی</ins>''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایرهالمعارف </ins>بزرگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی</ins>''، 1368 ، ج 2، صص 289ـ290.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احمد تفضلی  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احمد تفضلی  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص‌کننده: ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص‌کننده: ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87&diff=95&oldid=prev 2024-08-07T05:33:14Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;آيين نامه&#039;&#039;&#039;، ‌عنوان كتاب‌ها و رسالاتي به زبان پهلوي دربارة آداب و رسوم دربار، مراتب و مقامات بزرگان دولت و نمايندگان طبقات اجتماعي، ‌قواعد و رسوم بازي‌ها و سرگرمي‌ها، آداب جنگ،‌ آيين‌هاي برگزاري جشن‌هاي ايراني و موضوعات ديني‌، همراه...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;آيين نامه&#039;&#039;&#039;، ‌عنوان كتاب‌ها و رسالاتي به زبان پهلوي دربارة آداب و رسوم دربار، مراتب و مقامات بزرگان دولت و نمايندگان طبقات اجتماعي، ‌قواعد و رسوم بازي‌ها و سرگرمي‌ها، آداب جنگ،‌ آيين‌هاي برگزاري جشن‌هاي ايراني و موضوعات ديني‌، همراه با ذكر اسطوره‌ها، داستان‌ها، لطيفه‌ها و سخنان حكمت‌آميز. هيچ يك از اين آيين‌نامه‌ها به تمامي بر جاي نمانده است، اما برخي از آنها كه جنبة غيرديني داشته، در قرون اولية اسلامي به عربي برگردان شده است. مشهورترين آنها آيين‌نامه‌اي بوده كه مسعودي از آن با عنوان &#039;&#039;كتاب الرسوم&#039;&#039; ياد مي‌كند، اين كتاب با «گاهنامه» (جدول مناصب دولتي دورة ساساني) همراه بوده است. همين اثر را ظاهراً عبدالله بن مقفع به عربي برگردانيده بوده است. اين كتاب كه از آن آثاري باز نمانده، به ويژه در نظر مؤلفان كتاب‌هاي تاريخ و ادب دوران اسلامي اهميت بسيار داشته و ابن نديم از آن پس از «خداي نامه» ياد كرده است. احتمال مي‌رود كه اين آيين‌نامه نيز مانند «خداي نامه» ترجمه‌ها و تحريرهاي گوناگوني به عربي داشته است.<br /> <br /> ابن قتيبه در &#039;&#039;عيون الاخبار&#039;&#039; قسمت‌هايي از ترجمة عربي آيين‌نامه‌اي را نقل كرده كه مترجم آن مشخص نيست. آيين نامة كوتاهي نيز به عربي دربارة اردشير ساساني (آيين الأردشير) در دست است كه در آن گفته‌هاي منسوب به اين پادشاه دربارة آداب و رسومي كه اجراي آنها به ويژه براي طبقة اشراف ساساني لازم بوده، همراه با سخنان پندآميز آمده است. ثعالبي نيز از &#039;&#039;كتاب الآيين&#039;&#039; مطلب كوتاهي دربارة درجات اجتماعي مردم در دوران شاهان ايراني از جمشيد تا انوشروان نقل كرده است. بيروني نيز دوبار: يكي در مورد وجود موميا در خزاين پادشاهان ساساني و ديگري در توصيف مارمهره، از &#039;&#039;كتاب الآيين&#039;&#039; نام برده است.<br /> <br /> ابن نديم از آيين‌نامه‌هاي ديگري نظير «كتاب آيين تيراندازي از بهرام گور تا بهرام چوبين» و «آيين چوگان بازي» نيز نام مي‌برد. بسياري از مطالبي كه در كتاب‌هاي عربي نخستين سده‌هاي اسلامي، ‌به ويژه كتاب‌هاي ادب، تاريخ و جغرافيا دربارة آداب ايرانيان، مخصوصاً رسوم زمان ساساني آمده، به احتمال از اين آيين‌نامه‌ها حذف شده‌اند. مانند مطالبي که دربارة رسوم درباري نوروز و مهرگان و ديگر جشن‌هاي ايراني در كتاب‌هاي &#039;&#039;المحاسن الاضداد&#039;&#039;، منسوب به جاحظ،  الآثارالباقيه و &#039;&#039;ساقطات&#039;&#039; ابوريحان بيروني، &#039;&#039;نوروزنامه&#039;&#039; منسوب به خيام آمده‌اند.<br /> <br /> در كتاب‌هاي پهلوي نيز اشاراتي به آيين‌نامه‌ها شده است. مثلاً در &#039;&#039;رسالة گزارش شطرنج&#039;&#039; از آيين‌نامه‌اي شامل قواعد بازي شطرنج نام برده شده است. در كتاب سوم &#039;&#039;دينكرد&#039;&#039; به باب «تعليم» از كتاب &#039;&#039;آيين نامه&#039;&#039; تأليف آذر فَرْنبَغْ فَرُخزادان، ‌نخستين مؤلف كتاب &#039;&#039;دينكرد،&#039;&#039; اشاره شده است. &#039;&#039;‏&#039;&#039; از منتخبي از همين «باب تعليم» در دينكرد، معلوم مي‌شود كه تمام اين آيين‌نامه‌ها دربارة اصول عقايد و آداب و رسوم زردشتيان  بوده و با آيين‌نامه‌هاي قبلي، تفاوت داشته است.<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> تلخيص از: «آيين نامه»، احمد تفضلي&#039;&#039;، دايرةالمعارف بزرگ اسلامي&#039;&#039;، 1368 ، ج 2، صص 289ـ290.<br /> <br /> احمد تفضلی <br /> <br /> تلخیص‌کننده: ابوالقاسم رادفر</div>

Samei