https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF
ابوالجواد - تاریخچهٔ نسخهها
2026-06-16T03:51:20Z
تاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکی
MediaWiki 1.43.1
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF&diff=7071&oldid=prev
Samei در ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۵۶
2025-05-08T00:56:21Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۰:۵۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالجود، محمد بن احمد بن لیث، ریاضیدان بزرگ ایرانی سده 4ق/10م. در قلمرو [[سامانیان]] میزیست. از شاگردان صاغانی، ستارهشناس برجسته ایرانی بود و با [[ابوریحان بیرونی]]<sup>*</sup> و ابوجعفر خازن<sup>*</sup> در زمینه مسائل ریاضی مکاتبه داشت. بیرونی و [[خیام]] در آثار خویش از او یاد کرده اند و در منابع اروپائی نیز به عنوان ریاضیدانی برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن ریاضیات و برخی دانش های دیگر به کارهای دیوانی پرداخت و از درس و تحقیق بازماند. در عین حال در اوقات فراغت به حل مسائل ریاضی می پرداخت<ref>Suter, H., '''''Die mathematiker und Astronomen der Araber und ihre werke''''', Leipzig: 1900, p 97</ref><ref> خیام. '''''مقاله فی الجبروالمقابله'''''، به کوشش فرانتس ووپکه، پاریس: 1851م، ص 26، 34.</ref><ref> بیرونی، ابوریحان. '''''قانون مسعودی'''''. حیدر آباد دکن: 1373ق، ج 1، ص297.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالجود، محمد بن احمد بن لیث، ریاضیدان بزرگ ایرانی سده 4ق/10م. در قلمرو [[سامانیان]] میزیست. از شاگردان صاغانی، ستارهشناس برجسته ایرانی بود و با [[ابوریحان بیرونی]]<sup>*</sup> و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابو جعفر خازن|</ins>ابوجعفر خازن<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup> در زمینه مسائل ریاضی مکاتبه داشت. بیرونی و [[خیام]] در آثار خویش از او یاد کرده اند و در منابع اروپائی نیز به عنوان ریاضیدانی برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن ریاضیات و برخی دانش های دیگر به کارهای دیوانی پرداخت و از درس و تحقیق بازماند. در عین حال در اوقات فراغت به حل مسائل ریاضی می پرداخت<ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":0"</ins>>Suter, H., '''''Die mathematiker und Astronomen der Araber und ihre werke''''', Leipzig: 1900, p 97</ref><ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":1"</ins>> خیام. '''''مقاله فی الجبروالمقابله'''''، به کوشش فرانتس ووپکه، پاریس: 1851م، ص 26، 34.</ref><ref> بیرونی، ابوریحان. '''''قانون مسعودی'''''. حیدر آباد دکن: 1373ق، ج 1، ص297.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر برخی مسائل هندسی، مانند تقسیم دایره به 7 یا 9 جزء برابر، تقسیم زاویه به 3 جزء برابر، که از سوی ریاضیدانان یونان باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل علمی نیافته بود، در میان دانشمندان ایرانی به شدت جریان داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 ضلعی منتظم را به معادله تحویل کرد و نیز به حل مسئله تقسیم عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط برقراری رابطه که به معادله میانجامد، توفیق یافت. همچنین یک مسئله هندسی دیگر را که بیرونی به او ارجاع کرده بود، با تحویل به یک معادله درجه چهارم، و تجزیه آن به یک سهمی و یک هذلولی حل کرد<ref><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خیام همانجا، زوتر، همانجا</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</del>><ref>Sezgin, F., '''''Geschichte des Arabischen schrifttums''''', Leiden: vol 3, 1970, pp 236-240</ref>. اما مهمترین کار ابوالجود، توفیق وی در تقسیم دایره به 7 جزء برابر است. هر چند ارتکاب یک خطای کوچک در حل این مسئله هندسی، مانع از آن شد که این توفیق کاملاً به نام وی ثبت شود، روشن است که او گام اصلی را در این راه برداشته است<ref>عادل انبوبا. '''''«تسبیع الدائره»'''''، مجله التاریخ العلوم العربیه. حلب: ج1، 1977، ص 82 ـ92.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر برخی مسائل هندسی، مانند تقسیم دایره به 7 یا 9 جزء برابر، تقسیم زاویه به 3 جزء برابر، که از سوی ریاضیدانان یونان باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل علمی نیافته بود، در میان دانشمندان ایرانی به شدت جریان داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 ضلعی منتظم را به معادله تحویل کرد و نیز به حل مسئله تقسیم عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط برقراری رابطه که به معادله میانجامد، توفیق یافت. همچنین یک مسئله هندسی دیگر را که بیرونی به او ارجاع کرده بود، با تحویل به یک معادله درجه چهارم، و تجزیه آن به یک سهمی و یک هذلولی حل کرد<ref <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">name=":1" /</ins>><<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref name=":0" </ins>/><ref>Sezgin, F., '''''Geschichte des Arabischen schrifttums''''', Leiden: vol 3, 1970, pp 236-240</ref>. اما مهمترین کار ابوالجود، توفیق وی در تقسیم دایره به 7 جزء برابر است. هر چند ارتکاب یک خطای کوچک در حل این مسئله هندسی، مانع از آن شد که این توفیق کاملاً به نام وی ثبت شود، روشن است که او گام اصلی را در این راه برداشته است<ref>عادل انبوبا. '''''«تسبیع الدائره»'''''، مجله التاریخ العلوم العربیه. حلب: ج1، 1977، ص 82 ـ92.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ابوریحان بیرونی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ابوریحان بیرونی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[خیام]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[خیام]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ابو جعفر خازن]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l19">خط ۱۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس كرامتی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس كرامتی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم و فنون]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-6290:rev-7071:php=table -->
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF&diff=6290&oldid=prev
Nazli در ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۴
2025-05-05T14:04:32Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالجود، محمد بن احمد بن لیث، ریاضیدان بزرگ ایرانی سده 4ق/10م. در قلمرو [[سامانیان]] میزیست. از شاگردان صاغانی، ستارهشناس برجسته ایرانی بود و با [[ابوریحان بیرونی]]<sup>*</sup> و ابوجعفر خازن<sup>*</sup> در زمینه مسائل ریاضی مکاتبه داشت. بیرونی و [[خیام]] در آثار خویش از او یاد کرده اند و در منابع اروپائی نیز به عنوان ریاضیدانی برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن ریاضیات و برخی دانش های دیگر به کارهای دیوانی پرداخت و از درس و تحقیق بازماند. در عین حال در اوقات فراغت به حل مسائل ریاضی می پرداخت<ref> خیام. '''''مقاله فی الجبروالمقابله'''''، به کوشش فرانتس ووپکه، پاریس: 1851م، ص 26، 34.</ref><ref> بیرونی، ابوریحان. '''''قانون مسعودی'''''. حیدر آباد دکن: 1373ق، ج 1، ص297.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالجود، محمد بن احمد بن لیث، ریاضیدان بزرگ ایرانی سده 4ق/10م. در قلمرو [[سامانیان]] میزیست. از شاگردان صاغانی، ستارهشناس برجسته ایرانی بود و با [[ابوریحان بیرونی]]<sup>*</sup> و ابوجعفر خازن<sup>*</sup> در زمینه مسائل ریاضی مکاتبه داشت. بیرونی و [[خیام]] در آثار خویش از او یاد کرده اند و در منابع اروپائی نیز به عنوان ریاضیدانی برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن ریاضیات و برخی دانش های دیگر به کارهای دیوانی پرداخت و از درس و تحقیق بازماند. در عین حال در اوقات فراغت به حل مسائل ریاضی می پرداخت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref>Suter, H., '''''Die mathematiker und Astronomen der Araber und ihre werke''''', Leipzig: 1900, p 97</ref></ins><ref> خیام. '''''مقاله فی الجبروالمقابله'''''، به کوشش فرانتس ووپکه، پاریس: 1851م، ص 26، 34.</ref><ref> بیرونی، ابوریحان. '''''قانون مسعودی'''''. حیدر آباد دکن: 1373ق، ج 1، ص297.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></ref>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>1و2و3</sup></del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر برخی مسائل هندسی، مانند تقسیم دایره به 7 یا 9 جزء برابر، تقسیم زاویه به 3 جزء برابر، که از سوی ریاضیدانان یونان باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل علمی نیافته بود، در میان دانشمندان ایرانی به شدت جریان داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 ضلعی منتظم را به معادله تحویل کرد و نیز به حل مسئله تقسیم عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط برقراری رابطه که به معادله میانجامد، توفیق یافت. همچنین یک مسئله هندسی دیگر را که بیرونی به او ارجاع کرده بود، با تحویل به یک معادله درجه چهارم، و تجزیه آن به یک سهمی و یک هذلولی حل کرد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4و5</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> اما مهمترین کار ابوالجود، توفیق وی در تقسیم دایره به 7 جزء برابر است. هر چند ارتکاب یک خطای کوچک در حل این مسئله هندسی، مانع از آن شد که این توفیق کاملاً به نام وی ثبت شود، روشن است که او گام اصلی را در این راه برداشته است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر برخی مسائل هندسی، مانند تقسیم دایره به 7 یا 9 جزء برابر، تقسیم زاویه به 3 جزء برابر، که از سوی ریاضیدانان یونان باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل علمی نیافته بود، در میان دانشمندان ایرانی به شدت جریان داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 ضلعی منتظم را به معادله تحویل کرد و نیز به حل مسئله تقسیم عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط برقراری رابطه که به معادله میانجامد، توفیق یافت. همچنین یک مسئله هندسی دیگر را که بیرونی به او ارجاع کرده بود، با تحویل به یک معادله درجه چهارم، و تجزیه آن به یک سهمی و یک هذلولی حل کرد<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref>خیام همانجا، زوتر، همانجا</ref><ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Sezgin, F., '''''Geschichte des Arabischen schrifttums''''', Leiden: vol 3, 1970, pp 236-240</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>اما مهمترین کار ابوالجود، توفیق وی در تقسیم دایره به 7 جزء برابر است. هر چند ارتکاب یک خطای کوچک در حل این مسئله هندسی، مانع از آن شد که این توفیق کاملاً به نام وی ثبت شود، روشن است که او گام اصلی را در این راه برداشته است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عادل انبوبا. '''''«تسبیع الدائره»'''''، مجله التاریخ العلوم العربیه. حلب: ج1، 1977، ص 82 ـ92.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ: </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1. بیرونی، </del>ابوریحان<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. قانون مسعودی. حیدر آباد دکن: 1373ق، ج 1، ص297.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[سامانیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[</ins>ابوریحان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[خیام]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2. خیام. مقاله فی الجبروالمقابله، به کوشش فرانتس ووپکه، پاریس: 1851م، ص 26، 34.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> Suter, H</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, Die mathematiker und Astronomen der Araber und ihre werke, Leipzig</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1900, p 97</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398)</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران: [https</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">//alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4. خیام همانجا، زوتر، همانجا</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرامتی</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5. Sezgin, F., Geschichte des Arabischen schrifttums, Leiden: vol 3, 1970, pp 236-240.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6. عادل انبوبا. «تسبیع الدائره»، مجله التاریخ العلوم العربیه. حلب: ج1، 1977، ص 82 ـ92.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرامتی</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>
Nazli
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF&diff=6247&oldid=prev
Nazli در ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۱
2025-05-05T13:01:29Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالجود، محمد بن احمد بن لیث، ریاضیدان بزرگ ایرانی سده 4ق/10م. در قلمرو [[سامانیان]] میزیست. از شاگردان صاغانی، ستارهشناس برجسته ایرانی بود و با [[ابوریحان بیرونی]]<sup>*</sup> و ابوجعفر خازن<sup>*</sup> در زمینه مسائل ریاضی مکاتبه داشت. بیرونی و خیام در آثار خویش از او یاد کرده اند و در منابع اروپائی نیز به عنوان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاضی دانی </del>برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن ریاضیات و برخی دانش های دیگر به کارهای دیوانی پرداخت و از درس و تحقیق بازماند. در عین حال در اوقات فراغت به حل مسائل ریاضی می پرداخت.<sup>1و2و3</sup></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالجود، محمد بن احمد بن لیث، ریاضیدان بزرگ ایرانی سده 4ق/10م. در قلمرو [[سامانیان]] میزیست. از شاگردان صاغانی، ستارهشناس برجسته ایرانی بود و با [[ابوریحان بیرونی]]<sup>*</sup> و ابوجعفر خازن<sup>*</sup> در زمینه مسائل ریاضی مکاتبه داشت. بیرونی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>خیام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در آثار خویش از او یاد کرده اند و در منابع اروپائی نیز به عنوان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاضیدانی </ins>برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن ریاضیات و برخی دانش های دیگر به کارهای دیوانی پرداخت و از درس و تحقیق بازماند. در عین حال در اوقات فراغت به حل مسائل ریاضی می پرداخت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref> خیام. '''''مقاله فی الجبروالمقابله'''''، به کوشش فرانتس ووپکه، پاریس: 1851م، ص 26، 34.</ref><ref> بیرونی، ابوریحان. '''''قانون مسعودی'''''. حیدر آباد دکن: 1373ق، ج 1، ص297.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref></ins>.<sup>1و2و3</sup></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر برخی مسائل هندسی، مانند تقسیم دایره به 7 یا 9 جزء برابر، تقسیم زاویه به 3 جزء برابر، که از سوی ریاضیدانان یونان باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل علمی نیافته بود، در میان دانشمندان ایرانی به شدت جریان داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 ضلعی منتظم را به معادله تحویل کرد و نیز به حل مسئله تقسیم عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط برقراری رابطه که به معادله میانجامد، توفیق یافت. همچنین یک مسئله هندسی دیگر را که بیرونی به او ارجاع کرده بود، با تحویل به یک معادله درجه چهارم، و تجزیه آن به یک سهمی و یک هذلولی حل کرد.<sup>4و5</sup> اما مهمترین کار ابوالجود، توفیق وی در تقسیم دایره به 7 جزء برابر است. هر چند ارتکاب یک خطای کوچک در حل این مسئله هندسی، مانع از آن شد که این توفیق کاملاً به نام وی ثبت شود، روشن است که او گام اصلی را در این راه برداشته است.<sup>6</sup> </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر برخی مسائل هندسی، مانند تقسیم دایره به 7 یا 9 جزء برابر، تقسیم زاویه به 3 جزء برابر، که از سوی ریاضیدانان یونان باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل علمی نیافته بود، در میان دانشمندان ایرانی به شدت جریان داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 ضلعی منتظم را به معادله تحویل کرد و نیز به حل مسئله تقسیم عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط برقراری رابطه که به معادله میانجامد، توفیق یافت. همچنین یک مسئله هندسی دیگر را که بیرونی به او ارجاع کرده بود، با تحویل به یک معادله درجه چهارم، و تجزیه آن به یک سهمی و یک هذلولی حل کرد.<sup>4و5</sup> اما مهمترین کار ابوالجود، توفیق وی در تقسیم دایره به 7 جزء برابر است. هر چند ارتکاب یک خطای کوچک در حل این مسئله هندسی، مانع از آن شد که این توفیق کاملاً به نام وی ثبت شود، روشن است که او گام اصلی را در این راه برداشته است.<sup>6</sup> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>مآخذ:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مآخذ: </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1. بیرونی، ابوریحان. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>قانون مسعودی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>. حیدر آباد دکن: 1373ق، ج 1، ص297<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1. بیرونی، ابوریحان. قانون مسعودی. حیدر آباد دکن: 1373ق، ج 1، ص297.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2. خیام. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>مقاله فی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الجبروالمقابله''، </del>به کوشش فرانتس ووپکه، پاریس: 1851م، ص 26، 34.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2. خیام. مقاله فی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الجبروالمقابله، </ins>به کوشش فرانتس ووپکه، پاریس: 1851م، ص 26، 34.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3. Suter, H., <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Die mathematiker und Astronomen der Araber und ihre werke<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>, Leipzig: 1900, p 97</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3. Suter, H., Die mathematiker und Astronomen der Araber und ihre werke, Leipzig: 1900, p 97</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4. خیام همانجا، زوتر، همانجا</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4. خیام همانجا، زوتر، همانجا</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5. Sezgin, F., <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</del>Geschichte des Arabischen schrifttums<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</del>, Leiden: vol 3, 1970, pp 236-240.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5. Sezgin, F., Geschichte des Arabischen schrifttums, Leiden: vol 3, 1970, pp 236-240.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6. عادل انبوبا. «تسبیع الدائره»، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>مجله التاریخ العلوم العربیه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>. حلب: ج1، 1977، ص 82 ـ92.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6. عادل انبوبا. «تسبیع الدائره»، مجله التاریخ العلوم العربیه. حلب: ج1، 1977، ص 82 ـ92.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس کرامتی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس کرامتی</div></td></tr>
</table>
Nazli
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF&diff=6136&oldid=prev
Samei در ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۱
2025-05-05T10:21:05Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۲۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالجود، محمد بن احمد بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ليث، رياضيدان </del>بزرگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايراني </del>سده 4ق/10م. در قلمرو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سامانيان ميزيست</del>. از شاگردان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صاغاني، </del>ستارهشناس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برجستة ايراني </del>بود و با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوريحان بيروني</del><sup>*</sup> و ابوجعفر خازن<sup>*</sup> در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمينه </del>مسائل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رياضي مكاتبه </del>داشت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيروني </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خيام </del>در آثار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خويش </del>از او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ياد كرده </del>اند و در منابع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اروپائي نيز </del>به عنوان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رياضي داني </del>برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رياضيات </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخي </del>دانش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هاي ديگر </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كارهاي ديواني </del>پرداخت و از درس و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحقيق </del>بازماند. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عين </del>حال در اوقات فراغت به حل مسائل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رياضي مي </del>پرداخت.<sup>1و2و3</sup></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالجود، محمد بن احمد بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لیث، ریاضیدان </ins>بزرگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایرانی </ins>سده 4ق/10م. در قلمرو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سامانیان]] میزیست</ins>. از شاگردان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صاغانی، </ins>ستارهشناس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برجسته ایرانی </ins>بود و با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوریحان بیرونی]]</ins><sup>*</sup> و ابوجعفر خازن<sup>*</sup> در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمینه </ins>مسائل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاضی مکاتبه </ins>داشت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خیام </ins>در آثار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خویش </ins>از او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یاد کرده </ins>اند و در منابع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اروپائی نیز </ins>به عنوان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاضی دانی </ins>برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاضیات </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی </ins>دانش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">های دیگر </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارهای دیوانی </ins>پرداخت و از درس و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحقیق </ins>بازماند. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عین </ins>حال در اوقات فراغت به حل مسائل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاضی می </ins>پرداخت.<sup>1و2و3</sup></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخي </del>مسائل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هندسي، </del>مانند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقسيم دايره </del>به 7 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا </del>9 جزء برابر، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقسيم زاويه </del>به 3 جزء برابر، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوي رياضيدانان يونان </del>باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمي نيافته </del>بود، در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميان </del>دانشمندان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايراني </del>به شدت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جريان </del>داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ضلعي </del>منتظم را به معادله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> تحويل كرد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز </del>به حل مسئله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقسيم </del>عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برقراري </del>رابطه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>به معادله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> ميانجامد، توفيق يافت</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنين يك </del>مسئله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هندسي ديگر </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه بيروني </del>به او ارجاع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده </del>بود، با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحويل </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يك </del>معادله درجه چهارم، و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تجزيه </del>آن به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يك سهمي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يك هذلولي </del>حل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد</del>.<sup>4و5</sup> اما <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهمترين كار </del>ابوالجود، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توفيق وي </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقسيم دايره </del>به 7 جزء برابر است. هر چند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارتكاب يك خطاي كوچك </del>در حل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>مسئله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هندسي، </del>مانع از آن شد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه اين توفيق كاملاً </del>به نام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي </del>ثبت شود، روشن است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>او گام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصلي </del>را در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>راه برداشته است.<sup>6</sup> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی </ins>مسائل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هندسی، </ins>مانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقسیم دایره </ins>به 7 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا </ins>9 جزء برابر، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقسیم زاویه </ins>به 3 جزء برابر، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوی ریاضیدانان یونان </ins>باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمی نیافته </ins>بود، در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میان </ins>دانشمندان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایرانی </ins>به شدت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جریان </ins>داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ضلعی </ins>منتظم را به معادله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> تحویل کرد </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </ins>به حل مسئله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقسیم </ins>عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برقراری </ins>رابطه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>به معادله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> میانجامد، توفیق یافت</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنین یک </ins>مسئله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هندسی دیگر </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که بیرونی </ins>به او ارجاع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده </ins>بود، با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحویل </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یک </ins>معادله درجه چهارم، و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تجزیه </ins>آن به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یک سهمی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یک هذلولی </ins>حل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد</ins>.<sup>4و5</sup> اما <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهمترین کار </ins>ابوالجود، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توفیق وی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تقسیم دایره </ins>به 7 جزء برابر است. هر چند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارتکاب یک خطای کوچک </ins>در حل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>مسئله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هندسی، </ins>مانع از آن شد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که این توفیق کاملاً </ins>به نام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>ثبت شود، روشن است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>او گام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصلی </ins>را در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>راه برداشته است.<sup>6</sup> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مآخذ:''' </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''مآخذ:''' </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> بيروني، ابوريحان</del>. ''قانون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسعودي</del>''. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حيدر </del>آباد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دكن</del>: 1373ق، ج 1، ص297'''.'''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> بیرونی، ابوریحان</ins>. ''قانون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسعودی</ins>''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حیدر </ins>آباد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دکن</ins>: 1373ق، ج 1، ص297'''.'''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> خيام</del>. ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقالة في </del>الجبروالمقابله''، به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوشش </del>فرانتس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ووپكه، پاريس</del>: 1851م، ص 26، 34.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> خیام</ins>. ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقاله فی </ins>الجبروالمقابله''، به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوشش </ins>فرانتس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ووپکه، پاریس</ins>: 1851م، ص 26، 34.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3. Suter, H., ''Die mathematiker und Astronomen der Araber und ihre werke'', Leipzig: 1900, p 97</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3. Suter, H., ''Die mathematiker und Astronomen der Araber und ihre werke'', Leipzig: 1900, p 97</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> خيام </del>همانجا، زوتر، همانجا</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> خیام </ins>همانجا، زوتر، همانجا</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5. Sezgin, F., '''''Geschichte des Arabischen schrifttums''''', Leiden: vol 3, 1970, pp 236-240.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5. Sezgin, F., '''''Geschichte des Arabischen schrifttums''''', Leiden: vol 3, 1970, pp 236-240.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6. عادل انبوبا. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«تسبيع الدائرة»، </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجلة التاريخ </del>العلوم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">العربية</del>''. حلب: ج1، 1977، ص 82 ـ92.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6. عادل انبوبا. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«تسبیع الدائره»، </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجله التاریخ </ins>العلوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">العربیه</ins>''. حلب: ج1، 1977، ص 82 ـ92.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس کرامتی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس کرامتی</div></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF&diff=1602&oldid=prev
Samei: صفحهای تازه حاوی «ابوالجود، محمد بن احمد بن ليث، رياضيدان بزرگ ايراني سده 4ق/10م. در قلمرو سامانيان ميزيست. از شاگردان صاغاني، ستارهشناس برجستة ايراني بود و با ابوريحان بيروني<sup>*</sup> و ابوجعفر خازن<sup>*</sup> در زمينه مسائل رياضي مكاتبه داشت. بيروني و خيام در آث...» ایجاد کرد
2024-08-22T04:06:10Z
<p>صفحهای تازه حاوی «ابوالجود، محمد بن احمد بن ليث، رياضيدان بزرگ ايراني سده 4ق/10م. در قلمرو سامانيان ميزيست. از شاگردان صاغاني، ستارهشناس برجستة ايراني بود و با ابوريحان بيروني<sup>*</sup> و ابوجعفر خازن<sup>*</sup> در زمينه مسائل رياضي مكاتبه داشت. بيروني و خيام در آث...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>ابوالجود، محمد بن احمد بن ليث، رياضيدان بزرگ ايراني سده 4ق/10م. در قلمرو سامانيان ميزيست. از شاگردان صاغاني، ستارهشناس برجستة ايراني بود و با ابوريحان بيروني<sup>*</sup> و ابوجعفر خازن<sup>*</sup> در زمينه مسائل رياضي مكاتبه داشت. بيروني و خيام در آثار خويش از او ياد كرده اند و در منابع اروپائي نيز به عنوان رياضي داني برجسته شهرت دارد. ابوالجود پس از آموختن رياضيات و برخي دانش هاي ديگر به كارهاي ديواني پرداخت و از درس و تحقيق بازماند. در عين حال در اوقات فراغت به حل مسائل رياضي مي پرداخت.<sup>1و2و3</sup><br />
<br />
در روزگار ابوالجود، بحث و مناقشه بر سر برخي مسائل هندسي، مانند تقسيم دايره به 7 يا 9 جزء برابر، تقسيم زاويه به 3 جزء برابر، كه از سوي رياضيدانان يونان باستان مطرح شد، و تا آن دوران راه حل علمي نيافته بود، در ميان دانشمندان ايراني به شدت جريان داشت. ابوالجود محاسبه ضلع 9 ضلعي منتظم را به معادله تحويل كرد و نيز به حل مسئله تقسيم عدد 10 به دو جزء a وb، به شرط برقراري رابطه كه به معادله ميانجامد، توفيق يافت. همچنين يك مسئله هندسي ديگر را كه بيروني به او ارجاع كرده بود، با تحويل به يك معادله درجه چهارم، و تجزيه آن به يك سهمي و يك هذلولي حل كرد.<sup>4و5</sup> اما مهمترين كار ابوالجود، توفيق وي در تقسيم دايره به 7 جزء برابر است. هر چند ارتكاب يك خطاي كوچك در حل اين مسئله هندسي، مانع از آن شد كه اين توفيق كاملاً به نام وي ثبت شود، روشن است كه او گام اصلي را در اين راه برداشته است.<sup>6</sup> <br />
<br />
'''مآخذ:''' <br />
<br />
1. بيروني، ابوريحان. ''قانون مسعودي''. حيدر آباد دكن: 1373ق، ج 1، ص297'''.'''<br />
<br />
2. خيام. ''مقالة في الجبروالمقابله''، به كوشش فرانتس ووپكه، پاريس: 1851م، ص 26، 34.<br />
<br />
3. Suter, H., ''Die mathematiker und Astronomen der Araber und ihre werke'', Leipzig: 1900, p 97<br />
<br />
4. خيام همانجا، زوتر، همانجا<br />
<br />
5. Sezgin, F., '''''Geschichte des Arabischen schrifttums''''', Leiden: vol 3, 1970, pp 236-240.<br />
<br />
6. عادل انبوبا. «تسبيع الدائرة»، ''مجلة التاريخ العلوم العربية''. حلب: ج1، 1977، ص 82 ـ92.<br />
<br />
یونس کرامتی</div>
Samei