ابوالفتح عبدالرحمن خازنی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۲

2025-05-10T10:52:17Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۵۲
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:ابوالفتح عبدالرحمن خازنی.jpg\|بندانگشتی\|ابوالفتح عبدالرحمن خازنی برگرفته از سایت سرپوش قابل بازیابی از https://www.sarpoosh.com/biography/scientists-biography/biography-alkhazini-32.html]]		[[پرونده:ابوالفتح عبدالرحمن خازنی.jpg\|بندانگشتی\|ابوالفتح عبدالرحمن خازنی برگرفته از سایت سرپوش قابل بازیابی از https://www.sarpoosh.com/biography/scientists-biography/biography-alkhazini-32.html]]
	خازنی، ابوالفتح عبدالرحمان (زنده در 525ق)، ستاره‌شناس و فیزیک‌دان برجسته. وی غلامی رومی بود که در مرو به تحصیل پرداخت. بسیار پارسا بود و با آنکه از ثروت بهره‌ای نداشت از پذیرش هدیه گران سلطان سنجر سر باز زد<ref>قربانی، ابوالقاسم. '''''زندگی‌نامه ریاضیدانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص228.</ref>. وی یکی از 22 ستاره شناس دوره اسلامی است که رصدهای دقیق و مستقلی انجام داده‌اند. نتایج این ارصاد در کتاب مهم زیج المعتبر السنجری گرد آمده است. این زیج از نظر محاسبات ریاضی نیز نکات قابل توجهی دارد<ref>Kennedy, E. S. “A Survey of Islamic Astronomical Tables”, '''Transaction of the American Philosophical Society''', New Series, Vol. XLVI(2), 1956, pp 159-161.</ref><ref>Lorch, Richard, “The Qibla-Table Attributed to Al-Khazini”, '''Journal for the History of Arabic Science''', 1980, Vol. IV(2), pp 259-264</ref>. برخی وی را واضع اصلی تقویم جلالی می‌دانند<ref>کرامتی، یونس. '''''کارنامه ایرانیان'''''. تهران: 1380، ص 121-122.</ref>. کتاب میزان الحکمه وی از مهم‌ترین آثار فیزیک سده‌های میانه به شمار می‌رود<ref>کرامتی، یونس. «ایران»، '''''دائره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 10، ص 672.</ref>. خازنی مدتها پیش از راجر بیکن دریافته بود که وزن سیالی که درون یک ظرف می‌گنجد با کاهش ارتفاع بیشتر می‌شود<ref>Wiedemann, Eilhard , “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte nach Al-Khazini und Roger Baco”, '''''Annalen Der Physik''''', Vol XXXIX, 1890, P 319.</ref><ref>Wiedemann, Eilhard, “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte”, '''Zeitschrift fur Phyzik''', Vol XIII, 1922, PP 59-60</ref>. وی درباره چگالی ویژه اجسام و ساخت دستگاه‌های خودکار نیز به تحقیق پرداخت<ref>Wiedemann, E., “Arabische specifische Gewichtsbestimmungen”, '''Annalen Der Physik''', Vol XX, 1883, pp 539-541.</ref><ref> Lorch, Richard, “Al-Khazini’s Sphere That Rotates by Itself”, '''Journal for the History of Arabic Science''', Aleppo, 1980, Vol. IV (2), 287-303.</ref>.		خازنی، ابوالفتح عبدالرحمان (زنده در 525ق)، ستاره‌شناس و فیزیک‌دان برجسته. وی غلامی رومی بود که در مرو به تحصیل پرداخت. بسیار پارسا بود و با آنکه از ثروت بهره‌ای نداشت از پذیرش هدیه گران سلطان سنجر سر باز زد<ref>قربانی، ابوالقاسم. '''''زندگی‌نامه ریاضیدانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص228.</ref>. وی یکی از 22 ستاره شناس دوره اسلامی است که رصدهای دقیق و مستقلی انجام داده‌اند. نتایج این ارصاد در کتاب مهم زیج المعتبر السنجری گرد آمده است. این زیج از نظر محاسبات [[حساب\|ریاضی]] نیز نکات قابل توجهی دارد<ref>Kennedy, E. S. “A Survey of Islamic Astronomical Tables”, '''Transaction of the American Philosophical Society''', New Series, Vol. XLVI(2), 1956, pp 159-161.</ref><ref>Lorch, Richard, “The Qibla-Table Attributed to Al-Khazini”, '''Journal for the History of Arabic Science''', 1980, Vol. IV(2), pp 259-264</ref>. برخی وی را واضع اصلی تقویم جلالی می‌دانند<ref>کرامتی، یونس. '''''کارنامه ایرانیان'''''. تهران: 1380، ص 121-122.</ref>. کتاب میزان الحکمه وی از مهم‌ترین آثار فیزیک سده‌های میانه به شمار می‌رود<ref>کرامتی، یونس. «ایران»، '''''دائره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 10، ص 672.</ref>. خازنی مدتها پیش از راجر بیکن دریافته بود که وزن سیالی که درون یک ظرف می‌گنجد با کاهش ارتفاع بیشتر می‌شود<ref>Wiedemann, Eilhard , “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte nach Al-Khazini und Roger Baco”, '''''Annalen Der Physik''''', Vol XXXIX, 1890, P 319.</ref><ref>Wiedemann, Eilhard, “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte”, '''Zeitschrift fur Phyzik''', Vol XIII, 1922, PP 59-60</ref>. وی درباره چگالی ویژه اجسام و ساخت دستگاه‌های خودکار نیز به تحقیق پرداخت<ref>Wiedemann, E., “Arabische specifische Gewichtsbestimmungen”, '''Annalen Der Physik''', Vol XX, 1883, pp 539-541.</ref><ref> Lorch, Richard, “Al-Khazini’s Sphere That Rotates by Itself”, '''Journal for the History of Arabic Science''', Aleppo, 1980, Vol. IV (2), 287-303.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	* [[خجندی]]		* [[خجندی]]
			* [[حساب]]
			* [[جبر]]

	== '''مآخذ''' ==		== '''مآخذ''' ==
خط ۱۴:		خط ۱۶:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	یونس كرامتی		یونس كرامتی
			[[رده:علوم و فنون]]

Nazli در ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۱

2025-05-08T16:51:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۱
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:ابوالفتح عبدالرحمن خازنی.jpg\|بندانگشتی\|ابوالفتح عبدالرحمن خازنی برگرفته از سایت سرپوش قابل بازیابی از https://www.sarpoosh.com/biography/scientists-biography/biography-alkhazini-32.html]]
	خازنی، ابوالفتح عبدالرحمان (زنده در 525ق)، ستاره‌شناس و فیزیک‌دان برجسته. وی غلامی رومی بود که در مرو به تحصیل پرداخت. بسیار پارسا بود و با آنکه از ثروت بهره‌ای نداشت از پذیرش هدیه گران سلطان سنجر سر باز زد<ref>قربانی، ابوالقاسم. '''''زندگی‌نامه ریاضیدانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص228.</ref>. وی یکی از 22 ستاره شناس دوره اسلامی است که رصدهای دقیق و مستقلی انجام داده‌اند. نتایج این ارصاد در کتاب مهم زیج المعتبر السنجری گرد آمده است. این زیج از نظر محاسبات ریاضی نیز نکات قابل توجهی دارد<ref>Kennedy, E. S. “A Survey of Islamic Astronomical Tables”, '''Transaction of the American Philosophical Society''', New Series, Vol. XLVI(2), 1956, pp 159-161.</ref><ref>Lorch, Richard, “The Qibla-Table Attributed to Al-Khazini”, '''Journal for the History of Arabic Science''', 1980, Vol. IV(2), pp 259-264</ref>. برخی وی را واضع اصلی تقویم جلالی می‌دانند<ref>کرامتی، یونس. '''''کارنامه ایرانیان'''''. تهران: 1380، ص 121-122.</ref>. کتاب میزان الحکمه وی از مهم‌ترین آثار فیزیک سده‌های میانه به شمار می‌رود<ref>کرامتی، یونس. «ایران»، '''''دائره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 10، ص 672.</ref>. خازنی مدتها پیش از راجر بیکن دریافته بود که وزن سیالی که درون یک ظرف می‌گنجد با کاهش ارتفاع بیشتر می‌شود<ref>Wiedemann, Eilhard , “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte nach Al-Khazini und Roger Baco”, '''''Annalen Der Physik''''', Vol XXXIX, 1890, P 319.</ref><ref>Wiedemann, Eilhard, “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte”, '''Zeitschrift fur Phyzik''', Vol XIII, 1922, PP 59-60</ref>. وی درباره چگالی ویژه اجسام و ساخت دستگاه‌های خودکار نیز به تحقیق پرداخت<ref>Wiedemann, E., “Arabische specifische Gewichtsbestimmungen”, '''Annalen Der Physik''', Vol XX, 1883, pp 539-541.</ref><ref> Lorch, Richard, “Al-Khazini’s Sphere That Rotates by Itself”, '''Journal for the History of Arabic Science''', Aleppo, 1980, Vol. IV (2), 287-303.</ref>.		خازنی، ابوالفتح عبدالرحمان (زنده در 525ق)، ستاره‌شناس و فیزیک‌دان برجسته. وی غلامی رومی بود که در مرو به تحصیل پرداخت. بسیار پارسا بود و با آنکه از ثروت بهره‌ای نداشت از پذیرش هدیه گران سلطان سنجر سر باز زد<ref>قربانی، ابوالقاسم. '''''زندگی‌نامه ریاضیدانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص228.</ref>. وی یکی از 22 ستاره شناس دوره اسلامی است که رصدهای دقیق و مستقلی انجام داده‌اند. نتایج این ارصاد در کتاب مهم زیج المعتبر السنجری گرد آمده است. این زیج از نظر محاسبات ریاضی نیز نکات قابل توجهی دارد<ref>Kennedy, E. S. “A Survey of Islamic Astronomical Tables”, '''Transaction of the American Philosophical Society''', New Series, Vol. XLVI(2), 1956, pp 159-161.</ref><ref>Lorch, Richard, “The Qibla-Table Attributed to Al-Khazini”, '''Journal for the History of Arabic Science''', 1980, Vol. IV(2), pp 259-264</ref>. برخی وی را واضع اصلی تقویم جلالی می‌دانند<ref>کرامتی، یونس. '''''کارنامه ایرانیان'''''. تهران: 1380، ص 121-122.</ref>. کتاب میزان الحکمه وی از مهم‌ترین آثار فیزیک سده‌های میانه به شمار می‌رود<ref>کرامتی، یونس. «ایران»، '''''دائره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 10، ص 672.</ref>. خازنی مدتها پیش از راجر بیکن دریافته بود که وزن سیالی که درون یک ظرف می‌گنجد با کاهش ارتفاع بیشتر می‌شود<ref>Wiedemann, Eilhard , “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte nach Al-Khazini und Roger Baco”, '''''Annalen Der Physik''''', Vol XXXIX, 1890, P 319.</ref><ref>Wiedemann, Eilhard, “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte”, '''Zeitschrift fur Phyzik''', Vol XIII, 1922, PP 59-60</ref>. وی درباره چگالی ویژه اجسام و ساخت دستگاه‌های خودکار نیز به تحقیق پرداخت<ref>Wiedemann, E., “Arabische specifische Gewichtsbestimmungen”, '''Annalen Der Physik''', Vol XX, 1883, pp 539-541.</ref><ref> Lorch, Richard, “Al-Khazini’s Sphere That Rotates by Itself”, '''Journal for the History of Arabic Science''', Aleppo, 1980, Vol. IV (2), 287-303.</ref>.

Nazli در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۲

2025-05-07T15:32:11Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۲
خط ۷:		خط ۷:

	== '''مآخذ''' ==		== '''مآخذ''' ==
			<references />

			== منبع اصلی ==
			[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

			== نویسنده مقاله ==
			یونس كرامتی

Nazli در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۱

2025-05-07T15:31:52Z

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-خازنی، ابوالفتح عبدالرحمان (زنده در 525ق)، ستاره‌شناس و فیزیک‌دان برجسته. وی غلامی رومی بود که در مرو به تحصیل پرداخت. بسیار پارسا بود و با آنکه از ثروت بهره‌ای نداشت از پذیرش هدیه گران سلطان سنجر سر باز زد.<sup>1</sup> وی یکی از 22 ستاره شناس دوره [[اسلام|اسلامی]] است که رصدهای دقیق و مستقلی انجام داده‌اند. نتایج این ارصاد در کتاب مهم ''زیج المعتبر السنجری'' گرد آمده است. این زیج از نظر محاسبات ریاضی نیز نکات قابل توجهی دارد.<sup>2و3</sup> برخی وی را واضع اصلی تقویم جلالی می‌دانند.<sup>4</sup> کتاب ''میزان الحکمه'' وی از مهم‌ترین آثار فیزیک سده‌های میانه به شمار می‌رود.<sup>5</sup> خازنی مدتها پیش از راجر بیکن[1] دریافته بود که وزن سیالی که درون یک ظرف می‌گنجد با کاهش ارتفاع بیشتر می‌شود.<sup>6و7</sup> وی درباره چگالی ویژه اجسام و ساخت دستگاه‌های خودکار نیز به تحقیق پرداخت.<sup>8و9</sup>
+خازنی، ابوالفتح عبدالرحمان (زنده در 525ق)، ستاره‌شناس و فیزیک‌دان برجسته. وی غلامی رومی بود که در مرو به تحصیل پرداخت. بسیار پارسا بود و با آنکه از ثروت بهره‌ای نداشت از پذیرش هدیه گران سلطان سنجر سر باز زد<ref>قربانی، ابوالقاسم. '''''زندگی‌نامه ریاضیدانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص228.</ref>. وی یکی از 22 ستاره شناس دوره اسلامی است که رصدهای دقیق و مستقلی انجام داده‌اند. نتایج این ارصاد در کتاب مهم زیج المعتبر السنجری گرد آمده است. این زیج از نظر محاسبات ریاضی نیز نکات قابل توجهی دارد<ref>Kennedy, E. S. “A Survey of Islamic Astronomical Tables”, '''Transaction of the American Philosophical Society''', New Series, Vol. XLVI(2), 1956, pp 159-161.</ref><ref>Lorch, Richard, “The Qibla-Table Attributed to Al-Khazini”, '''Journal for the History of Arabic Science''', 1980, Vol. IV(2), pp 259-264</ref>. برخی وی را واضع اصلی تقویم جلالی می‌دانند<ref>کرامتی، یونس. '''''کارنامه ایرانیان'''''. تهران: 1380، ص 121-122.</ref>. کتاب میزان الحکمه وی از مهم‌ترین آثار فیزیک سده‌های میانه به شمار می‌رود<ref>کرامتی، یونس. «ایران»، '''''دائره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 10، ص 672.</ref>. خازنی مدتها پیش از راجر بیکن دریافته بود که وزن سیالی که درون یک ظرف می‌گنجد با کاهش ارتفاع بیشتر می‌شود<ref>Wiedemann, Eilhard , “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte nach Al-Khazini und Roger Baco”, '''''Annalen Der Physik''''', Vol XXXIX, 1890, P 319.</ref><ref>Wiedemann, Eilhard, “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte”, '''Zeitschrift fur Phyzik''', Vol XIII, 1922, PP 59-60</ref>. وی درباره چگالی ویژه اجسام و ساخت دستگاه‌های خودکار نیز به تحقیق پرداخت<ref>Wiedemann, E., “Arabische specifische Gewichtsbestimmungen”, '''Annalen Der Physik''', Vol XX, 1883, pp 539-541.</ref><ref>  Lorch, Richard, “Al-Khazini’s Sphere That Rotates by Itself”, '''Journal for the History of Arabic Science''', Aleppo, 1980, Vol. IV (2), 287-303.</ref>.
-'''مآخذ:'''
+== نیز نگاه کنید به ==
-.    قربانی، ابوالقاسم. '''''زندگی‌نامه ریاضیدانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص228.
+* [[خجندی]]
-.     Kennedy, E. S. “A Survey of Islamic Astronomical Tables”, '''Transaction of the American Philosophical Society''', New Series, Vol. XLVI(2), 1956, pp 159-161.
+== '''مآخذ''' ==

Samei در ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۱

2025-05-05T09:41:07Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۱
خط ۱:		خط ۱:

			خازنی، ابوالفتح عبدالرحمان (زنده در 525ق)، ستاره‌شناس و فیزیک‌دان برجسته. وی غلامی رومی بود که در مرو به تحصیل پرداخت. بسیار پارسا بود و با آنکه از ثروت بهره‌ای نداشت از پذیرش هدیه گران سلطان سنجر سر باز زد.<sup>1</sup> وی یکی از 22 ستاره شناس دوره [[اسلام\|اسلامی]] است که رصدهای دقیق و مستقلی انجام داده‌اند. نتایج این ارصاد در کتاب مهم ''زیج المعتبر السنجری'' گرد آمده است. این زیج از نظر محاسبات ریاضی نیز نکات قابل توجهی دارد.<sup>2و3</sup> برخی وی را واضع اصلی تقویم جلالی می‌دانند.<sup>4</sup> کتاب ''میزان الحکمه'' وی از مهم‌ترین آثار فیزیک سده‌های میانه به شمار می‌رود.<sup>5</sup> خازنی مدتها پیش از راجر بیکن[1] دریافته بود که وزن سیالی که درون یک ظرف می‌گنجد با کاهش ارتفاع بیشتر می‌شود.<sup>6و7</sup> وی درباره چگالی ویژه اجسام و ساخت دستگاه‌های خودکار نیز به تحقیق پرداخت.<sup>8و9</sup>
	~~خازني،~~ ابوالفتح عبدالرحمان (زنده در 525ق)، ستاره‌شناس و ~~فيزيك‌دان~~ برجسته. ~~وي غلامي رومي~~ بود كه در مرو به ~~تحصيل~~ پرداخت. ~~بسيار~~ پارسا بود و با ~~آنكه~~ از ثروت ~~بهره‌اي~~ نداشت از ~~پذيرش هدية~~ گران سلطان سنجر سر باز زد.<sup>1</sup> ~~وي يكي~~ از 22 ستاره شناس ~~دورة اسلامي~~ است ~~كه رصدهاي دقيق~~ و ~~مستقلي~~ انجام داده‌اند. ~~نتايج اين~~ ارصاد در ~~كتاب~~ مهم ''~~زيج~~ المعتبر ~~السنجري~~'' گرد آمده است. ~~اين زيج~~ از نظر محاسبات ~~رياضي نيز نكات~~ قابل ~~توجهي~~ دارد.<sup>2و3</sup> ~~برخي وي~~ را واضع ~~اصلي تقويم جلالي مي‌دانند~~.<sup>4</sup> ~~كتاب~~ ''~~ميزان الحكمة~~'' وي از ~~مهم‌ترين~~ آثار ~~فيزيك سده‌هاي ميانه~~ به شمار ~~مي‌رود~~.<sup>5</sup> ~~خازني~~ مدتها ~~پيش~~ از راجر ~~بيكن~~[1] ~~دريافته~~ بود كه وزن ~~سيالي كه~~ درون يك ظرف ~~مي‌گنجد~~ با ~~كاهش~~ ارتفاع ~~بيشتر مي‌شود~~.<sup>6و7</sup> ~~وي دربارة چگالي ويژة~~ اجسام و ساخت ~~دستگاه‌هاي خودكار نيز~~ به ~~تحقيق~~ پرداخت.<sup>8و9</sup>

	'''مآخذ:'''		'''مآخذ:'''

	1. ~~قرباني،~~ ابوالقاسم. '''''~~زندگي‌نامة رياضيدانان دورة اسلامي~~'''''. تهران: 1375، ص228.		1. قربانی، ابوالقاسم. '''''زندگی‌نامه ریاضیدانان دوره اسلامی'''''. تهران: 1375، ص228.

	2. Kennedy, E. S. “A Survey of Islamic Astronomical Tables”, '''Transaction of the American Philosophical Society''', New Series, Vol. XLVI(2), 1956, pp 159-161.		2. Kennedy, E. S. “A Survey of Islamic Astronomical Tables”, '''Transaction of the American Philosophical Society''', New Series, Vol. XLVI(2), 1956, pp 159-161.
خط ۱۱:		خط ۱۰:
	3. Lorch, Richard, “The Qibla-Table Attributed to Al-Khazini”, '''Journal for the History of Arabic Science''', 1980, Vol. IV(2), pp 259-264.		3. Lorch, Richard, “The Qibla-Table Attributed to Al-Khazini”, '''Journal for the History of Arabic Science''', 1980, Vol. IV(2), pp 259-264.

	4. ~~كرامتي، يونس~~. '''''~~كارنامة ايرانيان~~'''''. تهران: 1380، ص 121-122.		4. کرامتی، یونس. '''''کارنامه ایرانیان'''''. تهران: 1380، ص 121-122.

	5. ~~كرامتي، يونس~~. ~~«ايران»،~~ '''''~~دائرة~~ المعارف بزرگ ~~اسلامي~~'''''. ج 10، ص 672.		5. کرامتی، یونس. «ایران»، '''''دائره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 10، ص 672.

	6. Wiedemann, Eilhard , “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte nach Al-Khazini und Roger Baco”, '''''Annalen Der Physik''''', Vol XXXIX, 1890, P 319.		6. Wiedemann, Eilhard , “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte nach Al-Khazini und Roger Baco”, '''''Annalen Der Physik''''', Vol XXXIX, 1890, P 319.

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی « خازني، ابوالفتح عبدالرحمان (زنده در 525ق)، ستاره‌شناس و فيزيك‌دان برجسته. وي غلامي رومي بود كه در مرو به تحصيل پرداخت. بسيار پارسا بود و با آنكه از ثروت بهره‌اي نداشت از پذيرش هدية گران سلطان سنجر سر باز زد.¹ وي يكي از 22 ستاره شناس دورة اس...» ایجاد کرد

2024-08-22T04:57:02Z

صفحه‌ای تازه حاوی « خازني، ابوالفتح عبدالرحمان (زنده در 525ق)، ستاره‌شناس و فيزيك‌دان برجسته. وي غلامي رومي بود كه در مرو به تحصيل پرداخت. بسيار پارسا بود و با آنكه از ثروت بهره‌اي نداشت از پذيرش هدية گران سلطان سنجر سر باز زد.1 وي يكي از 22 ستاره شناس دورة اس...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

خازني، ابوالفتح عبدالرحمان (زنده در 525ق)، ستاره‌شناس و فيزيك‌دان برجسته. وي غلامي رومي بود كه در مرو به تحصيل پرداخت. بسيار پارسا بود و با آنكه از ثروت بهره‌اي نداشت از پذيرش هدية گران سلطان سنجر سر باز زد.1 وي يكي از 22 ستاره شناس دورة اسلامي است كه رصدهاي دقيق و مستقلي انجام داده‌اند. نتايج اين ارصاد در كتاب مهم ''زيج المعتبر السنجري'' گرد آمده است. اين زيج از نظر محاسبات رياضي نيز نكات قابل توجهي دارد.2و3 برخي وي را واضع اصلي تقويم جلالي مي‌دانند.4 كتاب ''ميزان الحكمة'' وي از مهم‌ترين آثار فيزيك سده‌هاي ميانه به شمار مي‌رود.5 خازني مدتها پيش از راجر بيكن[1] دريافته بود كه وزن سيالي كه درون يك ظرف مي‌گنجد با كاهش ارتفاع بيشتر مي‌شود.6و7 وي دربارة چگالي ويژة اجسام و ساخت دستگاه‌هاي خودكار نيز به تحقيق پرداخت.8و9

'''مآخذ:'''

1. قرباني، ابوالقاسم. '''''زندگي‌نامة رياضيدانان دورة اسلامي'''''. تهران: 1375، ص228.

2. Kennedy, E. S. “A Survey of Islamic Astronomical Tables”, '''Transaction of the American Philosophical Society''', New Series, Vol. XLVI(2), 1956, pp 159-161.

3. Lorch, Richard, “The Qibla-Table Attributed to Al-Khazini”, '''Journal for the History of Arabic Science''', 1980, Vol. IV(2), pp 259-264.

4. كرامتي، يونس. '''''كارنامة ايرانيان'''''. تهران: 1380، ص 121-122.

5. كرامتي، يونس. «ايران»، '''''دائرة المعارف بزرگ اسلامي'''''. ج 10، ص 672.

6. Wiedemann, Eilhard , “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte nach Al-Khazini und Roger Baco”, '''''Annalen Der Physik''''', Vol XXXIX, 1890, P 319.

7. Wiedemann, Eilhard, “Inhalt eines Gefasses in verschiedenen Abstanden vom Erdmittelpunkte”, '''Zeitschrift fur Phyzik''', Vol XIII, 1922, PP 59-60.

8. Wiedemann, E., “Arabische specifische Gewichtsbestimmungen”, '''Annalen Der Physik''', Vol XX, 1883, pp 539-541.

9. Lorch, Richard, “Al-Khazini’s Sphere That Rotates by Itself”, '''Journal for the History of Arabic Science''', Aleppo, 1980, Vol. IV (2), 287-303.

یونس کرامتی

----[1].