https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%D9%86%DB%8C%D9%81%D9%87ابوحنیفه - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T07:01:10Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%D9%86%DB%8C%D9%81%D9%87&diff=5901&oldid=prevSamei در ۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۴۷2025-05-04T14:47:15Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۴۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نعمان بن ثابت بن نیکبخت معروف به ابوحنیفه (80ـ150ق / 699ـ767 م)، یکی از چهار پیشوای مذاهب رسمی فقه اهل سنت که به «مذهب حنفی» معروف است؛ خود او زاده کوفه و اجدادش ایرانی و اهل قریه خواجه سیاران از توابع پروان کابل بودند. او نزد زید بن علی بن الحسین (شهادت 121ق / 739م) و امام جعفر صادق (وفات 148ق / 765م) و بهویژه حماد بن ابیسلیمان، استاد اصلیش فقه آموخت. بعضی از محققان با عنایت به اینکه اقامتگاه ابوحنیفه در کوفه و بصره بوده است و اقامتگاه امام جعفر صادق در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدینه، </del>در باب شاگردی ابوحنیفه نزد امام صادق تردید کردهاند. با این همه شک نیست که وی صحبت امام صادق را دریافته است و مکرر صادقانه به اولویت امام صادق اعتراف کرده است و او را اعلم و افقه عصر خود معرفی کرده است. چنانکه از او نقل کردهاند که گفت:<blockquote>«ما رأیت افقه من جعفر بن محمد»<ref>علامه ذهبی. '''''تذكرهالحفاظ'''''. ج 1، ص 157. </ref>. </blockquote>بهعلاوه ابوحنیفه، اعلمیت امام صادق را در جلسه مصاحبهای که منصور دوانیقی به خیال خود برای مخذولکردن امام صادق در حیره تشکیل داده بود و چهل مسأله فقهی را از امام پرسید، در حضور خلیفه با بیان رسا اعلام داشت. باز در ''تاریخ علوییین''، مذکور است که کسی (پس از شهادت زید بن علی بن الحسین) از ابوحنیفه در باب مالی که وقف امام زمان شده بود، فتوی خواست و ابوحنیفه گفت که آن مال باید به امام صادق برسد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نعمان بن ثابت بن نیکبخت معروف به ابوحنیفه (80ـ150ق / 699ـ767 م)، یکی از چهار پیشوای مذاهب رسمی فقه اهل سنت که به «مذهب حنفی» معروف است؛ خود او زاده کوفه و اجدادش ایرانی و اهل قریه خواجه سیاران از توابع پروان کابل بودند. او نزد زید بن علی بن الحسین (شهادت 121ق / 739م) و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امام جعفر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بن محمد </ins>صادق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(ع)|امام جعفر صادق]] </ins>(وفات 148ق / 765م) و بهویژه حماد بن ابیسلیمان، استاد اصلیش فقه آموخت. بعضی از محققان با عنایت به اینکه اقامتگاه ابوحنیفه در کوفه و بصره بوده است و اقامتگاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امام جعفر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بن محمد </ins>صادق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(ع)|امام جعفر صادق]] </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مدینه]]، </ins>در باب شاگردی ابوحنیفه نزد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|</ins>امام صادق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تردید کردهاند. با این همه شک نیست که وی صحبت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|</ins>امام صادق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را دریافته است و مکرر صادقانه به اولویت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|</ins>امام صادق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>اعتراف کرده است و او را اعلم و افقه عصر خود معرفی کرده است. چنانکه از او نقل کردهاند که گفت:<blockquote>«ما رأیت افقه من جعفر بن محمد»<ref>علامه ذهبی. '''''تذكرهالحفاظ'''''. ج 1، ص 157. </ref>. </blockquote>بهعلاوه ابوحنیفه، اعلمیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|</ins>امام صادق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را در جلسه مصاحبهای که منصور دوانیقی به خیال خود برای مخذولکردن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|</ins>امام صادق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در حیره تشکیل داده بود و چهل مسأله فقهی را از امام پرسید، در حضور خلیفه با بیان رسا اعلام داشت. باز در ''تاریخ علوییین''، مذکور است که کسی (پس از شهادت زید بن علی بن الحسین) از ابوحنیفه در باب مالی که وقف امام زمان شده بود، فتوی خواست و ابوحنیفه گفت که آن مال باید به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امام جعفر بن محمد صادق(ع)|</ins>امام صادق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>برسد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوحنیفه هیچ یک از خلیفگان اموی، مروانی و بنیعباس را لایق و قابل خلافت نمیشناخت و از مخالفان هر دو نظام اموی و عباسی بهشمار میرفت. وی در عصر اموی، به حمایت قیام مسلّحانه زید بن علی بن الحسین بر ضدّ هشام خلیفه اموی برخاست و در کوفه با زید بیعت کرد و در عصر عباسی از قبول مشروعیت بنی العباس سر باز زد و هرچند منصور دوانیقی به او الحاح کرد به امامت و خلافت وی اعتراف کند، ابوحنیفه از آن استنکاف میکرد و میگفت: امامت و خلافت حق زید یا امام صادق (ع) است یا کسی که ایشان اختیار کنند<ref>عبدالجلیل رازی. '''''النقص'''''. چاپ میر جلالالدین محدث ارموی، ص 455. </ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوحنیفه هیچ یک از خلیفگان اموی، مروانی و بنیعباس را لایق و قابل خلافت نمیشناخت و از مخالفان هر دو نظام اموی و عباسی بهشمار میرفت. وی در عصر اموی، به حمایت قیام مسلّحانه زید بن علی بن الحسین بر ضدّ هشام خلیفه اموی برخاست و در کوفه با زید بیعت کرد و در عصر عباسی از قبول مشروعیت بنی العباس سر باز زد و هرچند منصور دوانیقی به او الحاح کرد به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امامت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و خلافت وی اعتراف کند، ابوحنیفه از آن استنکاف میکرد و میگفت: امامت و خلافت حق زید یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جعفر بن محمد </ins>صادق(ع)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|امام صادق (ع)]] </ins>است یا کسی که ایشان اختیار کنند<ref>عبدالجلیل رازی. '''''النقص'''''. چاپ میر جلالالدین محدث ارموی، ص 455. </ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عطار نیشابوری در ''تذکرهالاولیاء'' ذیل ترجمه ابوحنیفه مینویسد که: <blockquote>منصور دوانیقی از ابوحنیفه تقاضا کرد که منصب قضا و فتوی را در خلافت عباسی بپذیرد، ولی ابوحنیفه عذر آورد و گفت: «من مردیام نه از عرب، بلکه از موالی ایشان. سادات عرب به حکم من راضی نشوند. خلیفه گفت: این کار به نسب تعلق ندارد، این را علم باید. ابوحنیفه گفت: من این کار را نشایم و در این که گفتم نشایم، اگر راست میگویم، نشایم و اگر دروغ میگویم، دروغگوی قضای مسلمانان را نشاید... این بگفت و نجات یافت»<ref>عطار نیشابوری. '''''تذكرهالاولیاء'''''. چاپ محمد استعلامی، تهران: ص 240. </ref>.</blockquote>قاضی ابویوسف (شاگرد بزرگ ابوحنیفه) که سمت قاضیالقضات هارونالرشید را یافت، فقه حنفی را در عراق و ایران ترویج کرد و فقط فقیهان حنفیمذهب را به منصب قضا گماشت. همچنین در عصر مهدی عباسی، وقتی که یکی از فقیهان کوفه به سمت قاضی مصر منصوب شده بود، مذهب ابوحنیفه در مصر منتشر گردید. فقیهان حنفی به قیاس و اجتهاد متوسل میشوند و با استفاده از دلایل عقلی و روشهای حقوقی مختلف به کشف احکام مناسب فقهی در مسایل مستحدثه میپردازند و به همین دلیل، در مقابل مذهب مالکی که به دلیل اخذ به حدیث به «اصحاب حدیث» معروفاند، به آنها «اصحاب رأی» میگویند<ref>امین، حسن. '''''تاریخ حقوق ایران'''''. ص 216ـ218.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عطار نیشابوری در ''تذکرهالاولیاء'' ذیل ترجمه ابوحنیفه مینویسد که: <blockquote>منصور دوانیقی از ابوحنیفه تقاضا کرد که منصب قضا و فتوی را در خلافت عباسی بپذیرد، ولی ابوحنیفه عذر آورد و گفت: «من مردیام نه از عرب، بلکه از موالی ایشان. سادات عرب به حکم من راضی نشوند. خلیفه گفت: این کار به نسب تعلق ندارد، این را علم باید. ابوحنیفه گفت: من این کار را نشایم و در این که گفتم نشایم، اگر راست میگویم، نشایم و اگر دروغ میگویم، دروغگوی قضای مسلمانان را نشاید... این بگفت و نجات یافت»<ref>عطار نیشابوری. '''''تذكرهالاولیاء'''''. چاپ محمد استعلامی، تهران: ص 240. </ref>.</blockquote>قاضی ابویوسف (شاگرد بزرگ ابوحنیفه) که سمت قاضیالقضات هارونالرشید را یافت، فقه حنفی را در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>ترویج کرد و فقط فقیهان حنفیمذهب را به منصب قضا گماشت. همچنین در عصر مهدی عباسی، وقتی که یکی از فقیهان کوفه به سمت قاضی مصر منصوب شده بود، مذهب ابوحنیفه در مصر منتشر گردید. فقیهان حنفی به قیاس و اجتهاد متوسل میشوند و با استفاده از دلایل عقلی و روشهای حقوقی مختلف به کشف احکام مناسب فقهی در مسایل مستحدثه میپردازند و به همین دلیل، در مقابل مذهب مالکی که به دلیل اخذ به حدیث به «اصحاب حدیث» معروفاند، به آنها «اصحاب رأی» میگویند<ref>امین، حسن. '''''تاریخ حقوق ایران'''''. ص 216ـ218.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[امام جعفر بن محمد صادق(ع)]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[امامت]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حسن امین</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حسن امین</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-2221:rev-5901:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%D9%86%DB%8C%D9%81%D9%87&diff=2221&oldid=prevSamei: /* نیز نگاه کنید به */2024-12-18T15:08:48Z<p><span class="autocomment">نیز نگاه کنید به</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۰۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوحنیفه هیچ یک از خلیفگان اموی، مروانی و بنیعباس را لایق و قابل خلافت نمیشناخت و از مخالفان هر دو نظام اموی و عباسی بهشمار میرفت. وی در عصر اموی، به حمایت قیام مسلّحانه زید بن علی بن الحسین بر ضدّ هشام خلیفه اموی برخاست و در کوفه با زید بیعت کرد و در عصر عباسی از قبول مشروعیت بنی العباس سر باز زد و هرچند منصور دوانیقی به او الحاح کرد به امامت و خلافت وی اعتراف کند، ابوحنیفه از آن استنکاف میکرد و میگفت: امامت و خلافت حق زید یا امام صادق (ع) است یا کسی که ایشان اختیار کنند<ref>عبدالجلیل رازی. '''''النقص'''''. چاپ میر جلالالدین محدث ارموی، ص 455. </ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوحنیفه هیچ یک از خلیفگان اموی، مروانی و بنیعباس را لایق و قابل خلافت نمیشناخت و از مخالفان هر دو نظام اموی و عباسی بهشمار میرفت. وی در عصر اموی، به حمایت قیام مسلّحانه زید بن علی بن الحسین بر ضدّ هشام خلیفه اموی برخاست و در کوفه با زید بیعت کرد و در عصر عباسی از قبول مشروعیت بنی العباس سر باز زد و هرچند منصور دوانیقی به او الحاح کرد به امامت و خلافت وی اعتراف کند، ابوحنیفه از آن استنکاف میکرد و میگفت: امامت و خلافت حق زید یا امام صادق (ع) است یا کسی که ایشان اختیار کنند<ref>عبدالجلیل رازی. '''''النقص'''''. چاپ میر جلالالدین محدث ارموی، ص 455. </ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عطار نیشابوری در ''تذکرهالاولیاء'' ذیل ترجمه ابوحنیفه مینویسد که: منصور دوانیقی از ابوحنیفه تقاضا کرد که منصب قضا و فتوی را در خلافت عباسی بپذیرد، ولی ابوحنیفه عذر آورد و گفت: «من مردیام نه از عرب، بلکه از موالی ایشان. سادات عرب به حکم من راضی نشوند. خلیفه گفت: این کار به نسب تعلق ندارد، این را علم باید. ابوحنیفه گفت: من این کار را نشایم و در این که گفتم نشایم، اگر راست میگویم، نشایم و اگر دروغ میگویم، دروغگوی قضای مسلمانان را نشاید... این بگفت و نجات یافت»<ref>عطار نیشابوری. '''''تذكرهالاولیاء'''''. چاپ محمد استعلامی، تهران: ص 240. </ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عطار نیشابوری در ''تذکرهالاولیاء'' ذیل ترجمه ابوحنیفه مینویسد که: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><blockquote></ins>منصور دوانیقی از ابوحنیفه تقاضا کرد که منصب قضا و فتوی را در خلافت عباسی بپذیرد، ولی ابوحنیفه عذر آورد و گفت: «من مردیام نه از عرب، بلکه از موالی ایشان. سادات عرب به حکم من راضی نشوند. خلیفه گفت: این کار به نسب تعلق ندارد، این را علم باید. ابوحنیفه گفت: من این کار را نشایم و در این که گفتم نشایم، اگر راست میگویم، نشایم و اگر دروغ میگویم، دروغگوی قضای مسلمانان را نشاید... این بگفت و نجات یافت»<ref>عطار نیشابوری. '''''تذكرهالاولیاء'''''. چاپ محمد استعلامی، تهران: ص 240. </ref>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></blockquote></ins>قاضی ابویوسف (شاگرد بزرگ ابوحنیفه) که سمت قاضیالقضات هارونالرشید را یافت، فقه حنفی را در عراق و ایران ترویج کرد و فقط فقیهان حنفیمذهب را به منصب قضا گماشت. همچنین در عصر مهدی عباسی، وقتی که یکی از فقیهان کوفه به سمت قاضی مصر منصوب شده بود، مذهب ابوحنیفه در مصر منتشر گردید. فقیهان حنفی به قیاس و اجتهاد متوسل میشوند و با استفاده از دلایل عقلی و روشهای حقوقی مختلف به کشف احکام مناسب فقهی در مسایل مستحدثه میپردازند و به همین دلیل، در مقابل مذهب مالکی که به دلیل اخذ به حدیث به «اصحاب حدیث» معروفاند، به آنها «اصحاب رأی» میگویند<ref>امین، حسن. '''''تاریخ حقوق ایران'''''. ص 216ـ218.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قاضی ابویوسف (شاگرد بزرگ ابوحنیفه) که سمت قاضیالقضات هارونالرشید را یافت، فقه حنفی را در عراق و ایران ترویج کرد و فقط فقیهان حنفیمذهب را به منصب قضا گماشت. همچنین در عصر مهدی عباسی، وقتی که یکی از فقیهان کوفه به سمت قاضی مصر منصوب شده بود، مذهب ابوحنیفه در مصر منتشر گردید. فقیهان حنفی به قیاس و اجتهاد متوسل میشوند و با استفاده از دلایل عقلی و روشهای حقوقی مختلف به کشف احکام مناسب فقهی در مسایل مستحدثه میپردازند و به همین دلیل، در مقابل مذهب مالکی که به دلیل اخذ به حدیث به «اصحاب حدیث» معروفاند، به آنها «اصحاب رأی» میگویند<ref>امین، حسن. '''''تاریخ حقوق ایران'''''. ص 216ـ218.</ref>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-2220:rev-2221:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%D9%86%DB%8C%D9%81%D9%87&diff=2220&oldid=prevSamei در ۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۰۸2024-12-18T15:08:04Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۰۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نعمان بن ثابت بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیكبخت </del>معروف به ابوحنیفه (80ـ150ق / 699ـ767 م)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یكی </del>از چهار پیشوای مذاهب رسمی فقه اهل سنت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>به «مذهب حنفی» معروف است؛ خود او زاده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوفه </del>و اجدادش ایرانی و اهل قریه خواجه سیاران از توابع پروان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كابل </del>بودند. او نزد زید بن علی بن الحسین (شهادت 121ق / 739م) و امام جعفر صادق (وفات 148ق / 765م) و بهویژه حماد بن ابیسلیمان، استاد اصلیش فقه آموخت. بعضی از محققان با عنایت به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اینكه </del>اقامتگاه ابوحنیفه در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوفه </del>و بصره بوده است و اقامتگاه امام جعفر صادق در مدینه، در باب شاگردی ابوحنیفه نزد امام صادق تردید <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كردهاند</del>. با این همه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شك </del>نیست <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>وی صحبت امام صادق را دریافته است و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكرر </del>صادقانه به اولویت امام صادق اعتراف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده </del>است و او را اعلم و افقه عصر خود معرفی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده </del>است. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چنانكه </del>از او نقل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كردهاند كه </del>گفت: «ما رأیت افقه من جعفر بن محمد»<ref>علامه ذهبی. '''''تذكرهالحفاظ'''''. ج 1، ص 157. </ref>. بهعلاوه ابوحنیفه، اعلمیت امام صادق را در جلسه مصاحبهای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>منصور دوانیقی به خیال خود برای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مخذولكردن </del>امام صادق در حیره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشكیل </del>داده بود و چهل مسأله فقهی را از امام پرسید، در حضور خلیفه با بیان رسا اعلام داشت. باز در ''تاریخ علوییین''، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مذكور </del>است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه كسی </del>(پس از شهادت زید بن علی بن الحسین) از ابوحنیفه در باب مالی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>وقف امام زمان شده بود، فتوی خواست و ابوحنیفه گفت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>آن مال باید به امام صادق برسد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نعمان بن ثابت بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیکبخت </ins>معروف به ابوحنیفه (80ـ150ق / 699ـ767 م)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یکی </ins>از چهار پیشوای مذاهب رسمی فقه اهل سنت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>به «مذهب حنفی» معروف است؛ خود او زاده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوفه </ins>و اجدادش ایرانی و اهل قریه خواجه سیاران از توابع پروان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کابل </ins>بودند. او نزد زید بن علی بن الحسین (شهادت 121ق / 739م) و امام جعفر صادق (وفات 148ق / 765م) و بهویژه حماد بن ابیسلیمان، استاد اصلیش فقه آموخت. بعضی از محققان با عنایت به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اینکه </ins>اقامتگاه ابوحنیفه در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوفه </ins>و بصره بوده است و اقامتگاه امام جعفر صادق در مدینه، در باب شاگردی ابوحنیفه نزد امام صادق تردید <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کردهاند</ins>. با این همه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شک </ins>نیست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>وی صحبت امام صادق را دریافته است و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکرر </ins>صادقانه به اولویت امام صادق اعتراف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده </ins>است و او را اعلم و افقه عصر خود معرفی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده </ins>است. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چنانکه </ins>از او نقل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کردهاند که </ins>گفت:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><blockquote></ins>«ما رأیت افقه من جعفر بن محمد»<ref>علامه ذهبی. '''''تذكرهالحفاظ'''''. ج 1، ص 157. </ref>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></blockquote></ins>بهعلاوه ابوحنیفه، اعلمیت امام صادق را در جلسه مصاحبهای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>منصور دوانیقی به خیال خود برای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مخذولکردن </ins>امام صادق در حیره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشکیل </ins>داده بود و چهل مسأله فقهی را از امام پرسید، در حضور خلیفه با بیان رسا اعلام داشت. باز در ''تاریخ علوییین''، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مذکور </ins>است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که کسی </ins>(پس از شهادت زید بن علی بن الحسین) از ابوحنیفه در باب مالی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>وقف امام زمان شده بود، فتوی خواست و ابوحنیفه گفت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>آن مال باید به امام صادق برسد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوحنیفه هیچ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یك </del>از خلیفگان اموی، مروانی و بنیعباس را لایق و قابل خلافت نمیشناخت و از مخالفان هر دو نظام اموی و عباسی بهشمار میرفت. وی در عصر اموی، به حمایت قیام مسلّحانه زید بن علی بن الحسین بر ضدّ هشام خلیفه اموی برخاست و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوفه </del>با زید بیعت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد </del>و در عصر عباسی از قبول مشروعیت بنی العباس سر باز زد و هرچند منصور دوانیقی به او الحاح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد </del>به امامت و خلافت وی اعتراف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كند، </del>ابوحنیفه از آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استنكاف میكرد </del>و میگفت: امامت و خلافت حق زید یا امام صادق (ع) است یا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كسی كه </del>ایشان اختیار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كنند</del><ref>عبدالجلیل رازی. '''''النقص'''''. چاپ میر جلالالدین محدث ارموی، ص 455. </ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوحنیفه هیچ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یک </ins>از خلیفگان اموی، مروانی و بنیعباس را لایق و قابل خلافت نمیشناخت و از مخالفان هر دو نظام اموی و عباسی بهشمار میرفت. وی در عصر اموی، به حمایت قیام مسلّحانه زید بن علی بن الحسین بر ضدّ هشام خلیفه اموی برخاست و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوفه </ins>با زید بیعت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد </ins>و در عصر عباسی از قبول مشروعیت بنی العباس سر باز زد و هرچند منصور دوانیقی به او الحاح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد </ins>به امامت و خلافت وی اعتراف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کند، </ins>ابوحنیفه از آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استنکاف میکرد </ins>و میگفت: امامت و خلافت حق زید یا امام صادق (ع) است یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کسی که </ins>ایشان اختیار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کنند</ins><ref>عبدالجلیل رازی. '''''النقص'''''. چاپ میر جلالالدین محدث ارموی، ص 455. </ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عطار نیشابوری در ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تذكرهالاولیاء</del>'' ذیل ترجمه ابوحنیفه مینویسد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه</del>: منصور دوانیقی از ابوحنیفه تقاضا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد كه </del>منصب قضا و فتوی را در خلافت عباسی بپذیرد، ولی ابوحنیفه عذر آورد و گفت: «من مردیام نه از عرب، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بلكه </del>از موالی ایشان. سادات عرب به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكم </del>من راضی نشوند. خلیفه گفت: این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كار </del>به نسب تعلق ندارد، این را علم باید. ابوحنیفه گفت: من این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كار </del>را نشایم و در این <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>گفتم نشایم، اگر راست میگویم، نشایم و اگر دروغ میگویم، دروغگوی قضای مسلمانان را نشاید... این بگفت و نجات یافت»<ref>عطار نیشابوری. '''''تذكرهالاولیاء'''''. چاپ محمد استعلامی، تهران: ص 240. </ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عطار نیشابوری در ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تذکرهالاولیاء</ins>'' ذیل ترجمه ابوحنیفه مینویسد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که</ins>: منصور دوانیقی از ابوحنیفه تقاضا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد که </ins>منصب قضا و فتوی را در خلافت عباسی بپذیرد، ولی ابوحنیفه عذر آورد و گفت: «من مردیام نه از عرب، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بلکه </ins>از موالی ایشان. سادات عرب به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکم </ins>من راضی نشوند. خلیفه گفت: این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کار </ins>به نسب تعلق ندارد، این را علم باید. ابوحنیفه گفت: من این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کار </ins>را نشایم و در این <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>گفتم نشایم، اگر راست میگویم، نشایم و اگر دروغ میگویم، دروغگوی قضای مسلمانان را نشاید... این بگفت و نجات یافت»<ref>عطار نیشابوری. '''''تذكرهالاولیاء'''''. چاپ محمد استعلامی، تهران: ص 240. </ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قاضی ابویوسف (شاگرد بزرگ ابوحنیفه) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>سمت قاضیالقضات هارونالرشید را یافت، فقه حنفی را در عراق و ایران ترویج <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد </del>و فقط فقیهان حنفیمذهب را به منصب قضا گماشت. همچنین در عصر مهدی عباسی، وقتی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه یكی </del>از فقیهان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوفه </del>به سمت قاضی مصر منصوب شده بود، مذهب ابوحنیفه در مصر منتشر گردید. فقیهان حنفی به قیاس و اجتهاد متوسل میشوند و با استفاده از دلایل عقلی و روشهای حقوقی مختلف به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشف احكام </del>مناسب فقهی در مسایل مستحدثه میپردازند و به همین دلیل، در مقابل مذهب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مالكی كه </del>به دلیل اخذ به حدیث به «اصحاب حدیث» معروفاند، به آنها «اصحاب رأی» میگویند<ref>امین، حسن. '''''تاریخ حقوق ایران'''''. ص 216ـ218.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قاضی ابویوسف (شاگرد بزرگ ابوحنیفه) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>سمت قاضیالقضات هارونالرشید را یافت، فقه حنفی را در عراق و ایران ترویج <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد </ins>و فقط فقیهان حنفیمذهب را به منصب قضا گماشت. همچنین در عصر مهدی عباسی، وقتی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که یکی </ins>از فقیهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوفه </ins>به سمت قاضی مصر منصوب شده بود، مذهب ابوحنیفه در مصر منتشر گردید. فقیهان حنفی به قیاس و اجتهاد متوسل میشوند و با استفاده از دلایل عقلی و روشهای حقوقی مختلف به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشف احکام </ins>مناسب فقهی در مسایل مستحدثه میپردازند و به همین دلیل، در مقابل مذهب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مالکی که </ins>به دلیل اخذ به حدیث به «اصحاب حدیث» معروفاند، به آنها «اصحاب رأی» میگویند<ref>امین، حسن. '''''تاریخ حقوق ایران'''''. ص 216ـ218.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-2219:rev-2220:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%D9%86%DB%8C%D9%81%D9%87&diff=2219&oldid=prevSamei: /* نیز نگاه کنید به */2024-12-18T15:07:17Z<p><span class="autocomment">نیز نگاه کنید به</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۰۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حسن امین</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%D9%86%DB%8C%D9%81%D9%87&diff=2218&oldid=prevSamei در ۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۰۶2024-12-18T15:06:35Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۰۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''ابوحنيفه'''، </del>نعمان بن ثابت بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيكبخت </del>معروف به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنيفه </del>(80ـ150ق / 699ـ767 م)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يكي </del>از چهار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيشواي </del>مذاهب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسمي </del>فقه اهل سنت كه به «مذهب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حنفي» </del>معروف است؛ خود او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زادة </del>كوفه و اجدادش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايراني </del>و اهل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قرية </del>خواجه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سياران </del>از توابع پروان كابل بودند. او نزد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زيد </del>بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علي </del>بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الحسين </del>(شهادت 121ق / 739م) و امام جعفر صادق (وفات 148ق / 765م) و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهويژه </del>حماد بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابيسليمان، </del>استاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصليش </del>فقه آموخت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعضي </del>از محققان با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عنايت </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اينكه </del>اقامتگاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنيفه </del>در كوفه و بصره بوده است و اقامتگاه امام جعفر صادق در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدينه، </del>در باب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاگردي ابوحنيفه </del>نزد امام صادق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترديد </del>كردهاند. با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>همه شك <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيست </del>كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي </del>صحبت امام صادق را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دريافته </del>است و مكرر صادقانه به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اولويت </del>امام صادق اعتراف كرده است و او را اعلم و افقه عصر خود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معرفي </del>كرده است. چنانكه از او نقل كردهاند كه گفت: «ما <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رأيت </del>افقه من جعفر بن محمد»<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> بهعلاوه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنيفه، اعلميت </del>امام صادق را در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جلسة مصاحبهاي </del>كه منصور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوانيقي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خيال </del>خود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">براي </del>مخذولكردن امام صادق در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حيره تشكيل </del>داده بود و چهل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسألة فقهي </del>را از امام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرسيد، </del>در حضور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خليفه </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيان </del>رسا اعلام داشت. باز در ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاريخ علوييين</del>''، مذكور است كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كسي </del>(پس از شهادت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زيد </del>بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علي </del>بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الحسين</del>) از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنيفه </del>در باب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مالي </del>كه وقف امام زمان شده بود، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فتوي </del>خواست و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنيفه </del>گفت كه آن مال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بايد </del>به امام صادق برسد.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نعمان بن ثابت بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیكبخت </ins>معروف به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنیفه </ins>(80ـ150ق / 699ـ767 م)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یكی </ins>از چهار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیشوای </ins>مذاهب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسمی </ins>فقه اهل سنت كه به «مذهب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حنفی» </ins>معروف است؛ خود او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زاده </ins>كوفه و اجدادش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایرانی </ins>و اهل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قریه </ins>خواجه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاران </ins>از توابع پروان كابل بودند. او نزد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زید </ins>بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی </ins>بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الحسین </ins>(شهادت 121ق / 739م) و امام جعفر صادق (وفات 148ق / 765م) و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهویژه </ins>حماد بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابیسلیمان، </ins>استاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصلیش </ins>فقه آموخت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعضی </ins>از محققان با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عنایت </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اینكه </ins>اقامتگاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنیفه </ins>در كوفه و بصره بوده است و اقامتگاه امام جعفر صادق در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مدینه، </ins>در باب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاگردی ابوحنیفه </ins>نزد امام صادق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تردید </ins>كردهاند. با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>همه شك <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیست </ins>كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>صحبت امام صادق را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دریافته </ins>است و مكرر صادقانه به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اولویت </ins>امام صادق اعتراف كرده است و او را اعلم و افقه عصر خود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معرفی </ins>كرده است. چنانكه از او نقل كردهاند كه گفت: «ما <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رأیت </ins>افقه من جعفر بن محمد»<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علامه ذهبی. '''''تذكرهالحفاظ'''''. ج 1، ص 157. </ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>بهعلاوه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنیفه، اعلمیت </ins>امام صادق را در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جلسه مصاحبهای </ins>كه منصور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوانیقی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خیال </ins>خود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای </ins>مخذولكردن امام صادق در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حیره تشكیل </ins>داده بود و چهل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسأله فقهی </ins>را از امام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرسید، </ins>در حضور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خلیفه </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیان </ins>رسا اعلام داشت. باز در ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ علوییین</ins>''، مذكور است كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كسی </ins>(پس از شهادت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زید </ins>بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی </ins>بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الحسین</ins>) از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنیفه </ins>در باب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مالی </ins>كه وقف امام زمان شده بود، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فتوی </ins>خواست و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنیفه </ins>گفت كه آن مال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باید </ins>به امام صادق برسد.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنيفه هيچ يك </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خليفگان اموي، مرواني </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنيعباس </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لايق </del>و قابل خلافت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نميشناخت </del>و از مخالفان هر دو نظام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اموي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباسي </del>بهشمار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميرفت</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي </del>در عصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اموي، </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمايت قيام مسلّحانة زيد </del>بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علي </del>بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الحسين </del>بر ضدّ هشام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خليفة اموي </del>برخاست و در كوفه با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زيد بيعت </del>كرد و در عصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباسي </del>از قبول <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروعيت بني </del>العباس سر باز زد و هرچند منصور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوانيقي </del>به او الحاح كرد به امامت و خلافت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي </del>اعتراف كند، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنيفه </del>از آن استنكاف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميكرد </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميگفت</del>: امامت و خلافت حق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زيد يا </del>امام صادق (ع) است <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا كسي </del>كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايشان اختيار </del>كنند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنیفه هیچ یك </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خلیفگان اموی، مروانی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بنیعباس </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لایق </ins>و قابل خلافت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمیشناخت </ins>و از مخالفان هر دو نظام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اموی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباسی </ins>بهشمار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرفت</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>در عصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اموی، </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمایت قیام مسلّحانه زید </ins>بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی </ins>بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الحسین </ins>بر ضدّ هشام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خلیفه اموی </ins>برخاست و در كوفه با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زید بیعت </ins>كرد و در عصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباسی </ins>از قبول <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروعیت بنی </ins>العباس سر باز زد و هرچند منصور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوانیقی </ins>به او الحاح كرد به امامت و خلافت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>اعتراف كند، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنیفه </ins>از آن استنكاف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میكرد </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میگفت</ins>: امامت و خلافت حق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زید یا </ins>امام صادق (ع) است <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا كسی </ins>كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایشان اختیار </ins>كنند<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبدالجلیل رازی. '''''النقص'''''. چاپ میر جلالالدین محدث ارموی، ص 455. </ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عطار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيشابوري </del>در ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تذكرةالاولياء</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذيل ترجمة ابوحنيفه مينويسد </del>كه: منصور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوانيقي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنيفه </del>تقاضا كرد كه منصب قضا و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فتوي </del>را در خلافت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباسي بپذيرد، ولي ابوحنيفه </del>عذر آورد و گفت: «من <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرديام </del>نه از عرب، بلكه از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موالي ايشان</del>. سادات عرب به حكم من <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">راضي </del>نشوند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خليفه </del>گفت: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>كار به نسب تعلق ندارد، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>را علم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بايد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنيفه </del>گفت: من <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>كار را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشايم </del>و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>كه گفتم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشايم، </del>اگر راست <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميگويم، نشايم </del>و اگر دروغ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميگويم، دروغگوي قضاي </del>مسلمانان را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشايد</del>... <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>بگفت و نجات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يافت.»</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>عطار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیشابوری </ins>در ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تذكرهالاولیاء</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذیل ترجمه ابوحنیفه مینویسد </ins>كه: منصور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوانیقی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنیفه </ins>تقاضا كرد كه منصب قضا و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فتوی </ins>را در خلافت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباسی بپذیرد، ولی ابوحنیفه </ins>عذر آورد و گفت: «من <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مردیام </ins>نه از عرب، بلكه از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موالی ایشان</ins>. سادات عرب به حكم من <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">راضی </ins>نشوند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خلیفه </ins>گفت: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>كار به نسب تعلق ندارد، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>را علم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باید</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنیفه </ins>گفت: من <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>كار را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشایم </ins>و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>كه گفتم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشایم، </ins>اگر راست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میگویم، نشایم </ins>و اگر دروغ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میگویم، دروغگوی قضای </ins>مسلمانان را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نشاید</ins>... <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>بگفت و نجات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یافت»</ins><<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عطار نیشابوری. '''''تذكرهالاولیاء'''''. چاپ محمد استعلامی، تهران: ص 240. </ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاضي ابويوسف </del>(شاگرد بزرگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنيفه</del>) كه سمت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاضيالقضات هارونالرشيد </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يافت، </del>فقه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حنفي </del>را در عراق و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران ترويج </del>كرد و فقط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقيهان حنفيمذهب </del>را به منصب قضا گماشت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنين </del>در عصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهدي عباسي، وقتي </del>كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يكي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقيهان </del>كوفه به سمت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاضي </del>مصر منصوب شده بود، مذهب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنيفه </del>در مصر منتشر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرديد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقيهان حنفي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قياس </del>و اجتهاد متوسل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميشوند </del>و با استفاده از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دلايل عقلي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روشهاي حقوقي </del>مختلف به كشف احكام مناسب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقهي </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسايل </del>مستحدثه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميپردازند </del>و به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همين دليل، </del>در مقابل مذهب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مالكي </del>كه به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دليل </del>اخذ به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حديث </del>به «اصحاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حديث» </del>معروفاند، به آنها «اصحاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رأي» ميگويند.</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاضی ابویوسف </ins>(شاگرد بزرگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنیفه</ins>) كه سمت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاضیالقضات هارونالرشید </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یافت، </ins>فقه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حنفی </ins>را در عراق و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران ترویج </ins>كرد و فقط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقیهان حنفیمذهب </ins>را به منصب قضا گماشت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنین </ins>در عصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهدی عباسی، وقتی </ins>كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یكی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقیهان </ins>كوفه به سمت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاضی </ins>مصر منصوب شده بود، مذهب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوحنیفه </ins>در مصر منتشر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گردید</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقیهان حنفی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قیاس </ins>و اجتهاد متوسل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میشوند </ins>و با استفاده از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دلایل عقلی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روشهای حقوقی </ins>مختلف به كشف احكام مناسب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقهی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسایل </ins>مستحدثه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میپردازند </ins>و به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همین دلیل، </ins>در مقابل مذهب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مالكی </ins>كه به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دلیل </ins>اخذ به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حدیث </ins>به «اصحاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حدیث» </ins>معروفاند، به آنها «اصحاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رأی» میگویند</ins><<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امین، حسن. '''''تاریخ حقوق ایران'''''. ص 216ـ218.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:''' </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1. علامه ذهبي. '''''تذكرةالحفاظ'''''. ج 1، ص 157. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2. عبدالجليل رازي. '''''النقص'''''. چاپ مير جلالالدين محدث ارموي، ص 455. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3. عطار نيشابوري. '''''تذكرةالاولياء'''''. چاپ محمد استعلامي، تهران: ص 240. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4. امين، حسن. '''''تاريخ حقوق ايران'''''. ص 216ـ218.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حسن امین</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%AD%D9%86%DB%8C%D9%81%D9%87&diff=1216&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''ابوحنيفه'''، نعمان بن ثابت بن نيكبخت معروف به ابوحنيفه (80ـ150ق / 699ـ767 م)، يكي از چهار پيشواي مذاهب رسمي فقه اهل سنت كه به «مذهب حنفي» معروف است؛ خود او زادة كوفه و اجدادش ايراني و اهل قرية خواجه سياران از توابع پروان كابل بودند. او نزد زيد بن علي...» ایجاد کرد2024-08-15T21:03:33Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''ابوحنيفه'''، نعمان بن ثابت بن نيكبخت معروف به ابوحنيفه (80ـ150ق / 699ـ767 م)، يكي از چهار پيشواي مذاهب رسمي فقه اهل سنت كه به «مذهب حنفي» معروف است؛ خود او زادة كوفه و اجدادش ايراني و اهل قرية خواجه سياران از توابع پروان كابل بودند. او نزد زيد بن علي...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''ابوحنيفه'''، نعمان بن ثابت بن نيكبخت معروف به ابوحنيفه (80ـ150ق / 699ـ767 م)، يكي از چهار پيشواي مذاهب رسمي فقه اهل سنت كه به «مذهب حنفي» معروف است؛ خود او زادة كوفه و اجدادش ايراني و اهل قرية خواجه سياران از توابع پروان كابل بودند. او نزد زيد بن علي بن الحسين (شهادت 121ق / 739م) و امام جعفر صادق (وفات 148ق / 765م) و بهويژه حماد بن ابيسليمان، استاد اصليش فقه آموخت. بعضي از محققان با عنايت به اينكه اقامتگاه ابوحنيفه در كوفه و بصره بوده است و اقامتگاه امام جعفر صادق در مدينه، در باب شاگردي ابوحنيفه نزد امام صادق ترديد كردهاند. با اين همه شك نيست كه وي صحبت امام صادق را دريافته است و مكرر صادقانه به اولويت امام صادق اعتراف كرده است و او را اعلم و افقه عصر خود معرفي كرده است. چنانكه از او نقل كردهاند كه گفت: «ما رأيت افقه من جعفر بن محمد».<sup>1</sup> بهعلاوه ابوحنيفه، اعلميت امام صادق را در جلسة مصاحبهاي كه منصور دوانيقي به خيال خود براي مخذولكردن امام صادق در حيره تشكيل داده بود و چهل مسألة فقهي را از امام پرسيد، در حضور خليفه با بيان رسا اعلام داشت. باز در ''تاريخ علوييين''، مذكور است كه كسي (پس از شهادت زيد بن علي بن الحسين) از ابوحنيفه در باب مالي كه وقف امام زمان شده بود، فتوي خواست و ابوحنيفه گفت كه آن مال بايد به امام صادق برسد.<br />
<br />
ابوحنيفه هيچ يك از خليفگان اموي، مرواني و بنيعباس را لايق و قابل خلافت نميشناخت و از مخالفان هر دو نظام اموي و عباسي بهشمار ميرفت. وي در عصر اموي، به حمايت قيام مسلّحانة زيد بن علي بن الحسين بر ضدّ هشام خليفة اموي برخاست و در كوفه با زيد بيعت كرد و در عصر عباسي از قبول مشروعيت بني العباس سر باز زد و هرچند منصور دوانيقي به او الحاح كرد به امامت و خلافت وي اعتراف كند، ابوحنيفه از آن استنكاف ميكرد و ميگفت: امامت و خلافت حق زيد يا امام صادق (ع) است يا كسي كه ايشان اختيار كنند.<sup>2</sup><br />
<br />
عطار نيشابوري در ''تذكرةالاولياء'' ذيل ترجمة ابوحنيفه مينويسد كه: منصور دوانيقي از ابوحنيفه تقاضا كرد كه منصب قضا و فتوي را در خلافت عباسي بپذيرد، ولي ابوحنيفه عذر آورد و گفت: «من مرديام نه از عرب، بلكه از موالي ايشان. سادات عرب به حكم من راضي نشوند. خليفه گفت: اين كار به نسب تعلق ندارد، اين را علم بايد. ابوحنيفه گفت: من اين كار را نشايم و در اين كه گفتم نشايم، اگر راست ميگويم، نشايم و اگر دروغ ميگويم، دروغگوي قضاي مسلمانان را نشايد... اين بگفت و نجات يافت.»<sup>3</sup><br />
<br />
قاضي ابويوسف (شاگرد بزرگ ابوحنيفه) كه سمت قاضيالقضات هارونالرشيد را يافت، فقه حنفي را در عراق و ايران ترويج كرد و فقط فقيهان حنفيمذهب را به منصب قضا گماشت. همچنين در عصر مهدي عباسي، وقتي كه يكي از فقيهان كوفه به سمت قاضي مصر منصوب شده بود، مذهب ابوحنيفه در مصر منتشر گرديد. فقيهان حنفي به قياس و اجتهاد متوسل ميشوند و با استفاده از دلايل عقلي و روشهاي حقوقي مختلف به كشف احكام مناسب فقهي در مسايل مستحدثه ميپردازند و به همين دليل، در مقابل مذهب مالكي كه به دليل اخذ به حديث به «اصحاب حديث» معروفاند، به آنها «اصحاب رأي» ميگويند.<sup>4</sup> <br />
<br />
'''مآخذ:''' <br />
<br />
1. علامه ذهبي. '''''تذكرةالحفاظ'''''. ج 1، ص 157. <br />
<br />
2. عبدالجليل رازي. '''''النقص'''''. چاپ مير جلالالدين محدث ارموي، ص 455. <br />
<br />
3. عطار نيشابوري. '''''تذكرةالاولياء'''''. چاپ محمد استعلامي، تهران: ص 240. <br />
<br />
4. امين، حسن. '''''تاريخ حقوق ايران'''''. ص 216ـ218.<br />
<br />
<br />
حسن امین</div>Samei