https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C 2026-06-16T08:28:04Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C&diff=7778&oldid=prev 2025-05-10T10:34:32Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:ابوریحان بیرونی.jpg|بندانگشتی|ابوریحان بیرونی برگرفته از سایت ایسنا قابل بازیابی از https://www.isna.ir/news/95061207924/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%D9%82-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%B3%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:ابوریحان بیرونی.jpg|بندانگشتی|ابوریحان بیرونی برگرفته از سایت ایسنا قابل بازیابی از https://www.isna.ir/news/95061207924/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%D9%82-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%B3%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بیرونی، ابوریحان محمد بن احمد، بزرگترین دانشمند جهان [[اسلام]] و یكی از برجسته‌ترین شخصیت‌های جامعه بشری تا پایان قرون وسطی. وی در 362 قمری در بیرونِ (خارج) شهر كاث، پایتخت كهن خوارزم كه در آن روزگار پایتخت [[خوارزمشاهیان|خوارزم‌شاهیان]] آل عراق بود، یا شاید دژی به نام بیرون در خوارزم زاده شد. خانواده وی احتمالا از طبقات پایین و تنگدست جامعه بودند. از كودكی نزد [[ابونصر منصور بن عراق]]* از اعضای خانواده سلطنتی آل عراق، به تحصیل پرداخت و از حمایت وی برخوردار شد. در 387 قمری، مطابق قراری كه با [[بوزجانی]]* گذاشته بود، خسوفی را همزمان از كاث و بغداد رصد كردند و بیرونی با مقایسه نتایج این دو رصد، اختلاف طول جغرافیایی میان بغداد و كاث را حساب كرد. سپس به ری رفت و با [[کوشیار گیلانی|كوشیار گیلانی]]* و [[خجندی]]* آشنا شد و گزارشی از «سُدْسِ فَخری» خجندی نوشت. در همین روزگار كتاب مهم مقالید علم الهیئه را برای مرزبان بن رستم بن شروین نوشت كه نخستین كتاب مستقل درباره مثلثات و نیز از مآخذ مهم مورخان ریاضی به شمار می‌رود. در 391 قمری كتاب مشهور الآثار الباقیه را برای قابوس بن وشمیگر تألیف كرد. این كتاب یكی از مهم‌ترین مآخذ پژوهشگران معاصر درباره آداب، رسوم، جشن‌ها و گاهشماری اقوام و ملل گذشته به شمار می‌آید‌. بیرونی در ضمن این كتاب گهگاه نكات علمی بسیار جالبی را نیز شرح داده است. از جمله: یافتن علت فوران آب از برخی چاه‌ها (چاه آرتزین)، اشاره به نظمی كه در شمار گلبرگ گل‌ها وجود دارد و غیره. در 394 قمری به گرگانج، پایتخت جدید خوارزم رفت و در آنجا با دانشمندان مشهوری چون [[ابن سینا، پزشک|ابن سینا]]*، [[ابوسهل مسیحی]]* و دیگران همنشین شد. در این روزگار در امور سیاسی خوارزمشاهان جدید نیز دست داشت. پس از یورش [[محمود غزنوی]] به خوارزم به ناچار همراه وی به غزنه و از آنجا به هندوستان رفت. اما به رغم آنكه در این سال‌ها بسیار پریشان حال و تنگدست بود كتاب مهم تَحدید نِهایات الاَماكن (نخستین كتاب جغرافیای ریاضی) و سپس كتاب تحقیق ماللهند را نوشت. بیرونی در این كتاب نظریات بسیار مهمی در زمینه تاریخ، دین پژوهی، مردم شناسی، و قوم شناسی مطرح كرد. این كتاب نیز یكی از مهم‌ترین مآخذ هند شناسان معاصر به شمار می‌آید. در روزگار مسعود غزنوی، كتاب مشهور القانون المسعودی را كه دانش نامه‌ای از آگاهی‌های نجومی آن دوران بود تألیف كرد. در حكومت مودود بن مسعود نیز كتاب مهم الجَماهر فی الجواهر (در گوهر شناسی) را نوشت و در واپسین سال‌های زندگی، كتاب صیدنه (در داروشناسی) رادر حالی نوشت كه به سبب ضعف بینایی و شنوایی، به دستیار نیاز داشت.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بیرونی، ابوریحان محمد بن احمد، بزرگترین دانشمند جهان [[اسلام]] و یكی از برجسته‌ترین شخصیت‌های جامعه بشری تا پایان قرون وسطی. وی در 362 قمری در بیرونِ (خارج) شهر كاث، پایتخت كهن خوارزم كه در آن روزگار پایتخت [[خوارزمشاهیان|خوارزم‌شاهیان]] آل عراق بود، یا شاید دژی به نام بیرون در خوارزم زاده شد. خانواده وی احتمالا از طبقات پایین و تنگدست جامعه بودند. از كودكی نزد [[ابونصر منصور بن عراق]]* از اعضای خانواده سلطنتی آل عراق، به تحصیل پرداخت و از حمایت وی برخوردار شد. در 387 قمری، مطابق قراری كه با [[بوزجانی]]* گذاشته بود، خسوفی را همزمان از كاث و بغداد رصد كردند و بیرونی با مقایسه نتایج این دو رصد، اختلاف طول جغرافیایی میان بغداد و كاث را حساب كرد. سپس به ری رفت و با [[کوشیار گیلانی|كوشیار گیلانی]]* و [[خجندی]]* آشنا شد و گزارشی از «سُدْسِ فَخری» خجندی نوشت. در همین روزگار كتاب مهم مقالید علم الهیئه را برای مرزبان بن رستم بن شروین نوشت كه نخستین كتاب مستقل درباره مثلثات و نیز از مآخذ مهم مورخان ریاضی به شمار می‌رود. در 391 قمری كتاب مشهور الآثار الباقیه را برای قابوس بن وشمیگر تألیف كرد. این كتاب یكی از مهم‌ترین مآخذ پژوهشگران معاصر درباره آداب، رسوم، جشن‌ها و گاهشماری اقوام و ملل گذشته به شمار می‌آید‌. بیرونی در ضمن این كتاب گهگاه نكات علمی بسیار جالبی را نیز شرح داده است. از جمله: یافتن علت فوران آب از برخی چاه‌ها (چاه آرتزین)، اشاره به نظمی كه در شمار گلبرگ گل‌ها وجود دارد و غیره. در 394 قمری به گرگانج، پایتخت جدید خوارزم رفت و در آنجا با دانشمندان مشهوری چون [[ابن سینا، پزشک|ابن سینا]]*، [[ابوسهل مسیحی]]* و دیگران همنشین شد. در این روزگار در امور سیاسی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خوارزمشاهیان|</ins>خوارزمشاهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>جدید نیز دست داشت. پس از یورش [[محمود غزنوی]] به خوارزم به ناچار همراه وی به غزنه و از آنجا به هندوستان رفت. اما به رغم آنكه در این سال‌ها بسیار پریشان حال و تنگدست بود كتاب مهم تَحدید نِهایات الاَماكن (نخستین كتاب جغرافیای ریاضی) و سپس كتاب تحقیق ماللهند را نوشت. بیرونی در این كتاب نظریات بسیار مهمی در زمینه تاریخ، دین پژوهی، مردم شناسی، و قوم شناسی مطرح كرد. این كتاب نیز یكی از مهم‌ترین مآخذ هند شناسان معاصر به شمار می‌آید. در روزگار مسعود غزنوی، كتاب مشهور القانون المسعودی را كه دانش نامه‌ای از آگاهی‌های نجومی آن دوران بود تألیف كرد. در حكومت مودود بن مسعود نیز كتاب مهم الجَماهر فی الجواهر (در گوهر شناسی) را نوشت و در واپسین سال‌های زندگی، كتاب صیدنه (در داروشناسی) رادر حالی نوشت كه به سبب ضعف بینایی و شنوایی، به دستیار نیاز داشت.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بیرونی از كودكی تا هنگام مرگ همواره درپی كسب دانش بود و می‌پنداشت كه دانشجو نباید در كسب علم انگیزه‌‌ای جز «لذت بردن از دانستن» داشته باشد و همواره كسانی را كه به قصد سودجویی به دانش روی آورده‌اند نكوهش می‌كرد. وی همواره خود را خادم علم می‌دانست. از باورهای عامیانه و خرافات، تعصب در امور علمی و پیروی كوركورانه از نظرات پیشینیان سخت پرهیز داشت و همیشه با اخبار و روایات تاریخی حتی برخی مسائل علمی بسیار رایج و مشهور با دیدی انتقادی برخورد می‌كرد. هر آنچه را كه آزمودنی بود، می‌آزمود و اگر امكان آزمایش در آن مورد فراهم نمی‌شد از اظهار نظر بی‌مورد خودداری می‌كرد. وی در آثارش برخی از این آزمایش‌ها را با دقت بسیار شرح داده است. با استناد به این آزمایش‌ها می‌توان گفت كه بیرونی، به مراتب از دانشمندان معاصر خود جلوتر و از نظر روحیه علمی همچون دانشمندان نوین اروپایی بوده است.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بیرونی از كودكی تا هنگام مرگ همواره درپی كسب دانش بود و می‌پنداشت كه دانشجو نباید در كسب علم انگیزه‌‌ای جز «لذت بردن از دانستن» داشته باشد و همواره كسانی را كه به قصد سودجویی به دانش روی آورده‌اند نكوهش می‌كرد. وی همواره خود را خادم علم می‌دانست. از باورهای عامیانه و خرافات، تعصب در امور علمی و پیروی كوركورانه از نظرات پیشینیان سخت پرهیز داشت و همیشه با اخبار و روایات تاریخی حتی برخی مسائل علمی بسیار رایج و مشهور با دیدی انتقادی برخورد می‌كرد. هر آنچه را كه آزمودنی بود، می‌آزمود و اگر امكان آزمایش در آن مورد فراهم نمی‌شد از اظهار نظر بی‌مورد خودداری می‌كرد. وی در آثارش برخی از این آزمایش‌ها را با دقت بسیار شرح داده است. با استناد به این آزمایش‌ها می‌توان گفت كه بیرونی، به مراتب از دانشمندان معاصر خود جلوتر و از نظر روحیه علمی همچون دانشمندان نوین اروپایی بوده است.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l26">خط ۲۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس كرامتی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس كرامتی</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم و فنون]]</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C&diff=7183&oldid=prev 2025-05-08T16:18:16Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۱۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:ابوریحان بیرونی.jpg|بندانگشتی|ابوریحان بیرونی برگرفته از سایت ایسنا قابل بازیابی از https://www.isna.ir/news/95061207924/%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%D9%82-%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%AC%D8%B3%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بیرونی، ابوریحان محمد بن احمد، بزرگترین دانشمند جهان [[اسلام]] و یكی از برجسته‌ترین شخصیت‌های جامعه بشری تا پایان قرون وسطی. وی در 362 قمری در بیرونِ (خارج) شهر كاث، پایتخت كهن خوارزم كه در آن روزگار پایتخت [[خوارزمشاهیان|خوارزم‌شاهیان]] آل عراق بود، یا شاید دژی به نام بیرون در خوارزم زاده شد. خانواده وی احتمالا از طبقات پایین و تنگدست جامعه بودند. از كودكی نزد [[ابونصر منصور بن عراق]]* از اعضای خانواده سلطنتی آل عراق، به تحصیل پرداخت و از حمایت وی برخوردار شد. در 387 قمری، مطابق قراری كه با [[بوزجانی]]* گذاشته بود، خسوفی را همزمان از كاث و بغداد رصد كردند و بیرونی با مقایسه نتایج این دو رصد، اختلاف طول جغرافیایی میان بغداد و كاث را حساب كرد. سپس به ری رفت و با [[کوشیار گیلانی|كوشیار گیلانی]]* و [[خجندی]]* آشنا شد و گزارشی از «سُدْسِ فَخری» خجندی نوشت. در همین روزگار كتاب مهم مقالید علم الهیئه را برای مرزبان بن رستم بن شروین نوشت كه نخستین كتاب مستقل درباره مثلثات و نیز از مآخذ مهم مورخان ریاضی به شمار می‌رود. در 391 قمری كتاب مشهور الآثار الباقیه را برای قابوس بن وشمیگر تألیف كرد. این كتاب یكی از مهم‌ترین مآخذ پژوهشگران معاصر درباره آداب، رسوم، جشن‌ها و گاهشماری اقوام و ملل گذشته به شمار می‌آید‌. بیرونی در ضمن این كتاب گهگاه نكات علمی بسیار جالبی را نیز شرح داده است. از جمله: یافتن علت فوران آب از برخی چاه‌ها (چاه آرتزین)، اشاره به نظمی كه در شمار گلبرگ گل‌ها وجود دارد و غیره. در 394 قمری به گرگانج، پایتخت جدید خوارزم رفت و در آنجا با دانشمندان مشهوری چون [[ابن سینا، پزشک|ابن سینا]]*، [[ابوسهل مسیحی]]* و دیگران همنشین شد. در این روزگار در امور سیاسی خوارزمشاهان جدید نیز دست داشت. پس از یورش [[محمود غزنوی]] به خوارزم به ناچار همراه وی به غزنه و از آنجا به هندوستان رفت. اما به رغم آنكه در این سال‌ها بسیار پریشان حال و تنگدست بود كتاب مهم تَحدید نِهایات الاَماكن (نخستین كتاب جغرافیای ریاضی) و سپس كتاب تحقیق ماللهند را نوشت. بیرونی در این كتاب نظریات بسیار مهمی در زمینه تاریخ، دین پژوهی، مردم شناسی، و قوم شناسی مطرح كرد. این كتاب نیز یكی از مهم‌ترین مآخذ هند شناسان معاصر به شمار می‌آید. در روزگار مسعود غزنوی، كتاب مشهور القانون المسعودی را كه دانش نامه‌ای از آگاهی‌های نجومی آن دوران بود تألیف كرد. در حكومت مودود بن مسعود نیز كتاب مهم الجَماهر فی الجواهر (در گوهر شناسی) را نوشت و در واپسین سال‌های زندگی، كتاب صیدنه (در داروشناسی) رادر حالی نوشت كه به سبب ضعف بینایی و شنوایی، به دستیار نیاز داشت.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بیرونی، ابوریحان محمد بن احمد، بزرگترین دانشمند جهان [[اسلام]] و یكی از برجسته‌ترین شخصیت‌های جامعه بشری تا پایان قرون وسطی. وی در 362 قمری در بیرونِ (خارج) شهر كاث، پایتخت كهن خوارزم كه در آن روزگار پایتخت [[خوارزمشاهیان|خوارزم‌شاهیان]] آل عراق بود، یا شاید دژی به نام بیرون در خوارزم زاده شد. خانواده وی احتمالا از طبقات پایین و تنگدست جامعه بودند. از كودكی نزد [[ابونصر منصور بن عراق]]* از اعضای خانواده سلطنتی آل عراق، به تحصیل پرداخت و از حمایت وی برخوردار شد. در 387 قمری، مطابق قراری كه با [[بوزجانی]]* گذاشته بود، خسوفی را همزمان از كاث و بغداد رصد كردند و بیرونی با مقایسه نتایج این دو رصد، اختلاف طول جغرافیایی میان بغداد و كاث را حساب كرد. سپس به ری رفت و با [[کوشیار گیلانی|كوشیار گیلانی]]* و [[خجندی]]* آشنا شد و گزارشی از «سُدْسِ فَخری» خجندی نوشت. در همین روزگار كتاب مهم مقالید علم الهیئه را برای مرزبان بن رستم بن شروین نوشت كه نخستین كتاب مستقل درباره مثلثات و نیز از مآخذ مهم مورخان ریاضی به شمار می‌رود. در 391 قمری كتاب مشهور الآثار الباقیه را برای قابوس بن وشمیگر تألیف كرد. این كتاب یكی از مهم‌ترین مآخذ پژوهشگران معاصر درباره آداب، رسوم، جشن‌ها و گاهشماری اقوام و ملل گذشته به شمار می‌آید‌. بیرونی در ضمن این كتاب گهگاه نكات علمی بسیار جالبی را نیز شرح داده است. از جمله: یافتن علت فوران آب از برخی چاه‌ها (چاه آرتزین)، اشاره به نظمی كه در شمار گلبرگ گل‌ها وجود دارد و غیره. در 394 قمری به گرگانج، پایتخت جدید خوارزم رفت و در آنجا با دانشمندان مشهوری چون [[ابن سینا، پزشک|ابن سینا]]*، [[ابوسهل مسیحی]]* و دیگران همنشین شد. در این روزگار در امور سیاسی خوارزمشاهان جدید نیز دست داشت. پس از یورش [[محمود غزنوی]] به خوارزم به ناچار همراه وی به غزنه و از آنجا به هندوستان رفت. اما به رغم آنكه در این سال‌ها بسیار پریشان حال و تنگدست بود كتاب مهم تَحدید نِهایات الاَماكن (نخستین كتاب جغرافیای ریاضی) و سپس كتاب تحقیق ماللهند را نوشت. بیرونی در این كتاب نظریات بسیار مهمی در زمینه تاریخ، دین پژوهی، مردم شناسی، و قوم شناسی مطرح كرد. این كتاب نیز یكی از مهم‌ترین مآخذ هند شناسان معاصر به شمار می‌آید. در روزگار مسعود غزنوی، كتاب مشهور القانون المسعودی را كه دانش نامه‌ای از آگاهی‌های نجومی آن دوران بود تألیف كرد. در حكومت مودود بن مسعود نیز كتاب مهم الجَماهر فی الجواهر (در گوهر شناسی) را نوشت و در واپسین سال‌های زندگی، كتاب صیدنه (در داروشناسی) رادر حالی نوشت كه به سبب ضعف بینایی و شنوایی، به دستیار نیاز داشت.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C&diff=7141&oldid=prev 2025-05-08T13:55:49Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بیرونی از كودكی تا هنگام مرگ همواره درپی كسب دانش بود و می‌پنداشت كه دانشجو نباید در كسب علم انگیزه‌‌ای جز «لذت بردن از دانستن» داشته باشد و همواره كسانی را كه به قصد سودجویی به دانش روی آورده‌اند نكوهش می‌كرد. وی همواره خود را خادم علم می‌دانست. از باورهای عامیانه و خرافات، تعصب در امور علمی و پیروی كوركورانه از نظرات پیشینیان سخت پرهیز داشت و همیشه با اخبار و روایات تاریخی حتی برخی مسائل علمی بسیار رایج و مشهور با دیدی انتقادی برخورد می‌كرد. هر آنچه را كه آزمودنی بود، می‌آزمود و اگر امكان آزمایش در آن مورد فراهم نمی‌شد از اظهار نظر بی‌مورد خودداری می‌كرد. وی در آثارش برخی از این آزمایش‌ها را با دقت بسیار شرح داده است. با استناد به این آزمایش‌ها می‌توان گفت كه بیرونی، به مراتب از دانشمندان معاصر خود جلوتر و از نظر روحیه علمی همچون دانشمندان نوین اروپایی بوده است.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بیرونی از كودكی تا هنگام مرگ همواره درپی كسب دانش بود و می‌پنداشت كه دانشجو نباید در كسب علم انگیزه‌‌ای جز «لذت بردن از دانستن» داشته باشد و همواره كسانی را كه به قصد سودجویی به دانش روی آورده‌اند نكوهش می‌كرد. وی همواره خود را خادم علم می‌دانست. از باورهای عامیانه و خرافات، تعصب در امور علمی و پیروی كوركورانه از نظرات پیشینیان سخت پرهیز داشت و همیشه با اخبار و روایات تاریخی حتی برخی مسائل علمی بسیار رایج و مشهور با دیدی انتقادی برخورد می‌كرد. هر آنچه را كه آزمودنی بود، می‌آزمود و اگر امكان آزمایش در آن مورد فراهم نمی‌شد از اظهار نظر بی‌مورد خودداری می‌كرد. وی در آثارش برخی از این آزمایش‌ها را با دقت بسیار شرح داده است. با استناد به این آزمایش‌ها می‌توان گفت كه بیرونی، به مراتب از دانشمندان معاصر خود جلوتر و از نظر روحیه علمی همچون دانشمندان نوین اروپایی بوده است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>متن عربی و ترجمه بسیاری از آثار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی  به </del>زبان‌های انگلیسی، فرانسه، آلمانی، روسی و فارسی طی یك قرن اخیر در نقاط مختلف جهان به چاپ رسیده و پژوهشگران تاریخ علم مقالات و كتاب‌های پرشماری درباره احوال و آثار بیرونی نوشته‌اند (شاید حتی درباره [[ابن سینا، پزشک|ابن سینا]]* نیز این همه كتاب و مقاله تحقیقی منتشر نشده است)&lt;ref&gt;كرامتی. '''هواشناخت'''. تهران: 1381ش، صص 141-148.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كرامتی. '''كارنامه ایرانیان'''. تهران: 1380ش، صص 109-11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كرامتی، یونس. «بیرونی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 13 (زیر چاپ).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;قربانی، ابوالقاسم. '''تحقیقی در آثار ریاضی ابوریحان بیرونی'''. تهران: 1374ش.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>متن عربی و ترجمه بسیاری از آثار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی به </ins>زبان‌های انگلیسی، فرانسه، آلمانی، روسی و فارسی طی یك قرن اخیر در نقاط مختلف جهان به چاپ رسیده و پژوهشگران تاریخ علم مقالات و كتاب‌های پرشماری درباره احوال و آثار بیرونی نوشته‌اند (شاید حتی درباره [[ابن سینا، پزشک|ابن سینا]]* نیز این همه كتاب و مقاله تحقیقی منتشر نشده است)&lt;ref&gt;كرامتی. '''هواشناخت'''. تهران: 1381ش، صص 141-148.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كرامتی. '''كارنامه ایرانیان'''. تهران: 1380ش، صص 109-11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كرامتی، یونس. «بیرونی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 13 (زیر چاپ).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;قربانی، ابوالقاسم. '''تحقیقی در آثار ریاضی ابوریحان بیرونی'''. تهران: 1374ش.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l18">خط ۱۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یونس كرامتی</ins></div></td></tr> </table>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C&diff=7139&oldid=prev 2025-05-08T13:55:12Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>بیرونی،<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>ابوریحان محمد بن احمد، بزرگترین دانشمند جهان [[اسلام]] و یكی از برجسته‌ترین شخصیت‌های جامعه بشری تا پایان قرون وسطی. وی در 362 قمری در بیرونِ (خارج) شهر كاث، پایتخت كهن خوارزم كه در آن روزگار پایتخت خوارزم‌شاهیان آل عراق بود، یا شاید دژی به نام بیرون در خوارزم زاده شد. خانواده وی احتمالا از طبقات پایین و تنگدست جامعه بودند. از كودكی نزد ابونصر منصور بن عراق* از اعضای خانواده سلطنتی آل عراق، به تحصیل پرداخت و از حمایت وی برخوردار شد. در 387 قمری، مطابق قراری كه با بوزجانی* گذاشته بود، خسوفی را همزمان از كاث و بغداد رصد كردند و بیرونی با مقایسه نتایج این دو رصد، اختلاف طول جغرافیایی میان بغداد و كاث را حساب كرد. سپس به ری رفت و با كوشیار گیلانی* و خجندی* آشنا شد و گزارشی از «سُدْسِ فَخری» خجندی نوشت. در همین روزگار كتاب مهم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>مقالید علم الهیئه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>را برای مرزبان بن رستم بن شروین نوشت كه نخستین كتاب مستقل درباره مثلثات و نیز از مآخذ مهم مورخان ریاضی به شمار می‌رود. در 391 قمری كتاب مشهور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>الآثار الباقیه<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>را برای قابوس بن وشمیگر تألیف كرد. این كتاب یكی از مهم‌ترین مآخذ پژوهشگران معاصر درباره آداب، رسوم، جشن‌ها و گاهشماری اقوام و ملل گذشته به شمار می‌آید‌. بیرونی در ضمن این كتاب گهگاه نكات علمی بسیار جالبی را نیز شرح داده است. از جمله: یافتن علت فوران آب از برخی چاه‌ها (چاه آرتزین)، اشاره به نظمی كه در شمار گلبرگ گل‌ها وجود دارد و غیره. در 394 قمری به گرگانج، پایتخت جدید خوارزم رفت و در آنجا با دانشمندان مشهوری چون ابن سینا*، ابوسهل مسیحی* و دیگران همنشین شد. در این روزگار در امور سیاسی خوارزمشاهان جدید نیز دست داشت. پس از یورش محمود غزنوی به خوارزم به ناچار همراه وی به غزنه و از آنجا به هندوستان رفت. اما به رغم آنكه در این سال‌ها بسیار پریشان حال و تنگدست بود كتاب مهم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>تَحدید نِهایات الاَماكن<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>(نخستین كتاب جغرافیای ریاضی) و سپس كتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>تحقیق ماللهند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>را نوشت. بیرونی در این كتاب نظریات بسیار مهمی در زمینه تاریخ، دین پژوهی، مردم شناسی، و قوم شناسی مطرح كرد. این كتاب نیز یكی از مهم‌ترین مآخذ هند شناسان معاصر به شمار می‌آید. در روزگار مسعود غزنوی، كتاب مشهور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>القانون المسعودی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>را كه دانش نامه‌ای از آگاهی‌های نجومی آن دوران بود تألیف كرد. در حكومت مودود بن مسعود نیز كتاب مهم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>الجَماهر فی الجواهر<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>(در گوهر شناسی) را نوشت و در واپسین سال‌های زندگی، كتاب صیدنه (در داروشناسی) رادر حالی نوشت كه به سبب ضعف بینایی و شنوایی، به دستیار نیاز داشت.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بیرونی، ابوریحان محمد بن احمد، بزرگترین دانشمند جهان [[اسلام]] و یكی از برجسته‌ترین شخصیت‌های جامعه بشری تا پایان قرون وسطی. وی در 362 قمری در بیرونِ (خارج) شهر كاث، پایتخت كهن خوارزم كه در آن روزگار پایتخت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[خوارزمشاهیان|</ins>خوارزم‌شاهیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>آل عراق بود، یا شاید دژی به نام بیرون در خوارزم زاده شد. خانواده وی احتمالا از طبقات پایین و تنگدست جامعه بودند. از كودكی نزد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابونصر منصور بن عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>* از اعضای خانواده سلطنتی آل عراق، به تحصیل پرداخت و از حمایت وی برخوردار شد. در 387 قمری، مطابق قراری كه با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>بوزجانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>* گذاشته بود، خسوفی را همزمان از كاث و بغداد رصد كردند و بیرونی با مقایسه نتایج این دو رصد، اختلاف طول جغرافیایی میان بغداد و كاث را حساب كرد. سپس به ری رفت و با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کوشیار گیلانی|</ins>كوشیار گیلانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>* و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>خجندی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>* آشنا شد و گزارشی از «سُدْسِ فَخری» خجندی نوشت. در همین روزگار كتاب مهم مقالید علم الهیئه را برای مرزبان بن رستم بن شروین نوشت كه نخستین كتاب مستقل درباره مثلثات و نیز از مآخذ مهم مورخان ریاضی به شمار می‌رود. در 391 قمری كتاب مشهور الآثار الباقیه را برای قابوس بن وشمیگر تألیف كرد. این كتاب یكی از مهم‌ترین مآخذ پژوهشگران معاصر درباره آداب، رسوم، جشن‌ها و گاهشماری اقوام و ملل گذشته به شمار می‌آید‌. بیرونی در ضمن این كتاب گهگاه نكات علمی بسیار جالبی را نیز شرح داده است. از جمله: یافتن علت فوران آب از برخی چاه‌ها (چاه آرتزین)، اشاره به نظمی كه در شمار گلبرگ گل‌ها وجود دارد و غیره. در 394 قمری به گرگانج، پایتخت جدید خوارزم رفت و در آنجا با دانشمندان مشهوری چون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن سینا، پزشک|</ins>ابن سینا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>*، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ابوسهل مسیحی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>* و دیگران همنشین شد. در این روزگار در امور سیاسی خوارزمشاهان جدید نیز دست داشت. پس از یورش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>محمود غزنوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به خوارزم به ناچار همراه وی به غزنه و از آنجا به هندوستان رفت. اما به رغم آنكه در این سال‌ها بسیار پریشان حال و تنگدست بود كتاب مهم تَحدید نِهایات الاَماكن (نخستین كتاب جغرافیای ریاضی) و سپس كتاب تحقیق ماللهند را نوشت. بیرونی در این كتاب نظریات بسیار مهمی در زمینه تاریخ، دین پژوهی، مردم شناسی، و قوم شناسی مطرح كرد. این كتاب نیز یكی از مهم‌ترین مآخذ هند شناسان معاصر به شمار می‌آید. در روزگار مسعود غزنوی، كتاب مشهور القانون المسعودی را كه دانش نامه‌ای از آگاهی‌های نجومی آن دوران بود تألیف كرد. در حكومت مودود بن مسعود نیز كتاب مهم الجَماهر فی الجواهر (در گوهر شناسی) را نوشت و در واپسین سال‌های زندگی، كتاب صیدنه (در داروشناسی) رادر حالی نوشت كه به سبب ضعف بینایی و شنوایی، به دستیار نیاز داشت.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بیرونی از كودكی تا هنگام مرگ همواره درپی كسب دانش بود و می‌پنداشت كه دانشجو نباید در كسب علم انگیزه‌‌ای جز «لذت بردن از دانستن» داشته باشد و همواره كسانی را كه به قصد سودجویی به دانش روی آورده‌اند نكوهش می‌كرد. وی همواره خود را خادم علم می‌دانست. از باورهای عامیانه و خرافات، تعصب در امور علمی و پیروی كوركورانه از نظرات پیشینیان سخت پرهیز داشت و همیشه با اخبار و روایات تاریخی حتی برخی مسائل علمی بسیار رایج و مشهور با دیدی انتقادی برخورد می‌كرد. هر آنچه را كه آزمودنی بود، می‌آزمود و اگر امكان آزمایش در آن مورد فراهم نمی‌شد از اظهار نظر بی‌مورد خودداری می‌كرد. وی در آثارش برخی از این آزمایش‌ها را با دقت بسیار شرح داده است. با استناد به این آزمایش‌ها می‌توان گفت كه بیرونی، به مراتب از دانشمندان معاصر خود جلوتر و از نظر روحیه علمی همچون دانشمندان نوین اروپایی بوده است.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بیرونی از كودكی تا هنگام مرگ همواره درپی كسب دانش بود و می‌پنداشت كه دانشجو نباید در كسب علم انگیزه‌‌ای جز «لذت بردن از دانستن» داشته باشد و همواره كسانی را كه به قصد سودجویی به دانش روی آورده‌اند نكوهش می‌كرد. وی همواره خود را خادم علم می‌دانست. از باورهای عامیانه و خرافات، تعصب در امور علمی و پیروی كوركورانه از نظرات پیشینیان سخت پرهیز داشت و همیشه با اخبار و روایات تاریخی حتی برخی مسائل علمی بسیار رایج و مشهور با دیدی انتقادی برخورد می‌كرد. هر آنچه را كه آزمودنی بود، می‌آزمود و اگر امكان آزمایش در آن مورد فراهم نمی‌شد از اظهار نظر بی‌مورد خودداری می‌كرد. وی در آثارش برخی از این آزمایش‌ها را با دقت بسیار شرح داده است. با استناد به این آزمایش‌ها می‌توان گفت كه بیرونی، به مراتب از دانشمندان معاصر خود جلوتر و از نظر روحیه علمی همچون دانشمندان نوین اروپایی بوده است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>متن عربی و ترجمه بسیاری از آثار بیرونی  به زبان‌های انگلیسی، فرانسه، آلمانی، روسی و فارسی طی یك قرن اخیر در نقاط مختلف جهان به چاپ رسیده و پژوهشگران تاریخ علم مقالات و كتاب‌های پرشماری درباره احوال و آثار بیرونی نوشته‌اند (شاید حتی درباره ابن سینا* نیز این همه كتاب و مقاله تحقیقی منتشر نشده است).  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>متن عربی و ترجمه بسیاری از آثار بیرونی  به زبان‌های انگلیسی، فرانسه، آلمانی، روسی و فارسی طی یك قرن اخیر در نقاط مختلف جهان به چاپ رسیده و پژوهشگران تاریخ علم مقالات و كتاب‌های پرشماری درباره احوال و آثار بیرونی نوشته‌اند (شاید حتی درباره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابن سینا، پزشک|</ins>ابن سینا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>* نیز این همه كتاب و مقاله تحقیقی منتشر نشده است)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;كرامتی. '''هواشناخت'''. تهران: 1381ش، صص 141-148.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كرامتی. '''كارنامه ایرانیان'''. تهران: 1380ش، صص 109-11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;كرامتی، یونس. «بیرونی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 13 (زیر چاپ).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;قربانی، ابوالقاسم. '''تحقیقی در آثار ریاضی ابوریحان بیرونی'''. تهران: 1374ش.&lt;/ref&gt;</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ''': </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1-     كرامتی، یونس. «بیرونی»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 13 (زیر چاپ).</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[اسلام]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[خوارزمشاهیان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ابونصر منصور بن عراق]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[بوزجانی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[کوشیار گیلانی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[خجندی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ابوسهل مسیحی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[محمود غزنوی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ابن سینا، پزشک]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2-    كرامتی. '''كارنامه ایرانیان'''. تهران: 1380ش، صص 109-11.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3-     كرامتی. '''هواشناخت'''. تهران: 1381ش، صص 141-148.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4-     قربانی، ابوالقاسم. '''تحقیقی در آثار ریاضی ابوریحان بیرونی'''. تهران: 1374ش.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یونس کرامتی</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C&diff=6103&oldid=prev 2025-05-05T09:47:18Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيروني،</del>''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوريحان </del>محمد بن احمد، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بزرگترين </del>دانشمند جهان اسلام و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يكي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برجسته‌ترين شخصيت‌هاي جامعة بشري </del>تا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پايان </del>قرون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وسطي</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي </del>در 362 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قمري </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيرونِ </del>(خارج) شهر كاث، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پايتخت </del>كهن خوارزم كه در آن روزگار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پايتخت خوارزم‌شاهيان </del>آل عراق بود، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا شايد دژي </del>به نام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيرون </del>در خوارزم زاده شد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خانوادة وي </del>احتمالا از طبقات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پايين </del>و تنگدست جامعه بودند. از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كودكي </del>نزد ابونصر منصور بن عراق* از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اعضاي خانوادة سلطنتي </del>آل عراق، به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحصيل </del>پرداخت و از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمايت وي </del>برخوردار شد. در 387 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قمري، </del>مطابق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قراري </del>كه با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بوزجاني</del>* گذاشته بود، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خسوفي </del>را همزمان از كاث و بغداد رصد كردند و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيروني </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقايسة نتايج اين </del>دو رصد، اختلاف طول <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جغرافيايي ميان </del>بغداد و كاث را حساب كرد. سپس به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ري </del>رفت و با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوشيار گيلاني</del>* و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خجندي</del>* آشنا شد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گزارشي </del>از «سُدْسِ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فَخري» خجندي </del>نوشت. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همين </del>روزگار كتاب مهم ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقاليد </del>علم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الهيئة</del>'' را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">براي </del>مرزبان بن رستم بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شروين </del>نوشت كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستين </del>كتاب مستقل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارة </del>مثلثات و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز </del>از مآخذ مهم مورخان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رياضي </del>به شمار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌رود</del>. در 391 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قمري </del>كتاب مشهور ''الآثار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الباقية</del>'' را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">براي </del>قابوس بن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وشميگر تأليف </del>كرد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>كتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يكي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهم‌ترين </del>مآخذ پژوهشگران معاصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارة </del>آداب، رسوم، جشن‌ها و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گاهشماري </del>اقوام و ملل گذشته به شمار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌آيد‌</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيروني </del>در ضمن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>كتاب گهگاه نكات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمي بسيار جالبي </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز </del>شرح داده است. از جمله: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يافتن </del>علت فوران آب از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخي </del>چاه‌ها (چاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آرتزين</del>)، اشاره به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظمي </del>كه در شمار گلبرگ گل‌ها وجود دارد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غيره</del>. در 394 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قمري </del>به گرگانج، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پايتخت جديد </del>خوارزم رفت و در آنجا با دانشمندان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشهوري </del>چون ابن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سينا</del>*، ابوسهل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسيحي</del>* و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگران همنشين </del>شد. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>روزگار در امور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سياسي </del>خوارزمشاهان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جديد نيز </del>دست داشت. پس از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يورش </del>محمود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غزنوي </del>به خوارزم به ناچار همراه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي </del>به غزنه و از آنجا به هندوستان رفت. اما به رغم آنكه در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>سال‌ها <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسيار پريشان </del>حال و تنگدست بود كتاب مهم ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تَحديد نِهايات </del>الاَماكن'' (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستين </del>كتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جغرافياي رياضي</del>) و سپس كتاب ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحقيق </del>ماللهند'' را نوشت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيروني </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>كتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظريات بسيار مهمي </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمينة تاريخ، دين پژوهي، </del>مردم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شناسي، </del>و قوم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شناسي </del>مطرح كرد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>كتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز يكي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهم‌ترين </del>مآخذ هند شناسان معاصر به شمار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌آيد</del>. در روزگار مسعود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غزنوي، </del>كتاب مشهور ''القانون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">المسعودي</del>'' را كه دانش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نامه‌اي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آگاهي‌هاي نجومي </del>آن دوران بود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تأليف </del>كرد. در حكومت مودود بن مسعود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز </del>كتاب مهم ''الجَماهر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">في </del>الجواهر'' (در گوهر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شناسي</del>) را نوشت و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واپسين سال‌هاي زندگي، </del>كتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صيدنه </del>(در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داروشناسي</del>) رادر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حالي </del>نوشت كه به سبب ضعف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بينايي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شنوايي، </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دستيار نياز </del>داشت.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی،</ins>''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوریحان </ins>محمد بن احمد، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بزرگترین </ins>دانشمند جهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یكی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برجسته‌ترین شخصیت‌های جامعه بشری </ins>تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پایان </ins>قرون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وسطی</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>در 362 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قمری </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونِ </ins>(خارج) شهر كاث، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پایتخت </ins>كهن خوارزم كه در آن روزگار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پایتخت خوارزم‌شاهیان </ins>آل عراق بود، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا شاید دژی </ins>به نام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرون </ins>در خوارزم زاده شد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خانواده وی </ins>احتمالا از طبقات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پایین </ins>و تنگدست جامعه بودند. از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كودكی </ins>نزد ابونصر منصور بن عراق* از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اعضای خانواده سلطنتی </ins>آل عراق، به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحصیل </ins>پرداخت و از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمایت وی </ins>برخوردار شد. در 387 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قمری، </ins>مطابق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قراری </ins>كه با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بوزجانی</ins>* گذاشته بود، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خسوفی </ins>را همزمان از كاث و بغداد رصد كردند و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقایسه نتایج این </ins>دو رصد، اختلاف طول <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جغرافیایی میان </ins>بغداد و كاث را حساب كرد. سپس به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ری </ins>رفت و با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوشیار گیلانی</ins>* و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خجندی</ins>* آشنا شد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گزارشی </ins>از «سُدْسِ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فَخری» خجندی </ins>نوشت. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همین </ins>روزگار كتاب مهم ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقالید </ins>علم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الهیئه</ins>'' را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای </ins>مرزبان بن رستم بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شروین </ins>نوشت كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستین </ins>كتاب مستقل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </ins>مثلثات و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </ins>از مآخذ مهم مورخان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاضی </ins>به شمار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌رود</ins>. در 391 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قمری </ins>كتاب مشهور ''الآثار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الباقیه</ins>'' را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای </ins>قابوس بن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وشمیگر تألیف </ins>كرد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>كتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یكی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهم‌ترین </ins>مآخذ پژوهشگران معاصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </ins>آداب، رسوم، جشن‌ها و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گاهشماری </ins>اقوام و ملل گذشته به شمار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌آید‌</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی </ins>در ضمن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>كتاب گهگاه نكات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمی بسیار جالبی </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </ins>شرح داده است. از جمله: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یافتن </ins>علت فوران آب از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی </ins>چاه‌ها (چاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آرتزین</ins>)، اشاره به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظمی </ins>كه در شمار گلبرگ گل‌ها وجود دارد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غیره</ins>. در 394 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قمری </ins>به گرگانج، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پایتخت جدید </ins>خوارزم رفت و در آنجا با دانشمندان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشهوری </ins>چون ابن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سینا</ins>*، ابوسهل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسیحی</ins>* و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگران همنشین </ins>شد. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>روزگار در امور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیاسی </ins>خوارزمشاهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جدید نیز </ins>دست داشت. پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یورش </ins>محمود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غزنوی </ins>به خوارزم به ناچار همراه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>به غزنه و از آنجا به هندوستان رفت. اما به رغم آنكه در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>سال‌ها <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسیار پریشان </ins>حال و تنگدست بود كتاب مهم ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تَحدید نِهایات </ins>الاَماكن'' (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستین </ins>كتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جغرافیای ریاضی</ins>) و سپس كتاب ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحقیق </ins>ماللهند'' را نوشت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>كتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نظریات بسیار مهمی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمینه تاریخ، دین پژوهی، </ins>مردم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شناسی، </ins>و قوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شناسی </ins>مطرح كرد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>كتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز یكی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهم‌ترین </ins>مآخذ هند شناسان معاصر به شمار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌آید</ins>. در روزگار مسعود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غزنوی، </ins>كتاب مشهور ''القانون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">المسعودی</ins>'' را كه دانش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نامه‌ای </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آگاهی‌های نجومی </ins>آن دوران بود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تألیف </ins>كرد. در حكومت مودود بن مسعود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز </ins>كتاب مهم ''الجَماهر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فی </ins>الجواهر'' (در گوهر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شناسی</ins>) را نوشت و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واپسین سال‌های زندگی، </ins>كتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صیدنه </ins>(در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داروشناسی</ins>) رادر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حالی </ins>نوشت كه به سبب ضعف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بینایی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شنوایی، </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دستیار نیاز </ins>داشت.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيروني </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كودكي </del>تا هنگام مرگ همواره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درپي </del>كسب دانش بود و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌پنداشت </del>كه دانشجو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نبايد </del>در كسب علم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انگيزه‌‌اي </del>جز «لذت بردن از دانستن» داشته باشد و همواره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كساني </del>را كه به قصد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سودجويي </del>به دانش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روي </del>آورده‌اند نكوهش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌كرد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي </del>همواره خود را خادم علم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌دانست</del>. از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باورهاي عاميانه </del>و خرافات، تعصب در امور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيروي </del>كوركورانه از نظرات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيشينيان </del>سخت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرهيز </del>داشت و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هميشه </del>با اخبار و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روايات تاريخي حتي برخي </del>مسائل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمي بسيار رايج </del>و مشهور با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديدي انتقادي </del>برخورد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌كرد</del>. هر آنچه را كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آزمودني </del>بود، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌آزمود </del>و اگر امكان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آزمايش </del>در آن مورد فراهم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمي‌شد </del>از اظهار نظر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بي‌مورد خودداري مي‌كرد</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي </del>در آثارش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين آزمايش‌ها </del>را با دقت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسيار </del>شرح داده است. با استناد به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين آزمايش‌ها مي‌توان </del>گفت كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيروني، </del>به مراتب از دانشمندان معاصر خود جلوتر و از نظر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روحية علمي </del>همچون دانشمندان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوين اروپايي </del>بوده است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كودكی </ins>تا هنگام مرگ همواره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درپی </ins>كسب دانش بود و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌پنداشت </ins>كه دانشجو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نباید </ins>در كسب علم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انگیزه‌‌ای </ins>جز «لذت بردن از دانستن» داشته باشد و همواره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كسانی </ins>را كه به قصد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سودجویی </ins>به دانش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روی </ins>آورده‌اند نكوهش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌كرد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>همواره خود را خادم علم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌دانست</ins>. از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باورهای عامیانه </ins>و خرافات، تعصب در امور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیروی </ins>كوركورانه از نظرات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیشینیان </ins>سخت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرهیز </ins>داشت و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همیشه </ins>با اخبار و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روایات تاریخی حتی برخی </ins>مسائل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمی بسیار رایج </ins>و مشهور با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیدی انتقادی </ins>برخورد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌كرد</ins>. هر آنچه را كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آزمودنی </ins>بود، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌آزمود </ins>و اگر امكان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آزمایش </ins>در آن مورد فراهم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمی‌شد </ins>از اظهار نظر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بی‌مورد خودداری می‌كرد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی </ins>در آثارش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این آزمایش‌ها </ins>را با دقت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بسیار </ins>شرح داده است. با استناد به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این آزمایش‌ها می‌توان </ins>گفت كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی، </ins>به مراتب از دانشمندان معاصر خود جلوتر و از نظر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روحیه علمی </ins>همچون دانشمندان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوین اروپایی </ins>بوده است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>متن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عربي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمة بسياري </del>از آثار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيروني  </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زبان‌هاي انگليسي، </del>فرانسه، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آلماني، روسي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي طي يك </del>قرن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اخير </del>در نقاط مختلف جهان به چاپ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسيده </del>و پژوهشگران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاريخ </del>علم مقالات و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب‌هاي پرشماري دربارة </del>احوال و آثار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيروني </del>نوشته‌اند (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شايد حتي دربارة </del>ابن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سينا</del>* <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيز اين </del>همه كتاب و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقالة تحقيقي </del>منتشر نشده است).  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>متن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عربی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه بسیاری </ins>از آثار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی  </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زبان‌های انگلیسی، </ins>فرانسه، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آلمانی، روسی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسی طی یك </ins>قرن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اخیر </ins>در نقاط مختلف جهان به چاپ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسیده </ins>و پژوهشگران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ </ins>علم مقالات و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب‌های پرشماری درباره </ins>احوال و آثار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیرونی </ins>نوشته‌اند (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاید حتی درباره </ins>ابن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سینا</ins>* <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز این </ins>همه كتاب و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مقاله تحقیقی </ins>منتشر نشده است).  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;مآخذ&#039;&#039;&#039;:  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;مآخذ&#039;&#039;&#039;:  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1-     <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرامتي، يونس</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«بيروني»، </del>'''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دايرة </del>المعارف بزرگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامي</del>'''''. ج 13 (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زير </del>چاپ).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1-     <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرامتی، یونس</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«بیرونی»، </ins>'''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایره </ins>المعارف بزرگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی</ins>'''''. ج 13 (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زیر </ins>چاپ).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2-   <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> كرامتي</del>. '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كارنامة ايرانيان</del>'''. تهران: 1380ش، صص 109-11.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2-   <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> كرامتی</ins>. '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كارنامه ایرانیان</ins>'''. تهران: 1380ش، صص 109-11.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3-     <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرامتي</del>. '''هواشناخت'''. تهران: 1381ش، صص 141-148.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3-     <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرامتی</ins>. '''هواشناخت'''. تهران: 1381ش، صص 141-148.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4-     <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قرباني، </del>ابوالقاسم. '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحقيقي </del>در آثار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رياضي ابوريحان بيروني</del>'''. تهران: 1374ش.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4-     <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قربانی، </ins>ابوالقاسم. '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحقیقی </ins>در آثار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ریاضی ابوریحان بیرونی</ins>'''. تهران: 1374ش.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس کرامتی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس کرامتی</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D9%86_%D8%A8%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%86%DB%8C&diff=1625&oldid=prev 2024-08-22T04:46:51Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;بيروني،&#039;&#039;&#039; ابوريحان محمد بن احمد، بزرگترين دانشمند جهان اسلام و يكي از برجسته‌ترين شخصيت‌هاي جامعة بشري تا پايان قرون وسطي. وي در 362 قمري در بيرونِ (خارج) شهر كاث، پايتخت كهن خوارزم كه در آن روزگار پايتخت خوارزم‌شاهيان آل عراق بود، يا شايد د...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;بيروني،&#039;&#039;&#039; ابوريحان محمد بن احمد، بزرگترين دانشمند جهان اسلام و يكي از برجسته‌ترين شخصيت‌هاي جامعة بشري تا پايان قرون وسطي. وي در 362 قمري در بيرونِ (خارج) شهر كاث، پايتخت كهن خوارزم كه در آن روزگار پايتخت خوارزم‌شاهيان آل عراق بود، يا شايد دژي به نام بيرون در خوارزم زاده شد. خانوادة وي احتمالا از طبقات پايين و تنگدست جامعه بودند. از كودكي نزد ابونصر منصور بن عراق* از اعضاي خانوادة سلطنتي آل عراق، به تحصيل پرداخت و از حمايت وي برخوردار شد. در 387 قمري، مطابق قراري كه با بوزجاني* گذاشته بود، خسوفي را همزمان از كاث و بغداد رصد كردند و بيروني با مقايسة نتايج اين دو رصد، اختلاف طول جغرافيايي ميان بغداد و كاث را حساب كرد. سپس به ري رفت و با كوشيار گيلاني* و خجندي* آشنا شد و گزارشي از «سُدْسِ فَخري» خجندي نوشت. در همين روزگار كتاب مهم &#039;&#039;مقاليد علم الهيئة&#039;&#039; را براي مرزبان بن رستم بن شروين نوشت كه نخستين كتاب مستقل دربارة مثلثات و نيز از مآخذ مهم مورخان رياضي به شمار مي‌رود. در 391 قمري كتاب مشهور &#039;&#039;الآثار الباقية&#039;&#039; را براي قابوس بن وشميگر تأليف كرد. اين كتاب يكي از مهم‌ترين مآخذ پژوهشگران معاصر دربارة آداب، رسوم، جشن‌ها و گاهشماري اقوام و ملل گذشته به شمار مي‌آيد‌. بيروني در ضمن اين كتاب گهگاه نكات علمي بسيار جالبي را نيز شرح داده است. از جمله: يافتن علت فوران آب از برخي چاه‌ها (چاه آرتزين)، اشاره به نظمي كه در شمار گلبرگ گل‌ها وجود دارد و غيره. در 394 قمري به گرگانج، پايتخت جديد خوارزم رفت و در آنجا با دانشمندان مشهوري چون ابن سينا*، ابوسهل مسيحي* و ديگران همنشين شد. در اين روزگار در امور سياسي خوارزمشاهان جديد نيز دست داشت. پس از يورش محمود غزنوي به خوارزم به ناچار همراه وي به غزنه و از آنجا به هندوستان رفت. اما به رغم آنكه در اين سال‌ها بسيار پريشان حال و تنگدست بود كتاب مهم &#039;&#039;تَحديد نِهايات الاَماكن&#039;&#039; (نخستين كتاب جغرافياي رياضي) و سپس كتاب &#039;&#039;تحقيق ماللهند&#039;&#039; را نوشت. بيروني در اين كتاب نظريات بسيار مهمي در زمينة تاريخ، دين پژوهي، مردم شناسي، و قوم شناسي مطرح كرد. اين كتاب نيز يكي از مهم‌ترين مآخذ هند شناسان معاصر به شمار مي‌آيد. در روزگار مسعود غزنوي، كتاب مشهور &#039;&#039;القانون المسعودي&#039;&#039; را كه دانش نامه‌اي از آگاهي‌هاي نجومي آن دوران بود تأليف كرد. در حكومت مودود بن مسعود نيز كتاب مهم &#039;&#039;الجَماهر في الجواهر&#039;&#039; (در گوهر شناسي) را نوشت و در واپسين سال‌هاي زندگي، كتاب صيدنه (در داروشناسي) رادر حالي نوشت كه به سبب ضعف بينايي و شنوايي، به دستيار نياز داشت. <br /> <br /> بيروني از كودكي تا هنگام مرگ همواره درپي كسب دانش بود و مي‌پنداشت كه دانشجو نبايد در كسب علم انگيزه‌‌اي جز «لذت بردن از دانستن» داشته باشد و همواره كساني را كه به قصد سودجويي به دانش روي آورده‌اند نكوهش مي‌كرد. وي همواره خود را خادم علم مي‌دانست. از باورهاي عاميانه و خرافات، تعصب در امور علمي و پيروي كوركورانه از نظرات پيشينيان سخت پرهيز داشت و هميشه با اخبار و روايات تاريخي حتي برخي مسائل علمي بسيار رايج و مشهور با ديدي انتقادي برخورد مي‌كرد. هر آنچه را كه آزمودني بود، مي‌آزمود و اگر امكان آزمايش در آن مورد فراهم نمي‌شد از اظهار نظر بي‌مورد خودداري مي‌كرد. وي در آثارش برخي از اين آزمايش‌ها را با دقت بسيار شرح داده است. با استناد به اين آزمايش‌ها مي‌توان گفت كه بيروني، به مراتب از دانشمندان معاصر خود جلوتر و از نظر روحية علمي همچون دانشمندان نوين اروپايي بوده است. <br /> <br /> متن عربي و ترجمة بسياري از آثار بيروني  به زبان‌هاي انگليسي، فرانسه، آلماني، روسي و فارسي طي يك قرن اخير در نقاط مختلف جهان به چاپ رسيده و پژوهشگران تاريخ علم مقالات و كتاب‌هاي پرشماري دربارة احوال و آثار بيروني نوشته‌اند (شايد حتي دربارة ابن سينا* نيز اين همه كتاب و مقالة تحقيقي منتشر نشده است). <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ&#039;&#039;&#039;: <br /> <br /> 1-     كرامتي، يونس. «بيروني»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دايرة المعارف بزرگ اسلامي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 13 (زير چاپ).<br /> <br /> 2-    كرامتي. &#039;&#039;&#039;كارنامة ايرانيان&#039;&#039;&#039;. تهران: 1380ش، صص 109-11.<br /> <br /> 3-     كرامتي. &#039;&#039;&#039;هواشناخت&#039;&#039;&#039;. تهران: 1381ش، صص 141-148.<br /> <br /> 4-     قرباني، ابوالقاسم. &#039;&#039;&#039;تحقيقي در آثار رياضي ابوريحان بيروني&#039;&#039;&#039;. تهران: 1374ش.<br /> <br /> یونس کرامتی</div>

Samei