https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8Cابومشعر بلخی - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-20T05:59:57Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C&diff=7759&oldid=prevSamei در ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۶2025-05-10T10:16:58Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۱۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l23">خط ۲۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس كرامتی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>یونس كرامتی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم و فنون]]</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C&diff=7162&oldid=prevNazli در ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۹2025-05-08T15:59:39Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:ابومشعر بلخی.jpg|بندانگشتی|ابومشعر بلخی برگرفته از سایت بیتوته قابل بازیابی از https://www.beytoote.com/art/artist/abu-shakur-balkhi-113.html]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابومشعر بلخی، جعفر بن محمد، (19 صفر 171ق ـ 28 رمضان 272ق / 10 اوت 787م ـ 9 مارس 886م) از نامدارترین احکامیان تاریخ جهان که در اروپای سدههای میانه آپومسر یا آلبومسر (Apomasar / Albumasar) نامیده میشد<ref>D. Pingree, “Historical Horoscopes”, JAOS, vol. 82, 1962, p 487.</ref>. وی احتمالا در بلخ زاده شد و در آنجا پرورش یافت. در اغلب منابع آوردهاند که تا 47 سالگی (218ق / ؟ م) یا به روایتی تا 210ق / ؟ م، تنها به علم حدیث و فقه توجه داشت و پرداختن به فلسفه، نجوم و علوم ریاضی را ناروا میشمرد. اما به ناگاه و با تأثیر پذیری از کندی، فیلسوف و ستاره شناس نامدار عرب، به آموختن نجوم پرداخت و چون از علم ریاضی بهره چندانی نداشت نتوانست در این علوم و نیز اخترشناسی به جایی برسد و به ناچار به [[اختربینی]] روی آورد و در اندک مدتی به شهرتی جهانگیر رسید<ref>ابن ندیم، '''''الفهرست'''''، به کوشش گوستاو فلوگل، لایپزیگ، 1872م، ص 277.</ref><ref>قفطی، '''''تاریخ الحکماء'''''، به کوشش یولیوس لیپرت، لایپزیگ، 1903م، ص 151.</ref>. دیوید پینگری(D. Pingree) بیشتر این داستانسراییهای مورخان کهن و نیز بسیاری از دعاوی گزاف ابومعشر در آثارش را پذیرفته است<ref>D Pingree, “Abū Ma’shar al-Balkhī”, '''Dictionary of Scientific Biography''', New York, 1970, Vol I, pp 32-33.</ref>، در صورتی که همخوانی چندانی با یکدیگر ندارند<ref>کرامتی، «ابومعشر بلخی»، ذیل و ترجمه انگلیسی '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی''''' (زیر چاپ).</ref><ref>ابن ندیم، '''''الفهرست''،''' چ فلوگل، ص 277.</ref>. [[ابوریحان بیرونی|بیرونی]]* از زنده بودن وی دست کم تا شوال 279ق / ؟ م خبر داده است<ref>ابوریحان بیرونی، '''''الآثار الباقیه'''''، به کوشش ادوارد زاخاو، لایپزیک، 1902م، ص 340-341.</ref>. ابومعشر شهرت کم مانند خود را مدیون افسانههایی است که از همان آغاز درباره وی رواج یافت. اما [[ابوریحان بیرونی|بیرونی]] او را خودپسند و نیرنگ باز برشمرده<ref>ابوریحان بیرونی، '''''الآثار الباقیه'''''، ص 25-26، 81-82.</ref> و از مذاکرات میان او و شاگردش شاذان نیز میتوان به درستی نظر بیرونی پی برد<ref>دیانت، ابوالحسن، «ابومعشر بلخی'''»، ''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، ج 6، ص 272.</ref>. با این همه شیفتگی او به [[فرهنگ ایران زمین|فرهنگ ایرانی]] و بهویژه [[ایران باستان]] از یک یک آثار او پیداست. مثلا در اختلاف الزیجات از توجه پادشاهان ایران به حفظ و تصحیح آثار علمی از روزگاران بس کهن و نگهداری بسیاری از این آثار در دژی در جِی [[اصفهان]] سخن میگوید<ref>ابن ندیم، '''''الفهرست'''''، ص 240-241.</ref><ref>حمزه اصفهانی، '''''تاریخ سنی ملوک الأرض و الأنبیاء'''''، بیروت، ص 151-153.</ref>. قاضی صاعد اندلسی او را آگاه ترین مردم به احوال ایرانیان و دیگر اقوام باستانی میداند و بارها در موضوعات مختلف، حتی در موضوعی چون کیفیت کار مترجمان! به وی اعتماد میکند<ref>قاضی صاعد اندلسی، '''''التعریف بطبقات الامم'''''، به کوشش غلامرضا جمشید نژاد اول، تهران، 1376ش، ص 158، 160-161، 165، 192، 225، 227-228، 232.</ref>. دیدگاههای وی بیشتر منشأ هندی- ایرانی و گاه حَرّانی دارد. [[ابوریحان بیرونی|بیرونی]]، عمر بن فرخان طبری و ماشاء الله یهودی را واسطه میان ابومعشر و آثار نجومی دوره [[ساسانیان|ساسانی]] دانسته است<ref>ابوریحان بیرونی، '''''تمهید'''''، ص 89.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابومشعر بلخی، جعفر بن محمد، (19 صفر 171ق ـ 28 رمضان 272ق / 10 اوت 787م ـ 9 مارس 886م) از نامدارترین احکامیان تاریخ جهان که در اروپای سدههای میانه آپومسر یا آلبومسر (Apomasar / Albumasar) نامیده میشد<ref>D. Pingree, “Historical Horoscopes”, JAOS, vol. 82, 1962, p 487.</ref>. وی احتمالا در بلخ زاده شد و در آنجا پرورش یافت. در اغلب منابع آوردهاند که تا 47 سالگی (218ق / ؟ م) یا به روایتی تا 210ق / ؟ م، تنها به علم حدیث و فقه توجه داشت و پرداختن به فلسفه، نجوم و علوم ریاضی را ناروا میشمرد. اما به ناگاه و با تأثیر پذیری از کندی، فیلسوف و ستاره شناس نامدار عرب، به آموختن نجوم پرداخت و چون از علم ریاضی بهره چندانی نداشت نتوانست در این علوم و نیز اخترشناسی به جایی برسد و به ناچار به [[اختربینی]] روی آورد و در اندک مدتی به شهرتی جهانگیر رسید<ref>ابن ندیم، '''''الفهرست'''''، به کوشش گوستاو فلوگل، لایپزیگ، 1872م، ص 277.</ref><ref>قفطی، '''''تاریخ الحکماء'''''، به کوشش یولیوس لیپرت، لایپزیگ، 1903م، ص 151.</ref>. دیوید پینگری(D. Pingree) بیشتر این داستانسراییهای مورخان کهن و نیز بسیاری از دعاوی گزاف ابومعشر در آثارش را پذیرفته است<ref>D Pingree, “Abū Ma’shar al-Balkhī”, '''Dictionary of Scientific Biography''', New York, 1970, Vol I, pp 32-33.</ref>، در صورتی که همخوانی چندانی با یکدیگر ندارند<ref>کرامتی، «ابومعشر بلخی»، ذیل و ترجمه انگلیسی '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی''''' (زیر چاپ).</ref><ref>ابن ندیم، '''''الفهرست''،''' چ فلوگل، ص 277.</ref>. [[ابوریحان بیرونی|بیرونی]]* از زنده بودن وی دست کم تا شوال 279ق / ؟ م خبر داده است<ref>ابوریحان بیرونی، '''''الآثار الباقیه'''''، به کوشش ادوارد زاخاو، لایپزیک، 1902م، ص 340-341.</ref>. ابومعشر شهرت کم مانند خود را مدیون افسانههایی است که از همان آغاز درباره وی رواج یافت. اما [[ابوریحان بیرونی|بیرونی]] او را خودپسند و نیرنگ باز برشمرده<ref>ابوریحان بیرونی، '''''الآثار الباقیه'''''، ص 25-26، 81-82.</ref> و از مذاکرات میان او و شاگردش شاذان نیز میتوان به درستی نظر بیرونی پی برد<ref>دیانت، ابوالحسن، «ابومعشر بلخی'''»، ''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، ج 6، ص 272.</ref>. با این همه شیفتگی او به [[فرهنگ ایران زمین|فرهنگ ایرانی]] و بهویژه [[ایران باستان]] از یک یک آثار او پیداست. مثلا در اختلاف الزیجات از توجه پادشاهان ایران به حفظ و تصحیح آثار علمی از روزگاران بس کهن و نگهداری بسیاری از این آثار در دژی در جِی [[اصفهان]] سخن میگوید<ref>ابن ندیم، '''''الفهرست'''''، ص 240-241.</ref><ref>حمزه اصفهانی، '''''تاریخ سنی ملوک الأرض و الأنبیاء'''''، بیروت، ص 151-153.</ref>. قاضی صاعد اندلسی او را آگاه ترین مردم به احوال ایرانیان و دیگر اقوام باستانی میداند و بارها در موضوعات مختلف، حتی در موضوعی چون کیفیت کار مترجمان! به وی اعتماد میکند<ref>قاضی صاعد اندلسی، '''''التعریف بطبقات الامم'''''، به کوشش غلامرضا جمشید نژاد اول، تهران، 1376ش، ص 158، 160-161، 165، 192، 225، 227-228، 232.</ref>. دیدگاههای وی بیشتر منشأ هندی- ایرانی و گاه حَرّانی دارد. [[ابوریحان بیرونی|بیرونی]]، عمر بن فرخان طبری و ماشاء الله یهودی را واسطه میان ابومعشر و آثار نجومی دوره [[ساسانیان|ساسانی]] دانسته است<ref>ابوریحان بیرونی، '''''تمهید'''''، ص 89.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-6704:rev-7162:php=table -->
</table>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C&diff=6704&oldid=prevNazli در ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۰2025-05-07T07:40:25Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l16">خط ۱۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یونس كرامتی</ins></div></td></tr>
</table>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C&diff=6703&oldid=prevNazli در ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۰2025-05-07T07:40:07Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[اصفهان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[اصفهان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ابوریحان بیرونی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ابوریحان بیرونی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[اختربینی]] </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[اختربینی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[فرهنگ ایران زمین|فرهنگ ایرانی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[فرهنگ ایران زمین|فرهنگ ایرانی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ایران باستان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ایران باستان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-6702:rev-6703:php=table -->
</table>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C&diff=6702&oldid=prevNazli در ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۹2025-05-07T07:39:07Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C&diff=6702&oldid=6120">نمایش تغییرات</a>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C&diff=6120&oldid=prevSamei در ۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۶2025-05-05T10:06:20Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C&diff=6120&oldid=1611">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D8%B4%D8%B9%D8%B1_%D8%A8%D9%84%D8%AE%DB%8C&diff=1611&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''ابومشعر بلخي'''، جعفر بن محمد، (19 صفر 171ق ـ 28 رمضان 272ق / 10 اوت 787م ـ 9 مارس 886م) از نامدارترين احكاميان تاريخ جهان كه در اروپاي سدههاي ميانه آپومسر يا آلبومسر [1]ناميده ميشد.<sup>1</sup> وي احتمالا در بلخ زاده شد و در آنجا پرورش يافت. در اغلب منابع آور...» ایجاد کرد2024-08-22T04:17:47Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''ابومشعر بلخي'''، جعفر بن محمد، (19 صفر 171ق ـ 28 رمضان 272ق / 10 اوت 787م ـ 9 مارس 886م) از نامدارترين احكاميان تاريخ جهان كه در اروپاي سدههاي ميانه آپومسر يا آلبومسر [1]ناميده ميشد.<sup>1</sup> وي احتمالا در بلخ زاده شد و در آنجا پرورش يافت. در اغلب منابع آور...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''ابومشعر بلخي'''، جعفر بن محمد، (19 صفر 171ق ـ 28 رمضان 272ق / 10 اوت 787م ـ 9 مارس 886م) از نامدارترين احكاميان تاريخ جهان كه در اروپاي سدههاي ميانه آپومسر يا آلبومسر [1]ناميده ميشد.<sup>1</sup> وي احتمالا در بلخ زاده شد و در آنجا پرورش يافت. در اغلب منابع آوردهاند كه تا 47 سالگي (218ق / ؟ م) يا به روايتي تا 210ق / ؟ م، تنها به علم حديث و فقه توجه داشت و پرداختن به فلسفه، نجوم و علوم رياضي را ناروا ميشمرد. اما به ناگاه و با تأثير پذيري از كندي، فيلسوف و ستاره شناس نامدار عرب، به آموختن نجوم پرداخت و چون از علم رياضي بهرة چنداني نداشت نتوانست در اين علوم و نيز اخترشناسي به جايي برسد و به ناچار به اختربيني روي آورد و در اندك مدتي به شهرتي جهانگير رسيد.<sup>2و3</sup> ديويد پينگري[2] بيشتر اين داستانسراييهاي مورخان كهن و نيز بسياري از دعاوي گزاف ابومعشر در آثارش را پذيرفته است،<sup>4</sup> در صورتي كه همخواني چنداني با يكديگر ندارند.<sup>5</sup> بيروني* از زنده بودن وي دست كم تا شوال 279ق / ؟ م خبر داده است.<sup>7</sup> ابومعشر شهرت كم مانند خود را مديون افسانههايي است كه از همان آغاز دربارة وي رواج يافت. اما بيروني او را خودپسند و نيرنگ باز برشمرده<sup>8</sup> و از مذاكرات ميان او و شاگردش شاذان نيز ميتوان به درستي نظر بيروني پي برد.<sup>9</sup> با اين همه شيفتگي او به فرهنگ ايراني و بويژه ايران باستان از يك يك آثار او پيداست. مثلا در ''اختلاف الزيجات'' از توجه پادشاهان ايران به حفظ و تصحيح آثار علمي از روزگاران بس كهن و نگهداري بسياري از اين آثار در دژي در جِي اصفهان سخن ميگويد.<sup>10و11</sup> قاضي صاعد اندلسي او را آگاه ترين مردم به احوال ايرانيان و ديگر اقوام باستاني ميداند و بارها در موضوعات مختلف، حتي در موضوعي چون كيفيت كار مترجمان! به وي اعتماد ميكند.<sup>12</sup> ديدگاههاي وي بيشتر منشأ هندي- ايراني و گاه حَرّاني دارد. بيروني، عمر بن فرخان طبري و ماشاء الله يهودي را واسطة ميان ابومعشر و آثار نجومي دورة ساساني دانسته است.<sup>13</sup> <br />
<br />
از متن عربي مهمترين اثر ابومعشر ''المَدخَل الكبير الي علم احكام النجوم'' (= درآمدي مفصل بر اختربيني) تا كنون تنها قطعاتي كوچك منتشر شده است. بخش بزرگي از اين كتاب در حدود 1000م به يوناني و دو بار در 1133 و 1140م به ترتيب توسط يوحناي اشبيلي[3] و هرمان كارينتيايي [4]به لاتيني، و در سدة 13م به عبري ترجمه شده است. ترجمة يوحنا نخستين بار در 1489م (كمتر از نيم قرن پس از بنيان گذاري صنعت چاپ) و سپس بارها در اروپا به چاپ رسيده است. يوحنا كتاب ''تحاويل سني العالم'' (=''كتاب النكت'') ابومعشر را نيز ترجمه كرده كه اين ترجمه نيز چندين بار چاپ شده است. به هر حال ترجمههاي يوناني، لاتيني آثار ابومعشر بر اختر بيني اروپاي سدههاي ميانه تأثيري شگرف گذاشت. چندان كه بوناتّي يكي از بزرگترين اختربينان اروپايي در «كتاب نجوم» [5](حدود 1282م) بارها به آراء ابومعشر بلخي استناد كرده است.<sup>14</sup> ابومعشر حتي امروزه نيز در ميان اروپائيان شهرت دارد و قطعاتي از آثار وي، نه تنها براي پژوهش در تاريخ علم، كه براي بهره وري اختربينانه! به زبانهاي مدرن اروپايي ترجمه شده است (مثلا برخي ترجمههاي ايتاليايي جوزپه بتسا)<sup>15</sup>. ريچارد لماي در كتاب ''ابومعشر و ارسطوگرايي لاتيني در سدة 12م'' بر تأثير شگرف ترجمة لاتيني آثار ابومعشر بر فلسفة اروپاي سدة 12م تأكيد دارد. به نظر لماي، دانشمندان اروپايي، به واسطة ترجمة لاتيني ''المدخل الكبير'' با طبيعيات ارسطويي آشنا شدند<sup>16</sup> هر چند كه پينگري بر آن است كه اين كتاب علاوه بر عناصر نوافلاطوني، نشانههاي بارزي نيز از تأثير ديدگاههاي حرانيان را با خود دارد.<sup>17</sup> گفتني است كه ابومعشر در فصلي از ''المدخل الكبير''، نظرية كم و بيش درستي دربارة جذر و مد ارائه داده كه آن نيز در ميان اروپاييان رواج بسيار داشته است.<sup>18</sup> <br />
<br />
'''مآخذ''': <br />
<br />
1- D. Pingree, “Historical Horoscopes”, '''JAOS''', vol. 82, 1962, p 487.<br />
<br />
2- ابن نديم، '''''الفهرست'''''، به كوشش گوستاو فلوگل، لايپزيگ، 1872م، ص 277. <br />
<br />
3- قفطي، '''''تاريخ الحكماء'''''، به كوشش يوليوس ليپرت، لايپزيگ، 1903م، ص 151. <br />
<br />
4- D Pingree, “Abū Ma’shar al-Balkhī”, '''Dictionary of Scientific Biography''', New York, 1970, Vol I, pp 32-33.<br />
<br />
5- كرامتي، «ابومعشر بلخي»، ذيل و ترجمة انگليسي '''''دايرة المعارف بزرگ اسلامي''''' (زير چاپ). <br />
<br />
6- ابن نديم، '''''الفهرست''،''' چ فلوگل، ص 277. <br />
<br />
7- ابوريحان بيروني، '''''الآثار الباقية'''''، به كوشش ادوارد زاخاو، لايپزيك، 1902م، ص 340-341.<br />
<br />
8- ابوريحان بيروني، همان، ص 25-26، 81-82.<br />
<br />
9- ديانت، ابوالحسن، «ابومعشر بلخي'''»، ''دايرة المعارف بزرگ اسلامي'''''، ج 6، ص 272.<br />
<br />
10- ابن نديم، '''''الفهرست'''''، ص 240-241.<br />
<br />
11- حمزة اصفهاني، '''''تاريخ سني ملوك الأرض و الأنبياء'''''، بيروت، ص 151-153.<br />
<br />
12- قاضي صاعد اندلسي، '''''التعريف بطبقات الامم'''''، به كوشش غلامرضا جمشيد نژاد اول، تهران، 1376ش، ص 158، 160-161، 165، 192، 225، 227-228، 232.<br />
<br />
13- ابوريحان بيروني، '''''تمهيد'''''، ص 89.<br />
<br />
14- Zoller, Robert, “Abu Ma'shar: Prince of Astrologers” in:<br />
<br />
<nowiki>http://www.new-library.com/zoller/features/rz-article-abumashar.shtml</nowiki><br />
<br />
15- <nowiki>http://www.cieloeterra.it/eng/eng.testi.metafore/eng.metafore.html</nowiki><br />
<br />
16- Lemay, Richard. Abu MaShar and '''Latin''' '''Aristotelianism''' '''in''' '''the''' '''Twelfth'''<br />
<br />
Century. Beirut: 1962. <br />
<br />
17- D Pingree, “Abū Ma’shar al-Balkhī”, pp 36.<br />
<br />
18- Duhem, P., '''Le Systeme du monde''', Vol II, 1914, pp. 369-386.<br />
----[1]. Apomasar / Albumasar<br />
<br />
[2]. D. Pingree<br />
<br />
[3]. John of Seville<br />
<br />
[4]. Hermann of Carinthia<br />
<br />
[5]. Guido Bonatti, Liber Astronomia (c 1282 AD) <br />
<br />
<br />
یونس کرامتی</div>Samei