https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF
اجتهاد - تاریخچهٔ نسخهها
2026-06-16T15:06:10Z
تاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکی
MediaWiki 1.43.1
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF&diff=5902&oldid=prev
Samei در ۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۵۰
2025-05-04T14:50:23Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۵۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اجتهاد، اصطلاحی فقهی که بر کوشش فقیه در به دست آوردن حکم شرعی از منابع چهارگانه فقه اسلامی (کتاب، سنت، اجماع و عقل) دلالت دارد. فقیهی که احکام را با اجتهاد خود به دست میآورد، «مجتهد» و آن کس را که از وی پیروی میکند، «مُقلّد» گویند. در عصر عباسی، به دلایل سیاسی، باب اجتهاد در فقه اهل سنّت مسدود شد،<ref>ابن نظامالدین، عبدالعلی محمد. '''''فواتح الرحموت'''''. 2/399.</ref> <ref>اسنوی، عبدالرحیم. '''''نهایه السول'''''. بیروت: عالمالكتب، 4/617. </ref>ولی در فقه شیعه، باب اجتهاد مفتوح است<ref>نجاشی، احمد. '''''رجال'''''. چاپ موسی شبیری زنجانی، قم: 1407 ق، 10</ref> <ref>حر عاملی، محمد. '''''وسائل الشیعه'''''. بیروت: داراحیاء، التراث العربی، 18/108؛ خویی، 2/86.</ref>و قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران اجتهاد را از منابع قانون میشمارد. در نگرشی تاریخی به شکل آغازین اجتهاد در فقه اسلامی، هرگز نباید عنصر «رأی» را امری تفکیک شده از اجتهاد تلقی کرد، چه تعبیر «اجتهاد الرأی» بهسان یک اصطلاح برای معرفی روشی نظری در پاسخگویی به پارهای از مسایل فقهی در سدههای نخستین هجری در سطح گستردهای رایج بوده است، بدون اینکه «کاربرد رأی» چیزی فراسوی «اجتهاد الرأی» بوده باشد. در عهد صحابه نمونههایی از کاربرد رأی برای پاسخگویی به پرسشهای فقهی از سوی برخی از اصحاب ثبت گردیده که در آثار مدوّن بعدی بر آنها نام «اجتهاد» نهاده شده است. هرچند بهرهگیری از اجتهاد الرأی به منطقه و اقلیم خاصی محدود نمیشد، اما نقش اساسی فقیهان عراقی و به ویژه کوفی در تبیین و استوار ساختن پایههای اجتهاد، همواره پیوندی ناگسستنی میان اجتهاد الرأی و مکتب کوفه برقرار ساخته است<ref>قلقشندی، احمد. '''''صبح الاعشی'''''. قاهره: وزارﺓ الثقافه، 1/453.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اجتهاد، اصطلاحی فقهی که بر کوشش فقیه در به دست آوردن حکم شرعی از منابع چهارگانه فقه اسلامی (کتاب، سنت، اجماع و عقل) دلالت دارد. فقیهی که احکام را با اجتهاد خود به دست میآورد، «مجتهد» و آن کس را که از وی پیروی میکند، «مُقلّد» گویند. در عصر عباسی، به دلایل سیاسی، باب اجتهاد در فقه اهل سنّت مسدود شد،<ref>ابن نظامالدین، عبدالعلی محمد. '''''فواتح الرحموت'''''. 2/399.</ref> <ref>اسنوی، عبدالرحیم. '''''نهایه السول'''''. بیروت: عالمالكتب، 4/617. </ref>ولی در فقه شیعه، باب اجتهاد مفتوح است<ref>نجاشی، احمد. '''''رجال'''''. چاپ موسی شبیری زنجانی، قم: 1407 ق، 10</ref> <ref>حر عاملی، محمد. '''''وسائل الشیعه'''''. بیروت: داراحیاء، التراث العربی، 18/108؛ خویی، 2/86.</ref>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>قانون اساسی جمهوری اسلامی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران|قانون اساسی جمهوری اسلامی]] </ins>ایران اجتهاد را از منابع قانون میشمارد. در نگرشی تاریخی به شکل آغازین اجتهاد در فقه اسلامی، هرگز نباید عنصر «رأی» را امری تفکیک شده از اجتهاد تلقی کرد، چه تعبیر «اجتهاد الرأی» بهسان یک اصطلاح برای معرفی روشی نظری در پاسخگویی به پارهای از مسایل فقهی در سدههای نخستین هجری در سطح گستردهای رایج بوده است، بدون اینکه «کاربرد رأی» چیزی فراسوی «اجتهاد الرأی» بوده باشد. در عهد صحابه نمونههایی از کاربرد رأی برای پاسخگویی به پرسشهای فقهی از سوی برخی از اصحاب ثبت گردیده که در آثار مدوّن بعدی بر آنها نام «اجتهاد» نهاده شده است. هرچند بهرهگیری از اجتهاد الرأی به منطقه و اقلیم خاصی محدود نمیشد، اما نقش اساسی فقیهان عراقی و به ویژه کوفی در تبیین و استوار ساختن پایههای اجتهاد، همواره پیوندی ناگسستنی میان اجتهاد الرأی و مکتب کوفه برقرار ساخته است<ref>قلقشندی، احمد. '''''صبح الاعشی'''''. قاهره: وزارﺓ الثقافه، 1/453.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از همان عهد صحابه، گزارشهای پراکندهای بر جای مانده است که نشان میدهند چگونه فقیهان عراقی و حجازی در پارهای از مسایل اجتهادی فقه در مقابل یکدیگر قرار گرفته بودهاند. از همین رو بود که اصحاب حجازی با نقد «فتوای عراقی»، در حقیقت رأیگرایی عراقیان را به انتقاد میگرفتند. در دهههای پایانی سده اول هجری، بخش قابل ملاحظهای از وجوه تمایز میان فقه عراق و حجاز به «اجتهاد الرأی» باز میگشت. مکاتب فقهی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عراق، </del>بیش از حجاز به اجتهاد الرأی گرایش داشت و فقه را به سوی پیچیدهترشدن و نوگرایی سوق میداد<ref>ابوزهره، محمد. '''''تاریخ المذاهب الاسلامیه'''''. قاهره: دارالفکر، 1952، 2/340ـ341.</ref>. در واقع باید مراحل پیچیدهشدن و روند رو به تدوین فقه را به سه مرحله تقسیم کرد. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از همان عهد صحابه، گزارشهای پراکندهای بر جای مانده است که نشان میدهند چگونه فقیهان عراقی و حجازی در پارهای از مسایل اجتهادی فقه در مقابل یکدیگر قرار گرفته بودهاند. از همین رو بود که اصحاب حجازی با نقد «فتوای عراقی»، در حقیقت رأیگرایی عراقیان را به انتقاد میگرفتند. در دهههای پایانی سده اول هجری، بخش قابل ملاحظهای از وجوه تمایز میان فقه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و حجاز به «اجتهاد الرأی» باز میگشت. مکاتب فقهی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق]، </ins>بیش از حجاز به اجتهاد الرأی گرایش داشت و فقه را به سوی پیچیدهترشدن و نوگرایی سوق میداد<ref>ابوزهره، محمد. '''''تاریخ المذاهب الاسلامیه'''''. قاهره: دارالفکر، 1952، 2/340ـ341.</ref>. در واقع باید مراحل پیچیدهشدن و روند رو به تدوین فقه را به سه مرحله تقسیم کرد. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* نخست: مرحلهای که در آن رخدادهای روزمره به فقیه ارجاع میشد و فقیه تنها آن مورد را پاسخ میگفت و گاه از پاسخ صریح طفره میرفت و راهی قرین احتیاط یا میانه در پیش میگرفت (فقه آغازین)؛</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* نخست: مرحلهای که در آن رخدادهای روزمره به فقیه ارجاع میشد و فقیه تنها آن مورد را پاسخ میگفت و گاه از پاسخ صریح طفره میرفت و راهی قرین احتیاط یا میانه در پیش میگرفت (فقه آغازین)؛</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|قانون اساسی جمهوری اسلامی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حسن امین</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حسن امین</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]</ins></div></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF&diff=2223&oldid=prev
Samei: /* مآخذ */
2024-12-18T15:15:20Z
<p><span class="autocomment">مآخذ</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۱۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از همان عهد صحابه، گزارشهای پراکندهای بر جای مانده است که نشان میدهند چگونه فقیهان عراقی و حجازی در پارهای از مسایل اجتهادی فقه در مقابل یکدیگر قرار گرفته بودهاند. از همین رو بود که اصحاب حجازی با نقد «فتوای عراقی»، در حقیقت رأیگرایی عراقیان را به انتقاد میگرفتند. در دهههای پایانی سده اول هجری، بخش قابل ملاحظهای از وجوه تمایز میان فقه عراق و حجاز به «اجتهاد الرأی» باز میگشت. مکاتب فقهی عراق، بیش از حجاز به اجتهاد الرأی گرایش داشت و فقه را به سوی پیچیدهترشدن و نوگرایی سوق میداد<ref>ابوزهره، محمد. '''''تاریخ المذاهب الاسلامیه'''''. قاهره: دارالفکر، 1952، 2/340ـ341.</ref>. در واقع باید مراحل پیچیدهشدن و روند رو به تدوین فقه را به سه مرحله تقسیم کرد. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از همان عهد صحابه، گزارشهای پراکندهای بر جای مانده است که نشان میدهند چگونه فقیهان عراقی و حجازی در پارهای از مسایل اجتهادی فقه در مقابل یکدیگر قرار گرفته بودهاند. از همین رو بود که اصحاب حجازی با نقد «فتوای عراقی»، در حقیقت رأیگرایی عراقیان را به انتقاد میگرفتند. در دهههای پایانی سده اول هجری، بخش قابل ملاحظهای از وجوه تمایز میان فقه عراق و حجاز به «اجتهاد الرأی» باز میگشت. مکاتب فقهی عراق، بیش از حجاز به اجتهاد الرأی گرایش داشت و فقه را به سوی پیچیدهترشدن و نوگرایی سوق میداد<ref>ابوزهره، محمد. '''''تاریخ المذاهب الاسلامیه'''''. قاهره: دارالفکر، 1952، 2/340ـ341.</ref>. در واقع باید مراحل پیچیدهشدن و روند رو به تدوین فقه را به سه مرحله تقسیم کرد. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخست: مرحلهای که در آن رخدادهای روزمره به فقیه ارجاع میشد و فقیه تنها آن مورد را پاسخ میگفت و گاه از پاسخ صریح طفره میرفت و راهی قرین احتیاط یا میانه در پیش میگرفت (فقه آغازین)</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>نخست: مرحلهای که در آن رخدادهای روزمره به فقیه ارجاع میشد و فقیه تنها آن مورد را پاسخ میگفت و گاه از پاسخ صریح طفره میرفت و راهی قرین احتیاط یا میانه در پیش میگرفت (فقه آغازین)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">؛</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>دوم: مرحلهای که در آن سؤالات فرضی نیز در محافل فقهی طرح میگردید و پاسخ لازم بدانها داده میشد (فقه تقدیری)؛ و</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دوم: مرحلهای که در آن سؤالات فرضی نیز در محافل فقهی طرح میگردید و پاسخ لازم بدانها داده میشد (فقه تقدیری)؛ و </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>مرحله سوم که در آن علم فقه بهصورت مدوّن در آمد (فقه مدوّن).</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مرحله سوم که در آن علم فقه بهصورت مدوّن در آمد (فقه مدوّن). </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اگرچه این سه مرحله را نمیتوان جز به گونهای نسبی نگریست، ولی چنین مینماید که اجتهاد الرأی در هر یک از این مراحل مفهومی خاص خود داشته است<ref>خضریبک. '''''تاریخ التشریع الاسلامی'''''. قاهره: 1373 ق، تمام صفحات.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اگرچه این سه مرحله را نمیتوان جز به گونهای نسبی نگریست، ولی چنین مینماید که اجتهاد الرأی در هر یک از این مراحل مفهومی خاص خود داشته است<ref>خضریبک. '''''تاریخ التشریع الاسلامی'''''. قاهره: 1373 ق، تمام صفحات.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l13">خط ۱۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ </del>== </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ </ins>==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حسن امین</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-2222:rev-2223:php=table -->
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF&diff=2222&oldid=prev
Samei در ۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۱۴
2024-12-18T15:14:31Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۸ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۱۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''اجتهاد'''، اصطلاحي فقهي كه </del>بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوشش فقيه </del>در به دست آوردن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكم شرعي </del>از منابع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چهارگانة </del>فقه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامي </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب، </del>سنت، اجماع و عقل) دلالت دارد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقيهي كه احكام </del>را با اجتهاد خود به دست <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميآورد، </del>«مجتهد» و آن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كس </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وي پيروي ميكند، </del>«مُقلّد» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گويند</del>. در عصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباسي، </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دلايل سياسي، </del>باب اجتهاد در فقه اهل سنّت مسدود شد،<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ولي </del>در فقه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيعه، </del>باب اجتهاد مفتوح است<<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>>2</<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> و قانون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اساسي جمهوري اسلامي ايران </del>اجتهاد را از منابع قانون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميشمارد</del>. در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نگرشي تاريخي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شكل آغازين </del>اجتهاد در فقه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامي، </del>هرگز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نبايد </del>عنصر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«رأي» </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امري تفكيك </del>شده از اجتهاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلقي كرد، </del>چه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعبير </del>«اجتهاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الرأي» </del>بهسان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يك </del>اصطلاح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">براي معرفي روشي نظري </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاسخگويي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پارهاي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسايل فقهي </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سدههاي نخستين هجري </del>در سطح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گستردهاي رايج </del>بوده است، بدون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اينكه «كاربرد رأي» چيزي فراسوي </del>«اجتهاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الرأي» </del>بوده باشد. در عهد صحابه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمونههايي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاربرد رأي براي پاسخگويي </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرسشهاي فقهي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوي برخي </del>از اصحاب ثبت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گرديده كه </del>در آثار مدوّن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعدي </del>بر آنها نام «اجتهاد» نهاده شده است. هرچند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهرهگيري </del>از اجتهاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الرأي </del>به منطقه و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقليم خاصي </del>محدود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نميشد، </del>اما نقش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اساسي فقيهان عراقي </del>و به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ويژه كوفي </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبيين </del>و استوار ساختن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پايههاي </del>اجتهاد، همواره <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيوندي ناگسستني ميان </del>اجتهاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الرأي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مكتب كوفه </del>برقرار ساخته است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.<sup>3</del><<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/sup</del>> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از همان عهد صحابه، گزارشهاي پراكندهاي بر جاي مانده است كه نشان ميدهند چگونه فقيهان عراقي و حجازي در پارهاي از مسايل اجتهادي فقه در مقابل يكديگر قرار گرفته بودهاند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از همين رو بود كه اصحاب حجازي با نقد «فتواي عراقي»، در حقيقت رأيگرايي عراقيان را به انتقاد ميگرفتند</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در دهههاي پاياني سدة اول هجري، بخش قابل ملاحظهاي از وجوه تمايز ميان فقه عراق و حجاز به «اجتهاد الرأي» باز ميگشت. مكاتب فقهي عراق، بيش از حجاز به اجتهاد الرأي گرايش داشت و فقه را به سوي پيچيدهترشدن و نوگرايي سوق ميداد</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>4</del></<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در واقع بايد مراحل پيچيدهشدن و روند رو به تدوين فقه را به سه مرحله تقسيم كرد. نخست: مرحلهاي كه در آن رخدادهاي روزمره به فقيه ارجاع ميشد و فقيه تنها آن مورد را پاسخ ميگفت و گاه از پاسخ صريح طفره ميرفت و راهي قرين احتياط يا ميانه در پيش ميگرفت (فقه آغازين)؛ دوم: مرحلهاي كه در آن سؤالات فرضي نيز در محافل فقهي طرح ميگرديد و پاسخ لازم بدانها داده ميشد (فقه تقديري)؛ و مرحلة سوم كه در آن علم فقه بهصورت مدوّن در آمد (فقه مدوّن). اگرچه اين سه مرحله را نميتوان جز به گونهاي نسبي نگريست، ولي چنين مينمايد كه اجتهاد الرأي در هر يك از اين مراحل مفهومي خاص خود داشته است</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>5</sup></del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اجتهاد، اصطلاحی فقهی که </ins>بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوشش فقیه </ins>در به دست آوردن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکم شرعی </ins>از منابع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چهارگانه </ins>فقه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب، </ins>سنت، اجماع و عقل) دلالت دارد. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فقیهی که احکام </ins>را با اجتهاد خود به دست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میآورد، </ins>«مجتهد» و آن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کس </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی پیروی میکند، </ins>«مُقلّد» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گویند</ins>. در عصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عباسی، </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دلایل سیاسی، </ins>باب اجتهاد در فقه اهل سنّت مسدود شد،<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref>ابن نظامالدین، عبدالعلی محمد. '''''فواتح الرحموت'''''. 2/399.</ref> <ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسنوی، عبدالرحیم. '''''نهایه السول'''''. بیروت: عالمالكتب، 4/617. </ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ولی </ins>در فقه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیعه، </ins>باب اجتهاد مفتوح است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نجاشی، احمد. '''''رجال'''''. چاپ موسی شبیری زنجانی، قم: 1407 ق، 10</ref> <ref>حر عاملی، محمد. '''''وسائل الشیعه'''''. بیروت: داراحیاء، التراث العربی، 18/108؛ خویی، </ins>2<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">/86.</ins></<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>>و قانون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اساسی جمهوری اسلامی ایران </ins>اجتهاد را از منابع قانون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میشمارد</ins>. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نگرشی تاریخی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شکل آغازین </ins>اجتهاد در فقه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی، </ins>هرگز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نباید </ins>عنصر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«رأی» </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امری تفکیک </ins>شده از اجتهاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلقی کرد، </ins>چه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تعبیر </ins>«اجتهاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الرأی» </ins>بهسان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یک </ins>اصطلاح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای معرفی روشی نظری </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پاسخگویی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پارهای </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسایل فقهی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سدههای نخستین هجری </ins>در سطح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گستردهای رایج </ins>بوده است، بدون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اینکه «کاربرد رأی» چیزی فراسوی </ins>«اجتهاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الرأی» </ins>بوده باشد. در عهد صحابه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمونههایی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاربرد رأی برای پاسخگویی </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرسشهای فقهی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوی برخی </ins>از اصحاب ثبت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گردیده که </ins>در آثار مدوّن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بعدی </ins>بر آنها نام «اجتهاد» نهاده شده است. هرچند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بهرهگیری </ins>از اجتهاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الرأی </ins>به منطقه و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اقلیم خاصی </ins>محدود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمیشد، </ins>اما نقش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اساسی فقیهان عراقی </ins>و به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ویژه کوفی </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبیین </ins>و استوار ساختن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پایههای </ins>اجتهاد، همواره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیوندی ناگسستنی میان </ins>اجتهاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الرأی </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مکتب کوفه </ins>برقرار ساخته است<<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قلقشندی، احمد</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''صبح الاعشی'''''</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قاهره: وزارﺓ الثقافه، 1/453</ins>.</<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ:</del>'''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از همان عهد صحابه، گزارشهای پراکندهای بر جای مانده است که نشان میدهند چگونه فقیهان عراقی و حجازی در پارهای از مسایل اجتهادی فقه در مقابل یکدیگر قرار گرفته بودهاند. از همین رو بود که اصحاب حجازی با نقد «فتوای عراقی»، در حقیقت رأیگرایی عراقیان را به انتقاد میگرفتند. در دهههای پایانی سده اول هجری، بخش قابل ملاحظهای از وجوه تمایز میان فقه عراق و حجاز به «اجتهاد الرأی» باز میگشت. مکاتب فقهی عراق، بیش از حجاز به اجتهاد الرأی گرایش داشت و فقه را به سوی پیچیدهترشدن و نوگرایی سوق میداد<ref>ابوزهره، محمد. </ins>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''تاریخ المذاهب الاسلامیه''</ins>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. قاهره: دارالفکر، 1952، 2/340ـ341.</ref>. در واقع باید مراحل پیچیدهشدن و روند رو به تدوین فقه را به سه مرحله تقسیم کرد. </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1. ابن نظامالدين، عبدالعلي محمد. '''''فواتح الرحموت'''''. 2/399؛ اسنوي، عبدالرحيم. '''''نهايه السول'''''. بيروت</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عالمالكتب، 4/617. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخست</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرحلهای که در آن رخدادهای روزمره به فقیه ارجاع میشد و فقیه تنها آن مورد را پاسخ میگفت و گاه از پاسخ صریح طفره میرفت و راهی قرین احتیاط یا میانه در پیش میگرفت (فقه آغازین)</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2. نجاشي، احمد. '''''رجال'''''. چاپ موسي شبيري زنجاني، قم</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1407 ق، 10؛ حر عاملي، محمد. '''''وسائل الشيعه'''''. بيروت: داراحياء، التراث العربي، 18/108؛ خويي، 2/86.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوم</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرحلهای که در آن سؤالات فرضی نیز در محافل فقهی طرح میگردید و پاسخ لازم بدانها داده میشد (فقه تقدیری)؛ و </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3. قلقشندي، احمد. '''''صبح الاعشي'''''. قاهره: وزارﺓ الثقافه، 1/453</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرحله سوم که در آن علم فقه بهصورت مدوّن در آمد (فقه مدوّن)</ins>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4. ابوزهره، محمد</del>. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاريخ المذاهب الاسلاميه</del>'''''. قاهره: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارالفكر، 1952، 2</del>/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">340ـ341</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اگرچه این سه مرحله را نمیتوان جز به گونهای نسبی نگریست، ولی چنین مینماید که اجتهاد الرأی در هر یک از این مراحل مفهومی خاص خود داشته است<ref>خضریبک</ins>. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ التشریع الاسلامی</ins>'''''. قاهره: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1373 ق، تمام صفحات.<</ins>/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref></ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5. خضريبك. '''''تاريخ التشريع الاسلامي'''''. قاهره: 1373 ق، تمام صفحات.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حسن امین</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ == </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr>
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%87%D8%A7%D8%AF&diff=1217&oldid=prev
Samei: صفحهای تازه حاوی «'''اجتهاد'''، اصطلاحي فقهي كه بر كوشش فقيه در به دست آوردن حكم شرعي از منابع چهارگانة فقه اسلامي (كتاب، سنت، اجماع و عقل) دلالت دارد. فقيهي كه احكام را با اجتهاد خود به دست ميآورد، «مجتهد» و آن كس را كه از وي پيروي ميكند، «مُقلّد» گويند. در عصر ع...» ایجاد کرد
2024-08-15T21:04:42Z
<p>صفحهای تازه حاوی «'''اجتهاد'''، اصطلاحي فقهي كه بر كوشش فقيه در به دست آوردن حكم شرعي از منابع چهارگانة فقه اسلامي (كتاب، سنت، اجماع و عقل) دلالت دارد. فقيهي كه احكام را با اجتهاد خود به دست ميآورد، «مجتهد» و آن كس را كه از وي پيروي ميكند، «مُقلّد» گويند. در عصر ع...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''اجتهاد'''، اصطلاحي فقهي كه بر كوشش فقيه در به دست آوردن حكم شرعي از منابع چهارگانة فقه اسلامي (كتاب، سنت، اجماع و عقل) دلالت دارد. فقيهي كه احكام را با اجتهاد خود به دست ميآورد، «مجتهد» و آن كس را كه از وي پيروي ميكند، «مُقلّد» گويند. در عصر عباسي، به دلايل سياسي، باب اجتهاد در فقه اهل سنّت مسدود شد،<sup>1</sup> ولي در فقه شيعه، باب اجتهاد مفتوح است<sup>2</sup> و قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران اجتهاد را از منابع قانون ميشمارد. در نگرشي تاريخي به شكل آغازين اجتهاد در فقه اسلامي، هرگز نبايد عنصر «رأي» را امري تفكيك شده از اجتهاد تلقي كرد، چه تعبير «اجتهاد الرأي» بهسان يك اصطلاح براي معرفي روشي نظري در پاسخگويي به پارهاي از مسايل فقهي در سدههاي نخستين هجري در سطح گستردهاي رايج بوده است، بدون اينكه «كاربرد رأي» چيزي فراسوي «اجتهاد الرأي» بوده باشد. در عهد صحابه نمونههايي از كاربرد رأي براي پاسخگويي به پرسشهاي فقهي از سوي برخي از اصحاب ثبت گرديده كه در آثار مدوّن بعدي بر آنها نام «اجتهاد» نهاده شده است. هرچند بهرهگيري از اجتهاد الرأي به منطقه و اقليم خاصي محدود نميشد، اما نقش اساسي فقيهان عراقي و به ويژه كوفي در تبيين و استوار ساختن پايههاي اجتهاد، همواره پيوندي ناگسستني ميان اجتهاد الرأي و مكتب كوفه برقرار ساخته است.<sup>3</sup> از همان عهد صحابه، گزارشهاي پراكندهاي بر جاي مانده است كه نشان ميدهند چگونه فقيهان عراقي و حجازي در پارهاي از مسايل اجتهادي فقه در مقابل يكديگر قرار گرفته بودهاند. از همين رو بود كه اصحاب حجازي با نقد «فتواي عراقي»، در حقيقت رأيگرايي عراقيان را به انتقاد ميگرفتند. در دهههاي پاياني سدة اول هجري، بخش قابل ملاحظهاي از وجوه تمايز ميان فقه عراق و حجاز به «اجتهاد الرأي» باز ميگشت. مكاتب فقهي عراق، بيش از حجاز به اجتهاد الرأي گرايش داشت و فقه را به سوي پيچيدهترشدن و نوگرايي سوق ميداد.<sup>4</sup> در واقع بايد مراحل پيچيدهشدن و روند رو به تدوين فقه را به سه مرحله تقسيم كرد. نخست: مرحلهاي كه در آن رخدادهاي روزمره به فقيه ارجاع ميشد و فقيه تنها آن مورد را پاسخ ميگفت و گاه از پاسخ صريح طفره ميرفت و راهي قرين احتياط يا ميانه در پيش ميگرفت (فقه آغازين)؛ دوم: مرحلهاي كه در آن سؤالات فرضي نيز در محافل فقهي طرح ميگرديد و پاسخ لازم بدانها داده ميشد (فقه تقديري)؛ و مرحلة سوم كه در آن علم فقه بهصورت مدوّن در آمد (فقه مدوّن). اگرچه اين سه مرحله را نميتوان جز به گونهاي نسبي نگريست، ولي چنين مينمايد كه اجتهاد الرأي در هر يك از اين مراحل مفهومي خاص خود داشته است.<sup>5</sup><br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. ابن نظامالدين، عبدالعلي محمد. '''''فواتح الرحموت'''''. 2/399؛ اسنوي، عبدالرحيم. '''''نهايه السول'''''. بيروت: عالمالكتب، 4/617. <br />
<br />
2. نجاشي، احمد. '''''رجال'''''. چاپ موسي شبيري زنجاني، قم: 1407 ق، 10؛ حر عاملي، محمد. '''''وسائل الشيعه'''''. بيروت: داراحياء، التراث العربي، 18/108؛ خويي، 2/86.<br />
<br />
3. قلقشندي، احمد. '''''صبح الاعشي'''''. قاهره: وزارﺓ الثقافه، 1/453.<br />
<br />
4. ابوزهره، محمد. '''''تاريخ المذاهب الاسلاميه'''''. قاهره: دارالفكر، 1952، 2/340ـ341.<br />
<br />
5. خضريبك. '''''تاريخ التشريع الاسلامي'''''. قاهره: 1373 ق، تمام صفحات.<br />
<br />
حسن امین</div>
Samei