https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D9%87%28_%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%84_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C%29احمد قوام السلطنه( رجال سیاسی) - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T05:39:36Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D9%87(_%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%84_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C)&diff=5172&oldid=prevSamei در ۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۳2025-05-01T08:23:43Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهدی جواهری</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهدی جواهری</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم سیاسی]]</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D9%87(_%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%84_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C)&diff=4733&oldid=prevSamei در ۲۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۳2025-04-27T18:43:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:E51d9bcf6d91485d945f8eaa6e3ab288.jpg|بندانگشتی|احمد قوام السلطنه برگرفته از وبسایت مجله اینترنتی همیار قابل بازیابی از<nowiki/>https://hamyaar.ir/post/40375/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9/]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:E51d9bcf6d91485d945f8eaa6e3ab288.jpg|بندانگشتی|احمد قوام السلطنه برگرفته از وبسایت مجله اینترنتی همیار قابل بازیابی از<nowiki/>https://hamyaar.ir/post/40375/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF-%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9/]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[احمد قوام السلطنه( رجال سیاسی)|قوام، احمد، قوامالسلطنه]]''' (1290ق / 1873م-1334ش)، رجل سیاسی، از وزیران و صدراعظم دوره قاجار و نخستوزیر دوره پهلوی.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[احمد قوام السلطنه( رجال سیاسی)|قوام، احمد، قوامالسلطنه]]''' (1290ق / 1873م-1334ش)، رجل سیاسی، از وزیران و صدراعظم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قاجاریه|</ins>دوره قاجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و نخستوزیر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سلسله پهلوی|</ins>دوره پهلوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در تهران متولد شد. او فرزند میرزا ابراهیم معتمدالسلطنه و برادر وثوقالدوله است<ref> دهخدا، علیاکبر. '''''لغتنامه دهخدا'''''. ذیل قوامالسلطنه. </ref>. تحصیلات متوسطه را در تهران تمام کرد سپس وارد مدرسه حقوق پاریس در رشته علوم سیاسی شد. ولی موفق به اتمام آن نشد<ref>مهدینیا، جعفر. '''''زندگی سیاسی قوامالسلطنه'''''. تهران: فوس، 1370، ص 15.</ref>. پس از بازگشت به ایران به دلیل حسن خط و شیوه نگارش مورد توجه ناصرالدین شاه قرار گرفت و ملقب به دبیر حضور شد. در سفر سوم مظفرالدین شاه به اروپا در زمره همراهان قرار گرفت و پس از بازگشت به تهران با لقب وزیر حضور رئیس دفتر مخصوص [[مظفرالدین شاه]] شد و در همین سمت فرمان مشروطیت را نوشت و آن را به امضای مظفرالدین شاه رسانید<ref> عاقلی، باقر. '''''خاندانهای حکومتگر در ایران.''''' تهران: علم، 1381، ص 273 و 274.</ref>. قوام در 1324ق / 1906م پس از فوت نریمان خان قوامالسلطنه وزیر مختار ایران در اتریش با اهدای 25 هزار اشرفی از شاه لقب قوامالسلطنه گرفت<ref>عاقلی، باقر. '''''خاندانهای حکومتگر در ایران.''''' تهران: علم، 1381 . ص 274<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ref>. در کابینه سردار اسعد بختیاری به معاونت وزارت داخله و سپس به معاونت وزارت جنگ منصوب شد. در مرداد 1328ق / 1910م در کابینه اول مستوفیالممالک وزارت جنگ را احراز کرد و توانست لایحه خلع سلاح مجاهدین را از تصویب مجلس بگذراند به همین سبب درگیری بین قوای دولتی و نیروهای [[ستارخان]] در پارک اتابک به وقوع پیوست که منجر به زخمیشدن ستار خان گردید. در 1329ق / 1911م در کابینه دوم محمدولی خان سپهدار تنکابنی به وزارت عدلیه منصوب شد و در هیئت دولت صمصامالسلطنه بختیاری به وزارت داخله رسید. در 1330ق / 1912م در کابینه محمدعلی خان علاءالسلطنه وزارت مالیه را عهدهدار شد و در 1335ق / 1917م در دوره دوم نخستوزیری علاءالسلطنه وزیر داخله شد. این سمت را در کابینه عینالدوله نیز حفظ کرد<ref>عاقلی، باقر. '''''خاندانهای حکومتگر در ایران.''''' تهران: علم، 1381 . ص 275.</ref>. در دوره مستوفیالممالک به عنوان والی خراسان منصوب شد و موجبات انتقال کلنل محمدتقی خان پسیان<sup>*</sup> را برای ریاست ژاندارمری خراسان فراهم کرد. اما پس از کودتای سید ضیاء طباطبایی<sup>*</sup> در 1299ش دستور دستگیری وی به کلنل پسیان داده شد و در نوروز 1300 دستگیر و به [[تهران مصور|تهران]] فرستاده شد<ref>شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374، ص 167.</ref>. پس از سقوط دولت سید ضیاء، احمدشاه وی را به عنوان نخستوزیر انتخاب کرد<ref> شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374 . ص 618.</ref>. از مهمترین اقدامات وی در این دوران پایان دادن به نهضت جنگل<sup>*</sup> و قیام کلنل محمدتقی پسیان در خراسان بود<ref> شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374 . ص 619 به بعد.</ref>. اختلافات قوام با احمدشاه و سردار سپه و همچنین نارضایتی شوروی و انگلیس از وی به خاطر طرح مسئله نفت شمال باعث سقوط کابینه وی و جانشینی مشیرالدوله شد<ref> شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374 . ص 633 و 634.</ref>. ناتوانی مشیرالدوله در اداره دولت سبب شد مجلس بار دیگر در خرداد 1301ش به کابینه قوامالسلطنه رأی اعتماد دهد<ref>شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374 . ص 636.</ref>. در این دوران وی لایحه تشکیل بانک ملی و استخدام مستشاران آمریکایی را برای امور مالی تقدیم مجلس کرد<ref>عاقلی. '''''خاندانهای حکومتگر در ایران.''''' تهران: علم، 1381 . ص 276</ref>. در 1302ش ظاهراً به جرم توطئه بر ضد وزیر جنگ تحت تعقیب قرار گرفت و مدتی توقیف شد و سپس به حالت تبعید به اروپا رفت<ref>تهران: علم، 1381.</ref>. در شهریور 1320ش قوام بار دیگر به صحنه سیاست بازگشت و در مرداد 1321ش به نخستوزیری منصوب شد، ولی در بهمن همان سال استعفا کرد<ref>مهدینیا. '''''زندگی سیاسی قوامالسلطنه'''''. تهران: فوس، 1370، ص 16.</ref>. در 1324ش مجلس چهاردهم بار دیگر وی را به نخستوزیری انتخاب کرد. با خاتمه جنگ جهانی دوم دولت شوروی همچنان قسمتهایی از خاک ایران را در تصرف داشت و نیز به گرفتن امتیازات نفتی نواحی شمال ایران تمایل داشت و حتی دولتی نیز به ریاست سید جعفر پیشهوری<sup>*</sup> در آذربایجان تشکیل داد. قوام با وعده واگذاری نفت شمال به روسها و امضای موافقتنامه معروف به قوام ـ سادچیکف[] توانست جلوی جمعیت شوروی را از آذربایجان گرفته و غائله آذربایجان را ختم کند<ref>دهخدا. '''''لغتنامه دهخدا'''''. ذیل قوامالسلطنه. </ref>. همچنین [[حزب دموکرات]]<sup>*</sup> ایران را نیز در همین دوران تشکیل داد<ref>مدنی، سید جلالالدین. '''''تاریخ''''' '''''سیاسی معاصر ایران'''''. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1361، ج 1، ص 160.</ref>. شاه به پاسداشت خدمات وی به او لقب «جناب اشرف» داد، با این حال محبوبیت قوام موجب برانگیخته شدن حسادت شاه و در نتیجه سقوط کابینه قوام در 1326ش شد و او به اروپا رفت<ref>مهدینیا.تهران: فوس، 1370 </del>.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>تهران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|تهران]] </ins>متولد شد. او فرزند میرزا ابراهیم معتمدالسلطنه و برادر وثوقالدوله است<ref> دهخدا، علیاکبر. '''''لغتنامه دهخدا'''''. ذیل قوامالسلطنه. </ref>. تحصیلات متوسطه را در تهران تمام کرد سپس وارد مدرسه حقوق پاریس در رشته علوم سیاسی شد. ولی موفق به اتمام آن نشد<ref>مهدینیا، جعفر. '''''زندگی سیاسی قوامالسلطنه'''''. تهران: فوس، 1370، ص 15.</ref>. پس از بازگشت به ایران به دلیل حسن خط و شیوه نگارش مورد توجه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ناصرالدین شاه قاجار|</ins>ناصرالدین شاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>قرار گرفت و ملقب به دبیر حضور شد. در سفر سوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مظفرالدین شاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به اروپا در زمره همراهان قرار گرفت و پس از بازگشت به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>تهران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|تهران]] </ins>با لقب وزیر حضور رئیس دفتر مخصوص [[مظفرالدین شاه]] شد و در همین سمت فرمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نهضت مشروطه|</ins>مشروطیت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را نوشت و آن را به امضای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مظفرالدین شاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>رسانید<ref> عاقلی، باقر. '''''خاندانهای حکومتگر در ایران.''''' تهران: علم، 1381، ص 273 و 274.</ref>. قوام در 1324ق / 1906م پس از فوت نریمان خان قوامالسلطنه وزیر مختار ایران در اتریش با اهدای 25 هزار اشرفی از شاه لقب قوامالسلطنه گرفت<ref>عاقلی، باقر. '''''خاندانهای حکومتگر در ایران.''''' تهران: علم، 1381 . ص 274.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>و در 1329ش به تهران بازگشت. در سال 1331ش با اختلافی که بین مصدق و شاه روی داد بار دیگر به عنوان نخستوزیر انتخاب شد ولی پس از قیام 30 تیر مجبور به استعفا شد<ref>مهدینیا. تهران: فوس، 1370؛ عاقلی. '''''خاندانهای حکومتگر در ایران.''''' تهران: علم، 1381. ص 286-287. </ref>. مجلس هفدهم در این دوران لایحه مصادره اموال وی را صادر کرد. قوام بعد از این جریان غالباً بیمار بود تا این که بر اثر سکته قلبی درگذشت و در قم مدفون شد<ref>عاقلی.'''''خاندانهای حکومتگر در ایران.''''' تهران: علم، 1381 . ص 287-288.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در کابینه سردار اسعد بختیاری به معاونت وزارت داخله و سپس به معاونت وزارت جنگ منصوب شد. در مرداد 1328ق / 1910م در کابینه اول مستوفیالممالک وزارت جنگ را احراز کرد و توانست لایحه خلع سلاح مجاهدین را از تصویب مجلس بگذراند به همین سبب درگیری بین قوای دولتی و نیروهای [[ستارخان]] در پارک اتابک به وقوع پیوست که منجر به زخمیشدن [[ستارخان|ستار خان]] گردید. در 1329ق / 1911م در کابینه دوم محمدولی خان سپهدار تنکابنی به وزارت عدلیه منصوب شد و در هیئت دولت صمصامالسلطنه بختیاری به وزارت داخله رسید. در 1330ق / 1912م در کابینه محمدعلی خان علاءالسلطنه وزارت مالیه را عهدهدار شد و در 1335ق / 1917م در دوره دوم نخستوزیری علاءالسلطنه وزیر داخله شد. این سمت را در کابینه عینالدوله نیز حفظ کرد<ref>عاقلی، باقر. '''''خاندانهای حکومتگر در ایران.''''' تهران: علم، 1381 . ص 275.</ref>. </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در دوره مستوفیالممالک به عنوان والی خراسان منصوب شد و موجبات انتقال کلنل [[محمد تقی پسیان|محمدتقی خان پسیان]] را برای ریاست ژاندارمری خراسان فراهم کرد. اما پس از کودتای سید ضیاء طباطبایی<sup>*</sup> در 1299ش دستور دستگیری وی به کلنل پسیان داده شد و در نوروز 1300 دستگیر و به [[تهران مصور|تهران]] فرستاده شد<ref>شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374، ص 167.</ref>. پس از سقوط دولت سید ضیاء، احمدشاه وی را به عنوان نخستوزیر انتخاب کرد<ref> شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374 . ص 618.</ref>. از مهمترین اقدامات وی در این دوران پایان دادن به [[میرزا کوچک خان جنگلی|نهضت جنگل]] و قیام کلنل [[محمد تقی پسیان|محمدتقی پسیان]] در خراسان بود<ref> شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374 . ص 619 به بعد.</ref>. اختلافات قوام با احمدشاه و سردار سپه و همچنین نارضایتی شوروی و انگلیس از وی به خاطر طرح مسئله نفت شمال باعث سقوط کابینه وی و جانشینی مشیرالدوله شد<ref> شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374 . ص 633 و 634.</ref>. ناتوانی مشیرالدوله در اداره دولت سبب شد مجلس بار دیگر در خرداد 1301ش به کابینه قوامالسلطنه رأی اعتماد دهد<ref>شمیم، علیاصغر. '''''ایران در دوره سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374 . ص 636.</ref>. در این دوران وی لایحه تشکیل بانک ملی و استخدام مستشاران آمریکایی را برای امور مالی تقدیم مجلس کرد<ref>عاقلی. '''''خاندانهای حکومتگر در ایران.''''' تهران: علم، 1381 . ص 276</ref>. در 1302ش ظاهراً به جرم توطئه بر ضد وزیر جنگ تحت تعقیب قرار گرفت و مدتی توقیف شد و سپس به حالت تبعید به اروپا رفت<ref>تهران: علم، 1381.</ref>. در شهریور 1320ش قوام بار دیگر به صحنه سیاست بازگشت و در مرداد 1321ش به نخستوزیری منصوب شد، ولی در بهمن همان سال استعفا کرد<ref>مهدینیا. '''''زندگی سیاسی قوامالسلطنه'''''. تهران: فوس، 1370، ص 16.</ref>. در 1324ش مجلس چهاردهم بار دیگر وی را به نخستوزیری انتخاب کرد. با خاتمه جنگ جهانی دوم دولت شوروی همچنان قسمتهایی از خاک [[ایران]] را در تصرف داشت و نیز به گرفتن امتیازات نفتی نواحی شمال ایران تمایل داشت و حتی دولتی نیز به ریاست [[جعفر پیشه وری|سید جعفر پیشهوری]] در آذربایجان تشکیل داد. قوام با وعده واگذاری نفت شمال به روسها و امضای موافقتنامه معروف به قوام ـ سادچیکف[] توانست جلوی جمعیت شوروی را از آذربایجان گرفته و غائله آذربایجان را ختم کند<ref>دهخدا. '''''لغتنامه دهخدا'''''. ذیل قوامالسلطنه. </ref>. همچنین [[حزب دموکرات]] ایران را نیز در همین دوران تشکیل داد<ref>مدنی، سید جلالالدین. '''''تاریخ''''' '''''سیاسی معاصر ایران'''''. قم: دفتر انتشارات اسلامی، 1361، ج 1، ص 160.</ref>. شاه به پاسداشت خدمات وی به او لقب «جناب اشرف» داد، با این حال محبوبیت قوام موجب برانگیخته شدن حسادت شاه و در نتیجه سقوط کابینه قوام در 1326ش شد و او به اروپا رفت<ref>مهدینیا.تهران: فوس، 1370 .</ref>.</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>و در 1329ش به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان تهران|</ins>تهران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بازگشت. در سال 1331ش با اختلافی که بین مصدق و شاه روی داد بار دیگر به عنوان نخستوزیر انتخاب شد ولی پس از قیام 30 تیر مجبور به استعفا شد<ref>مهدینیا. تهران: فوس، 1370؛ عاقلی. '''''خاندانهای حکومتگر در ایران.''''' تهران: علم، 1381. ص 286-287. </ref>. مجلس هفدهم در این دوران لایحه مصادره اموال وی را صادر کرد. قوام بعد از این جریان غالباً بیمار بود تا این که بر اثر سکته قلبی درگذشت و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>قم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مدفون شد<ref>عاقلی.'''''خاندانهای حکومتگر در ایران.''''' تهران: علم، 1381 . ص 287-288.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l11">خط ۱۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ستارخان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ستارخان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[مظفرالدین شاه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[مظفرالدین شاه]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[محمد تقی پسیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D9%87(_%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%84_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C)&diff=4018&oldid=prevKarimian در ۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۸2025-04-23T09:48:56Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">خط ۱۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[مظفرالدین شاه]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[مظفرالدین شاه]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ == </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td></tr>
</table>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D9%87(_%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%84_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C)&diff=4017&oldid=prevKarimian در ۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۷2025-04-23T09:47:25Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D9%87(_%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%84_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C)&diff=4017&oldid=1060">نمایش تغییرات</a>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%B7%D9%86%D9%87(_%D8%B1%D8%AC%D8%A7%D9%84_%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C)&diff=1060&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''قوام، احمد، قوامالسلطنه''' (1290ق / 1873م-1334ش)، رجل سياسي، از وزيران و صدراعظم دورة قاجار و نخستوزير دورة پهلوي. در تهران متولد شد. او فرزند ميرزا ابراهيم معتمدالسلطنه و برادر وثوقالدوله است.<sup>1</sup> تحصيلات متوسطه را در تهران تمام كرد سپس وار...» ایجاد کرد2024-08-14T21:31:04Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''قوام، احمد، قوامالسلطنه''' (1290ق / 1873م-1334ش)، رجل سياسي، از وزيران و صدراعظم دورة قاجار و نخستوزير دورة پهلوي. در تهران متولد شد. او فرزند ميرزا ابراهيم معتمدالسلطنه و برادر وثوقالدوله است.<sup>1</sup> تحصيلات متوسطه را در تهران تمام كرد سپس وار...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''قوام، احمد، قوامالسلطنه''' (1290ق / 1873م-1334ش)، رجل سياسي، از وزيران و صدراعظم دورة قاجار و نخستوزير دورة پهلوي.<br />
<br />
در تهران متولد شد. او فرزند ميرزا ابراهيم معتمدالسلطنه و برادر وثوقالدوله است.<sup>1</sup> تحصيلات متوسطه را در تهران تمام كرد سپس وارد مدرسة حقوق پاريس در رشتة علوم سياسي شد. ولي موفق به اتمام آن نشد.<sup>2</sup> پس از بازگشت به ايران به دليل حسن خط و شيوة نگارش مورد توجه ناصرالدين شاه قرار گرفت و ملقب به دبير حضور شد. در سفر سوم مظفرالدين شاه به اروپا در زمرة همراهان قرار گرفت و پس از بازگشت به تهران با لقب وزير حضور رئيس دفتر مخصوص مظفرالدين شاه شد و در همين سمت فرمان مشروطيت را نوشت و آن را به امضاي مظفرالدين شاه رسانيد.<sup>3</sup> قوام در 1324ق / 1906م پس از فوت نريمان خان قوامالسلطنه وزير مختار ايران در اتريش با اهداي 25 هزار اشرفي از شاه لقب قوامالسلطنه گرفت.<sup>4</sup> در كابينة سردار اسعد بختياري به معاونت وزارت داخله و سپس به معاونت وزارت جنگ منصوب شد. در مرداد 1328ق / 1910م در كابينة اول مستوفيالممالك وزارت جنگ را احراز كرد و توانست لايحة خلع سلاح مجاهدين را از تصويب مجلس بگذراند به همين سبب درگيري بين قواي دولتي و نيروهاي ستارخان در پارك اتابك به وقوع پيوست كه منجر به زخميشدن ستار خان گرديد. در 1329ق / 1911م در كابينة دوم محمدولي خان سپهدار تنكابني به وزارت عدليه منصوب شد و در هيئت دولت صمصامالسلطنه بختياري به وزارت داخله رسيد. در 1330ق / 1912م در كابينة محمدعلي خان علاءالسلطنه وزارت ماليه را عهدهدار شد و در 1335ق / 1917م در دورة دوم نخستوزيري علاءالسلطنه وزير داخله شد. اين سمت را در كابينة عينالدوله نيز حفظ كرد.<sup>5</sup> در دورة مستوفيالممالك به عنوان والي خراسان منصوب شد و موجبات انتقال كلنل محمدتقي خان پسيان<sup>*</sup> را براي رياست ژاندارمري خراسان فراهم كرد. اما پس از كودتاي سيد ضياء طباطبايي<sup>*</sup> در 1299ش دستور دستگيري وي به كلنل پسيان داده شد و در نوروز 1300 دستگير و به تهران فرستاده شد.<sup>6</sup> پس از سقوط دولت سيد ضياء، احمدشاه وي را به عنوان نخستوزير انتخاب كرد.<sup>7</sup> از مهمترين اقدامات وي در اين دوران پايان دادن به نهضت جنگل<sup>*</sup> و قيام كلنل محمدتقي پسيان در خراسان بود.<sup>8</sup> اختلافات قوام با احمدشاه و سردار سپه و همچنين نارضايتي شوروي و انگليس از وي به خاطر طرح مسئلة نفت شمال باعث سقوط كابينة وي و جانشيني مشيرالدوله شد.<sup>9</sup> ناتواني مشيرالدوله در ادارة دولت سبب شد مجلس بار ديگر در خرداد 1301ش به كابينة قوامالسلطنه رأي اعتماد دهد.<sup>10</sup> در اين دوران وي لايحة تشكيل بانك ملي و استخدام مستشاران آمريكايي را براي امور مالي تقديم مجلس كرد.<sup>11</sup> در 1302ش ظاهراً به جرم توطئه بر ضد وزير جنگ تحت تعقيب قرار گرفت و مدتي توقيف شد و سپس به حالت تبعيد به اروپا رفت.<sup>12</sup> در شهريور 1320ش قوام بار ديگر به صحنة سياست بازگشت و در مرداد 1321ش به نخستوزيري منصوب شد، ولي در بهمن همان سال استعفا كرد.<sup>13</sup> در 1324ش مجلس چهاردهم بار ديگر وي را به نخستوزيري انتخاب كرد. با خاتمة جنگ جهاني دوم دولت شوروي همچنان قسمتهايي از خاك ايران را در تصرف داشت و نيز به گرفتن امتيازات نفتي نواحي شمال ايران تمايل داشت و حتي دولتي نيز به رياست سيد جعفر پيشهوري<sup>*</sup> در آذربايجان تشكيل داد. قوام با وعدة واگذاري نفت شمال به روسها و امضاي موافقتنامه معروف به قوام ـ سادچيكف[1] توانست جلوي جمعيت شوروي را از آذربايجان گرفته و غائلة آذربايجان را ختم كند.<sup>14</sup> همچنين حزب دموكرات<sup>*</sup> ايران را نيز در همين دوران تشكيل داد.<sup>15</sup> شاه به پاسداشت خدمات وي به او لقب «جناب اشرف» داد، با اين حال محبوبيت قوام موجب برانگيخته شدن حسادت شاه و در نتيجه سقوط كابينة قوام در 1326ش شد و او به اروپا رفت.<sup>16</sup><br />
<br />
و در 1329ش به تهران بازگشت. در سال 1331ش با اختلافي كه بين مصدق و شاه روي داد بار ديگر به عنوان نخستوزير انتخاب شد ولي پس از قيام 30 تير مجبور به استعفا شد.<sup>17</sup> مجلس هفدهم در اين دوران لايحة مصادرة اموال وي را صادر كرد. قوام بعد از اين جريان غالباً بيمار بود تا اين كه بر اثر سكتة قلبي درگذشت و در قم مدفون شد.<sup>18</sup><br />
<br />
<br />
'''مآخذ:''' <br />
<br />
1- دهخدا، علياكبر. '''''لغتنامة دهخدا'''''. ذيل قوامالسلطنه. <br />
<br />
2- مهدينيا، جعفر. '''''زندگي سياسي قوامالسلطنه'''''. تهران: فوس، 1370، ص 15.<br />
<br />
3- عاقلي، باقر. '''''خاندانهاي حكومتگر در ايران.''''' تهران: علم، 1381، ص 273 و 274.<br />
<br />
4- همان. ص 274.<br />
<br />
5- همان. ص 275.<br />
<br />
6- شميم، علياصغر. '''''ايران در دورة سلطنت قاجار'''''. تهران: مدبر، 1374، ص 167.<br />
<br />
7- همان. ص 618.<br />
<br />
8- همان. ص 619 به بعد.<br />
<br />
9- همان. ص 633 و 634.<br />
<br />
10- همان. ص 636.<br />
<br />
11- عاقلي. همان. ص 276<br />
<br />
12- همانجا. <br />
<br />
13- مهدينيا. همان، ص 16.<br />
<br />
14- دهخدا. همانجا. <br />
<br />
15- مدني، سيد جلالالدين. '''''تاريخ''''' '''''سياسي معاصر ايران'''''. قم: دفتر انتشارات اسلامي، 1361، ج 1، ص 160.<br />
<br />
16- مهدينيا. همانجا.<br />
<br />
17- مهدينيا. همانجا؛ عاقلي. همان. ص 286-287. <br />
<br />
18- عاقلي. همان. ص 287-288.<br />
<br />
<br />
مهدی جواهری<br />
<br />
----[1].</div>Samei