ادب غنایی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C ادب غنایی - تاریخچهٔ نسخه‌ها 2026-06-21T04:56:44Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=13407&oldid=prev Samei در ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۳۹ 2026-02-12T06:39:46Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=13407&oldid=11674">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11674&oldid=prev Arghavan در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۶ 2025-11-18T09:06:39Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l204">خط ۲۰۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== قصیده ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== قصیده ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قصیده یعنی قصد کرده شده و مقصود خاص و در اصطلاح شعری راگویند که در آن قصد خاصی باشد و گفته‌اند آن قصد در اصل «مدح» است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">^{۱}</del>.گویا اولین قالب شعر فارسی است که در ادب فارسی بعد از اسلام، شاید به تقلید از شعر عرب شکل یافته‌است. شکل و ساختار ظاهری آن از دیگر قالب‌های شعر فارسی متمایز است. معمولاً مصراع اول قصیده با مصراع‌های دوم هر بیت هم‌قافیه است. تعداد ابیات آن را گاهی از ۲۰ تا ۱۷۰ بیت ذکر کرده‌اند اما بعضی از شعرا به ۱۵ بیت هم قصیده آورده‌اند و این کاهش و افزایش ابیات در قصیده به موضوع آن بستگی دارد و همین‌گونه به مهارت شاعر و انتخاب اوزان عروضی و ساختارهای موسیقایی آن چون ردیف و قافیه. بدین لحاظ قصیده‌ی فارسی با موضوع فتح‌نامه‌گاهی به بیش از ۱۷۰ بیت می‌رسد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">^{۲}</del>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قصیده یعنی قصد کرده شده و مقصود خاص و در اصطلاح شعری راگویند که در آن قصد خاصی باشد و گفته‌اند آن قصد در اصل «مدح» است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref>شمیسا، سیروس. '''انواع ادبی'''. تهران: نشر فردوس،1383، ص ۲۶۵.</ref></ins>.گویا اولین قالب شعر فارسی است که در ادب فارسی بعد از اسلام، شاید به تقلید از شعر عرب شکل یافته‌است. شکل و ساختار ظاهری آن از دیگر قالب‌های شعر فارسی متمایز است. معمولاً مصراع اول قصیده با مصراع‌های دوم هر بیت هم‌قافیه است. تعداد ابیات آن را گاهی از ۲۰ تا ۱۷۰ بیت ذکر کرده‌اند اما بعضی از شعرا به ۱۵ بیت هم قصیده آورده‌اند و این کاهش و افزایش ابیات در قصیده به موضوع آن بستگی دارد و همین‌گونه به مهارت شاعر و انتخاب اوزان عروضی و ساختارهای موسیقایی آن چون ردیف و قافیه. بدین لحاظ قصیده‌ی فارسی با موضوع فتح‌نامه‌گاهی به بیش از ۱۷۰ بیت می‌رسد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref>همایی، جلال‌الدین. '''فنون بلاغت و صناعات ادبی'''. تهران: اهورا، ۱۳۸۹، ص ۱۰۳.</ref></ins>. </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موضوعات قصیده، معمولاً متفاوت است؛ مدح، وعظ، حکمت، تهنیت، تعزیت، شکایت، وصف، فتح‌نامه و خمریه از موضوعات رایج آن است. یکی از خصوصیات قصاید تجدید مطلع است و این، خاص قصاید فارسی است که‌گاه شاعر با سرودن مطلع مصرّع دیگر در اثنای قصیده تجدید مطلع می‌کند، به قول المعجم اگر در قصیده‌ی فارسی تجدید مطلع نکنند به شکل قطعه خواهد بود<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">^{۳}</del>. ساختمان ظاهری قصیده از چهار قسمت تشکیل شده است: </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>موضوعات قصیده، معمولاً متفاوت است؛ مدح، وعظ، حکمت، تهنیت، تعزیت، شکایت، وصف، فتح‌نامه و خمریه از موضوعات رایج آن است. یکی از خصوصیات قصاید تجدید مطلع است و این، خاص قصاید فارسی است که‌گاه شاعر با سرودن مطلع مصرّع دیگر در اثنای قصیده تجدید مطلع می‌کند، به قول المعجم اگر در قصیده‌ی فارسی تجدید مطلع نکنند به شکل قطعه خواهد بود<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><ref>شمسِ قیس رازی. '''المعجم فی معاییر أشعار العجم''' (به کوشش بدیع‌الزمان فروزانفر). تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1338، ص ۳۶۱.</ref></ins>. ساختمان ظاهری قصیده از چهار قسمت تشکیل شده است: </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* الف) به آغاز قصیده «تشبیب» یا «نسیب» یا «تغزّل» گویند که معمولاً در مدح معشوق و وصف زیبایی‌های طبیعت، مجلس بزم و... است. این بخش ظاهراً تأثیر روان‌شناختی بر ممدوح داشته‌است و ذهن او را آماده می‌ساخته تا به اصل - مدح - بپردازند. از سوی دیگر نگرش‌های شاعرانه در حد بیانات استعاری و زبان تصویری در این قسمت از قصیده یافت می‌شود، به گونه‌ای که گاه به عنوان شعری مستقل چون اشعار رمانتیک جلوه می‌کند. البته قصیده‌ای که فاقد این قسمت باشد «مقتضب» نامیده.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* الف) به آغاز قصیده «تشبیب» یا «نسیب» یا «تغزّل» گویند که معمولاً در مدح معشوق و وصف زیبایی‌های طبیعت، مجلس بزم و... است. این بخش ظاهراً تأثیر روان‌شناختی بر ممدوح داشته‌است و ذهن او را آماده می‌ساخته تا به اصل - مدح - بپردازند. از سوی دیگر نگرش‌های شاعرانه در حد بیانات استعاری و زبان تصویری در این قسمت از قصیده یافت می‌شود، به گونه‌ای که گاه به عنوان شعری مستقل چون اشعار رمانتیک جلوه می‌کند. البته قصیده‌ای که فاقد این قسمت باشد «مقتضب» نامیده.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l779">خط ۷۷۹:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۷۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احمد تمیم داری</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احمد تمیم داری</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=رده:ادبیات]]</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[index.php?title=</del>رده:ادبیات]]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Arghavan https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11671&oldid=prev Arghavan در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۵ 2025-11-18T08:05:01Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۰۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l47">خط ۴۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوسعید در مرو در درس ابوعبدالله الحضری فقه را فراگرفت و در فقه شافعی مهارت خاصی یافت. بعد از مرگ الحضری، او در درس ابوبکر قفال حضور می‌یافت پس از او در درس ابوعلی زاهر در سرخس حدیث و تفسیر می‌آموخت. در درس او «بامداد تفسیر خواندی و نماز پیشین علم اصول وکلام، نماز دیگر احادیث رسول‌الله»<ref>ابوروح، جمال الدین. '''حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر''' (محمدرضا شفیعی کدکنی، مصحح). تهران: سخن، ۱۳۸۶، ص ۱۴.</ref>، او در سرخس با ابوالفضل حسن آشناگشت که در طریقت شیخ بود و مرید ابونصر سراج ملقب به «طاووس‌الفقرا» و صاحب کتاب اللمع. بوسعید در سرخس سر از خانقاه درآورد و این راه را به سبب راهنمایی عاقلی دیوانه‌نما به نام لقمان سرخسی یا لقمان مجنون، یافت. به گفته‌ی محمد منور در اسرار التوحید، بوسعید هرچه داشت از پیر ابوالفضل بود و همه‌ی درجات علمی و کمالات معنوی بوسعید مدیون نظر اوست<ref>محمد بن منوّر. '''اسرارالتوحید فی مقامات ابوسعید''' (به‌کوشش محمدرضا شفیعی کدکنی). تهران: سخن، ۱۳۸۶، ص ۱۷.</ref>. بوسعید در خانقاه او به مَستکی تبدیل گشت که از همه‌ی دروس زمانه دست شست و به ریاضت و عبادت در گوشه‌ای می‌پرداخت. او پس از هفت سال ریاضت به دیدار ابوالعباس قصاب آملی به شهر آمل در خراسان قدیم می‌شتافت و گویا هنگام این سفر سی ساله بوده‌است و بعد از رحلت پیر ابوالفضل به این دیدار اقدام کرده‌است. او یک سال در آمل توقف‌کرد و از ابوالعباس قصاب خرقه ستد و به مهنه بازگشت. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوسعید در مرو در درس ابوعبدالله الحضری فقه را فراگرفت و در فقه شافعی مهارت خاصی یافت. بعد از مرگ الحضری، او در درس ابوبکر قفال حضور می‌یافت پس از او در درس ابوعلی زاهر در سرخس حدیث و تفسیر می‌آموخت. در درس او «بامداد تفسیر خواندی و نماز پیشین علم اصول وکلام، نماز دیگر احادیث رسول‌الله»<ref>ابوروح، جمال الدین. '''حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر''' (محمدرضا شفیعی کدکنی، مصحح). تهران: سخن، ۱۳۸۶، ص ۱۴.</ref>، او در سرخس با ابوالفضل حسن آشناگشت که در طریقت شیخ بود و مرید ابونصر سراج ملقب به «طاووس‌الفقرا» و صاحب کتاب اللمع. بوسعید در سرخس سر از خانقاه درآورد و این راه را به سبب راهنمایی عاقلی دیوانه‌نما به نام لقمان سرخسی یا لقمان مجنون، یافت. به گفته‌ی محمد منور در اسرار التوحید، بوسعید هرچه داشت از پیر ابوالفضل بود و همه‌ی درجات علمی و کمالات معنوی بوسعید مدیون نظر اوست<ref>محمد بن منوّر. '''اسرارالتوحید فی مقامات ابوسعید''' (به‌کوشش محمدرضا شفیعی کدکنی). تهران: سخن، ۱۳۸۶، ص ۱۷.</ref>. بوسعید در خانقاه او به مَستکی تبدیل گشت که از همه‌ی دروس زمانه دست شست و به ریاضت و عبادت در گوشه‌ای می‌پرداخت. او پس از هفت سال ریاضت به دیدار ابوالعباس قصاب آملی به شهر آمل در خراسان قدیم می‌شتافت و گویا هنگام این سفر سی ساله بوده‌است و بعد از رحلت پیر ابوالفضل به این دیدار اقدام کرده‌است. او یک سال در آمل توقف‌کرد و از ابوالعباس قصاب خرقه ستد و به مهنه بازگشت. </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>روایتی در اسرارالتوحید آمده که او از عبدالرحمن سلمی خرقه دریافت<ref>محمد بن منوّر. '''اسرارالتوحید فی مقامات ابوسعید''' (به‌کوشش محمدرضا شفیعی کدکنی). تهران: سخن، ۱۳۸۶، ص ۲۴.</ref>. بوسعید در مهنه و سپس چندی در نشابور به سلوک و ارشاد مشغول گشت و به ریاضات سخت اقدام می‌کرد؛ به گونه‌ای که از قول او آورده‌اند: «در بینایی کور بودیم، در شنوایی کر بودیم و در گویایی گنگ بودیم، یک سال باکس سخن نگفتیم، نام دیوانگی بر ما نهادند<ref>ابوروح، جمال الدین. '''حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر''' (محمدرضا شفیعی کدکنی، مصحح). تهران: سخن، ۱۳۸۶، ص ۳۲.</ref>.» او پس از ۸۳ سال و چهار ماه زندگی در روز پنج‌شنبه ماه شعبان ۴۴۰ق درگذشت<ref>ابوروح، جمال الدین. '''حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر''' (محمدرضا شفیعی کدکنی، مصحح). تهران: سخن، ۱۳۸۶، ص ۱۰۹.۱۱۰.</ref>. از حوادث برجسته‌ی زندگی بوسعید دیدار و ملاقات او با ابوعلی‌سینا فیلسوف بزرگ است.گویا میان این دو استاد مکاتباتی هم وجود داشته‌است. در پایان این دیدارکه سه شبانه روز به طول انجامید، از بوعلی درباره‌ی بوسعید پرسیدند، گفت: «هرچه من می‌دانم او می‌بیند»<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </del>و از بوسعید درباره‌ی بوعلی پرسیدند، گفت: «هرچه ما می‌بینیم او می‌داند<ref>محمد بن منوّر. '''اسرارالتوحید فی مقامات ابوسعید''' (به‌کوشش محمدرضا شفیعی کدکنی). تهران: سخن، ۱۳۸۶، ص ۱۵۹.</ref>.» </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>روایتی در اسرارالتوحید آمده که او از عبدالرحمن سلمی خرقه دریافت<ref>محمد بن منوّر. '''اسرارالتوحید فی مقامات ابوسعید''' (به‌کوشش محمدرضا شفیعی کدکنی). تهران: سخن، ۱۳۸۶، ص ۲۴.</ref>. بوسعید در مهنه و سپس چندی در نشابور به سلوک و ارشاد مشغول گشت و به ریاضات سخت اقدام می‌کرد؛ به گونه‌ای که از قول او آورده‌اند: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> <blockquote></ins>«در بینایی کور بودیم، در شنوایی کر بودیم و در گویایی گنگ بودیم، یک سال باکس سخن نگفتیم، نام دیوانگی بر ما نهادند<ref>ابوروح، جمال الدین. '''حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر''' (محمدرضا شفیعی کدکنی، مصحح). تهران: سخن، ۱۳۸۶، ص ۳۲.</ref>.» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></blockquote></ins>او پس از ۸۳ سال و چهار ماه زندگی در روز پنج‌شنبه ماه شعبان ۴۴۰ق درگذشت<ref>ابوروح، جمال الدین. '''حالات و سخنان ابوسعید ابوالخیر''' (محمدرضا شفیعی کدکنی، مصحح). تهران: سخن، ۱۳۸۶، ص ۱۰۹.۱۱۰.</ref>. از حوادث برجسته‌ی زندگی بوسعید دیدار و ملاقات او با ابوعلی‌سینا فیلسوف بزرگ است.گویا میان این دو استاد مکاتباتی هم وجود داشته‌است. در پایان این دیدارکه سه شبانه روز به طول انجامید، از بوعلی درباره‌ی بوسعید پرسیدند، گفت: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><blockquote></ins>«هرچه من می‌دانم او می‌بیند» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></blockquote></ins>و از بوسعید درباره‌ی بوعلی پرسیدند، گفت: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><blockquote></ins>«هرچه ما می‌بینیم او می‌داند<ref>محمد بن منوّر. '''اسرارالتوحید فی مقامات ابوسعید''' (به‌کوشش محمدرضا شفیعی کدکنی). تهران: سخن، ۱۳۸۶، ص ۱۵۹.</ref>.» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></blockquote></ins>براساس آنچه در کتاب‌های مربوط به او آمده و آنچه از سخنان او دریافت می‌شود، نظر او این است که شادخواری و سبک‌روحی اهمیت فراوان دارد و اهمیت زهد در مقهورداشتن هواهای نفسانی است<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''جستجو در تصوف ایران'''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۷۶، ج ۱، ص ۶۴.</ref>. محور فکری تصوف او در زهد و مبارزه با نفس، عدم ستیزه با خوشی، جز حق ندیدن و ترک خودبینی است. البته اندکی از جلوه‌های ملایم وحدت وجود در آرای او وجود دارد که فکر حلاج و بایزید را به خاطر می‌آورد. </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>براساس آنچه در کتاب‌های مربوط به او آمده و آنچه از سخنان او دریافت می‌شود، نظر او این است که شادخواری و سبک‌روحی اهمیت فراوان دارد و اهمیت زهد در مقهورداشتن هواهای نفسانی است<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''جستجو در تصوف ایران'''. تهران: امیرکبیر، ۱۳۷۶، ج ۱، ص ۶۴.</ref>. محور فکری تصوف او در زهد و مبارزه با نفس، عدم ستیزه با خوشی، جز حق ندیدن و ترک خودبینی است. البته اندکی از جلوه‌های ملایم وحدت وجود در آرای او وجود دارد که فکر حلاج و بایزید را به خاطر می‌آورد. </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بوسعید به نقل از بعضی منابع، اصلاً خود شعر نگفت، ولی اشعار عربی و فارسی را در مجلس خود نقل می‌کرد که سروده‌ی دیگران است. اینک آنچه به او نسبت می‌دهند، حدود ۱۵۰۰ بیت است که متأسفانه بیشتر، اشعار شاعران قرون بعد از شیخ است که نسخه‌نویسان آنها را انتحال کردند. اما مجموع چند رباعی را که مستقیم یا غیرمستقیم به شیخ نسبت داده‌اند می‌توان احتمالاً از آن عارف بزرگ دانست<ref>صفا، ذبیح الله. '''تاریخ ادبیات در ایران''' . تهران: فردوس، ۱۳۶۶، ج ۱، ص ۶۰۴.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بوسعید به نقل از بعضی منابع، اصلاً خود شعر نگفت، ولی اشعار عربی و فارسی را در مجلس خود نقل می‌کرد که سروده‌ی دیگران است. اینک آنچه به او نسبت می‌دهند، حدود ۱۵۰۰ بیت است که متأسفانه بیشتر، اشعار شاعران قرون بعد از شیخ است که نسخه‌نویسان آنها را انتحال کردند. اما مجموع چند رباعی را که مستقیم یا غیرمستقیم به شیخ نسبت داده‌اند می‌توان احتمالاً از آن عارف بزرگ دانست<ref>صفا، ذبیح الله. '''تاریخ ادبیات در ایران''' . تهران: فردوس، ۱۳۶۶، ج ۱، ص ۶۰۴.</ref>. </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l91">خط ۹۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با عشق تو در خاک نهان خواهم شد </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با عشق تو در خاک نهان خواهم شد </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با مهر تو سر ز خاک برخواهم کرد. </blockquote></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با مهر تو سر ز خاک برخواهم کرد. </blockquote><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3) رباعی فلسفی</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رباعی فلسفی(</del>خیام<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) </del>===</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>===<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">= </ins>خیام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=</ins>===</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این نوع رباعی با سروده‌های [[خیام نیشابوری|خیام]] به اوج خود می‌رسد. به گزارش چهارمقاله در مقاله‌ی نجوم، خواجه امام عمر خیامی چچةالحق، حکیم ابوالفتح عمربن ابراهیم الخیامی در نشابور متولد شد و گویا اصالتاً از همان شهر است. از آغاز زندگی او اطلاع چندانی نیست و از مختصر اطلاعات به‌دست‌آمده مشخص می‌شود که بلاد خراسان را دیده و حتی به بغداد و به روایتی به زیارت حج رفته‌است<ref>رضازاده شفق، صادق. '''تاریخ ادبیات ایران'''. تهران: آهنگ، ۱۳۶۹، ص ۲۸۲.</ref>. با توجه به تحقیقات مرحوم اقبال آشتیانی، خیام از شاگردان ابن سیناست؛ چه، خیام در جواب یکی از شاگردان ابن سینا رساله‌ی کون و مکان را در ۴۷۳ق نگاشت<ref>صفا، ذبیح الله. '''تاریخ ادبیات در ایران''' . تهران: فردوس، ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۵۲۳.</ref>. براین اساس، او در زمان درگذشت بوعلی در ۴۲۸ق جوانی پخته و کامل بوده‌است و می‌توان حدس زد که در آغاز قرن پنجم ولادت یافته باشد<ref>فروغی، محمدعلی. '''مقدمه رباعیات خیّام''' (در: رباعیات خیّام، تصحیح محمدعلی فروغی و قاسم غنی). تهران: ناهید، ۱۳۸۴، ص ۲.</ref>. بعضی بر این باورند که او تا ۵۳۰ق زیسته و عمری طولانی داشته‌است. چهار مقاله زندگی او را تا ۵۰۶ق ذکر می‌کند، اما در ادامه می‌گوید قبل از ۵۳۰ق درگذشت<ref>نظامی عروضی. '''چهارمقاله''' (تصحیح: م. قزوینی و م. معین). تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۶، ص ۱۰۰.</ref>. مرحوم اقبال آشتیانی ۵۱۷ق را سال وفات او می‌داند. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این نوع رباعی با سروده‌های [[خیام نیشابوری|خیام]] به اوج خود می‌رسد. به گزارش چهارمقاله در مقاله‌ی نجوم، خواجه امام عمر خیامی چچةالحق، حکیم ابوالفتح عمربن ابراهیم الخیامی در نشابور متولد شد و گویا اصالتاً از همان شهر است. از آغاز زندگی او اطلاع چندانی نیست و از مختصر اطلاعات به‌دست‌آمده مشخص می‌شود که بلاد خراسان را دیده و حتی به بغداد و به روایتی به زیارت حج رفته‌است<ref>رضازاده شفق، صادق. '''تاریخ ادبیات ایران'''. تهران: آهنگ، ۱۳۶۹، ص ۲۸۲.</ref>. با توجه به تحقیقات مرحوم اقبال آشتیانی، خیام از شاگردان ابن سیناست؛ چه، خیام در جواب یکی از شاگردان ابن سینا رساله‌ی کون و مکان را در ۴۷۳ق نگاشت<ref>صفا، ذبیح الله. '''تاریخ ادبیات در ایران''' . تهران: فردوس، ۱۳۶۶، ج ۲، ص ۵۲۳.</ref>. براین اساس، او در زمان درگذشت بوعلی در ۴۲۸ق جوانی پخته و کامل بوده‌است و می‌توان حدس زد که در آغاز قرن پنجم ولادت یافته باشد<ref>فروغی، محمدعلی. '''مقدمه رباعیات خیّام''' (در: رباعیات خیّام، تصحیح محمدعلی فروغی و قاسم غنی). تهران: ناهید، ۱۳۸۴، ص ۲.</ref>. بعضی بر این باورند که او تا ۵۳۰ق زیسته و عمری طولانی داشته‌است. چهار مقاله زندگی او را تا ۵۰۶ق ذکر می‌کند، اما در ادامه می‌گوید قبل از ۵۳۰ق درگذشت<ref>نظامی عروضی. '''چهارمقاله''' (تصحیح: م. قزوینی و م. معین). تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۶۶، ص ۱۰۰.</ref>. مرحوم اقبال آشتیانی ۵۱۷ق را سال وفات او می‌داند. </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table>

Arghavan https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11668&oldid=prev Samei در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۸ 2025-11-18T07:48:34Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== '''ادب غنایی''' ===</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ادب غنایی اشعار و آثاری است که احساسات و عواطف شخصی و خصوصی را بیان می‌کند. در این نوع شعر، حس از تخیل اهمیت بیشتری داردکه در واقع خیال‌انگیزی از حس ناشی می‌شود<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''شعر بی دروغ، شعر بی نقاب: بحث در فنون شاعری، سبک و نقد شعر فارسی'''. تهران: علمی، ۱۳۹۲، ص ۱۴۳.</ref>. در ادب غنایی حس بدان معناست که انسان از صور ادراکی متأثر شود و این تأثر انواع مختلفی مانند لذت، غم، شادی و... داشته باشد. این نوع اشعار در یونان قدیم با نواختن سازی به نام لیر (lyre) خوانده می‌شد، بدین سبب به آن «آوازی» یا «لیریک» می‌گفتند. در ایران نیز احتمالا این رسم وجود داشته و اشعار غنایی را همراه با آهنگ و موسیقی می‌خوانده‌اند و این کار توسط افرادی که به آنها «خنیاگر» گفته می‌شد صورت می‌گرفت و این نوع اشعار راگاه «قول» یا «[[غزل]]» می‌گفتند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ادب غنایی اشعار و آثاری است که احساسات و عواطف شخصی و خصوصی را بیان می‌کند. در این نوع شعر، حس از تخیل اهمیت بیشتری داردکه در واقع خیال‌انگیزی از حس ناشی می‌شود<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''شعر بی دروغ، شعر بی نقاب: بحث در فنون شاعری، سبک و نقد شعر فارسی'''. تهران: علمی، ۱۳۹۲، ص ۱۴۳.</ref>. در ادب غنایی حس بدان معناست که انسان از صور ادراکی متأثر شود و این تأثر انواع مختلفی مانند لذت، غم، شادی و... داشته باشد. این نوع اشعار در یونان قدیم با نواختن سازی به نام لیر (lyre) خوانده می‌شد، بدین سبب به آن «آوازی» یا «لیریک» می‌گفتند. در ایران نیز احتمالا این رسم وجود داشته و اشعار غنایی را همراه با آهنگ و موسیقی می‌خوانده‌اند و این کار توسط افرادی که به آنها «خنیاگر» گفته می‌شد صورت می‌گرفت و این نوع اشعار راگاه «قول» یا «[[غزل]]» می‌گفتند. </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شعر غنایی فارسی معمولاً عاشقانه است که همین نوع شعر در سیر تحول خود شکل عارفانه هم می‌یابد اما از قدیم ادبا و علمای ایرانی موضوعات مختلفی در غزل بیان می‌کردند: مدح، هجو، فخر، سوگند، شکایت، عرفان، نگرانی از زندگی، شراب‌نامه (خمریه)، زندان‌نامه (حبسیه)، دوستی‌نامه (اخوانیات)، اشعار سرگرم کننده و تفننی چون لغز و معما، شعر بی‌معنی، ماده تاریخ، مناظره، مفاخره، وصف طبیعت، شهرها، اطلال و دمن، اسب، شتر<ref>فرشیدورد، خسرو. '''دربارۀ ادبیات و نقد ادبی'''. تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۳، ج ۱، ص ۶۶</ref>. این موضوعات در شعر فارسی در انواع قالب‌ها می‌آید از جمله: رباعی، قطعه، دوبیتی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قصیده، غزل، </del>ترجیع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بند، </del>ترکیب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بند، </del>مسمط، مستزاد و مثنوی که مهم‌ترین قالب‌های نوع غنایی است، نخستین نمونه‌های شعر غنایی فارسی را باید در اشعار آغازین زبان دری جستجو کرد اشعار شاعرانی چون محمود وراق، فیروز مشرقی، شهید بلخی و.... در سرود این شاعران آنچه اهمیت دارد وصف است؛ چون توصیف باعث تحریک و برانگیختن سخن می‌شود. این توصیفات مستقیم یا غیرمستقیم است و آنچه وصف نامیده می‌شود در واقع بیان یک حالت، شکل و بُعد است، مثل وصف یک دشت، کوه، جنگل، شادی، هیجان و غم. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شعر غنایی فارسی معمولاً عاشقانه است که همین نوع شعر در سیر تحول خود شکل عارفانه هم می‌یابد اما از قدیم ادبا و علمای ایرانی موضوعات مختلفی در غزل بیان می‌کردند: مدح، هجو، فخر، سوگند، شکایت، عرفان، نگرانی از زندگی، شراب‌نامه (خمریه)، زندان‌نامه (حبسیه)، دوستی‌نامه (اخوانیات)، اشعار سرگرم کننده و تفننی چون لغز و معما، شعر بی‌معنی، ماده تاریخ، مناظره، مفاخره، وصف طبیعت، شهرها، اطلال و دمن، اسب، شتر<ref>فرشیدورد، خسرو. '''دربارۀ ادبیات و نقد ادبی'''. تهران: انتشارات امیرکبیر، ۱۳۷۳، ج ۱، ص ۶۶</ref>. این موضوعات در شعر فارسی در انواع قالب‌ها می‌آید از جمله: رباعی، قطعه، دوبیتی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قصیده]]، [[غزل]]، [[</ins>ترجیع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بند]]، [[</ins>ترکیب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بند]]، </ins>مسمط، مستزاد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مثنوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>که مهم‌ترین قالب‌های نوع غنایی است، نخستین نمونه‌های شعر غنایی فارسی را باید در اشعار آغازین زبان دری جستجو کرد اشعار شاعرانی چون محمود وراق، فیروز مشرقی، شهید بلخی و.... در سرود این شاعران آنچه اهمیت دارد وصف است؛ چون توصیف باعث تحریک و برانگیختن سخن می‌شود. این توصیفات مستقیم یا غیرمستقیم است و آنچه وصف نامیده می‌شود در واقع بیان یک حالت، شکل و بُعد است، مثل وصف یک دشت، کوه، جنگل، شادی، هیجان و غم. </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </del>گاهی وصف با اغراق همراه است و بدین واسطه شاعر معانی بزرگ را خرد و معانی خرد را بزرگ می‌کند و اگر این در مورد اشیاء به‌کار رود، «وصف شاعرانه» پدید می‌آید<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''شعر بی دروغ، شعر بی نقاب: بحث در فنون شاعری، سبک و نقد شعر فارسی'''. تهران: علمی، ۱۳۹۲، ص ۱۴۵.</ref>. اگر وصف در بیان مفاخر خود یا قوم یا تبار خود باشد «مفاخره» پدید می‌آید. اگر توصیف مربوط به حالات میان عاشق و معشوق باشد «غزل» و اگر این وصف درباره‌ی عزیز از دست رفته باشد «[[مرثیه سرایی|مرثیه]]» یا «رثا»ست. زمانی که توصیف به تمجید و تملق کشانده شود «مدح» است و اگر درباره‌ی کسی به دیده‌ی تحقیر و تهدید باشد، «هجو» و «هجا»ست. در تمام موارد فوق تفاوت بارز در طبع است<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''شعر بی دروغ، شعر بی نقاب: بحث در فنون شاعری، سبک و نقد شعر فارسی'''. تهران: علمی، ۱۳۹۲، ص ۱۴۵.</ref>.گاهی شعر غنایی در بیان حالات شاعر یا شخص در حبس است و شاعر زندان و دوران اسارت را توصیف می‌کند که «حبسیه» نامیده می‌شود.گاهی توصیف با حالاتی از شوخی و طنز همراه است و گاهی با مطایبه و خنده، در نوع غنایی «[[مناجات نویسی|مناجات]]» هم یافت می‌شود و همین‌گونه «شکایت» یا «بّث‌الشکوی». «ساقی‌نامه» هم در ادب غنایی رواج داردکه شاعر وصفی از شراب و میخانه و ساقی می‌آورد. در ادب فارسی از موضوعات یادشده مدح، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غزل، </del>حبسیه، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرثیه، </del>هزل و طنز و هجو، خمریه و ساقی‌نامه بیشتر مورد توجه است، البته نمونه‌های دیگری هم مثل «شهرآشوب» و «ماده تاریخ» و... یافت می‌شود. برای اینکه روند ادب غنایی را بهتر بشناسیم، قالب‌های رایج آن را از نظر می‌گذرانیم و با نگرش به سیر تاریخی این شکل‌ها و قالب‌ها، تصویری از ادب غنایی ارایه می‌شود. این تقسیم بندی در یازده عنوان به ترتیب ذیل خواهد آمد: </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گاهی وصف با اغراق همراه است و بدین واسطه شاعر معانی بزرگ را خرد و معانی خرد را بزرگ می‌کند و اگر این در مورد اشیاء به‌کار رود، «وصف شاعرانه» پدید می‌آید<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''شعر بی دروغ، شعر بی نقاب: بحث در فنون شاعری، سبک و نقد شعر فارسی'''. تهران: علمی، ۱۳۹۲، ص ۱۴۵.</ref>. اگر وصف در بیان مفاخر خود یا قوم یا تبار خود باشد «مفاخره» پدید می‌آید. اگر توصیف مربوط به حالات میان عاشق و معشوق باشد «غزل» و اگر این وصف درباره‌ی عزیز از دست رفته باشد «[[مرثیه سرایی|مرثیه]]» یا «رثا»ست. زمانی که توصیف به تمجید و تملق کشانده شود «مدح» است و اگر درباره‌ی کسی به دیده‌ی تحقیر و تهدید باشد، «هجو» و «هجا»ست. در تمام موارد فوق تفاوت بارز در طبع است<ref>زرین‌کوب، عبدالحسین. '''شعر بی دروغ، شعر بی نقاب: بحث در فنون شاعری، سبک و نقد شعر فارسی'''. تهران: علمی، ۱۳۹۲، ص ۱۴۵.</ref>.گاهی شعر غنایی در بیان حالات شاعر یا شخص در حبس است و شاعر زندان و دوران اسارت را توصیف می‌کند که «حبسیه» نامیده می‌شود.گاهی توصیف با حالاتی از شوخی و طنز همراه است و گاهی با مطایبه و خنده، در نوع غنایی «[[مناجات نویسی|مناجات]]» هم یافت می‌شود و همین‌گونه «شکایت» یا «بّث‌الشکوی». «ساقی‌نامه» هم در ادب غنایی رواج داردکه شاعر وصفی از شراب و میخانه و ساقی می‌آورد. در ادب فارسی از موضوعات یادشده مدح، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[غزل]]، </ins>حبسیه، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مرثیه]]، </ins>هزل و طنز و هجو، خمریه و ساقی‌نامه بیشتر مورد توجه است، البته نمونه‌های دیگری هم مثل «شهرآشوب» و «ماده تاریخ» و... یافت می‌شود. برای اینکه روند ادب غنایی را بهتر بشناسیم، قالب‌های رایج آن را از نظر می‌گذرانیم و با نگرش به سیر تاریخی این شکل‌ها و قالب‌ها، تصویری از ادب غنایی ارایه می‌شود. این تقسیم بندی در یازده عنوان به ترتیب ذیل خواهد آمد: </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># رباعی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div># رباعی</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l783">خط ۷۸۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۷۸۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احمد تمیم داری</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>احمد تمیم داری</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[index.php?title=رده:ادبیات]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[index.php?title=رده:ادبیات]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:ادبیات]]</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11667&oldid=prev Arghavan در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۶ 2025-11-18T07:36:35Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11667&oldid=11666">نمایش تغییرات</a>

Arghavan https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11666&oldid=prev Arghavan در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۲ 2025-11-18T07:32:27Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11666&oldid=11665">نمایش تغییرات</a>

Arghavan https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11665&oldid=prev Arghavan در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۱۳ 2025-11-18T07:13:42Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11665&oldid=11664">نمایش تغییرات</a>

Arghavan https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11664&oldid=prev Arghavan در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۶:۲۴ 2025-11-18T06:24:45Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11664&oldid=11663">نمایش تغییرات</a>

Arghavan https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11663&oldid=prev Arghavan در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۴۶ 2025-11-18T04:46:38Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11663&oldid=11662">نمایش تغییرات</a>

Arghavan https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11662&oldid=prev Arghavan در ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۲۰ 2025-11-18T04:20:44Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%AF%D8%A8_%D8%BA%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C&diff=11662&oldid=11660">نمایش تغییرات</a>

Arghavan