https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84 2026-06-21T08:59:57Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84&diff=6945&oldid=prev 2025-05-07T20:10:32Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۱۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l13">خط ۱۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۳:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استخری، مقدسی و حمدالله مستوفی نیز از این شهر دیدن و از آن به بزرگی یاد کرده‌اند. مستوفی تعداد روستاهای آن را صد و مالیات سالیانه‌اش را بیش از 85 هزار دینار ذکر کرده است&lt;ref&gt;مستوفي، حمدالله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نزهةالقلوب.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 81.&lt;/ref&gt;. پیترو دلاواله، در سال 1619م، او در سال 1637م، تاورنیه و جیمز موریه در سال 1821م از این شهر دیدن و از آن یاد کرده‌اند&lt;ref&gt;بیات. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نزهةالقلوب.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 240.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استخری، مقدسی و حمدالله مستوفی نیز از این شهر دیدن و از آن به بزرگی یاد کرده‌اند. مستوفی تعداد روستاهای آن را صد و مالیات سالیانه‌اش را بیش از 85 هزار دینار ذکر کرده است&lt;ref&gt;مستوفي، حمدالله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نزهةالقلوب.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 81.&lt;/ref&gt;. پیترو دلاواله، در سال 1619م، او در سال 1637م، تاورنیه و جیمز موریه در سال 1821م از این شهر دیدن و از آن یاد کرده‌اند&lt;ref&gt;بیات. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نزهةالقلوب.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 240.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] در طول تاریخ، شاهد حوادث ویرانگری از جمله حمله [[مغول ها|مغول]]، هجوم ترکان عثمانی و در عصر قاجار تجاوز روسیه تزاری بود که منجر به بروز برخی صدمات نظیر غارت کتاب‌های نفیس بقعه [[صفی الدین اردبیلی|شیخ صفی‌الدین اردبیلی]] و انتقال آن‌ها به [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] شد&lt;ref&gt;بیات. '''''نزهةالقلوب.''''' به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 239-240.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] در طول تاریخ، شاهد حوادث ویرانگری از جمله حمله [[مغول ها|مغول]]، هجوم ترکان عثمانی و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قاجاریه|</ins>عصر قاجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تجاوز روسیه تزاری بود که منجر به بروز برخی صدمات نظیر غارت کتاب‌های نفیس بقعه [[صفی الدین اردبیلی|شیخ صفی‌الدین اردبیلی]] و انتقال آن‌ها به [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه] شد&lt;ref&gt;بیات. '''''نزهةالقلوب.''''' به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 239-240.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] پس از رونق نسبی که در آغاز روی کار آمدن [[صفویان]] داشت، بار دیگر به ویژه پس از جدایی سرزمین اران (= جمهوری آذربایجان فعلی) و از دست دادن دو سوم جلگه حاصلخیز [[مغان]] و نهایتاً انزوای جغرافیایی منطقه، رو به انحطاط رفت، آن گونه که جمعیت آن در [[قاجاریه|دوره قاجار]] به پانصد تا ششصد خانوار رسید&lt;ref&gt;نهچیری. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نزهةالقلوب.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 31.&lt;/ref&gt;. برابر سرشماری سال 1375ش جمعیت شهر 340386 تن بود&lt;ref&gt;نورالهی، طه. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 105 و 174.&lt;/ref&gt; که طبق برآوردهای آماری در سال 1384 به 390682 تن رسیده است&lt;ref&gt;مركز آمار ایران. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور بر اساس محدوده سال 1380&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 47-48.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] پس از رونق نسبی که در آغاز روی کار آمدن [[صفویان]] داشت، بار دیگر به ویژه پس از جدایی سرزمین اران (= جمهوری آذربایجان فعلی) و از دست دادن دو سوم جلگه حاصلخیز [[مغان]] و نهایتاً انزوای جغرافیایی منطقه، رو به انحطاط رفت، آن گونه که جمعیت آن در [[قاجاریه|دوره قاجار]] به پانصد تا ششصد خانوار رسید&lt;ref&gt;نهچیری. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نزهةالقلوب.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 31.&lt;/ref&gt;. برابر سرشماری سال 1375ش جمعیت شهر 340386 تن بود&lt;ref&gt;نورالهی، طه. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 105 و 174.&lt;/ref&gt; که طبق برآوردهای آماری در سال 1384 به 390682 تن رسیده است&lt;ref&gt;مركز آمار ایران. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور بر اساس محدوده سال 1380&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 47-48.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84&diff=5709&oldid=prev 2025-05-03T21:56:26Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۵۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]]، شهری در شمال غربی [[ایران]]، با "15 '18  ْ48 طول شرقی و "15 '15  ْ38 عرض شمالی و با ارتفاع 1310 متر بالاتر از سطح دریا&lt;ref&gt;جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران.''''' ج 3، '''''دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران'''''، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 58.&lt;/ref&gt;، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مركز </del>شهرستان و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مركز </del>استانی به همین نام.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]]، شهری در شمال غربی [[ایران]]، با "15 '18  ْ48 طول شرقی و "15 '15  ْ38 عرض شمالی و با ارتفاع 1310 متر بالاتر از سطح دریا&lt;ref&gt;جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران.''''' ج 3، '''''دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران'''''، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 58.&lt;/ref&gt;، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرکز </ins>شهرستان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مرکز </ins>استانی به همین نام.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:شهر اردبیل.jpg|بندانگشتی|شهر اردبیل، برگرفته از آنی جا، قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://anyja.ir/magazineDetail/3574]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:شهر اردبیل.jpg|بندانگشتی|شهر اردبیل، برگرفته از آنی جا، قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://anyja.ir/magazineDetail/3574]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان [[اردبیل]] بر اساس آخرین تغییرات تقسیمات <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشوری </del>وزارت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشور </del>(در سال 1384)، دارای 3 شهر و 3 بخش و 11 دهستان&lt;ref&gt;دفتر تقسيمات كشوري. '''''نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري.''''' تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.&lt;/ref&gt; و همسایه شهرستان‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشكین‌شهر، </del>نمین، نیر و گیوی (در استان [[اردبیل]]) و هشتپر (در استان [[استان گیلان|گیلان]]) و سراب (در استان [[آذربایجان شرقی]]) است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان [[اردبیل]] بر اساس آخرین تغییرات تقسیمات <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشوری </ins>وزارت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشور </ins>(در سال 1384)، دارای 3 شهر و 3 بخش و 11 دهستان&lt;ref&gt;دفتر تقسيمات كشوري. '''''نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري.''''' تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.&lt;/ref&gt; و همسایه شهرستان‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشکین‌شهر، </ins>نمین، نیر و گیوی (در استان [[اردبیل]]) و هشتپر (در استان [[استان گیلان|گیلان]]) و سراب (در استان [[آذربایجان شرقی]]) است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردبیل به دلیل موقعیت جغرافیایی سیاسی (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نزدیكی </del>به مرزهای شمالی ایران) و قرار گرفتن در میان پدیده‌های طبیعی ([[دریاچه خزر|دریای خزر]] و رشته <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوه </del>تالش در غرب و نیز رشته <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوه </del>سبلان در شرق و دشت مغان در شمال) از جمله شهرهای دارای اهمیت به لحاظ ویژگی‌های طبیعی و سوق‌الجیشی (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استراتژیك</del>) است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردبیل به دلیل موقعیت جغرافیایی سیاسی (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نزدیکی </ins>به مرزهای شمالی ایران) و قرار گرفتن در میان پدیده‌های طبیعی ([[دریاچه خزر|دریای خزر]] و رشته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوه </ins>تالش در غرب و نیز رشته <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوه </ins>سبلان در شرق و دشت مغان در شمال) از جمله شهرهای دارای اهمیت به لحاظ ویژگی‌های طبیعی و سوق‌الجیشی (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استراتژیک</ins>) است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] در فاصله 589 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كیلومتری </del>شمال غربی تهران، از چند مسیر با فاصله‌های مختلف مرتبط با پایتخت است&lt;ref&gt;سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). '''''اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم)'''''. تهران: همشهري، 1380، ص 134.&lt;/ref&gt;. این شهر به دلیل موقعیت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوهستانی </del>و ارتفاع زیاد، دارای آب و هوایی سرد و نیمه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشك </del>است و آب مشروب آن به وسیله «قره سو» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوه‌های </del>تالش و خلخال سرچشمه می‌گیرد، تامین می‌شود. رودخانه دیگری نیز به نام «بالقلوچای» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوه </del>سبلان سرچشمه می‌گیرد، از میان شهر عبور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده </del>به قره سو می‌پیوندد&lt;ref&gt;جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران.''''' ج 2، '''''رودها و رودنامة ايران'''''، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 125 و 331.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] در فاصله 589 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کیلومتری </ins>شمال غربی تهران، از چند مسیر با فاصله‌های مختلف مرتبط با پایتخت است&lt;ref&gt;سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). '''''اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم)'''''. تهران: همشهري، 1380، ص 134.&lt;/ref&gt;. این شهر به دلیل موقعیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوهستانی </ins>و ارتفاع زیاد، دارای آب و هوایی سرد و نیمه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خشک </ins>است و آب مشروب آن به وسیله «قره سو» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوه‌های </ins>تالش و خلخال سرچشمه می‌گیرد، تامین می‌شود. رودخانه دیگری نیز به نام «بالقلوچای» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوه </ins>سبلان سرچشمه می‌گیرد، از میان شهر عبور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده </ins>به قره سو می‌پیوندد&lt;ref&gt;جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران.''''' ج 2، '''''رودها و رودنامة ايران'''''، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 125 و 331.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افزون بر رودخانه‌ها و چشمه‌زارهای زیاد، [[اردبیل]] به واسطه دارا بودن آب‌های معدنی، به ویژه چشمه‌های آب معدنی موجود در «سرعین» دارای شهرت بسیار است. اشتغال عمده عشایر و روستانشینان این شهر، دامداری و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشاورزی </del>و برخی تولیدات و صنایع دستی و در شهر، صنایع مختلف تازه تأسیس، خدمات و تولیدات متفرقه سنتی است. اردبیل شهری تاریخی و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كهن </del>بنیاد است. در برهان قاطع درباره [[اردبیل]] آمده است: ”آن شهر را فیروز جد انوشیروان بنا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد </del>و از آن جهت «فیروزگرد» خوانندش...“&lt;ref&gt;برهان، محمدحسين خلف تبريزي. '''''برهان قاطع.''''' به كوشش محمد معين. ج 1، چ 1، تهران: سينا، 1332-1333، ص 99.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افزون بر رودخانه‌ها و چشمه‌زارهای زیاد، [[اردبیل]] به واسطه دارا بودن آب‌های معدنی، به ویژه چشمه‌های آب معدنی موجود در «سرعین» دارای شهرت بسیار است. اشتغال عمده عشایر و روستانشینان این شهر، دامداری و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشاورزی </ins>و برخی تولیدات و صنایع دستی و در شهر، صنایع مختلف تازه تأسیس، خدمات و تولیدات متفرقه سنتی است. اردبیل شهری تاریخی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کهن </ins>بنیاد است. در برهان قاطع درباره [[اردبیل]] آمده است: ”آن شهر را فیروز جد انوشیروان بنا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد </ins>و از آن جهت «فیروزگرد» خوانندش...“&lt;ref&gt;برهان، محمدحسين خلف تبريزي. '''''برهان قاطع.''''' به كوشش محمد معين. ج 1، چ 1، تهران: سينا، 1332-1333، ص 99.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع تاریخی و جغرافیایی از این شهر با نام‌های دیگری چون باذان فیروز، آرتاویل، اردویل و اردبیل یاد شده است&lt;ref&gt;  نهچيري، عبدالحسين. '''''جغرافياي تاريخي شهرها.''''' به كوشش ژاله راستاني، چ 1، تهران: مدرسه، 1370، ص 28.&lt;/ref&gt;. آثار و اشیایی مربوط به سده‌های 16 تا 12 پیش از میلاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>در حفاری‌های سه فرسنگی این شهر به دست آمده و همچنین سنگ نبشته اورارتونی مربوط به قرن 9 تا 7 پیش از میلاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>در قره‌داغ یافته شده، خود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكایت </del>از تمدنی باستانی در منطقه اردبیل دارد&lt;ref&gt;بيات، عزيزالله. '''''كليات جغرافياي طبيعي و تاريخي ايران'''''. چ 1، تهران: اميركبير، 1367، ص 236.&lt;/ref&gt;. اردبیل، پس از اسلام نیز همچنان دارای اهمیت و اعتبار گذشته خود بود، به گفته ابن حوقل، طول و عرض شهر دو سوم فرسخ در دو سوم فرسخ و دارای چهار دروازه و حصاری بوده است&lt;ref&gt;ابن حوقل، ابوالقاسم. '''''صورةالارض.''''' به كوشش جعفر شعار، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1345، ص 83.&lt;/ref&gt;. مؤلف حدودالعالم نیز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>در نیمه دوم قرن چهارم هجری از [[اردبیل]] دیدن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده، </del>شهر [[اردبیل]] را بزرگ‌تر از تبریز دانسته، از حصار شهر و از وفور نعمت آن یاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده </del>است&lt;ref&gt;'''''حدود العالم من المشرق الي المغرب.''''' به كوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوري، 1362، ص 158.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع تاریخی و جغرافیایی از این شهر با نام‌های دیگری چون باذان فیروز، آرتاویل، اردویل و اردبیل یاد شده است&lt;ref&gt;  نهچيري، عبدالحسين. '''''جغرافياي تاريخي شهرها.''''' به كوشش ژاله راستاني، چ 1، تهران: مدرسه، 1370، ص 28.&lt;/ref&gt;. آثار و اشیایی مربوط به سده‌های 16 تا 12 پیش از میلاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>در حفاری‌های سه فرسنگی این شهر به دست آمده و همچنین سنگ نبشته اورارتونی مربوط به قرن 9 تا 7 پیش از میلاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>در قره‌داغ یافته شده، خود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکایت </ins>از تمدنی باستانی در منطقه اردبیل دارد&lt;ref&gt;بيات، عزيزالله. '''''كليات جغرافياي طبيعي و تاريخي ايران'''''. چ 1، تهران: اميركبير، 1367، ص 236.&lt;/ref&gt;. اردبیل، پس از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز همچنان دارای اهمیت و اعتبار گذشته خود بود، به گفته ابن حوقل، طول و عرض شهر دو سوم فرسخ در دو سوم فرسخ و دارای چهار دروازه و حصاری بوده است&lt;ref&gt;ابن حوقل، ابوالقاسم. '''''صورةالارض.''''' به كوشش جعفر شعار، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1345، ص 83.&lt;/ref&gt;. مؤلف حدودالعالم نیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>در نیمه دوم قرن چهارم هجری از [[اردبیل]] دیدن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده، </ins>شهر [[اردبیل]] را بزرگ‌تر از تبریز دانسته، از حصار شهر و از وفور نعمت آن یاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده </ins>است&lt;ref&gt;'''''حدود العالم من المشرق الي المغرب.''''' به كوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوري، 1362، ص 158.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استخری، مقدسی و حمدالله مستوفی نیز از این شهر دیدن و از آن به بزرگی یاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده‌اند</del>. مستوفی تعداد روستاهای آن را صد و مالیات سالیانه‌اش را بیش از 85 هزار دینار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذكر كرده </del>است&lt;ref&gt;مستوفي، حمدالله. '''''نزهةالقلوب.''''' به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 81.&lt;/ref&gt;. پیترو دلاواله، در سال 1619م، او در سال 1637م، تاورنیه و جیمز موریه در سال 1821م از این شهر دیدن و از آن یاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده‌اند</del>&lt;ref&gt;بیات. '''''نزهةالقلوب.''''' به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 240.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استخری، مقدسی و حمدالله مستوفی نیز از این شهر دیدن و از آن به بزرگی یاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده‌اند</ins>. مستوفی تعداد روستاهای آن را صد و مالیات سالیانه‌اش را بیش از 85 هزار دینار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ذکر کرده </ins>است&lt;ref&gt;مستوفي، حمدالله. '''''نزهةالقلوب.''''' به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 81.&lt;/ref&gt;. پیترو دلاواله، در سال 1619م، او در سال 1637م، تاورنیه و جیمز موریه در سال 1821م از این شهر دیدن و از آن یاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده‌اند</ins>&lt;ref&gt;بیات. '''''نزهةالقلوب.''''' به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 240.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] در طول تاریخ، شاهد حوادث ویرانگری از جمله حمله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مغول، </del>هجوم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تركان </del>عثمانی و در عصر قاجار تجاوز روسیه تزاری بود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>منجر به بروز برخی صدمات نظیر غارت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كتاب‌های </del>نفیس بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و انتقال آن‌ها به روسیه شد&lt;ref&gt;بیات. '''''نزهةالقلوب.''''' به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 239-240.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] در طول تاریخ، شاهد حوادث ویرانگری از جمله حمله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مغول ها|مغول]]، </ins>هجوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترکان </ins>عثمانی و در عصر قاجار تجاوز روسیه تزاری بود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>منجر به بروز برخی صدمات نظیر غارت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب‌های </ins>نفیس بقعه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفی الدین اردبیلی|</ins>شیخ صفی‌الدین اردبیلی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و انتقال آن‌ها به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 </ins>روسیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>شد&lt;ref&gt;بیات. '''''نزهةالقلوب.''''' به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 239-240.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] پس از رونق نسبی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>در آغاز روی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كار </del>آمدن صفویان داشت، بار دیگر به ویژه پس از جدایی سرزمین اران (= جمهوری آذربایجان فعلی) و از دست دادن دو سوم جلگه حاصلخیز مغان و نهایتاً انزوای جغرافیایی منطقه، رو به انحطاط رفت، آن گونه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>جمعیت آن در دوره قاجار به پانصد تا ششصد خانوار رسید&lt;ref&gt;نهچیری. '''''نزهةالقلوب.''''' به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 31.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] پس از رونق نسبی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>در آغاز روی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کار </ins>آمدن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>صفویان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>داشت، بار دیگر به ویژه پس از جدایی سرزمین اران (= جمهوری آذربایجان فعلی) و از دست دادن دو سوم جلگه حاصلخیز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مغان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و نهایتاً انزوای جغرافیایی منطقه، رو به انحطاط رفت، آن گونه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>جمعیت آن در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قاجاریه|</ins>دوره قاجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به پانصد تا ششصد خانوار رسید&lt;ref&gt;نهچیری. '''''نزهةالقلوب.''''' به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 31.&lt;/ref&gt;. برابر سرشماری سال 1375ش جمعیت شهر 340386 تن بود&lt;ref&gt;نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335.''''' تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 105 و 174.&lt;/ref&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>طبق برآوردهای آماری در سال 1384 به 390682 تن رسیده است&lt;ref&gt;مركز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور بر اساس محدوده سال 1380'''''. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 47-48.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برابر سرشماری سال 1375ش جمعیت شهر 340386 تن بود&lt;ref&gt;نورالهی، طه. '''''توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335.''''' تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 105 و 174.&lt;/ref&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>طبق برآوردهای آماری در سال 1384 به 390682 تن رسیده است&lt;ref&gt;مركز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور بر اساس محدوده سال 1380'''''. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 47-48.&lt;/ref&gt;.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l23">خط ۲۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان گیلان|گیلان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان گیلان|گیلان]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[آذربایجان شرقی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[آذربایجان شرقی]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[مغول ها]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[قاجاریه]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l32">خط ۳۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>غلامحسین تکمیل همایون</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>غلامحسین تکمیل همایون</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جغرافیا]]</ins></div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84&diff=5440&oldid=prev 2025-05-03T08:57:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۵۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]]، شهری در شمال غربی [[ایران]]، با "15 '18  ْ48 طول شرقی و "15 '15  ْ38 عرض شمالی و با ارتفاع 1310 متر بالاتر از سطح دریا&lt;ref&gt;جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران، </del>چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 58.&lt;/ref&gt;، مركز شهرستان و مركز استانی به همین نام.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]]، شهری در شمال غربی [[ایران]]، با "15 '18  ْ48 طول شرقی و "15 '15  ْ38 عرض شمالی و با ارتفاع 1310 متر بالاتر از سطح دریا&lt;ref&gt;جعفري، عباس. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>گيتاشناسي ايران.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>ج 3، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>دايرة‌المعارف جغرافيايي <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران'''''، </ins>چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 58.&lt;/ref&gt;، مركز شهرستان و مركز استانی به همین نام.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:شهر اردبیل.jpg|بندانگشتی|شهر اردبیل، برگرفته از آنی جا، قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://anyja.ir/magazineDetail/3574]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:شهر اردبیل.jpg|بندانگشتی|شهر اردبیل، برگرفته از آنی جا، قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://anyja.ir/magazineDetail/3574]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان [[اردبیل]] بر اساس آخرین تغییرات تقسیمات كشوری وزارت كشور (در سال 1384)، دارای 3 شهر و 3 بخش و 11 دهستان&lt;ref&gt;دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.&lt;/ref&gt; و همسایه شهرستان‌های مشكین‌شهر، نمین، نیر و گیوی (در استان [[اردبیل]]) و هشتپر (در استان [[استان گیلان|گیلان]]) و سراب (در استان [[آذربایجان شرقی]]) است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان [[اردبیل]] بر اساس آخرین تغییرات تقسیمات كشوری وزارت كشور (در سال 1384)، دارای 3 شهر و 3 بخش و 11 دهستان&lt;ref&gt;دفتر تقسيمات كشوري. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.&lt;/ref&gt; و همسایه شهرستان‌های مشكین‌شهر، نمین، نیر و گیوی (در استان [[اردبیل]]) و هشتپر (در استان [[استان گیلان|گیلان]]) و سراب (در استان [[آذربایجان شرقی]]) است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردبیل به دلیل موقعیت جغرافیایی سیاسی (نزدیكی به مرزهای شمالی ایران) و قرار گرفتن در میان پدیده‌های طبیعی ([[دریاچه خزر|دریای خزر]] و رشته كوه تالش در غرب و نیز رشته كوه سبلان در شرق و دشت مغان در شمال) از جمله شهرهای دارای اهمیت به لحاظ ویژگی‌های طبیعی و سوق‌الجیشی (استراتژیك) است.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردبیل به دلیل موقعیت جغرافیایی سیاسی (نزدیكی به مرزهای شمالی ایران) و قرار گرفتن در میان پدیده‌های طبیعی ([[دریاچه خزر|دریای خزر]] و رشته كوه تالش در غرب و نیز رشته كوه سبلان در شرق و دشت مغان در شمال) از جمله شهرهای دارای اهمیت به لحاظ ویژگی‌های طبیعی و سوق‌الجیشی (استراتژیك) است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] در فاصله 589 كیلومتری شمال غربی تهران، از چند مسیر با فاصله‌های مختلف مرتبط با پایتخت است&lt;ref&gt;سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 134.&lt;/ref&gt;. این شهر به دلیل موقعیت كوهستانی و ارتفاع زیاد، دارای آب و هوایی سرد و نیمه خشك است و آب مشروب آن به وسیله «قره سو» كه از كوه‌های تالش و خلخال سرچشمه می‌گیرد، تامین می‌شود. رودخانه دیگری نیز به نام «بالقلوچای» كه از كوه سبلان سرچشمه می‌گیرد، از میان شهر عبور كرده به قره سو می‌پیوندد&lt;ref&gt;جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 2، رودها و رودنامة <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران، </del>چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 125 و 331.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] در فاصله 589 كیلومتری شمال غربی تهران، از چند مسیر با فاصله‌های مختلف مرتبط با پایتخت است&lt;ref&gt;سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>. تهران: همشهري، 1380، ص 134.&lt;/ref&gt;. این شهر به دلیل موقعیت كوهستانی و ارتفاع زیاد، دارای آب و هوایی سرد و نیمه خشك است و آب مشروب آن به وسیله «قره سو» كه از كوه‌های تالش و خلخال سرچشمه می‌گیرد، تامین می‌شود. رودخانه دیگری نیز به نام «بالقلوچای» كه از كوه سبلان سرچشمه می‌گیرد، از میان شهر عبور كرده به قره سو می‌پیوندد&lt;ref&gt;جعفري، عباس. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>گيتاشناسي ايران.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>ج 2، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>رودها و رودنامة <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايران'''''، </ins>چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 125 و 331.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افزون بر رودخانه‌ها و چشمه‌زارهای زیاد، [[اردبیل]] به واسطه دارا بودن آب‌های معدنی، به ویژه چشمه‌های آب معدنی موجود در «سرعین» دارای شهرت بسیار است. اشتغال عمده عشایر و روستانشینان این شهر، دامداری و كشاورزی و برخی تولیدات و صنایع دستی و در شهر، صنایع مختلف تازه تأسیس، خدمات و تولیدات متفرقه سنتی است. اردبیل شهری تاریخی و كهن بنیاد است. در برهان قاطع درباره [[اردبیل]] آمده است: ”آن شهر را فیروز جد انوشیروان بنا كرد و از آن جهت «فیروزگرد» خوانندش...“&lt;ref&gt;برهان، محمدحسين خلف تبريزي. برهان قاطع. به كوشش محمد معين. ج 1، چ 1، تهران: سينا، 1332-1333، ص 99.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افزون بر رودخانه‌ها و چشمه‌زارهای زیاد، [[اردبیل]] به واسطه دارا بودن آب‌های معدنی، به ویژه چشمه‌های آب معدنی موجود در «سرعین» دارای شهرت بسیار است. اشتغال عمده عشایر و روستانشینان این شهر، دامداری و كشاورزی و برخی تولیدات و صنایع دستی و در شهر، صنایع مختلف تازه تأسیس، خدمات و تولیدات متفرقه سنتی است. اردبیل شهری تاریخی و كهن بنیاد است. در برهان قاطع درباره [[اردبیل]] آمده است: ”آن شهر را فیروز جد انوشیروان بنا كرد و از آن جهت «فیروزگرد» خوانندش...“&lt;ref&gt;برهان، محمدحسين خلف تبريزي. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>برهان قاطع.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>به كوشش محمد معين. ج 1، چ 1، تهران: سينا، 1332-1333، ص 99.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع تاریخی و جغرافیایی از این شهر با نام‌های دیگری چون باذان فیروز، آرتاویل، اردویل و اردبیل یاد شده است&lt;ref&gt;  نهچيري، عبدالحسين. جغرافياي تاريخي شهرها. به كوشش ژاله راستاني، چ 1، تهران: مدرسه، 1370، ص 28.&lt;/ref&gt;. آثار و اشیایی مربوط به سده‌های 16 تا 12 پیش از میلاد كه در حفاری‌های سه فرسنگی این شهر به دست آمده و همچنین سنگ نبشته اورارتونی مربوط به قرن 9 تا 7 پیش از میلاد كه در قره‌داغ یافته شده، خود حكایت از تمدنی باستانی در منطقه اردبیل دارد&lt;ref&gt;بيات، عزيزالله. كليات جغرافياي طبيعي و تاريخي ايران. چ 1، تهران: اميركبير، 1367، ص 236.&lt;/ref&gt;. اردبیل، پس از اسلام نیز همچنان دارای اهمیت و اعتبار گذشته خود بود، به گفته ابن حوقل، طول و عرض شهر دو سوم فرسخ در دو سوم فرسخ و دارای چهار دروازه و حصاری بوده است&lt;ref&gt;ابن حوقل، ابوالقاسم. صورةالارض. به كوشش جعفر شعار، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1345، ص 83.&lt;/ref&gt;. مؤلف حدودالعالم نیز كه در نیمه دوم قرن چهارم هجری از [[اردبیل]] دیدن كرده، شهر [[اردبیل]] را بزرگ‌تر از تبریز دانسته، از حصار شهر و از وفور نعمت آن یاد كرده است&lt;ref&gt;حدود العالم من المشرق الي المغرب. به كوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوري، 1362، ص 158.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع تاریخی و جغرافیایی از این شهر با نام‌های دیگری چون باذان فیروز، آرتاویل، اردویل و اردبیل یاد شده است&lt;ref&gt;  نهچيري، عبدالحسين. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>جغرافياي تاريخي شهرها.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>به كوشش ژاله راستاني، چ 1، تهران: مدرسه، 1370، ص 28.&lt;/ref&gt;. آثار و اشیایی مربوط به سده‌های 16 تا 12 پیش از میلاد كه در حفاری‌های سه فرسنگی این شهر به دست آمده و همچنین سنگ نبشته اورارتونی مربوط به قرن 9 تا 7 پیش از میلاد كه در قره‌داغ یافته شده، خود حكایت از تمدنی باستانی در منطقه اردبیل دارد&lt;ref&gt;بيات، عزيزالله. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>كليات جغرافياي طبيعي و تاريخي ايران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>. چ 1، تهران: اميركبير، 1367، ص 236.&lt;/ref&gt;. اردبیل، پس از اسلام نیز همچنان دارای اهمیت و اعتبار گذشته خود بود، به گفته ابن حوقل، طول و عرض شهر دو سوم فرسخ در دو سوم فرسخ و دارای چهار دروازه و حصاری بوده است&lt;ref&gt;ابن حوقل، ابوالقاسم. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>صورةالارض.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>به كوشش جعفر شعار، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1345، ص 83.&lt;/ref&gt;. مؤلف حدودالعالم نیز كه در نیمه دوم قرن چهارم هجری از [[اردبیل]] دیدن كرده، شهر [[اردبیل]] را بزرگ‌تر از تبریز دانسته، از حصار شهر و از وفور نعمت آن یاد كرده است&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>حدود العالم من المشرق الي المغرب.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>به كوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوري، 1362، ص 158.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استخری، مقدسی و حمدالله مستوفی نیز از این شهر دیدن و از آن به بزرگی یاد كرده‌اند. مستوفی تعداد روستاهای آن را صد و مالیات سالیانه‌اش را بیش از 85 هزار دینار ذكر كرده است&lt;ref&gt;مستوفي، حمدالله. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 81.&lt;/ref&gt;. پیترو دلاواله، در سال 1619م، او در سال 1637م، تاورنیه و جیمز موریه در سال 1821م از این شهر دیدن و از آن یاد كرده‌اند&lt;ref&gt;بیات. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 240.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استخری، مقدسی و حمدالله مستوفی نیز از این شهر دیدن و از آن به بزرگی یاد كرده‌اند. مستوفی تعداد روستاهای آن را صد و مالیات سالیانه‌اش را بیش از 85 هزار دینار ذكر كرده است&lt;ref&gt;مستوفي، حمدالله. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>نزهةالقلوب.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 81.&lt;/ref&gt;. پیترو دلاواله، در سال 1619م، او در سال 1637م، تاورنیه و جیمز موریه در سال 1821م از این شهر دیدن و از آن یاد كرده‌اند&lt;ref&gt;بیات. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>نزهةالقلوب.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 240.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] در طول تاریخ، شاهد حوادث ویرانگری از جمله حمله مغول، هجوم تركان عثمانی و در عصر قاجار تجاوز روسیه تزاری بود كه منجر به بروز برخی صدمات نظیر غارت كتاب‌های نفیس بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و انتقال آن‌ها به روسیه شد&lt;ref&gt;بیات. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 239-240.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] در طول تاریخ، شاهد حوادث ویرانگری از جمله حمله مغول، هجوم تركان عثمانی و در عصر قاجار تجاوز روسیه تزاری بود كه منجر به بروز برخی صدمات نظیر غارت كتاب‌های نفیس بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و انتقال آن‌ها به روسیه شد&lt;ref&gt;بیات. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>نزهةالقلوب.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 239-240.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] پس از رونق نسبی كه در آغاز روی كار آمدن صفویان داشت، بار دیگر به ویژه پس از جدایی سرزمین اران (= جمهوری آذربایجان فعلی) و از دست دادن دو سوم جلگه حاصلخیز مغان و نهایتاً انزوای جغرافیایی منطقه، رو به انحطاط رفت، آن گونه كه جمعیت آن در دوره قاجار به پانصد تا ششصد خانوار رسید&lt;ref&gt;نهچیری. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 31.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[اردبیل]] پس از رونق نسبی كه در آغاز روی كار آمدن صفویان داشت، بار دیگر به ویژه پس از جدایی سرزمین اران (= جمهوری آذربایجان فعلی) و از دست دادن دو سوم جلگه حاصلخیز مغان و نهایتاً انزوای جغرافیایی منطقه، رو به انحطاط رفت، آن گونه كه جمعیت آن در دوره قاجار به پانصد تا ششصد خانوار رسید&lt;ref&gt;نهچیری. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>نزهةالقلوب.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 31.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برابر سرشماری سال 1375ش جمعیت شهر 340386 تن بود&lt;ref&gt;نورالهی، طه. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 105 و 174.&lt;/ref&gt; كه طبق برآوردهای آماری در سال 1384 به 390682 تن رسیده است&lt;ref&gt;مركز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 47-48.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برابر سرشماری سال 1375ش جمعیت شهر 340386 تن بود&lt;ref&gt;نورالهی، طه. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </ins>تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 105 و 174.&lt;/ref&gt; كه طبق برآوردهای آماری در سال 1384 به 390682 تن رسیده است&lt;ref&gt;مركز آمار ایران. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور بر اساس محدوده سال 1380<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 47-48.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> </table>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84&diff=4764&oldid=prev 2025-04-28T14:04:40Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اردبیل، </del>شهری در شمال غربی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران، </del>با "15 '18  ْ48 طول شرقی و "15 '15  ْ38 عرض شمالی و با ارتفاع 1310 متر بالاتر از سطح دریا&lt;ref&gt;جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 58.&lt;/ref&gt;، مركز شهرستان و مركز استانی به همین نام.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اردبیل]]، </ins>شهری در شمال غربی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ایران]]، </ins>با "15 '18  ْ48 طول شرقی و "15 '15  ْ38 عرض شمالی و با ارتفاع 1310 متر بالاتر از سطح دریا&lt;ref&gt;جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 3، دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 58.&lt;/ref&gt;، مركز شهرستان و مركز استانی به همین نام.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:شهر اردبیل.jpg|بندانگشتی|شهر اردبیل، برگرفته از آنی جا، قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://anyja.ir/magazineDetail/3574]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:شهر اردبیل.jpg|بندانگشتی|شهر اردبیل، برگرفته از آنی جا، قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://anyja.ir/magazineDetail/3574]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان اردبیل بر اساس آخرین تغییرات تقسیمات كشوری وزارت كشور (در سال 1384)، دارای 3 شهر و 3 بخش و 11 دهستان&lt;ref&gt;دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.&lt;/ref&gt; و همسایه شهرستان‌های مشكین‌شهر، نمین، نیر و گیوی (در استان اردبیل) و هشتپر (در استان گیلان) و سراب (در استان آذربایجان شرقی) است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شهرستان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اردبیل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بر اساس آخرین تغییرات تقسیمات كشوری وزارت كشور (در سال 1384)، دارای 3 شهر و 3 بخش و 11 دهستان&lt;ref&gt;دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.&lt;/ref&gt; و همسایه شهرستان‌های مشكین‌شهر، نمین، نیر و گیوی (در استان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اردبیل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) و هشتپر (در استان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان گیلان|</ins>گیلان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) و سراب (در استان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>آذربایجان شرقی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردبیل به دلیل موقعیت جغرافیایی سیاسی (نزدیكی به مرزهای شمالی ایران) و قرار گرفتن در میان پدیده‌های طبیعی (دریای خزر و رشته كوه تالش در غرب و نیز رشته كوه سبلان در شرق و دشت مغان در شمال) از جمله شهرهای دارای اهمیت به لحاظ ویژگی‌های طبیعی و سوق‌الجیشی (استراتژیك) است.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردبیل به دلیل موقعیت جغرافیایی سیاسی (نزدیكی به مرزهای شمالی ایران) و قرار گرفتن در میان پدیده‌های طبیعی (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[دریاچه خزر|</ins>دریای خزر<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و رشته كوه تالش در غرب و نیز رشته كوه سبلان در شرق و دشت مغان در شمال) از جمله شهرهای دارای اهمیت به لحاظ ویژگی‌های طبیعی و سوق‌الجیشی (استراتژیك) است.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردبیل در فاصله 589 كیلومتری شمال غربی تهران، از چند مسیر با فاصله‌های مختلف مرتبط با پایتخت است&lt;ref&gt;سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 134.&lt;/ref&gt;. این شهر به دلیل موقعیت كوهستانی و ارتفاع زیاد، دارای آب و هوایی سرد و نیمه خشك است و آب مشروب آن به وسیله «قره سو» كه از كوه‌های تالش و خلخال سرچشمه می‌گیرد، تامین می‌شود. رودخانه دیگری نیز به نام «بالقلوچای» كه از كوه سبلان سرچشمه می‌گیرد، از میان شهر عبور كرده به قره سو می‌پیوندد&lt;ref&gt;جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 2، رودها و رودنامة ايران، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 125 و 331.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اردبیل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در فاصله 589 كیلومتری شمال غربی تهران، از چند مسیر با فاصله‌های مختلف مرتبط با پایتخت است&lt;ref&gt;سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). اطلس جاده‌هاي ايران (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 134.&lt;/ref&gt;. این شهر به دلیل موقعیت كوهستانی و ارتفاع زیاد، دارای آب و هوایی سرد و نیمه خشك است و آب مشروب آن به وسیله «قره سو» كه از كوه‌های تالش و خلخال سرچشمه می‌گیرد، تامین می‌شود. رودخانه دیگری نیز به نام «بالقلوچای» كه از كوه سبلان سرچشمه می‌گیرد، از میان شهر عبور كرده به قره سو می‌پیوندد&lt;ref&gt;جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج 2، رودها و رودنامة ايران، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 125 و 331.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افزون بر رودخانه‌ها و چشمه‌زارهای زیاد، اردبیل به واسطه دارا بودن آب‌های معدنی، به ویژه چشمه‌های آب معدنی موجود در «سرعین» دارای شهرت بسیار است. اشتغال عمده عشایر و روستانشینان این شهر، دامداری و كشاورزی و برخی تولیدات و صنایع دستی و در شهر، صنایع مختلف تازه تأسیس، خدمات و تولیدات متفرقه سنتی است. اردبیل شهری تاریخی و كهن بنیاد است. در برهان قاطع درباره اردبیل آمده است: ”آن شهر را فیروز جد انوشیروان بنا كرد و از آن جهت «فیروزگرد» خوانندش...“&lt;ref&gt;برهان، محمدحسين خلف تبريزي. برهان قاطع. به كوشش محمد معين. ج 1، چ 1، تهران: سينا، 1332-1333، ص 99.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>افزون بر رودخانه‌ها و چشمه‌زارهای زیاد، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اردبیل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به واسطه دارا بودن آب‌های معدنی، به ویژه چشمه‌های آب معدنی موجود در «سرعین» دارای شهرت بسیار است. اشتغال عمده عشایر و روستانشینان این شهر، دامداری و كشاورزی و برخی تولیدات و صنایع دستی و در شهر، صنایع مختلف تازه تأسیس، خدمات و تولیدات متفرقه سنتی است. اردبیل شهری تاریخی و كهن بنیاد است. در برهان قاطع درباره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اردبیل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>آمده است: ”آن شهر را فیروز جد انوشیروان بنا كرد و از آن جهت «فیروزگرد» خوانندش...“&lt;ref&gt;برهان، محمدحسين خلف تبريزي. برهان قاطع. به كوشش محمد معين. ج 1، چ 1، تهران: سينا، 1332-1333، ص 99.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع تاریخی و جغرافیایی از این شهر با نام‌های دیگری چون باذان فیروز، آرتاویل، اردویل و اردبیل یاد شده است&lt;ref&gt;  نهچيري، عبدالحسين. جغرافياي تاريخي شهرها. به كوشش ژاله راستاني، چ 1، تهران: مدرسه، 1370، ص 28.&lt;/ref&gt;. آثار و اشیایی مربوط به سده‌های 16 تا 12 پیش از میلاد كه در حفاری‌های سه فرسنگی این شهر به دست آمده و همچنین سنگ نبشته اورارتونی مربوط به قرن 9 تا 7 پیش از میلاد كه در قره‌داغ یافته شده، خود حكایت از تمدنی باستانی در منطقه اردبیل دارد&lt;ref&gt;بيات، عزيزالله. كليات جغرافياي طبيعي و تاريخي ايران. چ 1، تهران: اميركبير، 1367، ص 236.&lt;/ref&gt;. اردبیل، پس از اسلام نیز همچنان دارای اهمیت و اعتبار گذشته خود بود، به گفته ابن حوقل، طول و عرض شهر دو سوم فرسخ در دو سوم فرسخ و دارای چهار دروازه و حصاری بوده است&lt;ref&gt;ابن حوقل، ابوالقاسم. صورةالارض. به كوشش جعفر شعار، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1345، ص 83.&lt;/ref&gt;. مؤلف حدودالعالم نیز كه در نیمه دوم قرن چهارم هجری از اردبیل دیدن كرده، شهر اردبیل را بزرگ‌تر از تبریز دانسته، از حصار شهر و از وفور نعمت آن یاد كرده است&lt;ref&gt;حدود العالم من المشرق الي المغرب. به كوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوري، 1362، ص 158.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در منابع تاریخی و جغرافیایی از این شهر با نام‌های دیگری چون باذان فیروز، آرتاویل، اردویل و اردبیل یاد شده است&lt;ref&gt;  نهچيري، عبدالحسين. جغرافياي تاريخي شهرها. به كوشش ژاله راستاني، چ 1، تهران: مدرسه، 1370، ص 28.&lt;/ref&gt;. آثار و اشیایی مربوط به سده‌های 16 تا 12 پیش از میلاد كه در حفاری‌های سه فرسنگی این شهر به دست آمده و همچنین سنگ نبشته اورارتونی مربوط به قرن 9 تا 7 پیش از میلاد كه در قره‌داغ یافته شده، خود حكایت از تمدنی باستانی در منطقه اردبیل دارد&lt;ref&gt;بيات، عزيزالله. كليات جغرافياي طبيعي و تاريخي ايران. چ 1، تهران: اميركبير، 1367، ص 236.&lt;/ref&gt;. اردبیل، پس از اسلام نیز همچنان دارای اهمیت و اعتبار گذشته خود بود، به گفته ابن حوقل، طول و عرض شهر دو سوم فرسخ در دو سوم فرسخ و دارای چهار دروازه و حصاری بوده است&lt;ref&gt;ابن حوقل، ابوالقاسم. صورةالارض. به كوشش جعفر شعار، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1345، ص 83.&lt;/ref&gt;. مؤلف حدودالعالم نیز كه در نیمه دوم قرن چهارم هجری از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اردبیل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دیدن كرده، شهر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اردبیل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را بزرگ‌تر از تبریز دانسته، از حصار شهر و از وفور نعمت آن یاد كرده است&lt;ref&gt;حدود العالم من المشرق الي المغرب. به كوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوري، 1362، ص 158.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استخری، مقدسی و حمدالله مستوفی نیز از این شهر دیدن و از آن به بزرگی یاد كرده‌اند. مستوفی تعداد روستاهای آن را صد و مالیات سالیانه‌اش را بیش از 85 هزار دینار ذكر كرده است&lt;ref&gt;مستوفي، حمدالله. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 81.&lt;/ref&gt;. پیترو دلاواله، در سال 1619م، او در سال 1637م، تاورنیه و جیمز موریه در سال 1821م از این شهر دیدن و از آن یاد كرده‌اند&lt;ref&gt;بیات. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 240.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استخری، مقدسی و حمدالله مستوفی نیز از این شهر دیدن و از آن به بزرگی یاد كرده‌اند. مستوفی تعداد روستاهای آن را صد و مالیات سالیانه‌اش را بیش از 85 هزار دینار ذكر كرده است&lt;ref&gt;مستوفي، حمدالله. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 81.&lt;/ref&gt;. پیترو دلاواله، در سال 1619م، او در سال 1637م، تاورنیه و جیمز موریه در سال 1821م از این شهر دیدن و از آن یاد كرده‌اند&lt;ref&gt;بیات. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 240.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردبیل در طول تاریخ، شاهد حوادث ویرانگری از جمله حمله مغول، هجوم تركان عثمانی و در عصر قاجار تجاوز روسیه تزاری بود كه منجر به بروز برخی صدمات نظیر غارت كتاب‌های نفیس بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و انتقال آن‌ها به روسیه شد&lt;ref&gt;بیات. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 239-240.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اردبیل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در طول تاریخ، شاهد حوادث ویرانگری از جمله حمله مغول، هجوم تركان عثمانی و در عصر قاجار تجاوز روسیه تزاری بود كه منجر به بروز برخی صدمات نظیر غارت كتاب‌های نفیس بقعه شیخ صفی‌الدین اردبیلی و انتقال آن‌ها به روسیه شد&lt;ref&gt;بیات. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 239-240.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اردبیل پس از رونق نسبی كه در آغاز روی كار آمدن صفویان داشت، بار دیگر به ویژه پس از جدایی سرزمین اران (= جمهوری آذربایجان فعلی) و از دست دادن دو سوم جلگه حاصلخیز مغان و نهایتاً انزوای جغرافیایی منطقه، رو به انحطاط رفت، آن گونه كه جمعیت آن در دوره قاجار به پانصد تا ششصد خانوار رسید&lt;ref&gt;نهچیری. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 31.&lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اردبیل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پس از رونق نسبی كه در آغاز روی كار آمدن صفویان داشت، بار دیگر به ویژه پس از جدایی سرزمین اران (= جمهوری آذربایجان فعلی) و از دست دادن دو سوم جلگه حاصلخیز مغان و نهایتاً انزوای جغرافیایی منطقه، رو به انحطاط رفت، آن گونه كه جمعیت آن در دوره قاجار به پانصد تا ششصد خانوار رسید&lt;ref&gt;نهچیری. نزهةالقلوب. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 31.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برابر سرشماری سال 1375ش جمعیت شهر 340386 تن بود&lt;ref&gt;نورالهی، طه. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 105 و 174.&lt;/ref&gt; كه طبق برآوردهای آماری در سال 1384 به 390682 تن رسیده است&lt;ref&gt;مركز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 47-48.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برابر سرشماری سال 1375ش جمعیت شهر 340386 تن بود&lt;ref&gt;نورالهی، طه. توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران در سرشماری‌های 75-1335. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 105 و 174.&lt;/ref&gt; كه طبق برآوردهای آماری در سال 1384 به 390682 تن رسیده است&lt;ref&gt;مركز آمار ایران. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور بر اساس محدوده سال 1380. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 47-48.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نویسنده: غلامحسین تکمیل همایون</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتابشناسی </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[استان گیلان|گیلان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[آذربایجان شرقی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ </ins>==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غلامحسین تکمیل همایون</ins></div></td></tr> </table>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84&diff=1701&oldid=prev 2024-09-09T16:12:28Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84&amp;diff=1701&amp;oldid=943">نمایش تغییرات</a>

Hasti https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%84&diff=943&oldid=prev 2024-08-14T17:26:46Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;اردبيل&#039;&#039;&#039;، شهري در شمال غربي ايران، با &quot;15 &#039;18  ْ48 طول شرقي و &quot;15 &#039;15  ْ38 عرض شمالي و با ارتفاع 1310 متر بالاتر از سطح دريا،&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; مركز شهرستان و مركز استاني به همين نام. شهرستان اردبيل بر اساس آخرين تغييرات تقسيمات كشوري وزارت كشور (در سال 1384)، داراي 3...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;اردبيل&#039;&#039;&#039;، شهري در شمال غربي ايران، با &quot;15 &#039;18  ْ48 طول شرقي و &quot;15 &#039;15  ْ38 عرض شمالي و با ارتفاع 1310 متر بالاتر از سطح دريا،&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; مركز شهرستان و مركز استاني به همين نام. <br /> <br /> شهرستان اردبيل بر اساس آخرين تغييرات تقسيمات كشوري وزارت كشور (در سال 1384)، داراي 3 شهر و 3 بخش و 11 دهستان&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; و همساية شهرستان‌هاي مشكين‌شهر، نمين، نير و گيوي (در استان اردبيل) و هشتپر (در استان گيلان) و سراب (در استان آذربايجان شرقي) است. <br /> <br /> اردبيل به دليل موقعيت جغرافيايي سياسي (نزديكي به مرزهاي شمالي ايران) و قرار گرفتن در ميان پديده‌هاي طبيعي (درياي خزر و رشته كوه تالش در غرب و نيز رشته كوه سبلان در شرق و دشت مغان در شمال) از جمله شهرهاي داراي اهميت به لحاظ ويژگي‌هاي طبيعي و سوق‌الجيشي (استراتژيك) است. <br /> <br /> اردبيل در فاصلة 589 كيلومتري شمال غربي تهران، از چند مسير با فاصله‌هاي مختلف مرتبط با پايتخت است.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; اين شهر به دليل موقعيت كوهستاني و ارتفاع زياد، داراي آب و هوايي سرد و نيمه خشك است و آب مشروب آن به وسيلة «قره سو» كه از كوه‌هاي تالش و خلخال سرچشمه مي‌گيرد، تامين مي‌شود. رودخانة ديگري نيز به نام «بالقلوچاي» كه از كوه سبلان سرچشمه مي‌گيرد، از ميان شهر عبور كرده به قره سو مي‌پيوندد.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt;<br /> <br /> افزون بر رودخانه‌ها و چشمه‌زارهاي زياد، اردبيل به واسطة دارا بودن آب‌هاي معدني، به ويژه چشمه‌هاي آب معدني موجود در «سرعين» داراي شهرت بسيار است. اشتغال عمدة عشاير و روستانشينان اين شهر، دامداري و كشاورزي و برخي توليدات و صنايع دستي و در شهر، صنايع مختلف تازه تأسيس، خدمات و توليدات متفرقة سنتي است. اردبيل شهري تاريخي و كهن بنياد است. در &#039;&#039;برهان قاطع&#039;&#039; دربارة اردبيل آمده است: ”آن شهر را فيروز جد انوشيروان بنا كرد و از آن جهت «فيروزگرد» خوانندش...“&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; <br /> <br /> در منابع تاريخي و جغرافيايي از اين شهر با نام‌هاي ديگري چون باذان فيروز، آرتاويل، اردويل و اردبيل ياد شده است.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; آثار و اشيايي مربوط به سده‌هاي 16 تا 12 پيش از ميلاد كه در حفاري‌هاي سه فرسنگي اين شهر به دست آمده و همچنين سنگ نبشته اورارتوني مربوط به قرن 9 تا 7 پيش از ميلاد كه در قره‌داغ يافته شده، خود حكايت از تمدني باستاني در منطقة اردبيل دارد.&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; اردبيل، پس از اسلام نيز همچنان داراي اهميت و اعتبار گذشتة خود بود، به گفتة ابن حوقل، طول و عرض شهر دو سوم فرسخ در دو سوم فرسخ و داراي چهار دروازه و حصاري بوده است.&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; مؤلف &#039;&#039;حدودالعالم&#039;&#039; نيز كه در نيمة دوم قرن چهارم هجري از اردبيل ديدن كرده، شهر اردبيل را بزرگ‌تر از تبريز دانسته، از حصار شهر و از وفور نعمت آن ياد كرده است.&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; <br /> <br /> استخري، مقدسي و حمدالله مستوفي نيز از اين شهر ديدن و از آن به بزرگي ياد كرده‌اند. مستوفي تعداد روستاهاي آن را صد و ماليات ساليانه‌اش را بيش از 85 هزار دينار ذكر كرده است.&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; پيترو دلاواله، در سال 1619م، او در سال 1637م، تاورنيه و جيمز موريه در سال 1821م از اين شهر ديدن و از آن ياد كرده‌اند.&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; <br /> <br /> اردبيل در طول تاريخ، شاهد حوادث ويرانگري از جمله حملة مغول، هجوم تركان عثماني و در عصر قاجار تجاوز روسية تزاري بود كه منجر به بروز برخي صدمات نظير غارت كتاب‌هاي نفيس بقعة شيخ صفي‌الدين اردبيلي و انتقال آن‌ها به روسيه شد.&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; <br /> <br /> اردبيل پس از رونق نسبي كه در آغاز روي كار آمدن صفويان داشت، بار ديگر به ويژه پس از جدايي سرزمين اران (= جمهوري آذربايجان فعلي) و از دست دادن دو سوم جلگة حاصلخيز مغان و نهايتاً انزواي جغرافيايي منطقه، رو به انحطاط رفت، آن گونه كه جمعيت آن در دورة قاجار به پانصد تا ششصد خانوار رسيد.&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; <br /> <br /> برابر سرشماري سال 1375ش جمعيت شهر 340386 تن بود&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; كه طبق برآوردهاي آماري در سال 1384 به 390682 تن رسيده است.&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> 1-     جعفري، عباس. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گيتاشناسي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 3، &#039;&#039;دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران&#039;&#039;، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 58.<br /> <br /> 2-     دفتر تقسيمات كشوري&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.<br /> <br /> 3-     سازمان حمل و نقل و پايانه‌هاي كشور (وزارت راه و ترابري). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اطلس جاده‌هاي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (ويرايش دوم). تهران: همشهري، 1380، ص 134.<br /> <br /> 4-     جعفري، عباس. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گيتاشناسي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 2، &#039;&#039;رودها و رودنامة ايران&#039;&#039;، چ 2، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 125 و 331.<br /> <br /> 5-     برهان، محمدحسين خلف تبريزي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;برهان قاطع.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; به كوشش محمد معين. ج 1، چ 1، تهران: سينا، 1332-1333، ص 99.<br /> <br /> 6-     نهچيري، عبدالحسين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;جغرافياي تاريخي شهرها.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; به كوشش ژاله راستاني&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;،&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; چ 1، تهران: مدرسه، 1370، ص 28.<br /> <br /> 7-     بيات، عزيزالله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كليات جغرافياي طبيعي و تاريخي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چ 1، تهران: اميركبير، 1367، ص 236.<br /> <br /> 8-     ابن حوقل، ابوالقاسم. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;صورةالارض&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به كوشش جعفر شعار، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1345، ص 83.<br /> <br /> 9-     &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حدود العالم من المشرق الي المغرب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به كوشش منوچهر ستوده، تهران: طهوري، 1362، ص 158. <br /> <br /> 10-  مستوفي، حمدالله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نزهةالقلوب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به كوشش گاي لسترنج، ليدن: بريل، 1333ق/1915م، ص 81.<br /> <br /> 11-  بيات. همان. ص 240.<br /> <br /> 12-  همان. ص 239-240.<br /> <br /> 13-  نهچيري. همان. ص 31.<br /> <br /> 14-  نورالهي، طه. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;توزيع و طبقه‌بندي جمعيت شهرهاي ايران در سرشماري‌هاي 75-1335&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 105 و 174.<br /> <br /> 15-  مركز آمار ايران. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور بر اساس محدودة سال 1380&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 47-48.<br /> <br /> غلامحسین تکمیل همایون</div>

Samei