استان فارس - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۳۶

2025-05-07T20:36:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۳۶
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	در گذشته‌های دور ایالت فارس موطن پادشاهان هخامنشی و مرکز دولتی بوده است که به تدریج فرمانروایی خود را بر سر تا سر ایران گسترش داد و با اقتدار، مظهر شکوه و عظمت تمدن و فرهنگ ایران شد. یونانیان نیز نام پرسیس (Persis) یعنی پارس را به تمام ایران اطلاق می‌کردند<ref>مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم فی معرفۀ الاقالیم.''''' ترجمه دكتر علینقی منزوی، چ2. تهران: كومش، 1385، ص 630.</ref> و واژه‌های پریشا (Persia)، پرس (Perse)، پرزیین (Persian) و دیگر نام‌های شبیه آن در زبان‌های مختلف اروپایی، برگرفته از همان نام پارس است که امروز نیز کم و بیش رواج دارد.		در گذشته‌های دور ایالت فارس موطن پادشاهان هخامنشی و مرکز دولتی بوده است که به تدریج فرمانروایی خود را بر سر تا سر ایران گسترش داد و با اقتدار، مظهر شکوه و عظمت تمدن و فرهنگ ایران شد. یونانیان نیز نام پرسیس (Persis) یعنی پارس را به تمام ایران اطلاق می‌کردند<ref>مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم فی معرفۀ الاقالیم.''''' ترجمه دكتر علینقی منزوی، چ2. تهران: كومش، 1385، ص 630.</ref> و واژه‌های پریشا (Persia)، پرس (Perse)، پرزیین (Persian) و دیگر نام‌های شبیه آن در زبان‌های مختلف اروپایی، برگرفته از همان نام پارس است که امروز نیز کم و بیش رواج دارد.

	در دوره ~~قاجار،~~ استان فارس با عنوان «حکمرانی فارس» (شامل فارس و بنادر و جزایر و کهگیلویه و بختیاری و خوزستان)، یا با عنوان «ایالت فارس و لارستان» و یا با نام «فارس و بنادر» خوانده می‌شد<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص267.</ref> تا این که در 1316ش نواحی ~~یزد،~~ فارس، کرمان و ~~هرمزگان،~~ در تقسیمات کشوری، «استان جنوب» نام گرفتند و اندکی بعد در تقسیمات دیگر، استان فارس همراه با بوشهر و قسمتی از خوزستان، «استان هفتم» نامیده شد، اما مجدداً در 1339ش، نام استان‌های شماره گذاری شده از جمله استان هفتم، نام‌های تاریخی خود را باز یافتند<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص80، 81، 82.</ref>.		در [[قاجاریه\|دوره قاجار]]، استان فارس با عنوان «حکمرانی فارس» (شامل فارس و بنادر و جزایر و [[استان کهگیلویه و بویراحمد\|کهگیلویه و بختیاری]] و [[استان خوزستان\|خوزستان]])، یا با عنوان «ایالت فارس و لارستان» و یا با نام «فارس و بنادر» خوانده می‌شد<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص267.</ref> تا این که در 1316ش نواحی [[یزد]]، فارس، [[کرمان]] و [[استان هرمزگان\|هرمزگان]]، در تقسیمات کشوری، «استان جنوب» نام گرفتند و اندکی بعد در تقسیمات دیگر، استان فارس همراه با [[بوشهر]] و قسمتی از خوزستان، «استان هفتم» نامیده شد، اما مجدداً در 1339ش، نام استان‌های شماره گذاری شده از جمله استان هفتم، نام‌های تاریخی خود را باز یافتند<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص80، 81، 82.</ref>.

	با انتزاع قسمت‌هایی از استان فارس و تأسیس استان‌های جدید [[بوشهر]]، [[استان هرمزگان\|هرمزگان]]، [[استان کهگیلویه و بویراحمد\|کهگیلویه و بویراحمد]] و [[استان یزد\|یزد]]، در نهایت استان فارس در محدوده کوچک شده کنونی آن باقی ماند<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 85، 90 و 98.</ref>.		با انتزاع قسمت‌هایی از استان فارس و تأسیس استان‌های جدید [[بوشهر]]، [[استان هرمزگان\|هرمزگان]]، [[استان کهگیلویه و بویراحمد\|کهگیلویه و بویراحمد]] و [[استان یزد\|یزد]]، در نهایت استان فارس در محدوده کوچک شده کنونی آن باقی ماند<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 85، 90 و 98.</ref>.
خط ۶۱:		خط ۶۱:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	غلامحسین تکمیل همایون		غلامحسین تکمیل همایون
	[[~~index.php?title=~~رده:جغرافیا]]		[[رده:جغرافیا]]

Maedeh در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۸

2025-05-07T09:38:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۸
خط ۳:		خط ۳:
	این استان از شمال با [[استان اصفهان]]، از شمال غرب و غرب با استان‌های [[استان کهگیلویه و بویراحمد\|کهگیلویه و بویراحمد]] و [[بوشهر]]، از جنوب و جنوب شرق با [[استان هرمزگان]]، از شرق با [[استان کرمان]] و از شمال شرق با [[استان یزد]] همسایه است<ref>سازمان نقشه برداری كشور. '''''اطلس نقشه و اطلاعات مكانی (استان فارس)'''''. چ1، تهران: سازمان نقشه برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور)، 1384، ص1.</ref>.		این استان از شمال با [[استان اصفهان]]، از شمال غرب و غرب با استان‌های [[استان کهگیلویه و بویراحمد\|کهگیلویه و بویراحمد]] و [[بوشهر]]، از جنوب و جنوب شرق با [[استان هرمزگان]]، از شرق با [[استان کرمان]] و از شمال شرق با [[استان یزد]] همسایه است<ref>سازمان نقشه برداری كشور. '''''اطلس نقشه و اطلاعات مكانی (استان فارس)'''''. چ1، تهران: سازمان نقشه برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور)، 1384، ص1.</ref>.

	استان فارس با مختصات جغرافیایی 03َ˚27 تا 31َ˚40 عرض شمالی و 36َ˚50 تا َ35˚55 طول شرقی و وسعت 121825کم، 5/7 درصد از مساحت ~~کشور~~ [[ایران]] را در برگرفته است<ref>سازمان جغرافیایی نیرهای مسلح. '''''اطلس راهنمای استان‌های ایران.''''' چ2، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص 35.</ref>.		استان فارس با مختصات جغرافیایی 03َ˚27 تا 31َ˚40 عرض شمالی و 36َ˚50 تا َ35˚55 طول شرقی و وسعت 121825کم، 5/7 درصد از مساحت [[کشور ایران]] را در برگرفته است<ref>سازمان جغرافیایی نیرهای مسلح. '''''اطلس راهنمای استان‌های ایران.''''' چ2، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص 35.</ref>.

	این استان براساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 24 شهرستان، 73 بخش، 195 دهستان و 73 شهر است.		این استان براساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 24 شهرستان، 73 بخش، 195 دهستان و 73 شهر است.
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	در احسن التقاسیم نیز درباره سرزمین فارس آمده است که: «خاک این سرزمین کان است، کوهستانش جنگل، ...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به كوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 136 – 130.</ref> و دیگر این که: «فارس سرزمین گرانمایه، پر خیر و مرکز بازرگانی است...»<ref>مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم فی معرفۀ الاقالیم'''''. ترجمه دكتر علینقی منزوی، چ2. تهران: كومش، 1385، ص 629.</ref>.		در احسن التقاسیم نیز درباره سرزمین فارس آمده است که: «خاک این سرزمین کان است، کوهستانش جنگل، ...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به كوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 136 – 130.</ref> و دیگر این که: «فارس سرزمین گرانمایه، پر خیر و مرکز بازرگانی است...»<ref>مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم فی معرفۀ الاقالیم'''''. ترجمه دكتر علینقی منزوی، چ2. تهران: كومش، 1385، ص 629.</ref>.

	در گذشته‌های دور ایالت فارس موطن پادشاهان هخامنشی و مرکز دولتی بوده است که به تدریج فرمانروایی خود را بر سر تا سر ایران گسترش داد و با اقتدار، مظهر شکوه و عظمت تمدن و فرهنگ [[ایران]] شد. یونانیان نیز نام پرسیس (Persis) یعنی پارس را به تمام ایران اطلاق می‌کردند<ref>مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم فی معرفۀ الاقالیم.''''' ترجمه دكتر علینقی منزوی، چ2. تهران: كومش، 1385، ص 630.</ref> و واژه‌های پریشا (Persia)، پرس (Perse)، پرزیین (Persian) و دیگر نام‌های شبیه آن در زبان‌های مختلف اروپایی، برگرفته از همان نام پارس است که امروز نیز کم و بیش رواج دارد.		در گذشته‌های دور ایالت فارس موطن پادشاهان هخامنشی و مرکز دولتی بوده است که به تدریج فرمانروایی خود را بر سر تا سر ایران گسترش داد و با اقتدار، مظهر شکوه و عظمت تمدن و فرهنگ ایران شد. یونانیان نیز نام پرسیس (Persis) یعنی پارس را به تمام ایران اطلاق می‌کردند<ref>مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم فی معرفۀ الاقالیم.''''' ترجمه دكتر علینقی منزوی، چ2. تهران: كومش، 1385، ص 630.</ref> و واژه‌های پریشا (Persia)، پرس (Perse)، پرزیین (Persian) و دیگر نام‌های شبیه آن در زبان‌های مختلف اروپایی، برگرفته از همان نام پارس است که امروز نیز کم و بیش رواج دارد.

	در دوره قاجار، استان فارس با عنوان «حکمرانی فارس» (شامل فارس و بنادر و جزایر و کهگیلویه و بختیاری و خوزستان)، یا با عنوان «ایالت فارس و لارستان» و یا با نام «فارس و بنادر» خوانده می‌شد<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص267.</ref> تا این که در 1316ش نواحی یزد، فارس، کرمان و هرمزگان، در تقسیمات کشوری، «استان جنوب» نام گرفتند و اندکی بعد در تقسیمات دیگر، استان فارس همراه با بوشهر و قسمتی از خوزستان، «استان هفتم» نامیده شد، اما مجدداً در 1339ش، نام استان‌های شماره گذاری شده از جمله استان هفتم، نام‌های تاریخی خود را باز یافتند<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص80، 81، 82.</ref>.		در دوره قاجار، استان فارس با عنوان «حکمرانی فارس» (شامل فارس و بنادر و جزایر و کهگیلویه و بختیاری و خوزستان)، یا با عنوان «ایالت فارس و لارستان» و یا با نام «فارس و بنادر» خوانده می‌شد<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص267.</ref> تا این که در 1316ش نواحی یزد، فارس، کرمان و هرمزگان، در تقسیمات کشوری، «استان جنوب» نام گرفتند و اندکی بعد در تقسیمات دیگر، استان فارس همراه با بوشهر و قسمتی از خوزستان، «استان هفتم» نامیده شد، اما مجدداً در 1339ش، نام استان‌های شماره گذاری شده از جمله استان هفتم، نام‌های تاریخی خود را باز یافتند<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص80، 81، 82.</ref>.
خط ۳۷:		خط ۳۷:
	استان فارس در سرشماری 1375، تعداد 3817123 تن جمعیت داشت که طبق برآوردها این تعداد به 4385869 تن در 1384 رسیده است<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 101 – 99.</ref>.		استان فارس در سرشماری 1375، تعداد 3817123 تن جمعیت داشت که طبق برآوردها این تعداد به 4385869 تن در 1384 رسیده است<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 101 – 99.</ref>.

	استان فارس با بیش از 288 چشم انداز و اثر تاریخی یکی از دیدنی‌ترین استان‌های ایران است. این سرزمین مهد تمدن و فرهنگ [[ایران]] چه پیش از و چه پس از اسلام بوده است، [[تخت جمشید]]، [[پاسارگاد]]، [[نقش رستم]]، شهر استخر، تخت ابونصر، بیشابور، غارشاپور، کاخ و آتشکده اردشیر، قلعه ضحاک، مجموعه زندیه و اماکن متبرکه از جمله مرقد حضرت احمد بن موسی(ع)، معروف به شاه‌چراغ و جاذبه‌های طبیعی دیگر، استان فارس را به یکی از مراکز سیاحتی و زیارتی گردشگران داخلی و خارجی تبدیل کرده است. همچنین استان فارس به سبب تنوع آب و هوا و دیگر موقعیت های مناسب جغرافیایی، یکی از مناطق مهم عشایرنشین کشور است. ایل قشقایی با 60 درصد، ایل خمسه با 22 درصد و ایل ممسنی با 8 درصد و طوایف مستقل با 10 درصد جمعیت عشایری استان در سال 1377، از ایلات و طوایف مهم استان فارس به شمار می آیند، که در مناطق مختلف غالبا با اقتصاد دامداری زندگی می گذرانند<ref>مركز آمار ایران'''''. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور.''''' تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 135 و 138.</ref>. این مجموعه اجتماعی و فرهنگی نیز از دیرباز برای فعالیت های مردم شناختی و جامعه شناختی پژوهشگران و گردشگران داخلی و خارجی دارای جاذبه بوده است<ref>'''''جغرافیای استان فارس'''''. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 62-50و 15-12.</ref><ref>مجموعه مقاله. '''''ایلات و عشایر.''''' چ1. تهران:آگاه، 1362.ص 265-246،395-392،418و419.</ref>.		استان فارس با بیش از 288 چشم انداز و اثر تاریخی یکی از دیدنی‌ترین استان‌های ایران است. این سرزمین مهد تمدن و فرهنگ ایران چه پیش از و چه پس از اسلام بوده است، [[تخت جمشید]]، [[پاسارگاد]]، [[نقش رستم]]، شهر استخر، تخت ابونصر، بیشابور، غارشاپور، کاخ و آتشکده اردشیر، قلعه ضحاک، مجموعه زندیه و اماکن متبرکه از جمله مرقد حضرت احمد بن موسی(ع)، معروف به شاه‌چراغ و جاذبه‌های طبیعی دیگر، استان فارس را به یکی از مراکز سیاحتی و زیارتی گردشگران داخلی و خارجی تبدیل کرده است. همچنین استان فارس به سبب تنوع آب و هوا و دیگر موقعیت های مناسب جغرافیایی، یکی از مناطق مهم عشایرنشین کشور است. ایل قشقایی با 60 درصد، ایل خمسه با 22 درصد و ایل ممسنی با 8 درصد و طوایف مستقل با 10 درصد جمعیت عشایری استان در سال 1377، از ایلات و طوایف مهم استان فارس به شمار می آیند، که در مناطق مختلف غالبا با اقتصاد دامداری زندگی می گذرانند<ref>مركز آمار ایران'''''. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور.''''' تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 135 و 138.</ref>. این مجموعه اجتماعی و فرهنگی نیز از دیرباز برای فعالیت های مردم شناختی و جامعه شناختی پژوهشگران و گردشگران داخلی و خارجی دارای جاذبه بوده است<ref>'''''جغرافیای استان فارس'''''. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 62-50و 15-12.</ref><ref>مجموعه مقاله. '''''ایلات و عشایر.''''' چ1. تهران:آگاه، 1362.ص 265-246،395-392،418و419.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
خط ۶۱:		خط ۶۱:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	غلامحسین تکمیل همایون		غلامحسین تکمیل همایون
	[[رده:جغرافیا]]		[[index.php?title=رده:جغرافیا]]

Samei در ‏۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۴۵

2025-05-04T04:45:41Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۴ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۴:۴۵
خط ۲۹:		خط ۲۹:
	در احسن التقاسیم نیز درباره سرزمین فارس آمده است که: «خاک این سرزمین کان است، کوهستانش جنگل، ...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به كوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 136 – 130.</ref> و دیگر این که: «فارس سرزمین گرانمایه، پر خیر و مرکز بازرگانی است...»<ref>مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم فی معرفۀ الاقالیم'''''. ترجمه دكتر علینقی منزوی، چ2. تهران: كومش، 1385، ص 629.</ref>.		در احسن التقاسیم نیز درباره سرزمین فارس آمده است که: «خاک این سرزمین کان است، کوهستانش جنگل، ...»<ref>'''''حدودالعالم من المشرق الی المغرب'''''. به كوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوری، 1362، ص 136 – 130.</ref> و دیگر این که: «فارس سرزمین گرانمایه، پر خیر و مرکز بازرگانی است...»<ref>مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم فی معرفۀ الاقالیم'''''. ترجمه دكتر علینقی منزوی، چ2. تهران: كومش، 1385، ص 629.</ref>.

	در گذشته‌های دور ایالت فارس موطن پادشاهان هخامنشی و مرکز دولتی بوده است که به تدریج فرمانروایی خود را بر سر تا سر ایران گسترش داد و با اقتدار، مظهر شکوه و عظمت تمدن و فرهنگ ایران شد. یونانیان نیز نام پرسیس (Persis) یعنی پارس را به تمام ایران اطلاق می‌کردند<ref>مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم فی معرفۀ الاقالیم.''''' ترجمه دكتر علینقی منزوی، چ2. تهران: كومش، 1385، ص 630.</ref> و واژه‌های پریشا (Persia)، پرس (Perse)، پرزیین (Persian) و دیگر نام‌های شبیه آن در زبان‌های مختلف اروپایی، برگرفته از همان نام پارس است که امروز نیز کم و بیش رواج دارد.		در گذشته‌های دور ایالت فارس موطن پادشاهان هخامنشی و مرکز دولتی بوده است که به تدریج فرمانروایی خود را بر سر تا سر ایران گسترش داد و با اقتدار، مظهر شکوه و عظمت تمدن و فرهنگ [[ایران]] شد. یونانیان نیز نام پرسیس (Persis) یعنی پارس را به تمام ایران اطلاق می‌کردند<ref>مقدسی، ابوعبدالله محمد بن احمد. '''''احسن التقاسیم فی معرفۀ الاقالیم.''''' ترجمه دكتر علینقی منزوی، چ2. تهران: كومش، 1385، ص 630.</ref> و واژه‌های پریشا (Persia)، پرس (Perse)، پرزیین (Persian) و دیگر نام‌های شبیه آن در زبان‌های مختلف اروپایی، برگرفته از همان نام پارس است که امروز نیز کم و بیش رواج دارد.

	در دوره قاجار، استان فارس با عنوان «حکمرانی فارس» (شامل فارس و بنادر و جزایر و کهگیلویه و بختیاری و خوزستان)، یا با عنوان «ایالت فارس و لارستان» و یا با نام «فارس و بنادر» خوانده می‌شد<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص267.</ref> تا این که در 1316ش نواحی یزد، فارس، کرمان و هرمزگان، در تقسیمات کشوری، «استان جنوب» نام گرفتند و اندکی بعد در تقسیمات دیگر، استان فارس همراه با بوشهر و قسمتی از خوزستان، «استان هفتم» نامیده شد، اما مجدداً در 1339ش، نام استان‌های شماره گذاری شده از جمله استان هفتم، نام‌های تاریخی خود را باز یافتند<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص80، 81، 82.</ref>.		در دوره قاجار، استان فارس با عنوان «حکمرانی فارس» (شامل فارس و بنادر و جزایر و کهگیلویه و بختیاری و خوزستان)، یا با عنوان «ایالت فارس و لارستان» و یا با نام «فارس و بنادر» خوانده می‌شد<ref>لسترنج، گای. '''''جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی'''''. ترجمه محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمی و فرهنگی، 1383، ص267.</ref> تا این که در 1316ش نواحی یزد، فارس، کرمان و هرمزگان، در تقسیمات کشوری، «استان جنوب» نام گرفتند و اندکی بعد در تقسیمات دیگر، استان فارس همراه با بوشهر و قسمتی از خوزستان، «استان هفتم» نامیده شد، اما مجدداً در 1339ش، نام استان‌های شماره گذاری شده از جمله استان هفتم، نام‌های تاریخی خود را باز یافتند<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص80، 81، 82.</ref>.

	با انتزاع قسمت‌هایی از استان فارس و تأسیس استان‌های جدید ~~بوشهر، هرمزگان،~~ کهگیلویه و بویراحمد و ~~یزد،~~ در نهایت استان فارس در محدوده کوچک شده کنونی آن باقی ماند<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 85، 90 و 98.</ref>.		با انتزاع قسمت‌هایی از استان فارس و تأسیس استان‌های جدید [[بوشهر]]، [[استان هرمزگان\|هرمزگان]]، [[استان کهگیلویه و بویراحمد\|کهگیلویه و بویراحمد]] و [[استان یزد\|یزد]]، در نهایت استان فارس در محدوده کوچک شده کنونی آن باقی ماند<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 85، 90 و 98.</ref>.

	استان فارس در سرشماری 1375، تعداد 3817123 تن جمعیت داشت که طبق برآوردها این تعداد به 4385869 تن در 1384 رسیده است<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 101 – 99.</ref>.		استان فارس در سرشماری 1375، تعداد 3817123 تن جمعیت داشت که طبق برآوردها این تعداد به 4385869 تن در 1384 رسیده است<ref>امیراحمدیان، بهرام. '''''تقسیمات كشوری.''''' چ1. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1383، ص 101 – 99.</ref>.

	استان فارس با بیش از 288 چشم انداز و اثر تاریخی یکی از دیدنی‌ترین استان‌های ایران است. این سرزمین مهد تمدن و فرهنگ ایران چه پیش از و چه پس از اسلام بوده است، [[تخت جمشید]]، [[پاسارگاد]]، [[نقش رستم]]، شهر استخر، تخت ابونصر، بیشابور، غارشاپور، کاخ و آتشکده اردشیر، قلعه ضحاک، مجموعه زندیه و اماکن متبرکه از جمله مرقد حضرت احمد بن موسی(ع)، معروف به شاه‌چراغ و جاذبه‌های طبیعی دیگر، استان فارس را به یکی از مراکز سیاحتی و زیارتی گردشگران داخلی و خارجی تبدیل کرده است. همچنین استان فارس به سبب تنوع آب و هوا و دیگر موقعیت های مناسب جغرافیایی، یکی از مناطق مهم عشایرنشین کشور است. ایل قشقایی با 60 درصد، ایل خمسه با 22 درصد و ایل ممسنی با 8 درصد و طوایف مستقل با 10 درصد جمعیت عشایری استان در سال 1377، از ایلات و طوایف مهم استان فارس به شمار می آیند، که در مناطق مختلف غالبا با اقتصاد دامداری زندگی می گذرانند<ref>مركز آمار ایران'''''. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور.''''' تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 135 و 138.</ref>. این مجموعه اجتماعی و فرهنگی نیز از دیرباز برای فعالیت های مردم شناختی و جامعه شناختی پژوهشگران و گردشگران داخلی و خارجی دارای جاذبه بوده است<ref>'''''جغرافیای استان فارس'''''. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 62-50و 15-12.</ref><ref>مجموعه مقاله. '''''ایلات و عشایر.''''' چ1. تهران:آگاه، 1362.ص 265-246،395-392،418و419.</ref>.		استان فارس با بیش از 288 چشم انداز و اثر تاریخی یکی از دیدنی‌ترین استان‌های ایران است. این سرزمین مهد تمدن و فرهنگ [[ایران]] چه پیش از و چه پس از اسلام بوده است، [[تخت جمشید]]، [[پاسارگاد]]، [[نقش رستم]]، شهر استخر، تخت ابونصر، بیشابور، غارشاپور، کاخ و آتشکده اردشیر، قلعه ضحاک، مجموعه زندیه و اماکن متبرکه از جمله مرقد حضرت احمد بن موسی(ع)، معروف به شاه‌چراغ و جاذبه‌های طبیعی دیگر، استان فارس را به یکی از مراکز سیاحتی و زیارتی گردشگران داخلی و خارجی تبدیل کرده است. همچنین استان فارس به سبب تنوع آب و هوا و دیگر موقعیت های مناسب جغرافیایی، یکی از مناطق مهم عشایرنشین کشور است. ایل قشقایی با 60 درصد، ایل خمسه با 22 درصد و ایل ممسنی با 8 درصد و طوایف مستقل با 10 درصد جمعیت عشایری استان در سال 1377، از ایلات و طوایف مهم استان فارس به شمار می آیند، که در مناطق مختلف غالبا با اقتصاد دامداری زندگی می گذرانند<ref>مركز آمار ایران'''''. بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های كشور.''''' تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 135 و 138.</ref>. این مجموعه اجتماعی و فرهنگی نیز از دیرباز برای فعالیت های مردم شناختی و جامعه شناختی پژوهشگران و گردشگران داخلی و خارجی دارای جاذبه بوده است<ref>'''''جغرافیای استان فارس'''''. تهران: مركز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 62-50و 15-12.</ref><ref>مجموعه مقاله. '''''ایلات و عشایر.''''' چ1. تهران:آگاه، 1362.ص 265-246،395-392،418و419.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
خط ۴۳:		خط ۴۳:
	* [[شیراز]]		* [[شیراز]]
	* [[استان اصفهان]]		* [[استان اصفهان]]
	* [[استان کهگیلویه و بویراحمد\|کهگیلویه و بویراحمد]]		* [[استان کهگیلویه و بویراحمد\|کهگیلویه و بویراحمد]]
	* [[بوشهر]]		* [[بوشهر]]
	* [[استان هرمزگان]]		* [[استان هرمزگان]]
	* [[استان کرمان]]		* [[استان کرمان]]
	* [[استان یزد]]		* [[استان یزد]]
	* [[استان خوزستان\|خوزستان]]		* [[استان خوزستان\|خوزستان]]
	* [[تخت جمشید]]		* [[تخت جمشید]]
	* [[پاسارگاد]]		* [[پاسارگاد]]
خط ۶۱:		خط ۶۱:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	غلامحسین تکمیل همایون		غلامحسین تکمیل همایون
			[[رده:جغرافیا]]

Maedeh: /* کتابشناسی */

2025-05-03T10:25:18Z

کتابشناسی

نمایش تغییرات

Hasti در ‏۲۶ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۴۱

2024-09-26T14:41:52Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۴۱
خط ۲۱:		خط ۲۱:
	یکی از پدیده‌های مهم در گستره جغرافیایی استان فارس، وجود دریاچه‌های متعدد داخلی است که درسطح کشور بی نظیرند.		یکی از پدیده‌های مهم در گستره جغرافیایی استان فارس، وجود دریاچه‌های متعدد داخلی است که درسطح کشور بی نظیرند.

	رودهای متعدد، زمین‌های پست در فواصل کوه‌ها و ارتفاعات و نیز وجود گُسَل، شیب طبقاتی زمین و تبخیر کم از جمله شرایط لازم برای تشکیل این دریاچه‌ها بوده‌اند. دریاچه‌های فصلی بختگان با 600 ~~کم‍<sup>2</sup>~~ و طَشْک با 350 ~~کم‍<sup>2</sup>،~~ دریاچه‌های دائمی مهارلو با 125 ~~کم‍<sup>2</sup>~~ و پریشان (فامور) با 11 ~~کم‍<sup>2</sup>~~ وسعت، دریاچه‌های کوچک و فصلی کافتَر و هَرْم و تالاب ارژن نیز از جمله مناطق انباشت آب در فصول پر آب این استان هستند<ref>سازمان نقشه‌برداری كشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). چ1، تهران: سازمان نقشه‌برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص12؛ جغرافیای استان فارس. تهران: سازمان نقشه‌برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 19، 22 و 23.</ref>~~. (← دریاچه‌ها)~~.		رودهای متعدد، زمین‌های پست در فواصل کوه‌ها و ارتفاعات و نیز وجود گُسَل، شیب طبقاتی زمین و تبخیر کم از جمله شرایط لازم برای تشکیل این دریاچه‌ها بوده‌اند. دریاچه‌های فصلی بختگان با 600 کم و طَشْک با 350 کم، دریاچه‌های دائمی مهارلو با 125 کم و پریشان (فامور) با 11 کم وسعت، دریاچه‌های کوچک و فصلی کافتَر و هَرْم و تالاب ارژن نیز از جمله مناطق انباشت آب در فصول پر آب این استان هستند<ref>سازمان نقشه‌برداری كشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). چ1، تهران: سازمان نقشه‌برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص12؛ جغرافیای استان فارس. تهران: سازمان نقشه‌برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 19، 22 و 23.</ref>.

	استان فارس تماماً بر روی مناطق زلزله خیز با درجه‌بندی خطر متوسطه، خطر بالا و خطر خیلی بالا واقع شده است<ref>اطلس زمین‌شناسی. تهران: سازمان نقشه‌برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 45.</ref>. تنها در یک قرن اخیر بیش از یک‌هزار زمین لرزۀ بزرگ تر از 5/3 ریشتر در این استان رخ داده است. زلزله‌های 1229 ق و 1269ق، شهر شیراز را در سال های آغازین قرن 19م به کلی ویران ساخت. زلزله‌های لار، قیر و کارزین نیز از جمله زلزله‌های ویرانگر پنجاه سال اخیر بوده است که همراه با زلزله‌های دیگر استان تلفات جانی و مالی بسیاری را برجای گذاشته است<ref>جغرافیای استان فارس. سازمان نقشه‌برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 37 و 38.</ref>.		استان فارس تماماً بر روی مناطق زلزله خیز با درجه‌بندی خطر متوسطه، خطر بالا و خطر خیلی بالا واقع شده است<ref>اطلس زمین‌شناسی. تهران: سازمان نقشه‌برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 45.</ref>. تنها در یک قرن اخیر بیش از یک‌هزار زمین لرزۀ بزرگ تر از 5/3 ریشتر در این استان رخ داده است. زلزله‌های 1229 ق و 1269ق، شهر شیراز را در سال های آغازین قرن 19م به کلی ویران ساخت. زلزله‌های لار، قیر و کارزین نیز از جمله زلزله‌های ویرانگر پنجاه سال اخیر بوده است که همراه با زلزله‌های دیگر استان تلفات جانی و مالی بسیاری را برجای گذاشته است<ref>جغرافیای استان فارس. سازمان نقشه‌برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص 37 و 38.</ref>.

Hasti در ‏۲۶ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۴۰

2024-09-26T14:40:07Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۴۰
خط ۱:		خط ۱:
	فارس، نام استانی در جنوب ایران و در فاصله کمی از خلیجی به همین نام ([[خلیج فارس]]) و به مرکزیت شهر [[شیراز]] است.		فارس، نام استانی در جنوب ایران و در فاصله کمی از خلیجی به همین نام ([[خلیج فارس]]) و به مرکزیت شهر [[شیراز]] است.
	[[پرونده:استان فارس.jpg\|بندانگشتی\|328x328پیکسل\|استان فارس، قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.karnaval.ir/travel-guide/fars-province]]		[[پرونده:استان فارس.jpg\|بندانگشتی\|328x328پیکسل\|استان فارس، قابل بازیابی از<nowiki/>[https://www.karnaval.ir/travel-guide/fars-province https://www.karnaval.ir/tra]<nowiki/>[https://www.karnaval.ir/travel-guide/fars-province vel-guide/fars-province]]]
	این استان از شمال با [[استان اصفهان]]، از شمال غرب و غرب با استان‌های کهگیلویه و بویراحمد و بوشهر، از جنوب و جنوب شرق با [[استان هرمزگان]]، از شرق با استان کرمان و از شمال شرق با [[استان یزد]] همسایه است<ref>سازمان نقشه برداری كشور. اطلس نقشه و اطلاعات مكانی (استان فارس). چ1، تهران: سازمان نقشه برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور)، 1384، ص1.</ref>.		این استان از شمال با [[استان اصفهان]]، از شمال غرب و غرب با استان‌های کهگیلویه و بویراحمد و بوشهر، از جنوب و جنوب شرق با [[استان هرمزگان]]، از شرق با استان کرمان و از شمال شرق با [[استان یزد]] همسایه است<ref>سازمان نقشه برداری كشور. اطلس نقشه و اطلاعات مكانی (استان فارس). چ1، تهران: سازمان نقشه برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور)، 1384، ص1.</ref>.

Hasti در ‏۲۲ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۴۸

2024-09-22T21:48:04Z

نمایش تغییرات

Hasti در ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۸

2024-09-17T10:28:36Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۰:۲۸
خط ۱:		خط ۱:
	فارس، نام استانی در جنوب ایران و در فاصله كمی از خلیجی به همین نام (خلیج فارس<sup></sup>) و به مركزیت شهر شیراز<sup></sup>.		فارس، نام استانی در جنوب ایران و در فاصله كمی از خلیجی به همین نام (خلیج فارس<sup></sup>) و به مركزیت شهر شیراز<sup></sup>.

	این استان از شمال با استان اصفهان، از شمال غرب و غرب با استان‌های كهگیلویه و بویراحمد و بوشهر، از جنوب و جنوب شرق با استان هرمزگان، از شرق با استان كرمان و از شمال شرق با استان یزد همسایه است.<~~sup~~>1</~~sup~~>		این استان از شمال با استان اصفهان، از شمال غرب و غرب با استان‌های كهگیلویه و بویراحمد و بوشهر، از جنوب و جنوب شرق با استان هرمزگان، از شرق با استان كرمان و از شمال شرق با استان یزد همسایه است<ref>سازمان نقشه برداری كشور. اطلس نقشه و اطلاعات مكانی (استان فارس). چ1، تهران: سازمان نقشه برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور)، 1384، ص1.</ref>.

	استان فارس با مختصات جغرافیایی 03َ˚27 تا 31َ˚40 عرض شمالی و 36َ˚50 تا َ35˚55 طول شرقی و وسعت 121825كم، 5/7 درصد از مساحت كشور ایران را در برگرفته است.<~~sup~~>2</~~sup~~>		استان فارس با مختصات جغرافیایی 03َ˚27 تا 31َ˚40 عرض شمالی و 36َ˚50 تا َ35˚55 طول شرقی و وسعت 121825كم، 5/7 درصد از مساحت كشور ایران را در برگرفته است<ref>سازمان جغرافیایی نیرهای مسلح. اطلس راهنمای استان‌های ایران. چ2، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص 35.</ref>.

	این استان براساس آخرین تغییرات در تقسیمات كشوری، دارای 24 شهرستان، 73 بخش، 195 دهستان و 73 شهر است.		این استان براساس آخرین تغییرات در تقسیمات كشوری، دارای 24 شهرستان، 73 بخش، 195 دهستان و 73 شهر است.
خط ۹:		خط ۹:
	شهرستان‌های استان عبارتند از:		شهرستان‌های استان عبارتند از:

	ارسنجان، استهبان، اقلید، آباده، بوانات، جهرم، خرم بید (به مركزیت صفا شهر)، داراب، زرین دشت (به مركزیت حاجی‌آباد)، سپیدان (به مركزیت اركان)، شیراز، فراشبند، فسا، فیروزآباد، قیروكارزین، كازرون، لارستان (به مركزیت لار)، لامِرد، مرودشت، ممسنی (به مركزیت نورآباد)، مهر، نی‌ریز، پاسارگاد (به مركزیت سعادت شهر) و خُنج.<~~sup~~>3</~~sup~~>		ارسنجان، استهبان، اقلید، آباده، بوانات، جهرم، خرم بید (به مركزیت صفا شهر)، داراب، زرین دشت (به مركزیت حاجی‌آباد)، سپیدان (به مركزیت اركان)، شیراز، فراشبند، فسا، فیروزآباد، قیروكارزین، كازرون، لارستان (به مركزیت لار)، لامِرد، مرودشت، ممسنی (به مركزیت نورآباد)، مهر، نی‌ریز، پاسارگاد (به مركزیت سعادت شهر) و خُنج<ref>دفتر تقسیمات كشوری. نقشه و جدول تقسیمات كشوری. تهران: وزارت كشور، 1384.</ref>.

	ناهمواری‌های استان فارس دنباله رشته كوه‌های زاگرس است كه همچون دیواره‌ای عظیم غرب كشور را فرا گرفته و امتداد آن تا جنوب كشیده شده است. ناهمواری‌های استان فارس را می‌توان به دو قسمت كوه و دشت تقسیم كرد.		ناهمواری‌های استان فارس دنباله رشته كوه‌های زاگرس است كه همچون دیواره‌ای عظیم غرب كشور را فرا گرفته و امتداد آن تا جنوب كشیده شده است. ناهمواری‌های استان فارس را می‌توان به دو قسمت كوه و دشت تقسیم كرد.

	كوه‌های استان فارس خود به سه قسمت قابل تقسیم است. كوه‌های شمالی كه مرتفع‌ترین نقاط استان و منشا بیشتر رودهای استان هستند، كوه‌های مركزی كه به واسطه وجود دشت‌های وسیع، مهم ترین مناطق روستایی و شهری را در خود جای داده است و بالاخره كوه‌های جنوبی كه جهت آن‌ها غربی ـ شرقی و كم ارتفاع تر از بقیه كوه‌های فارس هستند. كوه سفید به ارتفاع 3943م در شمال استان در شهرستان اقلید، خرمن كوه به ارتفاع 3185م و دَلوُ به ارتفاع 3097م در مركز و كوه‌های مروارید به بلندی 3025م در شهرستان‌های داراب و كوه فَرّاشْبَند به بلندی 2780م در جنوب و در شهرستان فیروزآباد از مهم‌ترین ارتفاعات استان هستند.<~~sup~~>4</~~sup~~>		كوه‌های استان فارس خود به سه قسمت قابل تقسیم است. كوه‌های شمالی كه مرتفع‌ترین نقاط استان و منشا بیشتر رودهای استان هستند، كوه‌های مركزی كه به واسطه وجود دشت‌های وسیع، مهم ترین مناطق روستایی و شهری را در خود جای داده است و بالاخره كوه‌های جنوبی كه جهت آن‌ها غربی ـ شرقی و كم ارتفاع تر از بقیه كوه‌های فارس هستند. كوه سفید به ارتفاع 3943م در شمال استان در شهرستان اقلید، خرمن كوه به ارتفاع 3185م و دَلوُ به ارتفاع 3097م در مركز و كوه‌های مروارید به بلندی 3025م در شهرستان‌های داراب و كوه فَرّاشْبَند به بلندی 2780م در جنوب و در شهرستان فیروزآباد از مهم‌ترین ارتفاعات استان هستند<ref>الف: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان فارس. چ5، تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌های درسی ایران، 1383، ص3.ب: جعفری، مهندس عباس. گیتاشناسی ایران، ج1: كوه ها و كوه نامه ایران.چ2. تهران: موسسه گیتاشناسی، 1379، ص318.</ref>.

	دشت‌های استان فارس، حوضه‌های رسوبی هستند كه در فاصله بین كوه‌های استان واقع شده‌اند. دشت‌های مناطق مركزی استان دارای وسعت زیاد و محل كشت انواع محصولات كشاورزی است. ارتفاعات برفگیر استان، منشا و سرچشمه بسیاری از رودها و چشمه‌های استان است كه در آبیاری مزارع و تأمین آب و مناطق شهری دارای اهمیت بسیار هستند.		دشت‌های استان فارس، حوضه‌های رسوبی هستند كه در فاصله بین كوه‌های استان واقع شده‌اند. دشت‌های مناطق مركزی استان دارای وسعت زیاد و محل كشت انواع محصولات كشاورزی است. ارتفاعات برفگیر استان، منشا و سرچشمه بسیاری از رودها و چشمه‌های استان است كه در آبیاری مزارع و تأمین آب و مناطق شهری دارای اهمیت بسیار هستند.

	استان فارس در دو حوضه آبریز ایران مركزی و حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان واقع شده است. زیرحوضه مهارلو ـ بختگان (در حوضه ایران مركزی) و زیرحوضه مُند (در حوضه خلیج فارس و دریای عمان)، بیشتر مساحت استان را در بر گرفته‌اند. در زیر حوضه مهارلو ـ بختگان، رودهای شادكام، سیوند، كُر، دزكُ‍‌رْد و چند جریان آبی دیگر به دریاچه‌های داخلی استان منتهی می گردند. شاپور، دالَكی، رودمند، قره‌آغاج و خشك رود از جریان‌های آبی مهم در زیرحوضه مُند هستند كه به خلیج فارس سرازیر می‌شوند.<~~sup~~>5</~~sup~~>		استان فارس در دو حوضه آبریز ایران مركزی و حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان واقع شده است. زیرحوضه مهارلو ـ بختگان (در حوضه ایران مركزی) و زیرحوضه مُند (در حوضه خلیج فارس و دریای عمان)، بیشتر مساحت استان را در بر گرفته‌اند. در زیر حوضه مهارلو ـ بختگان، رودهای شادكام، سیوند، كُر، دزكُ‍‌رْد و چند جریان آبی دیگر به دریاچه‌های داخلی استان منتهی می گردند. شاپور، دالَكی، رودمند، قره‌آغاج و خشك رود از جریان‌های آبی مهم در زیرحوضه مُند هستند كه به خلیج فارس سرازیر می‌شوند<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی رودهای كشور. (حوضه آبریز ایران مركزی). چ1، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1383، ص 57، 58، 255، 260، 261 (نقشه‌های شماره 1، 6 و 7)؛ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی رودهای كشور. (حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان). چ1، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص 187، 188، 285، 299 (نقشه‌های شماره 1 و 7)</ref>.

	یكی از پدیده‌های مهم در گستره جغرافیایی استان فارس، وجود دریاچه‌های متعدد داخلی است كه درسطح كشور بی نظیرند.		یكی از پدیده‌های مهم در گستره جغرافیایی استان فارس، وجود دریاچه‌های متعدد داخلی است كه درسطح كشور بی نظیرند.

	رودهای متعدد، زمین‌های پست در فواصل كوه‌ها و ارتفاعات و نیز وجود گُسَل، شیب طبقاتی زمین و تبخیر كم از جمله شرایط لازم برای تشكیل این دریاچه‌ها بوده‌اند. دریاچه‌های فصلی بختگان با 600 كم‍<sup>2</sup> و طَشْك با 350 كم‍<sup>2</sup>، دریاچه‌های دائمی مهارلو با 125 كم‍<sup>2</sup> و پریشان (فامور) با 11 كم‍<sup>2</sup> وسعت، دریاچه‌های كوچك و فصلی كافتَر و هَرْم و تالاب ارژن نیز از جمله مناطق انباشت آب در فصول پر آب این استان هستند. <~~sup~~>6</~~sup~~> (← دریاچه‌ها).		رودهای متعدد، زمین‌های پست در فواصل كوه‌ها و ارتفاعات و نیز وجود گُسَل، شیب طبقاتی زمین و تبخیر كم از جمله شرایط لازم برای تشكیل این دریاچه‌ها بوده‌اند. دریاچه‌های فصلی بختگان با 600 كم‍<sup>2</sup> و طَشْك با 350 كم‍<sup>2</sup>، دریاچه‌های دائمی مهارلو با 125 كم‍<sup>2</sup> و پریشان (فامور) با 11 كم‍<sup>2</sup> وسعت، دریاچه‌های كوچك و فصلی كافتَر و هَرْم و تالاب ارژن نیز از جمله مناطق انباشت آب در فصول پر آب این استان هستند<ref>سازمان نقشه‌برداری كشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). چ1، تهران: سازمان نقشه‌برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص12؛ جغرافیای استان فارس. همان. ص 19، 22 و 23.</ref>. (← دریاچه‌ها).

	استان فارس تماماً بر روی مناطق زلزله خیز با درجه‌بندی خطر متوسطه، خطر بالا و خطر خیلی بالا واقع شده است.<sup>7</sup> تنها در یك قرن اخیر بیش از یك‌هزار زمین لرزۀ بزرگ تر از 5/3 ریشتر در این استان رخ داده است. زلزله‌های 1229 ق و 1269ق، شهر شیراز را در سال های آغازین قرن 19م به كلی ویران ساخت. زلزله‌های لار، قیر و كارزین نیز از جمله زلزله‌های ویرانگر پنجاه سال اخیر بوده است كه همراه با زلزله‌های دیگر استان تلفات جانی و مالی بسیاری را برجای گذاشته است.<sup>8</sup>		استان فارس تماماً بر روی مناطق زلزله خیز با درجه‌بندی خطر متوسطه، خطر بالا و خطر خیلی بالا واقع شده است.<sup>7</sup> تنها در یك قرن اخیر بیش از یك‌هزار زمین لرزۀ بزرگ تر از 5/3 ریشتر در این استان رخ داده است. زلزله‌های 1229 ق و 1269ق، شهر شیراز را در سال های آغازین قرن 19م به كلی ویران ساخت. زلزله‌های لار، قیر و كارزین نیز از جمله زلزله‌های ویرانگر پنجاه سال اخیر بوده است كه همراه با زلزله‌های دیگر استان تلفات جانی و مالی بسیاری را برجای گذاشته است.<sup>8</sup>
خط ۴۱:		خط ۴۱:
	مآخذ:		مآخذ:

	1. سازمان نقشه برداری كشور. اطلس نقشه و اطلاعات مكانی (استان فارس). چ1، تهران: سازمان نقشه برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه ریزی كشور)، 1384، ص1.		1.

	2. سازمان جغرافیایی نیرهای مسلح. اطلس راهنمای استان‌های ایران. چ2، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص 35.		2.

	3. ~~دفتر تقسیمات كشوری. نقشه و جدول تقسیمات كشوری. تهران: وزارت كشور، 1384.~~		3.

	4. الف: سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی. جغرافیای استان فارس. چ5، تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌های درسی ایران، 1383، ص3.ب: جعفری، مهندس عباس. گیتاشناسی ایران، ج1: كوه ها و كوه نامه ایران.چ2. تهران: موسسه گیتاشناسی، 1379، ص318.		4.

	5. سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی رودهای كشور. (حوضه آبریز ایران مركزی). چ1، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1383، ص 57، 58، 255، 260، 261 (نقشه‌های شماره 1، 6 و 7)؛ سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. فرهنگ جغرافیایی رودهای كشور. (حوضه آبریز خلیج فارس و دریای عمان). چ1، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح)، 1384، ص 187، 188، 285، 299 (نقشه‌های شماره 1 و 7)		5.

	6. سازمان نقشه‌برداری كشور. اطلس زمین‌شناسی (اطلس ملی ایران). چ1، تهران: سازمان نقشه‌برداری كشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی كشور)، 1382، ص12؛ جغرافیای استان فارس. همان. ص 19، 22 و 23.		6.

	7. اطلس زمین‌شناسی. همان. ص 45.		7. اطلس زمین‌شناسی. همان. ص 45.

Hasti در ‏۱۵ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۰۹:۵۶

2024-09-15T09:56:26Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''فارس،''' نام استاني در جنوب ايران و در فاصلة كمي از خليجی به همين نام (خليج فارس^) و به مركزيت شهر شيراز^. اين استان از شمال با استان اصفهان، از شمال غرب و غرب با استان‌هاي كهگيلويه و بويراحمد و بوشهر، از جنوب و جنوب شرق با استان هرم...» ایجاد کرد

2024-08-14T17:43:39Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''فارس،''' نام استاني در جنوب ايران و در فاصلة كمي از خليجی به همين نام (خليج فارس*) و به مركزيت شهر شيراز*. اين استان از شمال با استان اصفهان، از شمال غرب و غرب با استان‌هاي كهگيلويه و بويراحمد و بوشهر، از جنوب و جنوب شرق با استان هرم...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''فارس،''' نام استاني در جنوب ايران و در فاصلة كمي از خليجی به همين نام (خليج فارس*) و به مركزيت شهر شيراز*.

اين استان از شمال با استان اصفهان، از شمال غرب و غرب با استان‌هاي كهگيلويه و بويراحمد و بوشهر، از جنوب و جنوب شرق با استان هرمزگان، از شرق با استان كرمان و از شمال شرق با استان يزد همسايه است.1

استان فارس با مختصات جغرافيايي 03َ˚27 تا 31َ˚40 عرض شمالي و 36َ˚50 تا َ35˚55 طول شرقي و وسعت 121825كم، 5/7 درصد از مساحت كشور ايران را در برگرفته است.2

اين استان براساس آخرين تغييرات در تقسيمات كشوري، داراي 24 شهرستان، 73 بخش، 195 دهستان و 73 شهر است.

شهرستان‌هاي استان عبارتند از:

ارسنجان، استهبان، اقليد، آباده، بوانات، جهرم، خرم بيد (به مركزيت صفا شهر)، داراب، زرين دشت (به مركزيت حاجي‌آباد)، سپيدان (به مركزيت اركان)، شيراز، فراشبند، فسا، فيروزآباد، قيروكارزین، كازرون، لارستان (به مركزيت لار)، لامِرد، مرودشت، ممسني (به مركزيت نورآباد)، مهر، ني‌ريز، پاسارگاد (به مركزيت سعادت شهر) و خُنج.3

ناهمواري‌هاي استان فارس دنبالة رشته كوه‌هاي زاگرس است كه همچون ديواره‌اي عظيم غرب كشور را فرا گرفته و امتداد آن تا جنوب كشيده شده است. ناهمواري‌هاي استان فارس را مي‌توان به دو قسمت كوه و دشت تقسيم كرد.

كوه‌هاي استان فارس خود به سه قسمت قابل تقسيم است. كوه‌هاي شمالي كه مرتفع‌ترين نقاط استان و منشا بيشتر رودهاي استان هستند، كوه‌هاي مركزي كه به واسطه وجود دشت‌هاي وسيع، مهم ترين مناطق روستايي و شهري را در خود جاي داده است و بالاخره كوه‌هاي جنوبي كه جهت آن‌ها غربي ـ شرقي و كم ارتفاع تر از بقيه كوه‌هاي فارس هستند. كوه سفيد به ارتفاع 3943م در شمال استان در شهرستان اقليد، خرمن كوه به ارتفاع 3185م و دَلوُ به ارتفاع 3097م در مركز و كوه‌هاي مرواريد به بلندي 3025م در شهرستان‌هاي داراب و كوه فَرّاشْبَند به بلندي 2780م در جنوب و در شهرستان فيروزآباد از مهم‌ترين ارتفاعات استان هستند.4

دشت‌هاي استان فارس، حوضه‌هاي رسوبي هستند كه در فاصله بين كوه‌هاي استان واقع شده‌اند. دشت‌هاي مناطق مركزي استان داراي وسعت زياد و محل كشت انواع محصولات كشاورزي است. ارتفاعات برفگير استان، منشا و سرچشمه بسياري از رودها و چشمه‌هاي استان است كه در آبياري مزارع و تأمين آب و مناطق شهري داراي اهميت بسيار هستند.

استان فارس در دو حوضة آبريز ايران مركزي و حوضة آبريز خليج فارس و درياي عمان واقع شده است. زيرحوضة مهارلو ـ بختگان (در حوضة ايران مركزي) و زيرحوضة مُند (در حوضة خليج فارس و درياي عمان)، بيشتر مساحت استان را در بر گرفته‌اند. در زير حوضة مهارلو ـ بختگان، رودهاي شادكام، سيوند، كُر، دزكُ‍‌رْد و چند جريان آبي ديگر به درياچه‌هاي داخلي استان منتهي مي گردند. شاپور، دالَكي، رودمند، قره‌آغاج و خشك رود از جريان‌هاي آبي مهم در زيرحوضة مُند هستند كه به خليج فارس سرازير مي‌شوند.5

يكي از پديده‌هاي مهم در گسترة جغرافيايي استان فارس، وجود درياچه‌هاي متعدد داخلي است كه درسطح كشور بي نظيرند.

رودهاي متعدد، زمين‌هاي پست در فواصل كوه‌ها و ارتفاعات و نيز وجود گُسَل، شيب طبقاتي زمين و تبخير كم از جمله شرايط لازم براي تشكيل اين درياچه‌ها بوده‌اند. درياچه‌هاي فصلي بختگان با 600 كم‍2 و طَشْك با 350 كم‍2، درياچه‌هاي دائمي مهارلو با 125 كم‍2 و پريشان (فامور) با 11 كم‍2 وسعت، درياچه‌هاي كوچك و فصلي كافتَر و هَرْم و تالاب ارژن نيز از جمله مناطق انباشت آب در فصول پر آب اين استان هستند. 6 (← درياچه‌ها).

استان فارس تماماً بر روي مناطق زلزله خيز با درجه‌بندي خطر متوسطه، خطر بالا و خطر خيلي بالا واقع شده است.7 تنها در يك قرن اخير بيش از يك‌هزار زمين لرزۀ بزرگ تر از 5/3 ريشتر در اين استان رخ داده است. زلزله‌هاي 1229 ق و 1269ق، شهر شيراز را در سال هاي آغازين قرن 19م به كلي ويران ساخت. زلزله‌هاي لار، قير و كارزين نيز از جمله زلزله‌هاي ويرانگر پنجاه سال اخير بوده است كه همراه با زلزله‌هاي ديگر استان تلفات جاني و مالي بسياري را برجاي گذاشته است.8

سرزميني كه اكنون استان فارس ناميده مي‌شود، از ديرباز به همين نام و در محدوده‌اي گسترده تر از امروز شناخته مي‌شد. در حدودالعالم 22 بار از پارس ياد شده9 و در شرح آن آمده است: «ناحيتيست كي مشرق وي ناحيت كرمانست جنوب وي درياي اعظم است و مغرب رود طابست كي ميان پارس و خوزستان بگذرد و بعضي از حدود سپاهانست و شمال وي بيابان پارس است و از كرگس (= كركس) كوه و اندر وي شهرهاي بسيارست...».10

در احسن التقاسيم نيز دربارة سرزمين فارس آمده است كه: «خاك اين سرزمين كان است، كوهستانش جنگل، ...»12 و ديگر اين كه: «فارس سرزمين گرانمايه، پر خير و مركز بازرگاني است...».13

در گذشته‌هاي دور ايالت فارس موطن پادشاهان هخامنشي و مركز دولتي بوده است كه به تدريج فرمانروايي خود را بر سر تا سر ايران گسترش داد و با اقتدار، مظهر شكوه و عظمت تمدن و فرهنگ ايران شد. يونانيان نيز نام پرسيس [1]يعني پارس را به تمام ايران اطلاق مي‌كردند14 و واژه‌هاي پريشا[2]، پرس[3]، پرزيين[4] و ديگر نام‌هاي شبيه آن در زبان‌هاي مختلف اروپايي، برگرفته از همان نام پارس است كه امروز نيز كم و بيش رواج دارد.

در دورة قاجار، استان فارس با عنوان «حكمراني فارس» (شامل فارس و بنادر و جزاير و كهگيلويه و بختياري و خوزستان)، يا با عنوان «ايالت فارس و لارستان» و يا با نام «فارس و بنادر» خوانده مي‌شد15 تا اين كه در 1316ش نواحي يزد، فارس، كرمان و هرمزگان، در تقسيمات كشوري، «استان جنوب» نام گرفتند و اندكي بعد در تقسيمات ديگر، استان فارس همراه با بوشهر و قسمتي از خوزستان، «استان هفتم» ناميده شد، اما مجدداً در 1339ش، نام استان‌هاي شماره گذاري شده از جمله استان هفتم، نام‌هاي تاريخي خود را باز يافتند.16

با انتزاع قسمت‌هايي از استان فارس و تأسيس استان‌هاي جديد بوشهر، هرمزگان، كهگيلويه و بويراحمد و يزد، در نهايت استان فارس در محدوده كوچك شده كنوني آن باقي ماند.17

استان فارس در سرشماري 1375، تعداد 3817123 تن جمعيت داشت كه طبق برآوردها اين تعداد به 4385869 تن در 1384 رسيده است.18

استان فارس با بيش از 288 چشم انداز و اثر تاريخي يكي از ديدني ترين استان‌هاي ايران است. اين سرزمين مهد تمدن و فرهنگ ايران چه پيش از و چه پس از اسلام بوده است، تخت جمشيد، پاسارگاد، نقش رستم، شهر استخر، تخت ابونصر، بيشابور، غارشاپور، كاخ و آتشكده اردشير، قلعه ضحاك، مجموعة زنديه و اماكن متبركه از جمله مرقد حضرت احمد بن موسي(ع)، معروف به شاه‌چراغ و جاذبه‌هاي طبيعي ديگر، استان فارس را به يكي از مراكز سياحتي و زيارتي گردشگران داخلي و خارجي تبديل كرده است. همچنين استان فارس به سبب تنوع آب و هوا و ديگر موقعيت هاي مناسب جغرافيايي، يكي از مناطق مهم عشايرنشين كشور است. ايل قشقايي با 60 درصد، ايل خمسه با 22 درصد و ايل ممسني با 8 درصد و طوايف مستقل با 10 درصد جمعيت عشايري استان در سال 1377، از ايلات و طوايف مهم استان فارس به شمار مي آيند، كه در مناطق مختلف غالبا با اقتصاد دامداري زندگي مي گذرانند. 19اين مجموعه اجتماعي و فرهنگي نيز از ديرباز براي فعاليت هاي مردم شناختي و جامعه شناختي پژوهشگران و گردشگران داخلي و خارجي داراي جاذبه بوده است. 20

'''مآخذ:'''

1. '''''سازمان نقشه برداري كشور. اطلس نقشه و اطلاعات مكاني (استان فارس)'''''. چ1، تهران: سازمان نقشه برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور)، 1384، ص1.

2. سازمان جغرافيايي نيرهاي مسلح'''''. اطلس راهنماي استان‌هاي ايران.''''' چ2، تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1384، ص 35.

3. دفتر تقسيمات كشوري'''''. نقشه و جدول تقسيمات كشوري'''''. تهران: وزارت كشور، 1384.

4. الف: سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي. '''''جغرافياي استان فارس'''''. چ5، تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران، 1383، ص3.ب: جعفري، مهندس عباس. '''''گيتاشناسي ايران،''''' ج1: '''''كوه ها و كوه نامه ايران'''''.چ2. تهران: موسسه گيتاشناسي، 1379، ص318.

5. سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح'''''. فرهنگ جغرافيايي رودهاي كشور'''''. (حوضة آبريز ايران مركزي). چ1، تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1383، ص 57، 58، 255، 260، 261 (نقشه‌هاي شماره 1، 6 و 7)؛ سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح'''''. فرهنگ جغرافيايي رودهاي كشور'''''. (حوضة آبريز خليج فارس و درياي عمان). چ1، تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1384، ص 187، 188، 285، 299 (نقشه‌هاي شماره 1 و 7)

6. سازمان نقشه‌برداري كشور'''''. اطلس زمين‌شناسي''''' (اطلس ملي ايران). چ1، تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص12؛ '''''جغرافياي استان فارس'''''. همان. ص 19، 22 و 23.

7. '''''اطلس زمين‌شناسي.''''' همان. ص 45.

8. '''''جغرافياي استان فارس'''''. همان. ص 37 و 38.

9. '''''حدودالعالم من المشرق الي المغرب'''''. به كوشش منوچهر ستوده. تهران: طهوري، 1362، ص 209. (فهرست نام هاي جغرافيايي، ذيل عنوان: پارس.صص11، 12،15،138،139،195)

10. همان. ص 130

11. همان. ص 136 – 130.

12. مقدسي، ابوعبدالله محمد بن احمد. '''''احسن التقاسيم في معرفۀ الاقاليم'''''. ترجمه دكتر علينقي منزوي، چ2. تهران: كومش، 1385، ص 629.

13. همان. ص 630.

14. لسترنج، گاي. '''''جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان. چ 6، تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383، ص267.

15. اميراحمديان، بهرام. '''''تقسيمات كشوري'''''. چ1. تهران: دفتر پژوهش‌هاي فرهنگي، 1383، ص80، 81، 82.

16. همان. ص 85، 90 و 98.

17. همان. ص 101 – 99.

18. مركز آمار ايران. '''''بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 135 و 138.

19. '''''جغرافياي استان فارس'''''. همان. ص 62-50و 15-12.

20. '''''مجموعه مقاله'''''. ايلات و عشاير. چ1. تهران:آگاه، 1362.ص 265-246،395-392،418و419.

غلامحسین تکمیل همایون

----[1]. Persis

[2]. Persia

[3]. Perse

[4]. Persian