https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86 2026-06-16T04:50:50Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86&diff=6970&oldid=prev 2025-05-07T21:14:50Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86&amp;diff=6970&amp;oldid=6038">نمایش تغییرات</a>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86&diff=6038&oldid=prev 2025-05-05T07:40:07Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:همدان.jpg|بندانگشتی|همدان ، برگرفته از سایت سفر مارکت، قابل بازیابی از&lt;nowiki/&gt;https://safarmarket.com/]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;همدان،&#039;&#039;&#039; نام استانی در نیمه غربی ایران و به مرکزیت شهری به همین نام (همدان).  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;همدان،&#039;&#039;&#039; نام استانی در نیمه غربی ایران و به مرکزیت شهری به همین نام (همدان).  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l33">خط ۳۳:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان لرستان|لرستان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان لرستان|لرستان]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان کردستان|کردستان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان کردستان|کردستان]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان مرکزی]]&lt;br /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان مرکزی]]&lt;br /&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-6036:rev-6038:php=table --> </table>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86&diff=6036&oldid=prev 2025-05-05T07:37:31Z

<p></p> <a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86&amp;diff=6036&amp;oldid=6031">نمایش تغییرات</a>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86&diff=6031&oldid=prev 2025-05-05T07:18:44Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۱۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''همدان،''' نام استاني در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيمة </del>غربي ايران و به مركزيت شهري به همين نام ( <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">          </del>همدان).  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''همدان،''' نام استاني در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيمه </ins>غربي ايران و به مركزيت شهري به همين نام (همدان).  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اين استان از شمال با استان‌هاي قزوين و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زنجان، </del>از جنوب با استان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لرستان، </del>از غرب با استان‌هاي كردستان و كرمانشاه و از شرق با استان مركزي همسايه است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;1&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; استان همدان با مختصات جغرافيايي َ00    ْ34  تا  َ44   ْ35 عرض شمالي و َ48   ْ47 تا َ28  ْ49 طول شرقي با 19547 كم وسعت 2/1 درصد از مساحت كشور را تشكيل مي‌دهد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;2&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اين استان از شمال با استان‌هاي <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان قزوین|</ins>قزوين<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[زنجان]]، </ins>از جنوب با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>استان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لرستان]]، </ins>از غرب با استان‌هاي كردستان و كرمانشاه و از شرق با استان مركزي همسايه است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان نقشه‌برداري كشور. '''''اطلس نقشه‌ و اطلاعات مكاني (استان همدان)'''''. چ 1. تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور) 1384، ص </ins>1<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins>استان همدان با مختصات جغرافيايي َ00    ْ34  تا  َ44   ْ35 عرض شمالي و َ48   ْ47 تا َ28  ْ49 طول شرقي با 19547 كم وسعت 2/1 درصد از مساحت كشور را تشكيل مي‌دهد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. '''''اطلس راهنماي استان‌هاي ايران'''''، چ </ins>2<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح، 1384، ص 65. </ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اين استان براساس آخرين تغييرات در تقسيمات كشوري داراي 8 شهرستان، 23 بخش، 72 دهستان و 27 شهر است. نام‌هاي شهرستان‌هاي استان عبارتند از: اسدآباد، بهار، تويسركان، رَزَن، كَبودَر آهنگ، ملاير، نهاوند و همدان. تمامي شهرستان‌هاي استان داراي مركزهايي همنام با شهرستان خود هستند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اين استان براساس آخرين تغييرات در تقسيمات كشوري داراي 8 شهرستان، 23 بخش، 72 دهستان و 27 شهر است. نام‌هاي شهرستان‌هاي استان عبارتند از: اسدآباد، بهار، تويسركان، رَزَن، كَبودَر آهنگ، ملاير، نهاوند و همدان. تمامي شهرستان‌هاي استان داراي مركزهايي همنام با شهرستان خود هستند&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دفتر تقسيمات كشوري. '''''نقشه و جدول تقسيمات كشوري'''''. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1384. </ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان همدان سرزميني نسبتاً بلند و كوهستاني است؛ به گونه‌اي كه ارتفاع بيشتر نقاط آن از سطح دريا را بين 1500 تا  3500 م، حتي بيشتر نوشته‌اند.  در ميان ارتفاعات استان و بين كوه‌هايي كه شمال، جنوب، مركز و شرق استان را فرا گرفته‌اند، دشت‌هاي متعددي به چشم مي‌خورند كه مناطق كشاورزي و سكونتگاهي استان را تشكيل مي‌دهند. دشت‌هاي رَزَن، فامِنين،، قَهاوَند، كبودرآهنگ، همدان- بهار، اسدآباد، تويسركان، ملاير و نهاوند، بين 1500 تا 2000 م ارتفاع دارند. معروف‌ترين و گسترده‌ترين رشته‌كوه استان، كوهستان الوند است كه قلّه آن 3363 م ارتفاع دارد. مرتفع‌ترين نقطه استان، قله يخچال (گاوبَرّه) است كه 3384 م ارتفاع دارد.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; بلندي قله الوند در برخي منابع تا 3580 م نيز ذكر شده است.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان همدان سرزميني نسبتاً بلند و كوهستاني است؛ به گونه‌اي كه ارتفاع بيشتر نقاط آن از سطح دريا را بين 1500 تا  3500 م، حتي بيشتر نوشته‌اند.  در ميان ارتفاعات استان و بين كوه‌هايي كه شمال، جنوب، مركز و شرق استان را فرا گرفته‌اند، دشت‌هاي متعددي به چشم مي‌خورند كه مناطق كشاورزي و سكونتگاهي استان را تشكيل مي‌دهند. دشت‌هاي رَزَن، فامِنين،، قَهاوَند، كبودرآهنگ، همدان- بهار، اسدآباد، تويسركان، ملاير و نهاوند، بين 1500 تا 2000 م ارتفاع دارند. معروف‌ترين و گسترده‌ترين رشته‌كوه استان، كوهستان الوند است كه قلّه آن 3363 م ارتفاع دارد. مرتفع‌ترين نقطه استان، قله يخچال (گاوبَرّه) است كه 3384 م ارتفاع دارد.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; بلندي قله الوند در برخي منابع تا 3580 م نيز ذكر شده است.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به سبب ارتفاع زياد و كوهستاني بودن استان همدان بسياري از نقاط آن، در تابستان هواي معتدل و خنك و در زمستان هواي سرد دارد و پيشروي <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تودة </del>هواي سرد شمالي اين سرما را تشديد هم مي‌كند.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به سبب ارتفاع زياد و كوهستاني بودن استان همدان بسياري از نقاط آن، در تابستان هواي معتدل و خنك و در زمستان هواي سرد دارد و پيشروي <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توده </ins>هواي سرد شمالي اين سرما را تشديد هم مي‌كند.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان همدان درزير حوضه‌هاي <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درياچة </del>نمك از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوضة </del>آبريز ايران مركزي، كرخه در حوضه آبريز خليج فارس و درياي عمان و سفيدرود از حوضه آبريز درياي خزر، واقع شده است. سه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رودخانة </del>مهم استان همدان، يعني گاماسياب، قَره‌چاي و تَلوار از استان خارج و به ترتيب به زير حوضه‌هاي كرخه در جنوب غرب، سفيدرود در شمال غرب و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درياچة </del>نمك در شرق سرازير مي‌شوند.&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان همدان درزير حوضه‌هاي <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درياچه </ins>نمك از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حوضه </ins>آبريز ايران مركزي، كرخه در حوضه آبريز خليج فارس و درياي عمان و سفيدرود از حوضه آبريز درياي خزر، واقع شده است. سه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رودخانه </ins>مهم استان همدان، يعني گاماسياب، قَره‌چاي و تَلوار از استان خارج و به ترتيب به زير حوضه‌هاي كرخه در جنوب غرب، سفيدرود در شمال غرب و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درياچه </ins>نمك در شرق سرازير مي‌شوند.&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهم‌ترين سدهاي استان، دو سد مخزني اكباتان و آبشينه است كه بر روي رودخانه آبشينه، پرآب‌ترين <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شعبة </del>رود قره‌چاي،  احداث شده است. هدف از احداث اين دو سد تأمين آب آشاميدني شهر همدان و كمك به تأمين آب اراضي زيركشت در پايين دست سدهاي مذكور است.&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهم‌ترين سدهاي استان، دو سد مخزني اكباتان و آبشينه است كه بر روي رودخانه آبشينه، پرآب‌ترين <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شعبه </ins>رود قره‌چاي،  احداث شده است. هدف از احداث اين دو سد تأمين آب آشاميدني شهر همدان و كمك به تأمين آب اراضي زيركشت در پايين دست سدهاي مذكور است.&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در استان همدان، به سبب بارش مناسب، به جز در قسمت‌هاي كوچكي از سطح آن كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پديدة </del>كويري شدن در حال شكل‌گيري است، اصولاً بياباني وجود ندارد و مناطق جنگلي به شكل متراكم در آن به چشم مي‌خورد. پوشش گياهي جنگلي قسمت‌هاي محدودي از استان و مراتع وسيع قريب به نيمي از مساحت استان را دربرگرفته است. &lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در استان همدان، به سبب بارش مناسب، به جز در قسمت‌هاي كوچكي از سطح آن كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پديده </ins>كويري شدن در حال شكل‌گيري است، اصولاً بياباني وجود ندارد و مناطق جنگلي به شكل متراكم در آن به چشم مي‌خورد. پوشش گياهي جنگلي قسمت‌هاي محدودي از استان و مراتع وسيع قريب به نيمي از مساحت استان را دربرگرفته است. &lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منطقة </del>همدان يكي از كهن بنيادترين <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پهنة </del>مسكون و  آباد ايران از گذشته‌هاي دور بوده است. گرچه در '''''حدودالعالم''''' از آن فقط يك بار نام برده شده&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;، اما در ديگر اسناد و مدارك مكتوب قديم از اين خطه به عظمت و بزرگي ياد شده است.  در '''''البلدان''''' يعقوبي آمده كه «همدان شهري است با وسعت و جليل‌القدر، داراي اقليم‌ها و استان‌هاي بسيار ... آب آشاميدني اهالي از چشمه‌ها و رودخانه‌هايي است كه در زمستان و تابستان جريان دارد و برخي از آنها تا شوش، از استان‌هاي اهواز، جاري مي‌شود و سپس به دُجيل، نهر اهواز پيوسته تا شهر اهواز مي‌رسد.»&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;      </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منطقه </ins>همدان يكي از كهن بنيادترين <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پهنه </ins>مسكون و  آباد ايران از گذشته‌هاي دور بوده است. گرچه در '''''حدودالعالم''''' از آن فقط يك بار نام برده شده&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;، اما در ديگر اسناد و مدارك مكتوب قديم از اين خطه به عظمت و بزرگي ياد شده است.  در '''''البلدان''''' يعقوبي آمده كه «همدان شهري است با وسعت و جليل‌القدر، داراي اقليم‌ها و استان‌هاي بسيار ... آب آشاميدني اهالي از چشمه‌ها و رودخانه‌هايي است كه در زمستان و تابستان جريان دارد و برخي از آنها تا شوش، از استان‌هاي اهواز، جاري مي‌شود و سپس به دُجيل، نهر اهواز پيوسته تا شهر اهواز مي‌رسد.»&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;      </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مركز <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ادارة </del>سرزمين ماد كه در زمان هخامنشيان «ساتراپ نشين‌ماد» را تشكيل مي‌داده، اكباتان، يعني همدان امروز بوده است. در تقسيمات عصر هخامنشيان، اكباتان در «ساتراپ نشين‌ دهم» جاي داشت.&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; هگمتانه يا اكباتان (= همدان) پايتخت ماده و پايتخت زمستاني هخامنشيان و شهر مهمي بر كنار راه كارواني ميان شرق و بين‌النهرين در زمان سلوكيان، پارتيان و ساسانيان بود.&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; از آن پس نيز شهر همدان منطقه‌اي معتبر شناخته شده در جغرافياي ايران بوده است. در عصر اسلامي، از جمله در زمان امويان، همدان يكي از ايالت‌هاي بزرگ ايران محسوب مي‌شد و در زمان ايلخانان مغول، همچنان ايالتي بزرگ با 660 روستا و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دورة </del>مغول همدان يكي از تومان‌هاي نه‌گانه عراق عجم و داراي پنج شهر بود. در زمان زنديه، يكي از ايالت‌هاي ايران «دارالحشمت همدان» بود. در 1340 شمسي، «فرمانداري كل همدان» به مركزيت شهرستان همدان و شامل از شهرستان‌هاي ديگر ملاير، نهاوند و تويسركان، در تقسيمات كشوري جاي گرفت و سپس در 1352، رسماً به «استان» تبديل شد.&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مركز <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اداره </ins>سرزمين ماد كه در زمان هخامنشيان «ساتراپ نشين‌ماد» را تشكيل مي‌داده، اكباتان، يعني همدان امروز بوده است. در تقسيمات عصر هخامنشيان، اكباتان در «ساتراپ نشين‌ دهم» جاي داشت.&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; هگمتانه يا اكباتان (= همدان) پايتخت ماده و پايتخت زمستاني هخامنشيان و شهر مهمي بر كنار راه كارواني ميان شرق و بين‌النهرين در زمان سلوكيان، پارتيان و ساسانيان بود.&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; از آن پس نيز شهر همدان منطقه‌اي معتبر شناخته شده در جغرافياي ايران بوده است. در عصر اسلامي، از جمله در زمان امويان، همدان يكي از ايالت‌هاي بزرگ ايران محسوب مي‌شد و در زمان ايلخانان مغول، همچنان ايالتي بزرگ با 660 روستا و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوره </ins>مغول همدان يكي از تومان‌هاي نه‌گانه عراق عجم و داراي پنج شهر بود. در زمان زنديه، يكي از ايالت‌هاي ايران «دارالحشمت همدان» بود. در 1340 شمسي، «فرمانداري كل همدان» به مركزيت شهرستان همدان و شامل از شهرستان‌هاي ديگر ملاير، نهاوند و تويسركان، در تقسيمات كشوري جاي گرفت و سپس در 1352، رسماً به «استان» تبديل شد.&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اين استان در سرشماري عمومي سال 1375 داراي 957، 677 ،1 تن جمعيت بود&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt;، كه در سال 1385، به 1703267 تن افزايش پيدا كرد.&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اين استان در سرشماري عمومي سال 1375 داراي 957، 677 ،1 تن جمعيت بود&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt;، كه در سال 1385، به 1703267 تن افزايش پيدا كرد.&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان همدان افزون بر توانمندي‌هاي اقتصادي خود در بخش صنعت و كشاورزي، به لحاظ موقعيت ارتباطي و نيز جاذبه‌هاي گوناگون طبيعي و تاريخي خود، مقصد بسياري از گردشگران داخلي و خارجي بوده است. علاوه بر جاذبه‌هاي تاريخي، فرهنگي، طبيعي و گردشگري شهر همدان (             همدان)، شهرستان‌ها و مناطق ديگر استان نيز داراي آثار فرهنگي، تاريخي و طبيعي متعددي نظير غار علي‌صدر، بزرگترين غار آبي دنيا، سراب گاماسياب، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرچشمة </del>رود گاماسياب، ارتفاع كوهستان الوند و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قلة </del>مرتفع آن، آبشار گنج‌نامه، تالاب آق‌گل، كتيبه گنج‌نامه، حمام حاج‌ آقا تراب نهاوند، كارگاه‌هاي سفالگري لالجين و مانند آنها است.&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>استان همدان افزون بر توانمندي‌هاي اقتصادي خود در بخش صنعت و كشاورزي، به لحاظ موقعيت ارتباطي و نيز جاذبه‌هاي گوناگون طبيعي و تاريخي خود، مقصد بسياري از گردشگران داخلي و خارجي بوده است. علاوه بر جاذبه‌هاي تاريخي، فرهنگي، طبيعي و گردشگري شهر همدان (             همدان)، شهرستان‌ها و مناطق ديگر استان نيز داراي آثار فرهنگي، تاريخي و طبيعي متعددي نظير غار علي‌صدر، بزرگترين غار آبي دنيا، سراب گاماسياب، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سرچشمه </ins>رود گاماسياب، ارتفاع كوهستان الوند و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قله </ins>مرتفع آن، آبشار گنج‌نامه، تالاب آق‌گل، كتيبه گنج‌نامه، حمام حاج‌ آقا تراب نهاوند، كارگاه‌هاي سفالگري لالجين و مانند آنها است.&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیز نگاه کنید به</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1-   <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> سازمان نقشه‌برداري كشور. '''''اطلس نقشه‌ و اطلاعات مكاني (استان همدان)'''''. چ 1. تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور) 1384، ص 1.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1-   <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2-   <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. '''''اطلس راهنماي استان‌هاي ايران'''''، چ 2. تهران: سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح، 1384، ص 65. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>2-   <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3-   <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> دفتر تقسيمات كشوري. '''''نقشه و جدول تقسيمات كشوري'''''. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1384. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>3-   <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4-    سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;جغرافياي استان همدان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چ 4. تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران. 1382، صص 5-3.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>4-    سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;جغرافياي استان همدان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چ 4. تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران. 1382، صص 5-3.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5-      سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. '''''فرهنگ جغرافيايي كوههاي كشور'''''. ج 1. چ2. تهران: سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح. 1381، ص 499؛ جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران: كوه‌ها و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوه‌نامة </del>ايران'''''، تهران: مؤسسه جغرافيايي و كارتوگرافي گيتاشناسي، 1379، 1/79.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>5-      سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. '''''فرهنگ جغرافيايي كوههاي كشور'''''. ج 1. چ2. تهران: سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح. 1381، ص 499؛ جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران: كوه‌ها و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كوه‌نامه </ins>ايران'''''، تهران: مؤسسه جغرافيايي و كارتوگرافي گيتاشناسي، 1379، 1/79.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6-    منبع 4. صص 7 و 8.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>6-    منبع 4. صص 7 و 8.</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-969:rev-6031:php=table --> </table>

Maedeh https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86&diff=969&oldid=prev 2024-08-14T18:00:00Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;همدان،&#039;&#039;&#039; نام استاني در نيمة غربي ايران و به مركزيت شهري به همين نام (           همدان). اين استان از شمال با استان‌هاي قزوين و زنجان، از جنوب با استان لرستان، از غرب با استان‌هاي كردستان و كرمانشاه و از شرق با استان مركزي همسايه است. &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; است...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;همدان،&#039;&#039;&#039; نام استاني در نيمة غربي ايران و به مركزيت شهري به همين نام (           همدان). <br /> <br /> اين استان از شمال با استان‌هاي قزوين و زنجان، از جنوب با استان لرستان، از غرب با استان‌هاي كردستان و كرمانشاه و از شرق با استان مركزي همسايه است. &lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; استان همدان با مختصات جغرافيايي َ00    ْ34  تا  َ44   ْ35 عرض شمالي و َ48   ْ47 تا َ28  ْ49 طول شرقي با 19547 كم وسعت 2/1 درصد از مساحت كشور را تشكيل مي‌دهد.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;<br /> <br /> اين استان براساس آخرين تغييرات در تقسيمات كشوري داراي 8 شهرستان، 23 بخش، 72 دهستان و 27 شهر است. نام‌هاي شهرستان‌هاي استان عبارتند از: اسدآباد، بهار، تويسركان، رَزَن، كَبودَر آهنگ، ملاير، نهاوند و همدان. تمامي شهرستان‌هاي استان داراي مركزهايي همنام با شهرستان خود هستند.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; <br /> <br /> استان همدان سرزميني نسبتاً بلند و كوهستاني است؛ به گونه‌اي كه ارتفاع بيشتر نقاط آن از سطح دريا را بين 1500 تا  3500 م، حتي بيشتر نوشته‌اند.  در ميان ارتفاعات استان و بين كوه‌هايي كه شمال، جنوب، مركز و شرق استان را فرا گرفته‌اند، دشت‌هاي متعددي به چشم مي‌خورند كه مناطق كشاورزي و سكونتگاهي استان را تشكيل مي‌دهند. دشت‌هاي رَزَن، فامِنين،، قَهاوَند، كبودرآهنگ، همدان- بهار، اسدآباد، تويسركان، ملاير و نهاوند، بين 1500 تا 2000 م ارتفاع دارند. معروف‌ترين و گسترده‌ترين رشته‌كوه استان، كوهستان الوند است كه قلّه آن 3363 م ارتفاع دارد. مرتفع‌ترين نقطه استان، قله يخچال (گاوبَرّه) است كه 3384 م ارتفاع دارد.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; بلندي قله الوند در برخي منابع تا 3580 م نيز ذكر شده است.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; <br /> <br /> به سبب ارتفاع زياد و كوهستاني بودن استان همدان بسياري از نقاط آن، در تابستان هواي معتدل و خنك و در زمستان هواي سرد دارد و پيشروي تودة هواي سرد شمالي اين سرما را تشديد هم مي‌كند.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; <br /> <br /> استان همدان درزير حوضه‌هاي درياچة نمك از حوضة آبريز ايران مركزي، كرخه در حوضه آبريز خليج فارس و درياي عمان و سفيدرود از حوضه آبريز درياي خزر، واقع شده است. سه رودخانة مهم استان همدان، يعني گاماسياب، قَره‌چاي و تَلوار از استان خارج و به ترتيب به زير حوضه‌هاي كرخه در جنوب غرب، سفيدرود در شمال غرب و درياچة نمك در شرق سرازير مي‌شوند.&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; <br /> <br /> مهم‌ترين سدهاي استان، دو سد مخزني اكباتان و آبشينه است كه بر روي رودخانه آبشينه، پرآب‌ترين شعبة رود قره‌چاي،  احداث شده است. هدف از احداث اين دو سد تأمين آب آشاميدني شهر همدان و كمك به تأمين آب اراضي زيركشت در پايين دست سدهاي مذكور است.&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; <br /> <br /> در استان همدان، به سبب بارش مناسب، به جز در قسمت‌هاي كوچكي از سطح آن كه پديدة كويري شدن در حال شكل‌گيري است، اصولاً بياباني وجود ندارد و مناطق جنگلي به شكل متراكم در آن به چشم مي‌خورد. پوشش گياهي جنگلي قسمت‌هاي محدودي از استان و مراتع وسيع قريب به نيمي از مساحت استان را دربرگرفته است. &lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; <br /> <br /> منطقة همدان يكي از كهن بنيادترين پهنة مسكون و  آباد ايران از گذشته‌هاي دور بوده است. گرچه در &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حدودالعالم&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; از آن فقط يك بار نام برده شده&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt;، اما در ديگر اسناد و مدارك مكتوب قديم از اين خطه به عظمت و بزرگي ياد شده است.  در &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;البلدان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; يعقوبي آمده كه «همدان شهري است با وسعت و جليل‌القدر، داراي اقليم‌ها و استان‌هاي بسيار ... آب آشاميدني اهالي از چشمه‌ها و رودخانه‌هايي است كه در زمستان و تابستان جريان دارد و برخي از آنها تا شوش، از استان‌هاي اهواز، جاري مي‌شود و سپس به دُجيل، نهر اهواز پيوسته تا شهر اهواز مي‌رسد.»&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;      <br /> <br /> مركز ادارة سرزمين ماد كه در زمان هخامنشيان «ساتراپ نشين‌ماد» را تشكيل مي‌داده، اكباتان، يعني همدان امروز بوده است. در تقسيمات عصر هخامنشيان، اكباتان در «ساتراپ نشين‌ دهم» جاي داشت.&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; هگمتانه يا اكباتان (= همدان) پايتخت ماده و پايتخت زمستاني هخامنشيان و شهر مهمي بر كنار راه كارواني ميان شرق و بين‌النهرين در زمان سلوكيان، پارتيان و ساسانيان بود.&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; از آن پس نيز شهر همدان منطقه‌اي معتبر شناخته شده در جغرافياي ايران بوده است. در عصر اسلامي، از جمله در زمان امويان، همدان يكي از ايالت‌هاي بزرگ ايران محسوب مي‌شد و در زمان ايلخانان مغول، همچنان ايالتي بزرگ با 660 روستا و در دورة مغول همدان يكي از تومان‌هاي نه‌گانه عراق عجم و داراي پنج شهر بود. در زمان زنديه، يكي از ايالت‌هاي ايران «دارالحشمت همدان» بود. در 1340 شمسي، «فرمانداري كل همدان» به مركزيت شهرستان همدان و شامل از شهرستان‌هاي ديگر ملاير، نهاوند و تويسركان، در تقسيمات كشوري جاي گرفت و سپس در 1352، رسماً به «استان» تبديل شد.&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt;<br /> <br /> اين استان در سرشماري عمومي سال 1375 داراي 957، 677 ،1 تن جمعيت بود&lt;sup&gt;15&lt;/sup&gt;، كه در سال 1385، به 1703267 تن افزايش پيدا كرد.&lt;sup&gt;16&lt;/sup&gt;<br /> <br /> استان همدان افزون بر توانمندي‌هاي اقتصادي خود در بخش صنعت و كشاورزي، به لحاظ موقعيت ارتباطي و نيز جاذبه‌هاي گوناگون طبيعي و تاريخي خود، مقصد بسياري از گردشگران داخلي و خارجي بوده است. علاوه بر جاذبه‌هاي تاريخي، فرهنگي، طبيعي و گردشگري شهر همدان (             همدان)، شهرستان‌ها و مناطق ديگر استان نيز داراي آثار فرهنگي، تاريخي و طبيعي متعددي نظير غار علي‌صدر، بزرگترين غار آبي دنيا، سراب گاماسياب، سرچشمة رود گاماسياب، ارتفاع كوهستان الوند و قلة مرتفع آن، آبشار گنج‌نامه، تالاب آق‌گل، كتيبه گنج‌نامه، حمام حاج‌ آقا تراب نهاوند، كارگاه‌هاي سفالگري لالجين و مانند آنها است.&lt;sup&gt;17&lt;/sup&gt;<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> 1-    سازمان نقشه‌برداري كشور. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اطلس نقشه‌ و اطلاعات مكاني (استان همدان)&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چ 1. تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور) 1384، ص 1.<br /> <br /> 2-    سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اطلس راهنماي استان‌هاي ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، چ 2. تهران: سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح، 1384، ص 65. <br /> <br /> 3-    دفتر تقسيمات كشوري. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;نقشه و جدول تقسيمات كشوري&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1384. <br /> <br /> 4-    سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;جغرافياي استان همدان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چ 4. تهران: شركت چاپ و نشر كتاب‌هاي درسي ايران. 1382، صص 5-3. <br /> <br /> 5-      سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جغرافيايي كوههاي كشور&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 1. چ2. تهران: سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح. 1381، ص 499؛ جعفري، عباس. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گيتاشناسي ايران: كوه‌ها و كوه‌نامة ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، تهران: مؤسسه جغرافيايي و كارتوگرافي گيتاشناسي، 1379، 1/79.<br /> <br /> 6-    منبع 4. صص 7 و 8.<br /> <br /> 7-    الف: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جغرافيايي رودهاي كشور (حوضه‌ آبريز درياي خزر)&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 2. چ 1. تهران: سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح. 1382. صص 291 و 304 (مجموعه نقشه‌ها). <br /> <br />        ب: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. &#039;&#039;فرهنگ &#039;&#039;&#039;جغرافيايي رودهاي كشور (حوضه آبريز خليج‌فارس و درياي عمان)&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 4. چ 1. تهران: سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح،1384، صص 285 و 302 (مجموعه نقشه‌ها).<br /> <br />   ج: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فرهنگ جغرافيايي رودهاي كشور (حوضه‌ آبريز ايران مركزي)&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ج 3. چ 1. تهران: سازمان جغرافيايي وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح. 1383. صص 255 و 256.<br /> <br /> 8-      منبع 4. صص 24 و 25.<br /> <br /> 9-      همان. صص 31- 28.<br /> <br /> 10-          &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;حدودالعالم من‌المشرق الي‌المغرب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به كوشش دكتر منوچهر ستوده. تهران: طهوري، 1362، ص 31. <br /> <br /> 11-          احمدبن ابي‌يعقوب (ابن واضح يعقوبي). &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;البلدان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمه دكتر محمد ابراهيم آيتي. چ4. تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي. 1381، صص 38 و 39.<br /> <br /> 12-                امير احمديان، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تقسيمات كشوري (مجموعه: از ايران چه مي‌دانم؟ 47)&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چ 1. تهران دفتر پژوهشهاي فرهنگي، 1383، 14.<br /> <br /> 13-           &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دايره‌المعارف فارسي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;، غلامحسين مصاحب، تهران: اميركبير، 1381، 3/ 3285.<br /> <br /> 14-           امير احمديان، همانجا، 49،58، 60، 78، 98 و 100.<br /> <br /> 15-             مركز آمار ايران، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سالنامه آماري كشور&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; (سال 1385). تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور). 1384، ص 86.<br /> <br /> 16-    مركز آمار ايران، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سالنامه آماري كشور (سال 135)&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: مركز آمار ايران (معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي- رياست جمهوري). 1386، ص 103.<br /> <br /> 17-  منبع 4 . صص 85- 65.<br /> <br /> <br /> غلامحسین تکمیل همایون</div>

Samei