https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C اسماعیل صفوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها 2026-06-20T16:46:52Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C&diff=5500&oldid=prev Samei در ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۵ 2025-05-03T12:25:43Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۵</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l6">خط ۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۶:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی منابع از رفتن او به وان و قراباغ &lt;ref&gt;&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سفرنامه‌های ونیزیان در ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.&lt;/ref&gt; وبرخی از آموزش‌های او در لاهیجان&lt;ref&gt;اسكندر بیك منشی‌تركمان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تاریخ عالم آرای عباسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.&lt;/ref&gt; و تلاش‌های کارکیا میرزا برای دور داشتن او از دست رستم میرزای قراقوینلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر کارکیامیرزا، اسماعیل بر این باور که «از عالم بالا مأمورم و در این نهضت معذورم»&lt;ref&gt;عبدی بیکشیرازی (نویدی):  &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.&lt;/ref&gt;، به دیلمان، طارم و [[اردبیل]] رفت و از مریدان آسیای صغیر و شام دعوت کرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش از [[زنجان]] و پس از آن، شیروان و باکو را فتح و در نبرد شرور نخجوان الوندبیک را شکست داد.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی منابع از رفتن او به وان و قراباغ &lt;ref&gt;&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سفرنامه‌های ونیزیان در ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.&lt;/ref&gt; وبرخی از آموزش‌های او در لاهیجان&lt;ref&gt;اسكندر بیك منشی‌تركمان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تاریخ عالم آرای عباسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.&lt;/ref&gt; و تلاش‌های کارکیا میرزا برای دور داشتن او از دست رستم میرزای قراقوینلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر کارکیامیرزا، اسماعیل بر این باور که «از عالم بالا مأمورم و در این نهضت معذورم»&lt;ref&gt;عبدی بیکشیرازی (نویدی):  &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.&lt;/ref&gt;، به دیلمان، طارم و [[اردبیل]] رفت و از مریدان آسیای صغیر و شام دعوت کرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش از [[زنجان]] و پس از آن، شیروان و باکو را فتح و در نبرد شرور نخجوان الوندبیک را شکست داد.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در 907ق در تبریز بر تخت پادشاهی نشست &lt;ref&gt;مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.&lt;/ref&gt; و تشیع را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام کرد. در 908ق عراق عجم و فارس را از سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو خارج کرده، خاندان ذوالقدر را از حکومت دیاربکر و مشعشعیان را از خوزستان برانداخت، [[استان فارس|فارس]] و [[همدان]] را ضمیمه قلمرو خود کرد. در 913ق / ؟ م آلبوکرک پرتغالی‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال کرده نفوذ استعمارگران را در دریاهای جنوب هموار ساخت&lt;ref&gt;والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.&lt;/ref&gt;. ضعف [[تیموریان]] در خراسان موجب گستاخی ازبکان در حمله به آنجا شد که در حمله شاه اسماعیل، شیبک خان ازبک در مرو شکست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از کاه کرده به دربار عثمانی فرستاد و این چنین [[صفویان|قلمرو صفویان]] تا آمودریا، (جیحون) گسترش یافت.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در 907ق در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تبریز<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بر تخت پادشاهی نشست &lt;ref&gt;مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.&lt;/ref&gt; و تشیع را به عنوان مذهب رسمی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>اعلام کرد. در 908ق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>عجم و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان فارس|</ins>فارس<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را از سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو خارج کرده، خاندان ذوالقدر را از حکومت دیاربکر و مشعشعیان را از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان خوزستان|</ins>خوزستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>برانداخت، [[استان فارس|فارس]] و [[همدان]] را ضمیمه قلمرو خود کرد. در 913ق / ؟ م آلبوکرک پرتغالی‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال کرده نفوذ استعمارگران را در دریاهای جنوب هموار ساخت&lt;ref&gt;والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.&lt;/ref&gt;. ضعف [[تیموریان]] در خراسان موجب گستاخی ازبکان در حمله به آنجا شد که در حمله شاه اسماعیل، شیبک خان ازبک در مرو شکست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از کاه کرده به دربار عثمانی فرستاد و این چنین [[صفویان|قلمرو صفویان]] تا آمودریا، (جیحون) گسترش یافت.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاه اسماعیل ظهیرالدین بابر را در فتح دوباره سمرقند یاری داد&lt;ref&gt;برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.&lt;/ref&gt;. اما پیروزی‌های او چندان دوام نیافت که سلطان عثمانی، سلیم خان اول، علمای سنی را واداشت که بر کفر شیعیان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌های توهین‌آمیز او به شاه اسماعیل و کشتار شیعیان طرفدار صفوی موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت که به دلیل عدم استفاده ایرانیان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتکا به آئین جوانمردی مبنی بر استفاده از شمشیر و استفاده عثمانیان از توپ‌خانه موجب شکست ایرانیان شد که برخی مورخان آن را «اقتضای چرخ فتنه‌گر» &lt;ref&gt;امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.&lt;/ref&gt;دانسته‌اند.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاه اسماعیل ظهیرالدین بابر را در فتح دوباره سمرقند یاری داد&lt;ref&gt;برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.&lt;/ref&gt;. اما پیروزی‌های او چندان دوام نیافت که سلطان عثمانی، سلیم خان اول، علمای سنی را واداشت که بر کفر شیعیان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌های توهین‌آمیز او به شاه اسماعیل و کشتار شیعیان طرفدار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت که به دلیل عدم استفاده ایرانیان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتکا به آئین جوانمردی مبنی بر استفاده از شمشیر و استفاده عثمانیان از توپ‌خانه موجب شکست ایرانیان شد که برخی مورخان آن را «اقتضای چرخ فتنه‌گر» &lt;ref&gt;امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.&lt;/ref&gt;دانسته‌اند.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[تبریز]] در اشغال عثمانیان درآمد، ازبکان به خراسان یورش آوردند و این‌گونه اروپاییان نیز از مهلکه و خطر حمله عثمانی در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعیل در 930ق درگذشت. تلاش‌های او برای اتحاد با اروپائیان علیه عثمانی عقیم ماند. و تهماسب به جای پدر بر تخت نشست. اروپائیان شاه اسماعیل را صوفی می‌خواندند و [[قزلباش|قزلباشان]] او را به سان معبود و خود را آماده قربانی شدن در راه او می‌دانستند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[تبریز]] در اشغال عثمانیان درآمد، ازبکان به خراسان یورش آوردند و این‌گونه اروپاییان نیز از مهلکه و خطر حمله عثمانی در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعیل در 930ق درگذشت. تلاش‌های او برای اتحاد با اروپائیان علیه عثمانی عقیم ماند. و تهماسب به جای پدر بر تخت نشست. اروپائیان شاه اسماعیل را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صوفیه|</ins>صوفی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>می‌خواندند و [[قزلباش|قزلباشان]] او را به سان معبود و خود را آماده قربانی شدن در راه او می‌دانستند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهدی ابوالحسنی ترقی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهدی ابوالحسنی ترقی</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]</ins></div></td></tr> </table> Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C&diff=3993&oldid=prev Samei در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۰ 2025-04-22T18:00:49Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:6e2dbb10-3867-11ee-9989-69b6db3b8757.jpg|بندانگشتی|تصویرسازی از شاه اسماعیل صفوی با هوش مصنوعی، قابل بازیابی از https://www.axehonari.ir/content/142089]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;[[اسماعیل صفوی]]&#039;&#039;&#039;، مؤسس و نخستین پادشاه [[صفویان|سلسله صفوی]]، فرزند شیخ حیدر از نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی (حک930-907ق / ؟ م).</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;[[اسماعیل صفوی]]&#039;&#039;&#039;، مؤسس و نخستین پادشاه [[صفویان|سلسله صفوی]]، فرزند شیخ حیدر از نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی (حک930-907ق / ؟ م).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table> Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C&diff=3991&oldid=prev Samei در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۶ 2025-04-22T17:56:57Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[اسماعیل صفوی]]'''، مؤسس و نخستین پادشاه سلسله <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوی، </del>فرزند شیخ حیدر از نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی (حک930-907ق / ؟ م).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[اسماعیل صفوی]]'''، مؤسس و نخستین پادشاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>سلسله <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوی]]، </ins>فرزند شیخ حیدر از نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی (حک930-907ق / ؟ م).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مادر شاه اسماعیل، مارتا مشهور به عالم شاه بیگم دختر اوزون حسن فرمانروای آق‌قوینلو و دسپینا خاتون همسر طرابوزانی او بود. از این‌رو جزء اعظم خون اسماعیل غیرترکی بود&lt;ref&gt;'''''در ایران'''''. ترجمه كیكاووس جهانداری، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهرانهینتس، والتر. '''''تشكیل دولت ملی''''' </del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1362،خوارزمی، </del>ص89.&lt;/ref&gt;. اسماعیل، مادرش و دیگر فرزندان شیخ حیدر با کشته شدن پدر توسط یعقوب آق‌قوینلو، در قلعه استخر فارس زندانی شدند. چهار و نیم سال بعد او آزادی یافته راهی اردبیل و لاهیجان شد وبه همراه دویست نفر از مریدان در دربار کارکیا میرزا علی حکمران محلی گیلان پناه گرفت&lt;ref&gt;سیوری، راجر. '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه كامبیز عزیزی، تهران: 1366، سحر، ص18.&lt;/ref&gt;. اسماعیل سال‌ها در پرتو حمایت‌های کارکیا میرزا بود&lt;ref&gt;واله قزوینی‌اصفهانی. محمد‌یوسف. '''''خلد برین'''''. تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: 1380، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ص4.&lt;/ref&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. برخی منابع از رفتن او به وان و قراباغ &lt;ref&gt;'''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.&lt;/ref&gt; وبرخی از آموزش‌های او در لاهیجان&lt;ref&gt;اسكندر بیك منشی‌تركمان. '''''تاریخ عالم آرای عباسی'''''. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.&lt;/ref&gt; و تلاش‌های کارکیا میرزا برای دور داشتن او از دست رستم میرزای قراقوینلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر کارکیامیرزا، اسماعیل بر این باور که «از عالم بالا مأمورم و در این نهضت معذورم»&lt;ref&gt;عبدی بیکشیرازی (نویدی):  '''''تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)'''''. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.&lt;/ref&gt;، به دیلمان، طارم و اردبیل رفت و از مریدان آسیای صغیر و شام دعوت کرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش ارزنجان و پس از آن، شیروان و باکو را فتح و در نبرد شرور نخجوان الوندبیک را شکست داد. در 907ق در تبریز بر تخت پادشاهی نشست &lt;ref&gt;مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.&lt;/ref&gt; و تشیع را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام کرد. در 908ق عراق عجم و فارس را از سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو خارج کرده، خاندان ذوالقدر را از حکومت دیاربکر و مشعشعیان را از خوزستان برانداخت، فارس و همدان را ضمیمه قلمرو خود کرد. در 913ق / ؟ م آلبوکرک پرتغالی‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال کرده نفوذ استعمارگران را در دریاهای جنوب هموار ساخت&lt;ref&gt;والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.&lt;/ref&gt;. ضعف تیموریان در خراسان موجب گستاخی ازبکان در حمله به آنجا شد که در حمله شاه اسماعیل، شیبک خان ازبک در مرو شکست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از کاه کرده به دربار عثمانی فرستاد و این چنین قلمرو صفویان تا آمودریا، (جیحون) گسترش یافت. شاه اسماعیل ظهیرالدین بابر را در فتح دوباره سمرقند یاری داد&lt;ref&gt;برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.&lt;/ref&gt;. اما پیروزی‌های او چندان دوام نیافت که سلطان عثمانی، سلیم خان اول، علمای سنی را واداشت که بر کفر شیعیان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌های توهین‌آمیز او به شاه اسماعیل و کشتار شیعیان طرفدار صفوی موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت که به دلیل عدم استفاده ایرانیان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتکا به آئین جوانمردی مبنی بر استفاده از شمشیر و استفاده عثمانیان از توپ‌خانه موجب شکست ایرانیان شد که برخی مورخان آن را «اقتضای چرخ فتنه‌گر» &lt;ref&gt;امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.&lt;/ref&gt;دانسته‌اند. تبریز در اشغال عثمانیان درآمد، ازبکان به خراسان یورش آوردند و این‌گونه اروپاییان نیز از مهلکه و خطر حمله عثمانی در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعیل در 930ق درگذشت. تلاش‌های او برای اتحاد با اروپائیان علیه عثمانی عقیم ماند. و تهماسب به جای پدر بر تخت نشست. اروپائیان شاه اسماعیل را صوفی می‌خواندند و قزلباشان او را به سان معبود و خود را آماده قربانی شدن در راه او می‌دانستند</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مادر شاه اسماعیل، مارتا مشهور به عالم شاه بیگم دختر اوزون حسن فرمانروای آق‌قوینلو و دسپینا خاتون همسر طرابوزانی او بود. از این‌رو جزء اعظم خون اسماعیل غیرترکی بود&lt;ref&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">هینتس، والتر. </ins>'''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشكیل دولت ملی: </ins>در ایران'''''. ترجمه كیكاووس جهانداری، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1362، تهران</ins>: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خوارزمی، </ins>ص89.&lt;/ref&gt;. اسماعیل، مادرش و دیگر فرزندان شیخ حیدر با کشته شدن پدر توسط یعقوب آق‌قوینلو، در قلعه استخر فارس زندانی شدند. چهار و نیم سال بعد او آزادی یافته راهی اردبیل و لاهیجان شد وبه همراه دویست نفر از مریدان در دربار کارکیا میرزا علی حکمران محلی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان گیلان|</ins>گیلان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>پناه گرفت&lt;ref&gt;سیوری، راجر. '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه كامبیز عزیزی، تهران: 1366، سحر، ص18.&lt;/ref&gt;. اسماعیل سال‌ها در پرتو حمایت‌های کارکیا میرزا بود&lt;ref&gt;واله قزوینی‌اصفهانی. محمد‌یوسف. '''''خلد برین'''''. تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: 1380، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ص4.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی منابع از رفتن او به وان و قراباغ &lt;ref&gt;'''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.&lt;/ref&gt; وبرخی از آموزش‌های او در لاهیجان&lt;ref&gt;اسكندر بیك منشی‌تركمان. '''''تاریخ عالم آرای عباسی'''''. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.&lt;/ref&gt; و تلاش‌های کارکیا میرزا برای دور داشتن او از دست رستم میرزای قراقوینلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر کارکیامیرزا، اسماعیل بر این باور که «از عالم بالا مأمورم و در این نهضت معذورم»&lt;ref&gt;عبدی بیکشیرازی (نویدی):  '''''تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)'''''. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.&lt;/ref&gt;، به دیلمان، طارم و [[اردبیل]] رفت و از مریدان آسیای صغیر و شام دعوت کرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش از [[زنجان]] و پس از آن، شیروان و باکو را فتح و در نبرد شرور نخجوان الوندبیک را شکست داد. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در 907ق در تبریز بر تخت پادشاهی نشست &lt;ref&gt;مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.&lt;/ref&gt; و تشیع را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام کرد. در 908ق عراق عجم و فارس را از سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو خارج کرده، خاندان ذوالقدر را از حکومت دیاربکر و مشعشعیان را از خوزستان برانداخت، [[استان فارس|فارس]] و [[همدان]] را ضمیمه قلمرو خود کرد. در 913ق / ؟ م آلبوکرک پرتغالی‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال کرده نفوذ استعمارگران را در دریاهای جنوب هموار ساخت&lt;ref&gt;والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.&lt;/ref&gt;. ضعف [[تیموریان]] در خراسان موجب گستاخی ازبکان در حمله به آنجا شد که در حمله شاه اسماعیل، شیبک خان ازبک در مرو شکست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از کاه کرده به دربار عثمانی فرستاد و این چنین [[صفویان|قلمرو صفویان]] تا آمودریا، (جیحون) گسترش یافت. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه اسماعیل ظهیرالدین بابر را در فتح دوباره سمرقند یاری داد&lt;ref&gt;برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.&lt;/ref&gt;. اما پیروزی‌های او چندان دوام نیافت که سلطان عثمانی، سلیم خان اول، علمای سنی را واداشت که بر کفر شیعیان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌های توهین‌آمیز او به شاه اسماعیل و کشتار شیعیان طرفدار صفوی موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت که به دلیل عدم استفاده ایرانیان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتکا به آئین جوانمردی مبنی بر استفاده از شمشیر و استفاده عثمانیان از توپ‌خانه موجب شکست ایرانیان شد که برخی مورخان آن را «اقتضای چرخ فتنه‌گر» &lt;ref&gt;امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.&lt;/ref&gt;دانسته‌اند. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تبریز]] در اشغال عثمانیان درآمد، ازبکان به خراسان یورش آوردند و این‌گونه اروپاییان نیز از مهلکه و خطر حمله عثمانی در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعیل در 930ق درگذشت. تلاش‌های او برای اتحاد با اروپائیان علیه عثمانی عقیم ماند. و تهماسب به جای پدر بر تخت نشست. اروپائیان شاه اسماعیل را صوفی می‌خواندند و [[قزلباش|قزلباشان]] او را به سان معبود و خود را آماده قربانی شدن در راه او می‌دانستند.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[صفویان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[تیموریان]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهدی ابوالحسنی ترقی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهدی ابوالحسنی ترقی</div></td></tr> </table> Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C&diff=3990&oldid=prev Samei در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۰ 2025-04-22T17:50:51Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[اسماعیل صفوی]]'''، مؤسس و نخستین پادشاه سلسله صفوی، فرزند شیخ حیدر از نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حك930</del>-907ق / ؟ م).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[اسماعیل صفوی]]'''، مؤسس و نخستین پادشاه سلسله صفوی، فرزند شیخ حیدر از نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حک930</ins>-907ق / ؟ م).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مادر شاه اسماعیل، مارتا مشهور به عالم شاه بیگم دختر اوزون حسن فرمانروای آق‌قوینلو و دسپینا خاتون همسر طرابوزانی او بود. از این‌رو جزء اعظم خون اسماعیل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غیرتركی </del>بود&lt;ref&gt;'''''در ایران'''''. ترجمه كیكاووس جهانداری، تهرانهینتس، والتر. '''''تشكیل دولت ملی''''' : 1362،خوارزمی، ص89.&lt;/ref&gt;. اسماعیل، مادرش و دیگر فرزندان شیخ حیدر با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشته </del>شدن پدر توسط یعقوب آق‌قوینلو، در قلعه استخر فارس زندانی شدند. چهار و نیم سال بعد او آزادی یافته راهی اردبیل و لاهیجان شد وبه همراه دویست نفر از مریدان در دربار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاركیا </del>میرزا علی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكمران </del>محلی گیلان پناه گرفت&lt;ref&gt;سیوری، راجر. '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه كامبیز عزیزی، تهران: 1366، سحر، ص18.&lt;/ref&gt;. اسماعیل سال‌ها در پرتو حمایت‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاركیا </del>میرزا بود&lt;ref&gt;واله قزوینی‌اصفهانی. محمد‌یوسف. '''''خلد برین'''''. تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: 1380، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ص4.&lt;/ref&gt;. برخی منابع از رفتن او به وان و قراباغ &lt;ref&gt;'''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.&lt;/ref&gt; وبرخی از آموزش‌های او در لاهیجان&lt;ref&gt;اسكندر بیك منشی‌تركمان. '''''تاریخ عالم آرای عباسی'''''. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.&lt;/ref&gt; و تلاش‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاركیا </del>میرزا برای دور داشتن او از دست رستم میرزای قراقوینلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاركیامیرزا، </del>اسماعیل بر این باور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>«از عالم بالا مأمورم و در این نهضت معذورم»&lt;ref&gt;عبدی بیکشیرازی (نویدی):  '''''تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)'''''. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.&lt;/ref&gt;، به دیلمان، طارم و اردبیل رفت و از مریدان آسیای صغیر و شام دعوت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد </del>در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش ارزنجان و پس از آن، شیروان و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باكو </del>را فتح و در نبرد شرور نخجوان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الوندبیك </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شكست </del>داد. در 907ق در تبریز بر تخت پادشاهی نشست &lt;ref&gt;مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.&lt;/ref&gt; و تشیع را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد</del>. در 908ق عراق عجم و فارس را از سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو خارج <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده، </del>خاندان ذوالقدر را از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حكومت دیاربكر </del>و مشعشعیان را از خوزستان برانداخت، فارس و همدان را ضمیمه قلمرو خود <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرد</del>. در 913ق / ؟ م <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آلبوكرك </del>پرتغالی‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كرده </del>نفوذ استعمارگران را در دریاهای جنوب هموار ساخت&lt;ref&gt;والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.&lt;/ref&gt;. ضعف تیموریان در خراسان موجب گستاخی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ازبكان </del>در حمله به آنجا شد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>در حمله شاه اسماعیل، شیبک خان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ازبك </del>در مرو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شكست </del>خورد (916ق) و پوست سر او را پر از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاه كرده </del>به دربار عثمانی فرستاد و این چنین قلمرو صفویان تا آمودریا، (جیحون) گسترش یافت. شاه اسماعیل ظهیرالدین بابر را در فتح دوباره سمرقند یاری داد&lt;ref&gt;برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.&lt;/ref&gt;. اما پیروزی‌های او چندان دوام نیافت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>سلطان عثمانی، سلیم خان اول، علمای سنی را واداشت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كفر </del>شیعیان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌های توهین‌آمیز او به شاه اسماعیل و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كشتار </del>شیعیان طرفدار صفوی موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>به دلیل عدم استفاده ایرانیان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتكا </del>به آئین جوانمردی مبنی بر استفاده از شمشیر و استفاده عثمانیان از توپ‌خانه موجب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شكست </del>ایرانیان شد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كه </del>برخی مورخان آن را «اقتضای چرخ فتنه‌گر» &lt;ref&gt;امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.&lt;/ref&gt;دانسته‌اند. تبریز در اشغال عثمانیان درآمد، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ازبكان </del>به خراسان یورش آوردند و این‌گونه اروپاییان نیز از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهلكه </del>و خطر حمله عثمانی در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعیل در 930ق درگذشت. تلاش‌های او برای اتحاد با اروپائیان علیه عثمانی عقیم ماند. و تهماسب به جای پدر بر تخت نشست. اروپائیان شاه اسماعیل را صوفی می‌خواندند و قزلباشان او را به سان معبود و خود را آماده قربانی شدن در راه او می‌دانستند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مادر شاه اسماعیل، مارتا مشهور به عالم شاه بیگم دختر اوزون حسن فرمانروای آق‌قوینلو و دسپینا خاتون همسر طرابوزانی او بود. از این‌رو جزء اعظم خون اسماعیل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غیرترکی </ins>بود&lt;ref&gt;'''''در ایران'''''. ترجمه كیكاووس جهانداری، تهرانهینتس، والتر. '''''تشكیل دولت ملی''''' : 1362،خوارزمی، ص89.&lt;/ref&gt;. اسماعیل، مادرش و دیگر فرزندان شیخ حیدر با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشته </ins>شدن پدر توسط یعقوب آق‌قوینلو، در قلعه استخر فارس زندانی شدند. چهار و نیم سال بعد او آزادی یافته راهی اردبیل و لاهیجان شد وبه همراه دویست نفر از مریدان در دربار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارکیا </ins>میرزا علی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکمران </ins>محلی گیلان پناه گرفت&lt;ref&gt;سیوری، راجر. '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه كامبیز عزیزی، تهران: 1366، سحر، ص18.&lt;/ref&gt;. اسماعیل سال‌ها در پرتو حمایت‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارکیا </ins>میرزا بود&lt;ref&gt;واله قزوینی‌اصفهانی. محمد‌یوسف. '''''خلد برین'''''. تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: 1380، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ص4.&lt;/ref&gt;. برخی منابع از رفتن او به وان و قراباغ &lt;ref&gt;'''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.&lt;/ref&gt; وبرخی از آموزش‌های او در لاهیجان&lt;ref&gt;اسكندر بیك منشی‌تركمان. '''''تاریخ عالم آرای عباسی'''''. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.&lt;/ref&gt; و تلاش‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارکیا </ins>میرزا برای دور داشتن او از دست رستم میرزای قراقوینلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کارکیامیرزا، </ins>اسماعیل بر این باور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>«از عالم بالا مأمورم و در این نهضت معذورم»&lt;ref&gt;عبدی بیکشیرازی (نویدی):  '''''تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)'''''. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.&lt;/ref&gt;، به دیلمان، طارم و اردبیل رفت و از مریدان آسیای صغیر و شام دعوت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد </ins>در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش ارزنجان و پس از آن، شیروان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">باکو </ins>را فتح و در نبرد شرور نخجوان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الوندبیک </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شکست </ins>داد. در 907ق در تبریز بر تخت پادشاهی نشست &lt;ref&gt;مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.&lt;/ref&gt; و تشیع را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد</ins>. در 908ق عراق عجم و فارس را از سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو خارج <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده، </ins>خاندان ذوالقدر را از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حکومت دیاربکر </ins>و مشعشعیان را از خوزستان برانداخت، فارس و همدان را ضمیمه قلمرو خود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرد</ins>. در 913ق / ؟ م <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آلبوکرک </ins>پرتغالی‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کرده </ins>نفوذ استعمارگران را در دریاهای جنوب هموار ساخت&lt;ref&gt;والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.&lt;/ref&gt;. ضعف تیموریان در خراسان موجب گستاخی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ازبکان </ins>در حمله به آنجا شد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>در حمله شاه اسماعیل، شیبک خان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ازبک </ins>در مرو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شکست </ins>خورد (916ق) و پوست سر او را پر از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کاه کرده </ins>به دربار عثمانی فرستاد و این چنین قلمرو صفویان تا آمودریا، (جیحون) گسترش یافت. شاه اسماعیل ظهیرالدین بابر را در فتح دوباره سمرقند یاری داد&lt;ref&gt;برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.&lt;/ref&gt;. اما پیروزی‌های او چندان دوام نیافت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>سلطان عثمانی، سلیم خان اول، علمای سنی را واداشت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کفر </ins>شیعیان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌های توهین‌آمیز او به شاه اسماعیل و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کشتار </ins>شیعیان طرفدار صفوی موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>به دلیل عدم استفاده ایرانیان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اتکا </ins>به آئین جوانمردی مبنی بر استفاده از شمشیر و استفاده عثمانیان از توپ‌خانه موجب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شکست </ins>ایرانیان شد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">که </ins>برخی مورخان آن را «اقتضای چرخ فتنه‌گر» &lt;ref&gt;امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.&lt;/ref&gt;دانسته‌اند. تبریز در اشغال عثمانیان درآمد، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ازبکان </ins>به خراسان یورش آوردند و این‌گونه اروپاییان نیز از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مهلکه </ins>و خطر حمله عثمانی در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعیل در 930ق درگذشت. تلاش‌های او برای اتحاد با اروپائیان علیه عثمانی عقیم ماند. و تهماسب به جای پدر بر تخت نشست. اروپائیان شاه اسماعیل را صوفی می‌خواندند و قزلباشان او را به سان معبود و خود را آماده قربانی شدن در راه او می‌دانستند.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> </table> Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C&diff=2409&oldid=prev Nazli در ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۳ 2025-01-04T07:53:52Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعيل صفوي</del>'''، مؤسس و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستين </del>پادشاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلسلة صفوي، </del>فرزند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيخ حيدر </del>از نوادگان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيخ صفي‌الدين اردبيلي </del>(حك930-907ق / ؟ م).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اسماعیل صفوی]]</ins>'''، مؤسس و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نخستین </ins>پادشاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلسله صفوی، </ins>فرزند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیخ حیدر </ins>از نوادگان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیخ صفی‌الدین اردبیلی </ins>(حك930-907ق / ؟ م).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مادر شاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعيل، </del>مارتا مشهور به عالم شاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيگم </del>دختر اوزون حسن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرمانرواي آق‌قوينلو </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دسپينا </del>خاتون همسر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طرابوزاني </del>او بود. از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين‌رو </del>جزء اعظم خون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعيل غيرتركي </del>بود<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعيل، </del>مادرش و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگر </del>فرزندان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيخ حيدر </del>با كشته شدن پدر توسط <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يعقوب آق‌قوينلو، </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قلعة </del>استخر فارس <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زنداني </del>شدند. چهار و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيم </del>سال بعد او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آزادي يافته راهي اردبيل </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لاهيجان </del>شد وبه همراه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دويست </del>نفر از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مريدان </del>در دربار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاركيا ميرزا علي </del>حكمران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محلي گيلان </del>پناه گرفت<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعيل </del>سال‌ها در پرتو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمايت‌هاي كاركيا ميرزا </del>بود<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخي </del>منابع از رفتن او به وان و قراباغ&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وبرخي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آموزش‌هاي </del>او در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لاهيجان</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلاش‌هاي كاركيا ميرزا براي </del>دور داشتن او از دست رستم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميرزاي قراقوينلو </del>خبر داده‌اند. بر خلاف نظر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاركياميرزا، اسماعيل </del>بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>باور كه «از عالم بالا مأمورم و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>نهضت معذورم»&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;، به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديلمان، </del>طارم و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اردبيل </del>رفت و از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مريدان آسياي صغير </del>و شام دعوت كرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش ارزنجان و پس از آن، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيروان </del>و باكو را فتح و در نبرد شرور نخجوان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الوندبيك </del>را شكست داد. در 907ق در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبريز </del>بر تخت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پادشاهي </del>نشست&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشيع </del>را به عنوان مذهب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسمي ايران </del>اعلام كرد. در 908ق عراق عجم و فارس را از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلطة مراد‌بيگ آق‌قوينلو </del>خارج كرده، خاندان ذوالقدر را از حكومت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دياربكر </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشعشعيان </del>را از خوزستان برانداخت، فارس و همدان را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ضميمة </del>قلمرو خود كرد. در 913ق / ؟ م آلبوكرك <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرتغالي‌ </del>هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال كرده نفوذ استعمارگران را در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درياهاي </del>جنوب هموار ساخت<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; ضعف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تيموريان </del>در خراسان موجب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گستاخي </del>ازبكان در حمله به آنجا شد كه در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حملة </del>شاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعيل، شيبك‌خان </del>ازبك در مرو شكست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از كاه كرده به دربار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عثماني </del>فرستاد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين چنين </del>قلمرو <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفويان </del>تا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمودريا، </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جيحون</del>) گسترش <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يافت</del>. شاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعيل ظهيرالدين </del>بابر را در فتح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوبارة </del>سمرقند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ياري </del>داد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; اما <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيروزي‌هاي </del>او چندان دوام <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نيافت </del>كه سلطان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عثماني، سليم </del>خان اول، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علماي سني </del>را واداشت كه بر كفر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيعيان </del>و جهاد با آنان فرمان دهد، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نامه‌هاي توهين‌آميز </del>او به شاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعيل </del>و كشتار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيعيان </del>طرفدار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوي </del>موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت كه به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دليل </del>عدم استفاده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايرانيان </del>از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتكا به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آئين جوانمردي مبني </del>بر استفاده از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمشير </del>و استفاده <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عثمانيان </del>از توپ‌خانه موجب شكست <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ايرانيان </del>شد كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخي </del>مورخان آن را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«اقتضاي </del>چرخ فتنه‌گر»&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; دانسته‌اند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبريز </del>در اشغال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عثمانيان </del>درآمد، ازبكان به خراسان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يورش </del>آوردند و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين‌گونه اروپاييان نيز </del>از مهلكه و خطر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حملة عثماني </del>در امان ماندند، پس از 10سال، شاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعيل </del>در 930ق درگذشت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلاش‌هاي </del>او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">براي </del>اتحاد با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اروپائيان عليه عثماني عقيم </del>ماند. و تهماسب به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جاي </del>پدر بر تخت نشست. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اروپائيان </del>شاه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعيل </del>را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صوفي مي‌خواندند </del>و قزلباشان او را به سان معبود و خود را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمادة قرباني </del>شدن در راه او <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌دانستند</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مادر شاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعیل، </ins>مارتا مشهور به عالم شاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیگم </ins>دختر اوزون حسن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرمانروای آق‌قوینلو </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دسپینا </ins>خاتون همسر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طرابوزانی </ins>او بود. از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این‌رو </ins>جزء اعظم خون <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعیل غیرتركی </ins>بود&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''در ایران'''''. ترجمه كیكاووس جهانداری، تهرانهینتس، والتر. '''''تشكیل دولت ملی''''' : 1362،خوارزمی، ص89.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. اسماعیل، </ins>مادرش و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگر </ins>فرزندان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیخ حیدر </ins>با كشته شدن پدر توسط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یعقوب آق‌قوینلو، </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قلعه </ins>استخر فارس <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زندانی </ins>شدند. چهار و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیم </ins>سال بعد او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آزادی یافته راهی اردبیل </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لاهیجان </ins>شد وبه همراه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دویست </ins>نفر از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مریدان </ins>در دربار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاركیا میرزا علی </ins>حكمران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">محلی گیلان </ins>پناه گرفت&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیوری، راجر. '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه كامبیز عزیزی، تهران: 1366، سحر، ص18.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. اسماعیل </ins>سال‌ها در پرتو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمایت‌های كاركیا میرزا </ins>بود&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واله قزوینی‌اصفهانی. محمد‌یوسف. '''''خلد برین'''''. تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: 1380، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ص4.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. برخی </ins>منابع از رفتن او به وان و قراباغ &lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وبرخی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آموزش‌های </ins>او در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">لاهیجان</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسكندر بیك منشی‌تركمان. '''''تاریخ عالم آرای عباسی'''''. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt; و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلاش‌های كاركیا میرزا برای </ins>دور داشتن او از دست رستم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرزای قراقوینلو </ins>خبر داده‌اند. بر خلاف نظر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">كاركیامیرزا، اسماعیل </ins>بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>باور كه «از عالم بالا مأمورم و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>نهضت معذورم»&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عبدی بیکشیرازی (نویدی):  '''''تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)'''''. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;، به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیلمان، </ins>طارم و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اردبیل </ins>رفت و از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مریدان آسیای صغیر </ins>و شام دعوت كرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش ارزنجان و پس از آن، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیروان </ins>و باكو را فتح و در نبرد شرور نخجوان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الوندبیك </ins>را شكست داد. در 907ق در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبریز </ins>بر تخت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پادشاهی </ins>نشست &lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt; و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تشیع </ins>را به عنوان مذهب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رسمی ایران </ins>اعلام كرد. در 908ق عراق عجم و فارس را از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو </ins>خارج كرده، خاندان ذوالقدر را از حكومت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیاربكر </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشعشعیان </ins>را از خوزستان برانداخت، فارس و همدان را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ضمیمه </ins>قلمرو خود كرد. در 913ق / ؟ م آلبوكرك <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پرتغالی‌ </ins>هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال كرده نفوذ استعمارگران را در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دریاهای </ins>جنوب هموار ساخت&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>ضعف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تیموریان </ins>در خراسان موجب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">گستاخی </ins>ازبكان در حمله به آنجا شد كه در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمله </ins>شاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعیل، شیبک خان </ins>ازبك در مرو شكست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از كاه كرده به دربار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عثمانی </ins>فرستاد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این چنین </ins>قلمرو <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفویان </ins>تا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمودریا، </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جیحون</ins>) گسترش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یافت</ins>. شاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعیل ظهیرالدین </ins>بابر را در فتح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوباره </ins>سمرقند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یاری </ins>داد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>اما <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیروزی‌های </ins>او چندان دوام <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نیافت </ins>كه سلطان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عثمانی، سلیم </ins>خان اول، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علمای سنی </ins>را واداشت كه بر كفر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیعیان </ins>و جهاد با آنان فرمان دهد، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نامه‌های توهین‌آمیز </ins>او به شاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعیل </ins>و كشتار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیعیان </ins>طرفدار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوی </ins>موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت كه به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دلیل </ins>عدم استفاده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایرانیان </ins>از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتكا به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آئین جوانمردی مبنی </ins>بر استفاده از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمشیر </ins>و استفاده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عثمانیان </ins>از توپ‌خانه موجب شكست <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایرانیان </ins>شد كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برخی </ins>مورخان آن را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«اقتضای </ins>چرخ فتنه‌گر» &lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;دانسته‌اند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تبریز </ins>در اشغال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عثمانیان </ins>درآمد، ازبكان به خراسان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یورش </ins>آوردند و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این‌گونه اروپاییان نیز </ins>از مهلكه و خطر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">حمله عثمانی </ins>در امان ماندند، پس از 10سال، شاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعیل </ins>در 930ق درگذشت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلاش‌های </ins>او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برای </ins>اتحاد با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اروپائیان علیه عثمانی عقیم </ins>ماند. و تهماسب به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جای </ins>پدر بر تخت نشست. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اروپائیان </ins>شاه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسماعیل </ins>را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صوفی می‌خواندند </ins>و قزلباشان او را به سان معبود و خود را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آماده قربانی </ins>شدن در راه او <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌دانستند</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مآخذ:</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1.    هينتس، والتر. '''''تشكيل دولت ملي در ايران'''''. ترجمة كيكاووس جهانداري، تهران: 1362،خوارزمي، ص89.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2.    سيوري، راجر. '''''ايران عصر صفوي'''''. ترجمة كامبيز عزيزي، تهران: 1366، سحر، ص18.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3.    واله قزويني‌اصفهاني. محمد‌يوسف. '''''خلد برين'''''. تصحيح محمدرضا نصيري، تهران: 1380، انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، ص4.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4.    '''''سفرنامه‌هاي ونيزيان در ايران'''''. ترجمة منوچهر اميري، تهران: 1349، خوارزمي، ص307،245و404.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5.    اسكندر بيك منشي‌تركمان. '''''تاريخ عالم آراي عباسي'''''. چاپ ايرج افشار، تهران: 1334، اميركبير و كتابفروشي تاييد اصفهان، ج1، ص25.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6.    عبدي بيك‌شيرازي (نويدي):  '''''تكملة الاخبار (تاريخ صفويه)'''''. تصحيح عبدالحسين نوايي، تهران: 1369، نشر ني، ص36.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7.    مزاوي، ميشل. '''''پيدايش دولت صفوي'''''. ترجمة يعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8.    والر، سيپيلاشوستر. '''''ايران صفوي از ديدگاه سفرنامه‌هاي اروپاييان'''''. ترجمة غلامرضا ورهرام، اميركبير، 1364، ص14.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9.    براي آگاهي بيشتر: '''''تاريخ ايران دورة صفويان، پژوهش دانشگاه كمبريج'''''. ترجمة يعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمي.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10.  اميرمحمود بن خواندمير. '''''ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاه تهماسب صفوي'''''. چاپ غلامرضا طباطبايي‌مجد، تهران: بنياد موقوفات دكتر محمود افشار، بي‌تا، ص160.  </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهدی ابوالحسنی ترقی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مهدی ابوالحسنی ترقی</div></td></tr> </table> Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84_%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C&diff=721&oldid=prev Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''اسماعيل صفوي'''، مؤسس و نخستين پادشاه سلسلة صفوي، فرزند شيخ حيدر از نوادگان شيخ صفي‌الدين اردبيلي (حك930-907ق / ؟ م). مادر شاه اسماعيل، مارتا مشهور به عالم شاه بيگم دختر اوزون حسن فرمانرواي آق‌قوينلو و دسپينا خاتون همسر طرابوزاني او بود. از اين...» ایجاد کرد 2024-08-13T15:24:30Z <p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;اسماعيل صفوي&#039;&#039;&#039;، مؤسس و نخستين پادشاه سلسلة صفوي، فرزند شيخ حيدر از نوادگان شيخ صفي‌الدين اردبيلي (حك930-907ق / ؟ م). مادر شاه اسماعيل، مارتا مشهور به عالم شاه بيگم دختر اوزون حسن فرمانرواي آق‌قوينلو و دسپينا خاتون همسر طرابوزاني او بود. از اين...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;اسماعيل صفوي&#039;&#039;&#039;، مؤسس و نخستين پادشاه سلسلة صفوي، فرزند شيخ حيدر از نوادگان شيخ صفي‌الدين اردبيلي (حك930-907ق / ؟ م).<br /> <br /> مادر شاه اسماعيل، مارتا مشهور به عالم شاه بيگم دختر اوزون حسن فرمانرواي آق‌قوينلو و دسپينا خاتون همسر طرابوزاني او بود. از اين‌رو جزء اعظم خون اسماعيل غيرتركي بود.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; اسماعيل، مادرش و ديگر فرزندان شيخ حيدر با كشته شدن پدر توسط يعقوب آق‌قوينلو، در قلعة استخر فارس زنداني شدند. چهار و نيم سال بعد او آزادي يافته راهي اردبيل و لاهيجان شد وبه همراه دويست نفر از مريدان در دربار كاركيا ميرزا علي حكمران محلي گيلان پناه گرفت.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اسماعيل سال‌ها در پرتو حمايت‌هاي كاركيا ميرزا بود.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; برخي منابع از رفتن او به وان و قراباغ&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; وبرخي از آموزش‌هاي او در لاهيجان&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; و تلاش‌هاي كاركيا ميرزا براي دور داشتن او از دست رستم ميرزاي قراقوينلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر كاركياميرزا، اسماعيل بر اين باور كه «از عالم بالا مأمورم و در اين نهضت معذورم»&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt;، به ديلمان، طارم و اردبيل رفت و از مريدان آسياي صغير و شام دعوت كرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش ارزنجان و پس از آن، شيروان و باكو را فتح و در نبرد شرور نخجوان الوندبيك را شكست داد. در 907ق در تبريز بر تخت پادشاهي نشست&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; و تشيع را به عنوان مذهب رسمي ايران اعلام كرد. در 908ق عراق عجم و فارس را از سلطة مراد‌بيگ آق‌قوينلو خارج كرده، خاندان ذوالقدر را از حكومت دياربكر و مشعشعيان را از خوزستان برانداخت، فارس و همدان را ضميمة قلمرو خود كرد. در 913ق / ؟ م آلبوكرك پرتغالي‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال كرده نفوذ استعمارگران را در درياهاي جنوب هموار ساخت.&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; ضعف تيموريان در خراسان موجب گستاخي ازبكان در حمله به آنجا شد كه در حملة شاه اسماعيل، شيبك‌خان ازبك در مرو شكست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از كاه كرده به دربار عثماني فرستاد و اين چنين قلمرو صفويان تا آمودريا، (جيحون) گسترش يافت. شاه اسماعيل ظهيرالدين بابر را در فتح دوبارة سمرقند ياري داد.&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; اما پيروزي‌هاي او چندان دوام نيافت كه سلطان عثماني، سليم خان اول، علماي سني را واداشت كه بر كفر شيعيان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌هاي توهين‌آميز او به شاه اسماعيل و كشتار شيعيان طرفدار صفوي موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت كه به دليل عدم استفاده ايرانيان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتكا به آئين جوانمردي مبني بر استفاده از شمشير و استفاده عثمانيان از توپ‌خانه موجب شكست ايرانيان شد كه برخي مورخان آن را «اقتضاي چرخ فتنه‌گر»&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; دانسته‌اند. تبريز در اشغال عثمانيان درآمد، ازبكان به خراسان يورش آوردند و اين‌گونه اروپاييان نيز از مهلكه و خطر حملة عثماني در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعيل در 930ق درگذشت. تلاش‌هاي او براي اتحاد با اروپائيان عليه عثماني عقيم ماند. و تهماسب به جاي پدر بر تخت نشست. اروپائيان شاه اسماعيل را صوفي مي‌خواندند و قزلباشان او را به سان معبود و خود را آمادة قرباني شدن در راه او مي‌دانستند.<br /> <br /> <br /> مآخذ:<br /> <br /> 1.    هينتس، والتر. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تشكيل دولت ملي در ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة كيكاووس جهانداري، تهران: 1362،خوارزمي، ص89.<br /> <br /> 2.    سيوري، راجر. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ايران عصر صفوي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة كامبيز عزيزي، تهران: 1366، سحر، ص18.<br /> <br /> 3.    واله قزويني‌اصفهاني. محمد‌يوسف. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خلد برين&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تصحيح محمدرضا نصيري، تهران: 1380، انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، ص4.<br /> <br /> 4.    &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سفرنامه‌هاي ونيزيان در ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة منوچهر اميري، تهران: 1349، خوارزمي، ص307،245و404.<br /> <br /> 5.    اسكندر بيك منشي‌تركمان. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تاريخ عالم آراي عباسي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چاپ ايرج افشار، تهران: 1334، اميركبير و كتابفروشي تاييد اصفهان، ج1، ص25.<br /> <br /> 6.    عبدي بيك‌شيرازي (نويدي):  &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تكملة الاخبار (تاريخ صفويه)&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تصحيح عبدالحسين نوايي، تهران: 1369، نشر ني، ص36.<br /> <br /> 7.    مزاوي، ميشل. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;پيدايش دولت صفوي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة يعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.<br /> <br /> 8.    والر، سيپيلاشوستر. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ايران صفوي از ديدگاه سفرنامه‌هاي اروپاييان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة غلامرضا ورهرام، اميركبير، 1364، ص14.<br /> <br /> 9.    براي آگاهي بيشتر: &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تاريخ ايران دورة صفويان، پژوهش دانشگاه كمبريج&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ترجمة يعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمي.<br /> <br /> 10.  اميرمحمود بن خواندمير. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاه تهماسب صفوي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. چاپ غلامرضا طباطبايي‌مجد، تهران: بنياد موقوفات دكتر محمود افشار، بي‌تا، ص160. <br /> <br /> <br /> مهدی ابوالحسنی ترقی</div> Samei