اسماعیل صفوی - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۵

2025-05-03T12:25:43Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۲۵
خط ۶:		خط ۶:
	برخی منابع از رفتن او به وان و قراباغ <ref>'''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.</ref> وبرخی از آموزش‌های او در لاهیجان<ref>اسكندر بیك منشی‌تركمان. '''''تاریخ عالم آرای عباسی'''''. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.</ref> و تلاش‌های کارکیا میرزا برای دور داشتن او از دست رستم میرزای قراقوینلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر کارکیامیرزا، اسماعیل بر این باور که «از عالم بالا مأمورم و در این نهضت معذورم»<ref>عبدی بیکشیرازی (نویدی): '''''تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)'''''. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.</ref>، به دیلمان، طارم و [[اردبیل]] رفت و از مریدان آسیای صغیر و شام دعوت کرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش از [[زنجان]] و پس از آن، شیروان و باکو را فتح و در نبرد شرور نخجوان الوندبیک را شکست داد.		برخی منابع از رفتن او به وان و قراباغ <ref>'''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.</ref> وبرخی از آموزش‌های او در لاهیجان<ref>اسكندر بیك منشی‌تركمان. '''''تاریخ عالم آرای عباسی'''''. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.</ref> و تلاش‌های کارکیا میرزا برای دور داشتن او از دست رستم میرزای قراقوینلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر کارکیامیرزا، اسماعیل بر این باور که «از عالم بالا مأمورم و در این نهضت معذورم»<ref>عبدی بیکشیرازی (نویدی): '''''تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)'''''. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.</ref>، به دیلمان، طارم و [[اردبیل]] رفت و از مریدان آسیای صغیر و شام دعوت کرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش از [[زنجان]] و پس از آن، شیروان و باکو را فتح و در نبرد شرور نخجوان الوندبیک را شکست داد.

	در 907ق در تبریز بر تخت پادشاهی نشست <ref>مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.</ref> و تشیع را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام کرد. در 908ق عراق عجم و فارس را از سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو خارج کرده، خاندان ذوالقدر را از حکومت دیاربکر و مشعشعیان را از خوزستان برانداخت، [[استان فارس\|فارس]] و [[همدان]] را ضمیمه قلمرو خود کرد. در 913ق / ؟ م آلبوکرک پرتغالی‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال کرده نفوذ استعمارگران را در دریاهای جنوب هموار ساخت<ref>والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.</ref>. ضعف [[تیموریان]] در خراسان موجب گستاخی ازبکان در حمله به آنجا شد که در حمله شاه اسماعیل، شیبک خان ازبک در مرو شکست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از کاه کرده به دربار عثمانی فرستاد و این چنین [[صفویان\|قلمرو صفویان]] تا آمودریا، (جیحون) گسترش یافت.		در 907ق در [[تبریز]] بر تخت پادشاهی نشست <ref>مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.</ref> و تشیع را به عنوان مذهب رسمی [[ایران]] اعلام کرد. در 908ق [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] عجم و [[استان فارس\|فارس]] را از سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو خارج کرده، خاندان ذوالقدر را از حکومت دیاربکر و مشعشعیان را از [[استان خوزستان\|خوزستان]] برانداخت، [[استان فارس\|فارس]] و [[همدان]] را ضمیمه قلمرو خود کرد. در 913ق / ؟ م آلبوکرک پرتغالی‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال کرده نفوذ استعمارگران را در دریاهای جنوب هموار ساخت<ref>والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.</ref>. ضعف [[تیموریان]] در خراسان موجب گستاخی ازبکان در حمله به آنجا شد که در حمله شاه اسماعیل، شیبک خان ازبک در مرو شکست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از کاه کرده به دربار عثمانی فرستاد و این چنین [[صفویان\|قلمرو صفویان]] تا آمودریا، (جیحون) گسترش یافت.

	شاه اسماعیل ظهیرالدین بابر را در فتح دوباره سمرقند یاری داد<ref>برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.</ref>. اما پیروزی‌های او چندان دوام نیافت که سلطان عثمانی، سلیم خان اول، علمای سنی را واداشت که بر کفر شیعیان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌های توهین‌آمیز او به شاه اسماعیل و کشتار شیعیان طرفدار صفوی موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت که به دلیل عدم استفاده ایرانیان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتکا به آئین جوانمردی مبنی بر استفاده از شمشیر و استفاده عثمانیان از توپ‌خانه موجب شکست ایرانیان شد که برخی مورخان آن را «اقتضای چرخ فتنه‌گر» <ref>امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.</ref>دانسته‌اند.		شاه اسماعیل ظهیرالدین بابر را در فتح دوباره سمرقند یاری داد<ref>برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.</ref>. اما پیروزی‌های او چندان دوام نیافت که سلطان عثمانی، سلیم خان اول، علمای سنی را واداشت که بر کفر شیعیان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌های توهین‌آمیز او به شاه اسماعیل و کشتار شیعیان طرفدار [[صفویان\|صفوی]] موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت که به دلیل عدم استفاده ایرانیان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتکا به آئین جوانمردی مبنی بر استفاده از شمشیر و استفاده عثمانیان از توپ‌خانه موجب شکست ایرانیان شد که برخی مورخان آن را «اقتضای چرخ فتنه‌گر» <ref>امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.</ref>دانسته‌اند.

	[[تبریز]] در اشغال عثمانیان درآمد، ازبکان به خراسان یورش آوردند و این‌گونه اروپاییان نیز از مهلکه و خطر حمله عثمانی در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعیل در 930ق درگذشت. تلاش‌های او برای اتحاد با اروپائیان علیه عثمانی عقیم ماند. و تهماسب به جای پدر بر تخت نشست. اروپائیان شاه اسماعیل را صوفی می‌خواندند و [[قزلباش\|قزلباشان]] او را به سان معبود و خود را آماده قربانی شدن در راه او می‌دانستند.		[[تبریز]] در اشغال عثمانیان درآمد، ازبکان به خراسان یورش آوردند و این‌گونه اروپاییان نیز از مهلکه و خطر حمله عثمانی در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعیل در 930ق درگذشت. تلاش‌های او برای اتحاد با اروپائیان علیه عثمانی عقیم ماند. و تهماسب به جای پدر بر تخت نشست. اروپائیان شاه اسماعیل را [[صوفیه\|صوفی]] می‌خواندند و [[قزلباش\|قزلباشان]] او را به سان معبود و خود را آماده قربانی شدن در راه او می‌دانستند.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	مهدی ابوالحسنی ترقی		مهدی ابوالحسنی ترقی
			[[رده:تاریخ]]
			[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]

Samei در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۰

2025-04-22T18:00:49Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۰۰
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:6e2dbb10-3867-11ee-9989-69b6db3b8757.jpg\|بندانگشتی\|تصویرسازی از شاه اسماعیل صفوی با هوش مصنوعی، قابل بازیابی از https://www.axehonari.ir/content/142089]]
	'''[[اسماعیل صفوی]]'''، مؤسس و نخستین پادشاه [[صفویان\|سلسله صفوی]]، فرزند شیخ حیدر از نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی (حک930-907ق / ؟ م).		'''[[اسماعیل صفوی]]'''، مؤسس و نخستین پادشاه [[صفویان\|سلسله صفوی]]، فرزند شیخ حیدر از نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی (حک930-907ق / ؟ م).

Samei در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۶

2025-04-22T17:56:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۶
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[اسماعیل صفوی]]'''، مؤسس و نخستین پادشاه سلسله ~~صفوی،~~ فرزند شیخ حیدر از نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی (حک930-907ق / ؟ م).		'''[[اسماعیل صفوی]]'''، مؤسس و نخستین پادشاه [[صفویان\|سلسله صفوی]]، فرزند شیخ حیدر از نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی (حک930-907ق / ؟ م).

	مادر شاه اسماعیل، مارتا مشهور به عالم شاه بیگم دختر اوزون حسن فرمانروای آق‌قوینلو و دسپینا خاتون همسر طرابوزانی او بود. از این‌رو جزء اعظم خون اسماعیل غیرترکی بود<ref>'''''در ایران'''''. ترجمه كیكاووس جهانداری، ~~تهرانهینتس، والتر. '''''تشكیل دولت ملی'''''~~ : ~~1362،خوارزمی،~~ ص89.</ref>. اسماعیل، مادرش و دیگر فرزندان شیخ حیدر با کشته شدن پدر توسط یعقوب آق‌قوینلو، در قلعه استخر فارس زندانی شدند. چهار و نیم سال بعد او آزادی یافته راهی اردبیل و لاهیجان شد وبه همراه دویست نفر از مریدان در دربار کارکیا میرزا علی حکمران محلی گیلان پناه گرفت<ref>سیوری، راجر. '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه كامبیز عزیزی، تهران: 1366، سحر، ص18.</ref>. اسماعیل سال‌ها در پرتو حمایت‌های کارکیا میرزا بود<ref>واله قزوینی‌اصفهانی. محمد‌یوسف. '''''خلد برین'''''. تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: 1380، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ص4.</ref>. برخی منابع از رفتن او به وان و قراباغ <ref>'''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.</ref> وبرخی از آموزش‌های او در لاهیجان<ref>اسكندر بیك منشی‌تركمان. '''''تاریخ عالم آرای عباسی'''''. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.</ref> و تلاش‌های کارکیا میرزا برای دور داشتن او از دست رستم میرزای قراقوینلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر کارکیامیرزا، اسماعیل بر این باور که «از عالم بالا مأمورم و در این نهضت معذورم»<ref>عبدی بیکشیرازی (نویدی): '''''تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)'''''. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.</ref>، به دیلمان، طارم و اردبیل رفت و از مریدان آسیای صغیر و شام دعوت کرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش ارزنجان و پس از آن، شیروان و باکو را فتح و در نبرد شرور نخجوان الوندبیک را شکست داد. در 907ق در تبریز بر تخت پادشاهی نشست <ref>مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.</ref> و تشیع را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام کرد. در 908ق عراق عجم و فارس را از سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو خارج کرده، خاندان ذوالقدر را از حکومت دیاربکر و مشعشعیان را از خوزستان برانداخت، فارس و همدان را ضمیمه قلمرو خود کرد. در 913ق / ؟ م آلبوکرک پرتغالی‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال کرده نفوذ استعمارگران را در دریاهای جنوب هموار ساخت<ref>والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.</ref>. ضعف تیموریان در خراسان موجب گستاخی ازبکان در حمله به آنجا شد که در حمله شاه اسماعیل، شیبک خان ازبک در مرو شکست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از کاه کرده به دربار عثمانی فرستاد و این چنین قلمرو صفویان تا آمودریا، (جیحون) گسترش یافت. شاه اسماعیل ظهیرالدین بابر را در فتح دوباره سمرقند یاری داد<ref>برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.</ref>. اما پیروزی‌های او چندان دوام نیافت که سلطان عثمانی، سلیم خان اول، علمای سنی را واداشت که بر کفر شیعیان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌های توهین‌آمیز او به شاه اسماعیل و کشتار شیعیان طرفدار صفوی موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت که به دلیل عدم استفاده ایرانیان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتکا به آئین جوانمردی مبنی بر استفاده از شمشیر و استفاده عثمانیان از توپ‌خانه موجب شکست ایرانیان شد که برخی مورخان آن را «اقتضای چرخ فتنه‌گر» <ref>امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.</ref>دانسته‌اند. تبریز در اشغال عثمانیان درآمد، ازبکان به خراسان یورش آوردند و این‌گونه اروپاییان نیز از مهلکه و خطر حمله عثمانی در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعیل در 930ق درگذشت. تلاش‌های او برای اتحاد با اروپائیان علیه عثمانی عقیم ماند. و تهماسب به جای پدر بر تخت نشست. اروپائیان شاه اسماعیل را صوفی می‌خواندند و قزلباشان او را به سان معبود و خود را آماده قربانی شدن در راه او می‌دانستند.		مادر شاه اسماعیل، مارتا مشهور به عالم شاه بیگم دختر اوزون حسن فرمانروای آق‌قوینلو و دسپینا خاتون همسر طرابوزانی او بود. از این‌رو جزء اعظم خون اسماعیل غیرترکی بود<ref>هینتس، والتر. '''''تشكیل دولت ملی: در ایران'''''. ترجمه كیكاووس جهانداری، 1362، تهران: خوارزمی، ص89.</ref>. اسماعیل، مادرش و دیگر فرزندان شیخ حیدر با کشته شدن پدر توسط یعقوب آق‌قوینلو، در قلعه استخر فارس زندانی شدند. چهار و نیم سال بعد او آزادی یافته راهی اردبیل و لاهیجان شد وبه همراه دویست نفر از مریدان در دربار کارکیا میرزا علی حکمران محلی [[استان گیلان\|گیلان]] پناه گرفت<ref>سیوری، راجر. '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه كامبیز عزیزی، تهران: 1366، سحر، ص18.</ref>. اسماعیل سال‌ها در پرتو حمایت‌های کارکیا میرزا بود<ref>واله قزوینی‌اصفهانی. محمد‌یوسف. '''''خلد برین'''''. تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: 1380، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ص4.</ref>.

			برخی منابع از رفتن او به وان و قراباغ <ref>'''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.</ref> وبرخی از آموزش‌های او در لاهیجان<ref>اسكندر بیك منشی‌تركمان. '''''تاریخ عالم آرای عباسی'''''. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.</ref> و تلاش‌های کارکیا میرزا برای دور داشتن او از دست رستم میرزای قراقوینلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر کارکیامیرزا، اسماعیل بر این باور که «از عالم بالا مأمورم و در این نهضت معذورم»<ref>عبدی بیکشیرازی (نویدی): '''''تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)'''''. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.</ref>، به دیلمان، طارم و [[اردبیل]] رفت و از مریدان آسیای صغیر و شام دعوت کرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش از [[زنجان]] و پس از آن، شیروان و باکو را فتح و در نبرد شرور نخجوان الوندبیک را شکست داد.

			در 907ق در تبریز بر تخت پادشاهی نشست <ref>مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.</ref> و تشیع را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام کرد. در 908ق عراق عجم و فارس را از سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو خارج کرده، خاندان ذوالقدر را از حکومت دیاربکر و مشعشعیان را از خوزستان برانداخت، [[استان فارس\|فارس]] و [[همدان]] را ضمیمه قلمرو خود کرد. در 913ق / ؟ م آلبوکرک پرتغالی‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال کرده نفوذ استعمارگران را در دریاهای جنوب هموار ساخت<ref>والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.</ref>. ضعف [[تیموریان]] در خراسان موجب گستاخی ازبکان در حمله به آنجا شد که در حمله شاه اسماعیل، شیبک خان ازبک در مرو شکست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از کاه کرده به دربار عثمانی فرستاد و این چنین [[صفویان\|قلمرو صفویان]] تا آمودریا، (جیحون) گسترش یافت.

			شاه اسماعیل ظهیرالدین بابر را در فتح دوباره سمرقند یاری داد<ref>برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.</ref>. اما پیروزی‌های او چندان دوام نیافت که سلطان عثمانی، سلیم خان اول، علمای سنی را واداشت که بر کفر شیعیان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌های توهین‌آمیز او به شاه اسماعیل و کشتار شیعیان طرفدار صفوی موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت که به دلیل عدم استفاده ایرانیان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتکا به آئین جوانمردی مبنی بر استفاده از شمشیر و استفاده عثمانیان از توپ‌خانه موجب شکست ایرانیان شد که برخی مورخان آن را «اقتضای چرخ فتنه‌گر» <ref>امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.</ref>دانسته‌اند.

			[[تبریز]] در اشغال عثمانیان درآمد، ازبکان به خراسان یورش آوردند و این‌گونه اروپاییان نیز از مهلکه و خطر حمله عثمانی در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعیل در 930ق درگذشت. تلاش‌های او برای اتحاد با اروپائیان علیه عثمانی عقیم ماند. و تهماسب به جای پدر بر تخت نشست. اروپائیان شاه اسماعیل را صوفی می‌خواندند و [[قزلباش\|قزلباشان]] او را به سان معبود و خود را آماده قربانی شدن در راه او می‌دانستند.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

			* [[صفویان]]
			* [[تیموریان]]

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
			<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
			[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	مهدی ابوالحسنی ترقی		مهدی ابوالحسنی ترقی

Samei در ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۰

2025-04-22T17:50:51Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۰
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[اسماعیل صفوی]]'''، مؤسس و نخستین پادشاه سلسله صفوی، فرزند شیخ حیدر از نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی (~~حك930~~-907ق / ؟ م).		'''[[اسماعیل صفوی]]'''، مؤسس و نخستین پادشاه سلسله صفوی، فرزند شیخ حیدر از نوادگان شیخ صفی‌الدین اردبیلی (حک930-907ق / ؟ م).

	مادر شاه اسماعیل، مارتا مشهور به عالم شاه بیگم دختر اوزون حسن فرمانروای آق‌قوینلو و دسپینا خاتون همسر طرابوزانی او بود. از این‌رو جزء اعظم خون اسماعیل ~~غیرتركی~~ بود<ref>'''''در ایران'''''. ترجمه كیكاووس جهانداری، تهرانهینتس، والتر. '''''تشكیل دولت ملی''''' : 1362،خوارزمی، ص89.</ref>. اسماعیل، مادرش و دیگر فرزندان شیخ حیدر با ~~كشته~~ شدن پدر توسط یعقوب آق‌قوینلو، در قلعه استخر فارس زندانی شدند. چهار و نیم سال بعد او آزادی یافته راهی اردبیل و لاهیجان شد وبه همراه دویست نفر از مریدان در دربار ~~كاركیا~~ میرزا علی ~~حكمران~~ محلی گیلان پناه گرفت<ref>سیوری، راجر. '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه كامبیز عزیزی، تهران: 1366، سحر، ص18.</ref>. اسماعیل سال‌ها در پرتو حمایت‌های ~~كاركیا~~ میرزا بود<ref>واله قزوینی‌اصفهانی. محمد‌یوسف. '''''خلد برین'''''. تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: 1380، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ص4.</ref>. برخی منابع از رفتن او به وان و قراباغ <ref>'''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.</ref> وبرخی از آموزش‌های او در لاهیجان<ref>اسكندر بیك منشی‌تركمان. '''''تاریخ عالم آرای عباسی'''''. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.</ref> و تلاش‌های ~~كاركیا~~ میرزا برای دور داشتن او از دست رستم میرزای قراقوینلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر ~~كاركیامیرزا،~~ اسماعیل بر این باور كه «از عالم بالا مأمورم و در این نهضت معذورم»<ref>عبدی بیکشیرازی (نویدی): '''''تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)'''''. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.</ref>، به دیلمان، طارم و اردبیل رفت و از مریدان آسیای صغیر و شام دعوت ~~كرد~~ در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش ارزنجان و پس از آن، شیروان و ~~باكو~~ را فتح و در نبرد شرور نخجوان ~~الوندبیك~~ را ~~شكست~~ داد. در 907ق در تبریز بر تخت پادشاهی نشست <ref>مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.</ref> و تشیع را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام ~~كرد~~. در 908ق عراق عجم و فارس را از سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو خارج ~~كرده،~~ خاندان ذوالقدر را از ~~حكومت دیاربكر~~ و مشعشعیان را از خوزستان برانداخت، فارس و همدان را ضمیمه قلمرو خود ~~كرد~~. در 913ق / ؟ م ~~آلبوكرك~~ پرتغالی‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال ~~كرده~~ نفوذ استعمارگران را در دریاهای جنوب هموار ساخت<ref>والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.</ref>. ضعف تیموریان در خراسان موجب گستاخی ~~ازبكان~~ در حمله به آنجا شد كه در حمله شاه اسماعیل، شیبک خان ~~ازبك~~ در مرو ~~شكست~~ خورد (916ق) و پوست سر او را پر از ~~كاه كرده~~ به دربار عثمانی فرستاد و این چنین قلمرو صفویان تا آمودریا، (جیحون) گسترش یافت. شاه اسماعیل ظهیرالدین بابر را در فتح دوباره سمرقند یاری داد<ref>برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.</ref>. اما پیروزی‌های او چندان دوام نیافت كه سلطان عثمانی، سلیم خان اول، علمای سنی را واداشت كه بر ~~كفر~~ شیعیان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌های توهین‌آمیز او به شاه اسماعیل و ~~كشتار~~ شیعیان طرفدار صفوی موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت كه به دلیل عدم استفاده ایرانیان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و ~~اتكا~~ به آئین جوانمردی مبنی بر استفاده از شمشیر و استفاده عثمانیان از توپ‌خانه موجب ~~شكست~~ ایرانیان شد كه برخی مورخان آن را «اقتضای چرخ فتنه‌گر» <ref>امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.</ref>دانسته‌اند. تبریز در اشغال عثمانیان درآمد، ~~ازبكان~~ به خراسان یورش آوردند و این‌گونه اروپاییان نیز از ~~مهلكه~~ و خطر حمله عثمانی در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعیل در 930ق درگذشت. تلاش‌های او برای اتحاد با اروپائیان علیه عثمانی عقیم ماند. و تهماسب به جای پدر بر تخت نشست. اروپائیان شاه اسماعیل را صوفی می‌خواندند و قزلباشان او را به سان معبود و خود را آماده قربانی شدن در راه او می‌دانستند.		مادر شاه اسماعیل، مارتا مشهور به عالم شاه بیگم دختر اوزون حسن فرمانروای آق‌قوینلو و دسپینا خاتون همسر طرابوزانی او بود. از این‌رو جزء اعظم خون اسماعیل غیرترکی بود<ref>'''''در ایران'''''. ترجمه كیكاووس جهانداری، تهرانهینتس، والتر. '''''تشكیل دولت ملی''''' : 1362،خوارزمی، ص89.</ref>. اسماعیل، مادرش و دیگر فرزندان شیخ حیدر با کشته شدن پدر توسط یعقوب آق‌قوینلو، در قلعه استخر فارس زندانی شدند. چهار و نیم سال بعد او آزادی یافته راهی اردبیل و لاهیجان شد وبه همراه دویست نفر از مریدان در دربار کارکیا میرزا علی حکمران محلی گیلان پناه گرفت<ref>سیوری، راجر. '''''ایران عصر صفوی'''''. ترجمه كامبیز عزیزی، تهران: 1366، سحر، ص18.</ref>. اسماعیل سال‌ها در پرتو حمایت‌های کارکیا میرزا بود<ref>واله قزوینی‌اصفهانی. محمد‌یوسف. '''''خلد برین'''''. تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: 1380، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ص4.</ref>. برخی منابع از رفتن او به وان و قراباغ <ref>'''''سفرنامه‌های ونیزیان در ایران'''''. ترجمه منوچهر امیری، تهران: 1349، خوارزمی، ص307،245و404.</ref> وبرخی از آموزش‌های او در لاهیجان<ref>اسكندر بیك منشی‌تركمان. '''''تاریخ عالم آرای عباسی'''''. چاپ ایرج افشار، تهران: 1334، امیركبیر و كتابفروشی تایید اصفهان، ج1، ص25.</ref> و تلاش‌های کارکیا میرزا برای دور داشتن او از دست رستم میرزای قراقوینلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر کارکیامیرزا، اسماعیل بر این باور که «از عالم بالا مأمورم و در این نهضت معذورم»<ref>عبدی بیکشیرازی (نویدی): '''''تكمله الاخبار (تاریخ صفویه)'''''. تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران: 1369، نشر نی، ص36.</ref>، به دیلمان، طارم و اردبیل رفت و از مریدان آسیای صغیر و شام دعوت کرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش ارزنجان و پس از آن، شیروان و باکو را فتح و در نبرد شرور نخجوان الوندبیک را شکست داد. در 907ق در تبریز بر تخت پادشاهی نشست <ref>مزاوی، میشل. '''''پیدایش دولت صفوی'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.</ref> و تشیع را به عنوان مذهب رسمی ایران اعلام کرد. در 908ق عراق عجم و فارس را از سلطه مراد‌بیگ آق‌قوینلو خارج کرده، خاندان ذوالقدر را از حکومت دیاربکر و مشعشعیان را از خوزستان برانداخت، فارس و همدان را ضمیمه قلمرو خود کرد. در 913ق / ؟ م آلبوکرک پرتغالی‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال کرده نفوذ استعمارگران را در دریاهای جنوب هموار ساخت<ref>والر، سیپیلاشوستر. '''''ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان'''''. ترجمه غلامرضا ورهرام، امیركبیر، 1364، ص14.</ref>. ضعف تیموریان در خراسان موجب گستاخی ازبکان در حمله به آنجا شد که در حمله شاه اسماعیل، شیبک خان ازبک در مرو شکست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از کاه کرده به دربار عثمانی فرستاد و این چنین قلمرو صفویان تا آمودریا، (جیحون) گسترش یافت. شاه اسماعیل ظهیرالدین بابر را در فتح دوباره سمرقند یاری داد<ref>برای آگاهی بیشتر: '''''تاریخ ایران دوره صفویان، پژوهش دانشگاه كمبریج'''''. ترجمه یعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمی.</ref>. اما پیروزی‌های او چندان دوام نیافت که سلطان عثمانی، سلیم خان اول، علمای سنی را واداشت که بر کفر شیعیان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌های توهین‌آمیز او به شاه اسماعیل و کشتار شیعیان طرفدار صفوی موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت که به دلیل عدم استفاده ایرانیان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتکا به آئین جوانمردی مبنی بر استفاده از شمشیر و استفاده عثمانیان از توپ‌خانه موجب شکست ایرانیان شد که برخی مورخان آن را «اقتضای چرخ فتنه‌گر» <ref>امیرمحمود بن خواندمیر. '''''ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه تهماسب صفوی'''''. چاپ غلامرضا طباطبایی‌مجد، تهران: بنیاد موقوفات دكتر محمود افشار، بی‌تا، ص160.</ref>دانسته‌اند. تبریز در اشغال عثمانیان درآمد، ازبکان به خراسان یورش آوردند و این‌گونه اروپاییان نیز از مهلکه و خطر حمله عثمانی در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعیل در 930ق درگذشت. تلاش‌های او برای اتحاد با اروپائیان علیه عثمانی عقیم ماند. و تهماسب به جای پدر بر تخت نشست. اروپائیان شاه اسماعیل را صوفی می‌خواندند و قزلباشان او را به سان معبود و خود را آماده قربانی شدن در راه او می‌دانستند.

Nazli در ‏۴ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۳

2025-01-04T07:53:52Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''اسماعيل صفوي'''، مؤسس و نخستين پادشاه سلسلة صفوي، فرزند شيخ حيدر از نوادگان شيخ صفي‌الدين اردبيلي (حك930-907ق / ؟ م). مادر شاه اسماعيل، مارتا مشهور به عالم شاه بيگم دختر اوزون حسن فرمانرواي آق‌قوينلو و دسپينا خاتون همسر طرابوزاني او بود. از اين...» ایجاد کرد

2024-08-13T15:24:30Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''اسماعيل صفوي'''، مؤسس و نخستين پادشاه سلسلة صفوي، فرزند شيخ حيدر از نوادگان شيخ صفي‌الدين اردبيلي (حك930-907ق / ؟ م). مادر شاه اسماعيل، مارتا مشهور به عالم شاه بيگم دختر اوزون حسن فرمانرواي آق‌قوينلو و دسپينا خاتون همسر طرابوزاني او بود. از اين...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''اسماعيل صفوي'''، مؤسس و نخستين پادشاه سلسلة صفوي، فرزند شيخ حيدر از نوادگان شيخ صفي‌الدين اردبيلي (حك930-907ق / ؟ م).

مادر شاه اسماعيل، مارتا مشهور به عالم شاه بيگم دختر اوزون حسن فرمانرواي آق‌قوينلو و دسپينا خاتون همسر طرابوزاني او بود. از اين‌رو جزء اعظم خون اسماعيل غيرتركي بود.1 اسماعيل، مادرش و ديگر فرزندان شيخ حيدر با كشته شدن پدر توسط يعقوب آق‌قوينلو، در قلعة استخر فارس زنداني شدند. چهار و نيم سال بعد او آزادي يافته راهي اردبيل و لاهيجان شد وبه همراه دويست نفر از مريدان در دربار كاركيا ميرزا علي حكمران محلي گيلان پناه گرفت.2 اسماعيل سال‌ها در پرتو حمايت‌هاي كاركيا ميرزا بود.3 برخي منابع از رفتن او به وان و قراباغ4 وبرخي از آموزش‌هاي او در لاهيجان5 و تلاش‌هاي كاركيا ميرزا براي دور داشتن او از دست رستم ميرزاي قراقوينلو خبر داده‌اند. بر خلاف نظر كاركياميرزا، اسماعيل بر اين باور كه «از عالم بالا مأمورم و در اين نهضت معذورم»6، به ديلمان، طارم و اردبيل رفت و از مريدان آسياي صغير و شام دعوت كرد در 906ق / ؟ م با هفت هزار قزلباش ارزنجان و پس از آن، شيروان و باكو را فتح و در نبرد شرور نخجوان الوندبيك را شكست داد. در 907ق در تبريز بر تخت پادشاهي نشست7 و تشيع را به عنوان مذهب رسمي ايران اعلام كرد. در 908ق عراق عجم و فارس را از سلطة مراد‌بيگ آق‌قوينلو خارج كرده، خاندان ذوالقدر را از حكومت دياربكر و مشعشعيان را از خوزستان برانداخت، فارس و همدان را ضميمة قلمرو خود كرد. در 913ق / ؟ م آلبوكرك پرتغالي‌ هرمز را اشغال و خراج‌گذار پرتغال كرده نفوذ استعمارگران را در درياهاي جنوب هموار ساخت.8 ضعف تيموريان در خراسان موجب گستاخي ازبكان در حمله به آنجا شد كه در حملة شاه اسماعيل، شيبك‌خان ازبك در مرو شكست خورد (916ق) و پوست سر او را پر از كاه كرده به دربار عثماني فرستاد و اين چنين قلمرو صفويان تا آمودريا، (جيحون) گسترش يافت. شاه اسماعيل ظهيرالدين بابر را در فتح دوبارة سمرقند ياري داد.9 اما پيروزي‌هاي او چندان دوام نيافت كه سلطان عثماني، سليم خان اول، علماي سني را واداشت كه بر كفر شيعيان و جهاد با آنان فرمان دهد، نامه‌هاي توهين‌آميز او به شاه اسماعيل و كشتار شيعيان طرفدار صفوي موجبات جنگ چالدران (رجب 920ق / اوت 1514م) را فراهم ساخت كه به دليل عدم استفاده ايرانيان از سلاح‌گرم، توپ و تفنگ و اتكا به آئين جوانمردي مبني بر استفاده از شمشير و استفاده عثمانيان از توپ‌خانه موجب شكست ايرانيان شد كه برخي مورخان آن را «اقتضاي چرخ فتنه‌گر»10 دانسته‌اند. تبريز در اشغال عثمانيان درآمد، ازبكان به خراسان يورش آوردند و اين‌گونه اروپاييان نيز از مهلكه و خطر حملة عثماني در امان ماندند، پس از 10سال، شاه اسماعيل در 930ق درگذشت. تلاش‌هاي او براي اتحاد با اروپائيان عليه عثماني عقيم ماند. و تهماسب به جاي پدر بر تخت نشست. اروپائيان شاه اسماعيل را صوفي مي‌خواندند و قزلباشان او را به سان معبود و خود را آمادة قرباني شدن در راه او مي‌دانستند.

مآخذ:

1. هينتس، والتر. '''''تشكيل دولت ملي در ايران'''''. ترجمة كيكاووس جهانداري، تهران: 1362،خوارزمي، ص89.

2. سيوري، راجر. '''''ايران عصر صفوي'''''. ترجمة كامبيز عزيزي، تهران: 1366، سحر، ص18.

3. واله قزويني‌اصفهاني. محمد‌يوسف. '''''خلد برين'''''. تصحيح محمدرضا نصيري، تهران: 1380، انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، ص4.

4. '''''سفرنامه‌هاي ونيزيان در ايران'''''. ترجمة منوچهر اميري، تهران: 1349، خوارزمي، ص307،245و404.

5. اسكندر بيك منشي‌تركمان. '''''تاريخ عالم آراي عباسي'''''. چاپ ايرج افشار، تهران: 1334، اميركبير و كتابفروشي تاييد اصفهان، ج1، ص25.

6. عبدي بيك‌شيرازي (نويدي): '''''تكملة الاخبار (تاريخ صفويه)'''''. تصحيح عبدالحسين نوايي، تهران: 1369، نشر ني، ص36.

7. مزاوي، ميشل. '''''پيدايش دولت صفوي'''''. ترجمة يعقوب آژند، تهران: 1368، نشر گستره، ص164.

8. والر، سيپيلاشوستر. '''''ايران صفوي از ديدگاه سفرنامه‌هاي اروپاييان'''''. ترجمة غلامرضا ورهرام، اميركبير، 1364، ص14.

9. براي آگاهي بيشتر: '''''تاريخ ايران دورة صفويان، پژوهش دانشگاه كمبريج'''''. ترجمة يعقوب آژند، تهران: 1380، خوارزمي.

10. اميرمحمود بن خواندمير. '''''ايران در روزگار شاه اسماعيل و شاه تهماسب صفوي'''''. چاپ غلامرضا طباطبايي‌مجد، تهران: بنياد موقوفات دكتر محمود افشار، بي‌تا، ص160.

مهدی ابوالحسنی ترقی