اشعریه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۵۶

2026-01-20T16:56:30Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۶:۵۶
خط ۱:		خط ۱:
	«اشعریه» یا «اشاعره» در قرن سوم که اندک‌اندک مذهب اعتزال دچار ضعف می‌شد، به‌وجود آمد و به نام بنیان‌گذار آن ابوالحسن علی‌بن اسماعیل اشعری (۳۳۰ - ۲۶۰ق) معروف گردید. او در بصره می‌زیست و شاگرد ابوعلی جبایی از بزرگان معتزله بوده است. او در مسایل اساسی مانند خدا و الوهیت انتزاعی آن، شک در رابطه‌ی عِلّی و معلولی و تعبد انسان، با معتزله مخالفت ورزید. این مذهب اصولاً در تسلّط اهل سنت قرار داشت و به‌محض اینکه حیات خود را آغاز کرد، آماج انتقاد مخالفان به‌ویژه معتزله قرار گرفت. اما اشعری تمسک به کتاب و سنت را از اصول دیانت خود اعلام کرد و گفت من قایل به همان عقایدی هستم که احمد حنبل قایل بود<ref>صفا، ذبیح‌الله . '''تاریخ ادبیات در ایران'''. تهران: فردوس، ۱۳۶۶، ص ۲۷۷.</ref>. از بزرگان این فرقه ابوحامد اسفراینی (م ۴۰۶ق) و ابوبکر باقلانی (م ۴۰۳ق) را می‌توان نام برد.		«اشعریه» یا «اشاعره» در قرن سوم که اندک‌اندک مذهب اعتزال دچار ضعف می‌شد، به‌وجود آمد و به نام بنیان‌گذار آن ابوالحسن علی‌بن اسماعیل اشعری (۳۳۰ - ۲۶۰ق) معروف گردید. او در بصره می‌زیست و شاگرد ابوعلی جبایی از بزرگان معتزله بوده است. او در مسایل اساسی مانند خدا و الوهیت انتزاعی آن، شک در رابطه‌ی عِلّی و معلولی و تعبد انسان، با معتزله مخالفت ورزید. این مذهب اصولاً در تسلّط [[اهل سنت و جماعت\|اهل سنت]] قرار داشت و به‌محض اینکه حیات خود را آغاز کرد، آماج انتقاد مخالفان به‌ویژه [[معتزله]] قرار گرفت. اما اشعری تمسک به کتاب و سنت را از اصول دیانت خود اعلام کرد و گفت من قایل به همان عقایدی هستم که احمد حنبل قایل بود<ref>صفا، ذبیح‌الله . '''تاریخ ادبیات در ایران'''. تهران: فردوس، ۱۳۶۶، ص ۲۷۷.</ref>. از بزرگان این فرقه ابوحامد اسفراینی (م ۴۰۶ق) و ابوبکر باقلانی (م ۴۰۳ق) را می‌توان نام برد.

	مبانی فرقه‌ی اشعری در کل نوعی جبهه گیری و مخالفت با روش عقل گرایی و استدلالی معتزله بوده‌است. آنان می‌گفتند اعتبار مطلقِ عقل به دفاع از دیانت منجر نمی‌شود، بلکه به واسطه‌ی عقل، ایمان و دیانت از میان می‌رود. قرآن همیشه ایمان به غیب را اصل اساسی می‌داند که مبنای ایمان هم هست لذا غیب از برهان عقلی برتر است<ref>کوربن، هانری. '''تاریخ فلسفه‌ی اسلامی'''. تهران: کویر، ۱۳۸۸، ص۱۶۳.</ref>. موارد بسیاری از اختلافات اشاعره با معتزله در کتاب‌ها ذکر شده‌است، اما اهم این اختلافات موارد زیر است:		مبانی فرقه‌ی اشعری در کل نوعی جبهه گیری و مخالفت با روش عقل گرایی و استدلالی معتزله بوده‌است. آنان می‌گفتند اعتبار مطلقِ عقل به دفاع از دیانت منجر نمی‌شود، بلکه به واسطه‌ی عقل، ایمان و دیانت از میان می‌رود. [[قرآن]] همیشه ایمان به غیب را اصل اساسی می‌داند که مبنای ایمان هم هست لذا غیب از برهان عقلی برتر است<ref>کوربن، هانری. '''تاریخ فلسفه‌ی اسلامی'''. تهران: کویر، ۱۳۸۸، ص۱۶۳.</ref>. موارد بسیاری از اختلافات اشاعره با معتزله در کتاب‌ها ذکر شده‌است، اما اهم این اختلافات موارد زیر است:

	* اشعری می‌گوید:		* اشعری می‌گوید:

	<blockquote>بد و نیک کارها همه آفریده‌ی خداوند است و بنده را به‌هیچ وجه اختیار نیست<ref>الشهرستانی، محمد بن عبد‌الکریم. '''الملل والنحل''' (ترجمه افضل‌الدین صدر ترکه اصفهانی؛ تصحیح سید محمدرضا جلالی نائینی). تابان، ۱۳۳۵، ج ۱، ص ۵۹.</ref>.</blockquote>ولی معتزله می‌گوید:<blockquote>خداوند سرچشمه‌ی اعمال خیر است و اعمال شر در اختیار بندگان است و مخلوق انسان‌هاست<ref>دهخدا، '''لغت‌نامه'''، ذیل اشاعره</ref>.</blockquote>		<blockquote>بد و نیک کارها همه آفریده‌ی خداوند است و بنده را به‌هیچ وجه اختیار نیست<ref>الشهرستانی، محمد بن عبد‌الکریم. '''الملل والنحل''' (ترجمه افضل‌الدین صدر ترکه اصفهانی؛ تصحیح سید محمدرضا جلالی نائینی). تابان، ۱۳۳۵، ج ۱، ص ۵۹.</ref>.</blockquote>ولی [[معتزله]] می‌گوید:<blockquote>خداوند سرچشمه‌ی اعمال خیر است و اعمال شر در اختیار بندگان است و مخلوق انسان‌هاست<ref>دهخدا، '''لغت‌نامه'''، ذیل اشاعره</ref>.</blockquote>

	* اشعری می‌گوید:		* اشعری می‌گوید:

	<blockquote>رکن اصلی ایمان عقیده‌ی قلبی است وگفتار و کردار از فروع آن است. اما در باور معتزله ایمان سه رکن دارد. اعتقاد به ~~قلب،گفتار~~ به زبان و عمل به ارکان.</blockquote>		<blockquote>رکن اصلی ایمان عقیده‌ی قلبی است وگفتار و کردار از فروع آن است. اما در باور [[معتزله]] ایمان سه رکن دارد. اعتقاد به قلب، گفتار به زبان و عمل به ارکان.</blockquote>

	* اشعری می‌گوید:		* اشعری می‌گوید:

	<blockquote>صفات خداوند قایم به ذات واجب‌الوجود است<ref>الشهرستانی، محمد بن عبد‌الکریم. '''الملل والنحل''' (ترجمه افضل‌الدین صدر ترکه اصفهانی؛ تصحیح سید محمدرضا جلالی نائینی). تابان، ۱۳۳۵، ج ۱، ص۵۸.</ref>.</blockquote>اما معتزله می‌گوید:<blockquote>صفات خداوند عین ذات اوست.</blockquote>		<blockquote>صفات خداوند قایم به ذات واجب‌الوجود است<ref>الشهرستانی، محمد بن عبد‌الکریم. '''الملل والنحل''' (ترجمه افضل‌الدین صدر ترکه اصفهانی؛ تصحیح سید محمدرضا جلالی نائینی). تابان، ۱۳۳۵، ج ۱، ص۵۸.</ref>.</blockquote>اما [[معتزله]] می‌گوید:<blockquote>صفات خداوند عین ذات اوست.</blockquote>

	* اشعری منکر حسن و قبح عقلی است اما معتزله آن را باور دارد.		* اشعری منکر حسن و قبح عقلی است اما [[معتزله]] آن را باور دارد.
	* اشعری معتقد به رؤیت خداوند در قیامت و رستخیز است، اما معتزله آن را مردود می‌داند.		* اشعری معتقد به رؤیت خداوند در قیامت و رستخیز است، اما [[معتزله]] آن را مردود می‌داند.
	* اشعری منکر نظریه‌ی «المنزلة بین‌المنزلتین» است.		* اشعری منکر نظریه‌ی «المنزلة بین‌المنزلتین» است.
	* اشعری خلود در نار را منکر است، در حالی‌که معتزله به آن باور دارد.		* اشعری خلود در نار را منکر است، در حالی‌که [[معتزله]] به آن باور دارد.
	* اشعری در مسایل سیاسی امامت را به اختیار امت می‌داند، ولی معتزله به نص و اختیار می‌داند.		* اشعری در مسایل سیاسی [[امامت]] را به اختیار امت می‌داند، ولی [[معتزله]] به نص و اختیار می‌داند.
	* اشعری کلام خدا را بالذات معجزه می‌داند و آن را مخلوق نمی‌شمارد بلکه قدیم می‌داند، اما معتزله معتقد است که کلام خداوند مخلوق و حادث است<ref>الشهرستانی، محمد بن عبد‌الکریم. '''الملل والنحل''' (ترجمه افضل‌الدین صدر ترکه اصفهانی؛ تصحیح سید محمدرضا جلالی نائینی). تابان، ۱۳۳۵، ج ۱، ص ۵۸.</ref>.		* اشعری کلام خدا را بالذات معجزه می‌داند و آن را مخلوق نمی‌شمارد بلکه قدیم می‌داند، اما [[معتزله]] معتقد است که کلام خداوند مخلوق و حادث است<ref>الشهرستانی، محمد بن عبد‌الکریم. '''الملل والنحل''' (ترجمه افضل‌الدین صدر ترکه اصفهانی؛ تصحیح سید محمدرضا جلالی نائینی). تابان، ۱۳۳۵، ج ۱، ص ۵۸.</ref>.

	* اشعری می‌گوید:		* اشعری می‌گوید:

	<blockquote>ایمان و طاعت به توفیق الهی، و کفر و معصیت به خذلان الهی است.</blockquote>~~این سه فرقه که شرحشان~~ به ~~اجمال آمد، اساس علم کلام را پایه‌ریزی کردند~~ و ~~عموماً شاعران ایرانی در باورهای اعتقادی خود از این سه فرقه پیروی می‌کردند،~~ [~~https://iranology-e.ir/%DA%A9%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C کسایی مروزی~~] ~~نخستین شاعر شیعی است.~~ [~~https:~~/~~/iranology-e~~.~~ir/%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%DB%8C فردوسی] از شاعران شیعی~~ و ~~معتزلی است~~. [https://~~iranology-e~~.ir/~~%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1_%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88 ناصرخسرو~~] اسماعیلی است. باید دانست که گروه شیعه و معتزله به علت روش‌های استدلالی‌شان، در بسیاری از موارد، به نتایج مشابه می‌رسیدند. عموماً شاعرانی که در دوره‌ی [https://iranology-e.~~ir/%D8%B3%D8%A8%DA%A9_%D9%87%D9%86%D8%AF%DB%8C سبک هندی] و بازگشت می‌زیستند،پیرو مذهب تشیع بودند و شاعرانی که در~~ [~~https://iranology-e.ir/%D8%B3%D8%A8%DA%A9_%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C سبک‌های خراسانی] و~~ [~~https~~:~~//iranology-e.ir/%D8%B3%D8%A8%DA%A9_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C عراقی~~] ~~می‌زیستند عموماً اشعری و [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D9%87%D9%84_%D8%B3%D9%86%D8%AA_%D9%88_%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9%D8%AA اهل سنت~~] ~~بودند به‌ویژه شاعران صوفی مسلک که بخش عظیمی از گستره‌ی شاعران تاریخ ادبیات فارسی را تشکیل می‌دهند.~~		<blockquote>ایمان و طاعت به توفیق الهی، و کفر و معصیت به خذلان الهی است.</blockquote>

			== نیز نگاه کنید به ==

			* [[مکتب‌های فکری و فلسفی]]
			* [[کلام اسلامی]]
			* [[معتزله]]

			== مآخذ ==
			<references />

			== منبع اصلی ==
			تمیم داری، احمد (1379). کتاب ایران: تاریخ ادب فارسی: مکتب ها، دورها، سبک ها و انواع ادبی. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی، هنری و انتشاراتی بین المللی الهدی].

			== نویسنده مقاله ==
			احمد تمیم داری
			[[رده:تاریخ]]

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی ««اشعریه» یا «اشاعره» در قرن سوم که اندک‌اندک مذهب اعتزال دچار ضعف می‌شد، به‌وجود آمد و به نام بنیان‌گذار آن ابوالحسن علی‌بن اسماعیل اشعری (۳۳۰ - ۲۶۰ق) معروف گردید. او در بصره می‌زیست و شاگرد ابوعلی جبایی از بزرگان معتزله بوده است. او در مسای...» ایجاد کرد

2026-01-20T16:51:51Z

صفحه‌ای تازه حاوی ««اشعریه» یا «اشاعره» در قرن سوم که اندک‌اندک مذهب اعتزال دچار ضعف می‌شد، به‌وجود آمد و به نام بنیان‌گذار آن ابوالحسن علی‌بن اسماعیل اشعری (۳۳۰ - ۲۶۰ق) معروف گردید. او در بصره می‌زیست و شاگرد ابوعلی جبایی از بزرگان معتزله بوده است. او در مسای...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

«اشعریه» یا «اشاعره» در قرن سوم که اندک‌اندک مذهب اعتزال دچار ضعف می‌شد، به‌وجود آمد و به نام بنیان‌گذار آن ابوالحسن علی‌بن اسماعیل اشعری (۳۳۰ - ۲۶۰ق) معروف گردید. او در بصره می‌زیست و شاگرد ابوعلی جبایی از بزرگان معتزله بوده است. او در مسایل اساسی مانند خدا و الوهیت انتزاعی آن، شک در رابطه‌ی عِلّی و معلولی و تعبد انسان، با معتزله مخالفت ورزید. این مذهب اصولاً در تسلّط اهل سنت قرار داشت و به‌محض اینکه حیات خود را آغاز کرد، آماج انتقاد مخالفان به‌ویژه معتزله قرار گرفت. اما اشعری تمسک به کتاب و سنت را از اصول دیانت خود اعلام کرد و گفت من قایل به همان عقایدی هستم که احمد حنبل قایل بود<ref>صفا، ذبیح‌الله . '''تاریخ ادبیات در ایران'''. تهران: فردوس، ۱۳۶۶، ص ۲۷۷.</ref>. از بزرگان این فرقه ابوحامد اسفراینی (م ۴۰۶ق) و ابوبکر باقلانی (م ۴۰۳ق) را می‌توان نام برد.

مبانی فرقه‌ی اشعری در کل نوعی جبهه گیری و مخالفت با روش عقل گرایی و استدلالی معتزله بوده‌است. آنان می‌گفتند اعتبار مطلقِ عقل به دفاع از دیانت منجر نمی‌شود، بلکه به واسطه‌ی عقل، ایمان و دیانت از میان می‌رود. قرآن همیشه ایمان به غیب را اصل اساسی می‌داند که مبنای ایمان هم هست لذا غیب از برهان عقلی برتر است<ref>کوربن، هانری. '''تاریخ فلسفه‌ی اسلامی'''. تهران: کویر، ۱۳۸۸، ص۱۶۳.</ref>. موارد بسیاری از اختلافات اشاعره با معتزله در کتاب‌ها ذکر شده‌است، اما اهم این اختلافات موارد زیر است:

* اشعری می‌گوید:

<blockquote>بد و نیک کارها همه آفریده‌ی خداوند است و بنده را به‌هیچ وجه اختیار نیست<ref>الشهرستانی، محمد بن عبد‌الکریم. '''الملل والنحل''' (ترجمه افضل‌الدین صدر ترکه اصفهانی؛ تصحیح سید محمدرضا جلالی نائینی). تابان، ۱۳۳۵، ج ۱، ص ۵۹.</ref>.</blockquote>ولی معتزله می‌گوید:<blockquote>خداوند سرچشمه‌ی اعمال خیر است و اعمال شر در اختیار بندگان است و مخلوق انسان‌هاست<ref>دهخدا، '''لغت‌نامه'''، ذیل اشاعره</ref>.</blockquote>

* اشعری می‌گوید:

<blockquote>رکن اصلی ایمان عقیده‌ی قلبی است وگفتار و کردار از فروع آن است. اما در باور معتزله ایمان سه رکن دارد. اعتقاد به قلب،گفتار به زبان و عمل به ارکان.</blockquote>

* اشعری می‌گوید:

<blockquote>صفات خداوند قایم به ذات واجب‌الوجود است<ref>الشهرستانی، محمد بن عبد‌الکریم. '''الملل والنحل''' (ترجمه افضل‌الدین صدر ترکه اصفهانی؛ تصحیح سید محمدرضا جلالی نائینی). تابان، ۱۳۳۵، ج ۱، ص۵۸.</ref>.</blockquote>اما معتزله می‌گوید:<blockquote>صفات خداوند عین ذات اوست.</blockquote>

* اشعری منکر حسن و قبح عقلی است اما معتزله آن را باور دارد.
* اشعری معتقد به رؤیت خداوند در قیامت و رستخیز است، اما معتزله آن را مردود می‌داند.
* اشعری منکر نظریه‌ی «المنزلة بین‌المنزلتین» است.
* اشعری خلود در نار را منکر است، در حالی‌که معتزله به آن باور دارد.
* اشعری در مسایل سیاسی امامت را به اختیار امت می‌داند، ولی معتزله به نص و اختیار می‌داند.
* اشعری کلام خدا را بالذات معجزه می‌داند و آن را مخلوق نمی‌شمارد بلکه قدیم می‌داند، اما معتزله معتقد است که کلام خداوند مخلوق و حادث است<ref>الشهرستانی، محمد بن عبد‌الکریم. '''الملل والنحل''' (ترجمه افضل‌الدین صدر ترکه اصفهانی؛ تصحیح سید محمدرضا جلالی نائینی). تابان، ۱۳۳۵، ج ۱، ص ۵۸.</ref>.

* اشعری می‌گوید:

<blockquote>ایمان و طاعت به توفیق الهی، و کفر و معصیت به خذلان الهی است.</blockquote>این سه فرقه که شرحشان به اجمال آمد، اساس علم کلام را پایه‌ریزی کردند و عموماً شاعران ایرانی در باورهای اعتقادی خود از این سه فرقه پیروی می‌کردند، [https://iranology-e.ir/%DA%A9%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DB%8C_%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C کسایی مروزی] نخستین شاعر شیعی است. [https://iranology-e.ir/%D9%81%D8%B1%D8%AF%D9%88%D8%B3%DB%8C فردوسی] از شاعران شیعی و معتزلی است. [https://iranology-e.ir/%D9%86%D8%A7%D8%B5%D8%B1_%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88 ناصرخسرو] اسماعیلی است. باید دانست که گروه شیعه و معتزله به علت روش‌های استدلالی‌شان، در بسیاری از موارد، به نتایج مشابه می‌رسیدند. عموماً شاعرانی که در دوره‌ی [https://iranology-e.ir/%D8%B3%D8%A8%DA%A9_%D9%87%D9%86%D8%AF%DB%8C سبک هندی] و بازگشت می‌زیستند،پیرو مذهب تشیع بودند و شاعرانی که در [https://iranology-e.ir/%D8%B3%D8%A8%DA%A9_%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%8C سبک‌های خراسانی] و [https://iranology-e.ir/%D8%B3%D8%A8%DA%A9_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%DB%8C عراقی] می‌زیستند عموماً اشعری و [https://iranology-e.ir/%D8%A7%D9%87%D9%84_%D8%B3%D9%86%D8%AA_%D9%88_%D8%AC%D9%85%D8%A7%D8%B9%D8%AA اهل سنت] بودند به‌ویژه شاعران صوفی مسلک که بخش عظیمی از گستره‌ی شاعران تاریخ ادبیات فارسی را تشکیل می‌دهند.