https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86انقلاب اسلامی ایران - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-21T15:50:58Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=13977&oldid=prevSamei در ۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۵2026-02-22T07:15:07Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۰۷:۱۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''''[[انقلاب اسلامی ایران]]'''''، سرنگونی [[سلسله پهلوی|نظام سلطنتی پهلوی]] در22 بهمن1357ش و اعلام نظام جمهوری اسلامی در [[ایران]] در12 فرودین 1358ش.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''''[[انقلاب اسلامی ایران]]'''''، سرنگونی [[سلسله پهلوی|نظام سلطنتی پهلوی]] در22 بهمن1357ش و اعلام نظام جمهوری اسلامی در [[ایران]] در12 فرودین 1358ش.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[سلسله پهلوی|سلطنت پهلوی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>*</sup> </del>از زمان شکلگیری به علت ماهیت استبدای، سیاستهای ضد مذهبی و وابستگی به قدرتهای بیگانه با جنبشها و نهضتهای مختلف مواجه شده بود<ref>عميدزنجانی، عباسعلی. '''''گزيده كتاب: انقلاب اسلامی و ريشههای آن'''''، تهران: 1357، كتاب طوبی، ص185 به بعد.</ref>، اما طلیعه انقلاب اسلامی از 1341ش آغاز شد. در این زمان، دولت آمریکا به ریاست جمهوری کندی به ایران فشار میآورد تا اصلاحاتی در ساختار اقتصاد سنتی خود انجام دهد و از خطر انقلاب و تهاجم کمونیسم رهایی یابد<ref>نجاتي، غلامرضا. '''''تاريخ سياسي بيست و پنج سالة ايران (از كودتا تا انقلاب).''''' تهران: 1371، رسا، ص3-132.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[سلسله پهلوی|سلطنت پهلوی]] از زمان شکلگیری به علت ماهیت استبدای، سیاستهای ضد مذهبی و وابستگی به قدرتهای بیگانه با جنبشها و نهضتهای مختلف مواجه شده بود<ref>عميدزنجانی، عباسعلی. '''''گزيده كتاب: انقلاب اسلامی و ريشههای آن'''''، تهران: 1357، كتاب طوبی، ص185 به بعد.</ref>، اما طلیعه انقلاب اسلامی از 1341ش آغاز شد. در این زمان، دولت آمریکا به ریاست جمهوری کندی به ایران فشار میآورد تا اصلاحاتی در ساختار اقتصاد سنتی خود انجام دهد و از خطر انقلاب و تهاجم کمونیسم رهایی یابد<ref>نجاتي، غلامرضا. '''''تاريخ سياسي بيست و پنج سالة ايران (از كودتا تا انقلاب).''''' تهران: 1371، رسا، ص3-132.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاه تحت فشار متحد غربی خود، [[اسدالله اعلم|امیر اسدالله علم]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>*</sup> </del>را به جای امینی مأمور اجرای اصلاحات کرد. علم، انتخابات سراسری در کشور، برنامهای زیر عنوان اصلاحات ارضی و مبارزه با فساد و اجرای قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی را به عنوان برنامههای اصلاحی دولت خود اعلام کرد<ref>'''''روزنامه مهر ايران'''''. 1/5/1341.</ref>. برنامههای دولت علم برای اصلاحات با مذهب و اعتقادات مذهبی مردم تضاد داشت و به همین علت مورد مخالفت شدید روحانیان و در رأس آنها [[امام خمینی|آیتالله خمینی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>*</sup> </del>(ره) قرار گرفت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاه تحت فشار متحد غربی خود، [[اسدالله اعلم|امیر اسدالله علم]] را به جای امینی مأمور اجرای اصلاحات کرد. علم، انتخابات سراسری در کشور، برنامهای زیر عنوان اصلاحات ارضی و مبارزه با فساد و اجرای قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی را به عنوان برنامههای اصلاحی دولت خود اعلام کرد<ref>'''''روزنامه مهر ايران'''''. 1/5/1341.</ref>. برنامههای دولت علم برای اصلاحات با مذهب و اعتقادات مذهبی مردم تضاد داشت و به همین علت مورد مخالفت شدید روحانیان و در رأس آنها [[امام خمینی|آیتالله خمینی]] (ره) قرار گرفت.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی واژه اسلام را از شرایط شرکت در انتخابات حذف میکرد و مراسم تحلیف را به جای [[قرآن|قرآنکریم]] با هر کتاب آسمانی دیگر مقدور می ساخت، با مخالفت [[امام خمینی|آیتالله خمینی(ره)]] و علمای دیگر بنا به دلایل شرعی و اجتماعی لغو گردید<ref>'''''خاطرات و مبارزات شهيد محلاتي'''''. تهران: 1376، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص43.</ref>. و اصول ششگانه که با عنوان [[انقلاب سفید]]<ref>ژان پير ديگار و ديگران. '''''ايران در قرن بيستم'''''. ترجمة عبدالرضا و هوشنگ مهدوي، تهران: 1378، نشر البرز، ص 7-164.</ref> در 6 بهمن 1341ش به رفراندوم گذاشته شد از طرف روحانیان تحریم شد<ref>'''''خاطرات و مبارزات حجتالاسلام فلسفي'''''. تهران: 1376، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص9-236.</ref>. اصرار رژیم به اجرای برنامههای خود و تداوم مخالفت مردم به رهبری روحانیون به [[قیام پانزده خرداد 1342|قیام15 خرداد 1342ش]] و تبعید امام در 13 آبان 1343ش منجر شد<ref>رجبی، محمدحسن. '''''زندگينامه سياسی امام خمينی'''''. تهران: 1377، مركز اسناد انقلاب اسلامی، ص338.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی واژه اسلام را از شرایط شرکت در انتخابات حذف میکرد و مراسم تحلیف را به جای [[قرآن|قرآنکریم]] با هر کتاب آسمانی دیگر مقدور می ساخت، با مخالفت [[امام خمینی|آیتالله خمینی(ره)]] و علمای دیگر بنا به دلایل شرعی و اجتماعی لغو گردید<ref>'''''خاطرات و مبارزات شهيد محلاتي'''''. تهران: 1376، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص43.</ref>. و اصول ششگانه که با عنوان [[انقلاب سفید]]<ref>ژان پير ديگار و ديگران. '''''ايران در قرن بيستم'''''. ترجمة عبدالرضا و هوشنگ مهدوي، تهران: 1378، نشر البرز، ص 7-164.</ref> در 6 بهمن 1341ش به رفراندوم گذاشته شد از طرف روحانیان تحریم شد<ref>'''''خاطرات و مبارزات حجتالاسلام فلسفي'''''. تهران: 1376، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص9-236.</ref>. اصرار رژیم به اجرای برنامههای خود و تداوم مخالفت مردم به رهبری روحانیون به [[قیام پانزده خرداد 1342|قیام15 خرداد 1342ش]] و تبعید امام در 13 آبان 1343ش منجر شد<ref>رجبی، محمدحسن. '''''زندگينامه سياسی امام خمينی'''''. تهران: 1377، مركز اسناد انقلاب اسلامی، ص338.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l9">خط ۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در طول سالهای تبعید [[امام خمینی|آیتالله خمینی(ره)]] تا 1357ش از یک طرف شاگردان او از قبیل [[مرتضی مطهری]] و [[آیت الله محمد بهشتی|دکتر بهشتی]] تعالیمش را اشاعه دادند و از طریق شبکهای از انجمنها، مدارس، مساجد، هیأتها و حسینیهها شرایط لازم برای فعالیت آینده را پیریزی کردند<ref>'''''سلسله پهلوی و نيروهاي مذهبی به روايت تاريخ كمبريج'''''. ترجمه عباس مخبر، تهران: 1372، طرح نو، ص151.</ref>. از طرف دیگر، سازمان و گروههایی مثل [[نهضت آزادی ایران|نهضت آزادی]]، [[جبهه ملی]] و احزاب وابسته به آن، بقایای [[حزب توده]] و دیگر سازمانهای سیاسی در داخل و خارج از کشور به سازماندهی مخالفتها با رژیم پرداختند. در طول سالهای مزبور، نارضایتی ها به خاطر افزایش ظلم و استبداد، گرایش روزافزون رژیم به تمرکز سیاسی و اقتصادی و رشد مشکلات اقتصادی با وجود درآمد عظیم نفت، روند روزافزونی یافت <ref>كدي، نيكي.آر. '''''ريشههاي انقلاب ايران'''''. ترجمة عبدالرحيم گواهي، تهران: 1375، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، ص395 به بعد.</ref>و در 1356ش که رژیم سیاست فضای باز را برای هماهنگی با سیاستهای کلی آمریکا در راستای تحقق«حقوق بشر» مطرح کرد<ref>مازندی، يوسف. '''''ايران ابرقدرت قرن'''''. ترجمة عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: 1373، البرز، ص531 به بعد.</ref>، مجالی برای بروز یافت.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در طول سالهای تبعید [[امام خمینی|آیتالله خمینی(ره)]] تا 1357ش از یک طرف شاگردان او از قبیل [[مرتضی مطهری]] و [[آیت الله محمد بهشتی|دکتر بهشتی]] تعالیمش را اشاعه دادند و از طریق شبکهای از انجمنها، مدارس، مساجد، هیأتها و حسینیهها شرایط لازم برای فعالیت آینده را پیریزی کردند<ref>'''''سلسله پهلوی و نيروهاي مذهبی به روايت تاريخ كمبريج'''''. ترجمه عباس مخبر، تهران: 1372، طرح نو، ص151.</ref>. از طرف دیگر، سازمان و گروههایی مثل [[نهضت آزادی ایران|نهضت آزادی]]، [[جبهه ملی]] و احزاب وابسته به آن، بقایای [[حزب توده]] و دیگر سازمانهای سیاسی در داخل و خارج از کشور به سازماندهی مخالفتها با رژیم پرداختند. در طول سالهای مزبور، نارضایتی ها به خاطر افزایش ظلم و استبداد، گرایش روزافزون رژیم به تمرکز سیاسی و اقتصادی و رشد مشکلات اقتصادی با وجود درآمد عظیم نفت، روند روزافزونی یافت <ref>كدي، نيكي.آر. '''''ريشههاي انقلاب ايران'''''. ترجمة عبدالرحيم گواهي، تهران: 1375، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، ص395 به بعد.</ref>و در 1356ش که رژیم سیاست فضای باز را برای هماهنگی با سیاستهای کلی آمریکا در راستای تحقق«حقوق بشر» مطرح کرد<ref>مازندی، يوسف. '''''ايران ابرقدرت قرن'''''. ترجمة عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: 1373، البرز، ص531 به بعد.</ref>، مجالی برای بروز یافت.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اول آبان 1356ش سید مصطفی خمینی به طرز مشکوکی درگذشت. مردم درگذشت وی را به مقامات امنیتی رژیم نسبت دادند و با برگزاری مجالس بزرگداشتی به اظهار همدردی با امام پرداختند. به اشاره رژیم، برای مقابله با افزایش محبوبیت [[امام خمینی|آیتالله خمینی(ره)]] در بین مردم در17دی، مقارن با سالروز [[انقلاب سفید]] و آزادی زنان، مقالهای موهن با عنوان «ایران و استعمار سرخ وسیاه» به امضای احمد رشیدی مطلق در روزنامه اطلاعات به چاپ رسید. این مقاله با توهین به [[امام خمینی]] و روحانیت آنها را به همدستی با حزب توده متهم نموده و به عنوان عوامل استعمار سرخ وسیاه محکوم کرده بود<ref>'''''روزنامه اطلاعات'''''. 17/10/56.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اول آبان 1356ش سید مصطفی خمینی به طرز مشکوکی درگذشت. مردم درگذشت وی را به مقامات امنیتی رژیم نسبت دادند و با برگزاری مجالس بزرگداشتی به اظهار همدردی با امام پرداختند. به اشاره رژیم، برای مقابله با افزایش محبوبیت [[امام خمینی|آیتالله خمینی(ره)]] در بین مردم در17دی، مقارن با سالروز [[انقلاب سفید]] و آزادی زنان، مقالهای موهن با عنوان «ایران و استعمار سرخ وسیاه» به امضای احمد رشیدی مطلق در روزنامه اطلاعات به چاپ رسید. این مقاله با توهین به [[امام خمینی]] و روحانیت آنها را به همدستی با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حزب توده<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>متهم نموده و به عنوان عوامل استعمار سرخ وسیاه محکوم کرده بود<ref>'''''روزنامه اطلاعات'''''. 17/10/56.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اعتراض به چاپ مقاله موهن در روزنامه رسمی، مردم [[قم]] در نوزدهم دی ماه قیام کردند و با سربازان و کماندوهای رژیم درگیر شدند که در نتیجه آن عدهای از مردم به شهادت رسیدند<ref>طالبيدارابي، ابراهيم. '''''جايگاه قيام 19دي در پيروزي انقلاب اسلامي'''''. تهران: 1378، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص 86.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اعتراض به چاپ مقاله موهن در روزنامه رسمی، مردم [[قم]] در نوزدهم دی ماه قیام کردند و با سربازان و کماندوهای رژیم درگیر شدند که در نتیجه آن عدهای از مردم به شهادت رسیدند<ref>طالبيدارابي، ابراهيم. '''''جايگاه قيام 19دي در پيروزي انقلاب اسلامي'''''. تهران: 1378، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص 86.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اکثر نویسندگان و صاحبنظران داخلی و خارجی معتقدند که قیام مردم <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قم، </del>جرقه انقلاب اسلامی بود <ref>طلوعی، محمود. '''''داستان انقلاب'''''. تهران: 1371، نشرعلم، ص179.</ref> و منجر به آغاز قیامهای متعددی شد که شاه را تضعیف و نابود کرد<ref>شوكراس، ويليام، '''''آخرين سفر شاه'''''. ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: 1370، البرز، ص136.</ref>. به طوری که برگزاری مجالس ترحیم به مناسبت چهلم شهدای [[قم]] در 29 بهمن 1356ش در [[تبریز]] منجر به درگیری با نیروهای نظامی و امنیتی رژیم و کشتار مردم گردید و مراسم چهلم شهدای [[تبریز]] در 10 فرودین 1357ش در شهرهای مشهد، یزد و جهرم نیز همین فاجعه را در پی داشت<ref>منصوری، جواد. '''''سيرتكوينی انقلاب اسلامی'''''. تهران: 1375، مؤسسه چاپ و انتشارات وزرات امور خارجه، ص15-314.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اکثر نویسندگان و صاحبنظران داخلی و خارجی معتقدند که قیام مردم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قم]]، </ins>جرقه انقلاب اسلامی بود <ref>طلوعی، محمود. '''''داستان انقلاب'''''. تهران: 1371، نشرعلم، ص179.</ref> و منجر به آغاز قیامهای متعددی شد که شاه را تضعیف و نابود کرد<ref>شوكراس، ويليام، '''''آخرين سفر شاه'''''. ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: 1370، البرز، ص136.</ref>. به طوری که برگزاری مجالس ترحیم به مناسبت چهلم شهدای [[قم]] در 29 بهمن 1356ش در [[تبریز]] منجر به درگیری با نیروهای نظامی و امنیتی رژیم و کشتار مردم گردید و مراسم چهلم شهدای [[تبریز]] در 10 فرودین 1357ش در شهرهای مشهد، یزد و جهرم نیز همین فاجعه را در پی داشت<ref>منصوری، جواد. '''''سيرتكوينی انقلاب اسلامی'''''. تهران: 1375، مؤسسه چاپ و انتشارات وزرات امور خارجه، ص15-314.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تا اواخر مرداد 1357ش روزهای نسبتاً آرامی سپری شد؛ ولی در 28 مرداد واقعه سینما رکس آبادان و کشته شدن تعدادی مردم در آتشسوزی پیش آمد. مردم رژیم را مسئول آن واقعه دانستند و چند روز بعد از آن واقعه مردم [[استان تهران|تهران]] پس از برگزاری نماز عید فطر به امامت شهید مفتح به راهپیمایی آرام دست زدند و جوّ خفقان و ارعاب را شکستند<ref>پرهام، سيروس. '''''انقلاب ايران و مبانی رهبری امام خمينی'''''. تهران: 1357، اميركبير، ص42.</ref>. راهپیمایی گسترده مردم [[استان تهران|تهران]] در 17 شهریور نیز تکرار شد؛ ولی این بار سربازان رژیم مردم را در میدان ژاله به گلوله بستند که این روز به «[[جمعه سیاه]]» معروف شده است<ref>امامی، جواد (تدوين). '''''خاطرات آيت الله مسعودی خمينی'''''. تهران: 1381، مركز اسناد انقلاب اسلامی، ص391.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تا اواخر مرداد 1357ش روزهای نسبتاً آرامی سپری شد؛ ولی در 28 مرداد واقعه سینما رکس آبادان و کشته شدن تعدادی مردم در آتشسوزی پیش آمد. مردم رژیم را مسئول آن واقعه دانستند و چند روز بعد از آن واقعه مردم [[استان تهران|تهران]] پس از برگزاری نماز عید فطر به امامت شهید مفتح به راهپیمایی آرام دست زدند و جوّ خفقان و ارعاب را شکستند<ref>پرهام، سيروس. '''''انقلاب ايران و مبانی رهبری امام خمينی'''''. تهران: 1357، اميركبير، ص42.</ref>. راهپیمایی گسترده مردم [[استان تهران|تهران]] در 17 شهریور نیز تکرار شد؛ ولی این بار سربازان رژیم مردم را در میدان ژاله به گلوله بستند که این روز به «[[جمعه سیاه]]» معروف شده است<ref>امامی، جواد (تدوين). '''''خاطرات آيت الله مسعودی خمينی'''''. تهران: 1381، مركز اسناد انقلاب اسلامی، ص391.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l34">خط ۳۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>غلام علی پاشازاده</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>غلام علی پاشازاده</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:تاریخ]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:تاریخ]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ و باستان شناسی</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انقلاب اسلامی</ins>]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-5517:rev-13977:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=5517&oldid=prevSamei در ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۱2025-05-03T13:01:53Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۰۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''''[[انقلاب اسلامی ایران]]'''''، سرنگونی [[سلسله پهلوی|نظام سلطنتی پهلوی]] در22 بهمن1357ش و اعلام نظام جمهوری اسلامی در ایران در12 فرودین 1358ش.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''''[[انقلاب اسلامی ایران]]'''''، سرنگونی [[سلسله پهلوی|نظام سلطنتی پهلوی]] در22 بهمن1357ش و اعلام نظام جمهوری اسلامی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در12 فرودین 1358ش.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[سلسله پهلوی|سلطنت پهلوی]]<sup>*</sup> از زمان شکلگیری به علت ماهیت استبدای، سیاستهای ضد مذهبی و وابستگی به قدرتهای بیگانه با جنبشها و نهضتهای مختلف مواجه شده بود<ref>عميدزنجانی، عباسعلی. '''''گزيده كتاب: انقلاب اسلامی و ريشههای آن'''''، تهران: 1357، كتاب طوبی، ص185 به بعد.</ref>، اما طلیعه انقلاب اسلامی از 1341ش آغاز شد. در این زمان، دولت آمریکا به ریاست جمهوری کندی به ایران فشار میآورد تا اصلاحاتی در ساختار اقتصاد سنتی خود انجام دهد و از خطر انقلاب و تهاجم کمونیسم رهایی یابد<ref>نجاتي، غلامرضا. '''''تاريخ سياسي بيست و پنج سالة ايران (از كودتا تا انقلاب).''''' تهران: 1371، رسا، ص3-132.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[سلسله پهلوی|سلطنت پهلوی]]<sup>*</sup> از زمان شکلگیری به علت ماهیت استبدای، سیاستهای ضد مذهبی و وابستگی به قدرتهای بیگانه با جنبشها و نهضتهای مختلف مواجه شده بود<ref>عميدزنجانی، عباسعلی. '''''گزيده كتاب: انقلاب اسلامی و ريشههای آن'''''، تهران: 1357، كتاب طوبی، ص185 به بعد.</ref>، اما طلیعه انقلاب اسلامی از 1341ش آغاز شد. در این زمان، دولت آمریکا به ریاست جمهوری کندی به ایران فشار میآورد تا اصلاحاتی در ساختار اقتصاد سنتی خود انجام دهد و از خطر انقلاب و تهاجم کمونیسم رهایی یابد<ref>نجاتي، غلامرضا. '''''تاريخ سياسي بيست و پنج سالة ايران (از كودتا تا انقلاب).''''' تهران: 1371، رسا، ص3-132.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l5">خط ۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاه تحت فشار متحد غربی خود، [[اسدالله اعلم|امیر اسدالله علم]]<sup>*</sup> را به جای امینی مأمور اجرای اصلاحات کرد. علم، انتخابات سراسری در کشور، برنامهای زیر عنوان اصلاحات ارضی و مبارزه با فساد و اجرای قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی را به عنوان برنامههای اصلاحی دولت خود اعلام کرد<ref>'''''روزنامه مهر ايران'''''. 1/5/1341.</ref>. برنامههای دولت علم برای اصلاحات با مذهب و اعتقادات مذهبی مردم تضاد داشت و به همین علت مورد مخالفت شدید روحانیان و در رأس آنها [[امام خمینی|آیتالله خمینی]]<sup>*</sup> (ره) قرار گرفت.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>شاه تحت فشار متحد غربی خود، [[اسدالله اعلم|امیر اسدالله علم]]<sup>*</sup> را به جای امینی مأمور اجرای اصلاحات کرد. علم، انتخابات سراسری در کشور، برنامهای زیر عنوان اصلاحات ارضی و مبارزه با فساد و اجرای قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی را به عنوان برنامههای اصلاحی دولت خود اعلام کرد<ref>'''''روزنامه مهر ايران'''''. 1/5/1341.</ref>. برنامههای دولت علم برای اصلاحات با مذهب و اعتقادات مذهبی مردم تضاد داشت و به همین علت مورد مخالفت شدید روحانیان و در رأس آنها [[امام خمینی|آیتالله خمینی]]<sup>*</sup> (ره) قرار گرفت.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی واژه اسلام را از شرایط شرکت در انتخابات حذف میکرد و مراسم تحلیف را به جای قرآنکریم با هر کتاب آسمانی دیگر مقدور می ساخت، با مخالفت [[امام خمینی|آیتالله خمینی(ره)]] و علمای دیگر بنا به دلایل شرعی و اجتماعی لغو گردید<ref>'''''خاطرات و مبارزات شهيد محلاتي'''''. تهران: 1376، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص43.</ref>. و اصول ششگانه که با عنوان [[انقلاب سفید]]<ref>ژان پير ديگار و ديگران. '''''ايران در قرن بيستم'''''. ترجمة عبدالرضا و هوشنگ مهدوي، تهران: 1378، نشر البرز، ص 7-164.</ref> در 6 بهمن 1341ش به رفراندوم گذاشته شد از طرف روحانیان تحریم شد<ref>'''''خاطرات و مبارزات حجتالاسلام فلسفي'''''. تهران: 1376، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص9-236.</ref>. اصرار رژیم به اجرای برنامههای خود و تداوم مخالفت مردم به رهبری روحانیون به قیام15 خرداد 1342ش و تبعید امام در 13 آبان 1343ش منجر شد<ref>رجبی، محمدحسن. '''''زندگينامه سياسی امام خمينی'''''. تهران: 1377، مركز اسناد انقلاب اسلامی، ص338.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی واژه اسلام را از شرایط شرکت در انتخابات حذف میکرد و مراسم تحلیف را به جای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قرآن|</ins>قرآنکریم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>با هر کتاب آسمانی دیگر مقدور می ساخت، با مخالفت [[امام خمینی|آیتالله خمینی(ره)]] و علمای دیگر بنا به دلایل شرعی و اجتماعی لغو گردید<ref>'''''خاطرات و مبارزات شهيد محلاتي'''''. تهران: 1376، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص43.</ref>. و اصول ششگانه که با عنوان [[انقلاب سفید]]<ref>ژان پير ديگار و ديگران. '''''ايران در قرن بيستم'''''. ترجمة عبدالرضا و هوشنگ مهدوي، تهران: 1378، نشر البرز، ص 7-164.</ref> در 6 بهمن 1341ش به رفراندوم گذاشته شد از طرف روحانیان تحریم شد<ref>'''''خاطرات و مبارزات حجتالاسلام فلسفي'''''. تهران: 1376، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص9-236.</ref>. اصرار رژیم به اجرای برنامههای خود و تداوم مخالفت مردم به رهبری روحانیون به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قیام پانزده خرداد 1342|</ins>قیام15 خرداد 1342ش<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و تبعید امام در 13 آبان 1343ش منجر شد<ref>رجبی، محمدحسن. '''''زندگينامه سياسی امام خمينی'''''. تهران: 1377، مركز اسناد انقلاب اسلامی، ص338.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در طول سالهای تبعید [[امام خمینی|آیتالله خمینی(ره)]] تا 1357ش از یک طرف شاگردان او از قبیل [[مرتضی مطهری]] و دکتر بهشتی تعالیمش را اشاعه دادند و از طریق شبکهای از انجمنها، مدارس، مساجد، هیأتها و حسینیهها شرایط لازم برای فعالیت آینده را پیریزی کردند<ref>'''''سلسله پهلوی و نيروهاي مذهبی به روايت تاريخ كمبريج'''''. ترجمه عباس مخبر، تهران: 1372، طرح نو، ص151.</ref>. از طرف دیگر، سازمان و گروههایی مثل نهضت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آزادی، </del>جبهه ملی و احزاب وابسته به آن، بقایای حزب توده و دیگر سازمانهای سیاسی در داخل و خارج از کشور به سازماندهی مخالفتها با رژیم پرداختند. در طول سالهای مزبور، نارضایتی ها به خاطر افزایش ظلم و استبداد، گرایش روزافزون رژیم به تمرکز سیاسی و اقتصادی و رشد مشکلات اقتصادی با وجود درآمد عظیم نفت، روند روزافزونی یافت <ref>كدي، نيكي.آر. '''''ريشههاي انقلاب ايران'''''. ترجمة عبدالرحيم گواهي، تهران: 1375، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، ص395 به بعد.</ref>و در 1356ش که رژیم سیاست فضای باز را برای هماهنگی با سیاستهای کلی آمریکا در راستای تحقق«حقوق بشر» مطرح کرد<ref>مازندی، يوسف. '''''ايران ابرقدرت قرن'''''. ترجمة عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: 1373، البرز، ص531 به بعد.</ref>، مجالی برای بروز یافت.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در طول سالهای تبعید [[امام خمینی|آیتالله خمینی(ره)]] تا 1357ش از یک طرف شاگردان او از قبیل [[مرتضی مطهری]] و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[آیت الله محمد بهشتی|</ins>دکتر بهشتی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تعالیمش را اشاعه دادند و از طریق شبکهای از انجمنها، مدارس، مساجد، هیأتها و حسینیهها شرایط لازم برای فعالیت آینده را پیریزی کردند<ref>'''''سلسله پهلوی و نيروهاي مذهبی به روايت تاريخ كمبريج'''''. ترجمه عباس مخبر، تهران: 1372، طرح نو، ص151.</ref>. از طرف دیگر، سازمان و گروههایی مثل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نهضت آزادی ایران|</ins>نهضت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آزادی]]، [[</ins>جبهه ملی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و احزاب وابسته به آن، بقایای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حزب توده<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و دیگر سازمانهای سیاسی در داخل و خارج از کشور به سازماندهی مخالفتها با رژیم پرداختند. در طول سالهای مزبور، نارضایتی ها به خاطر افزایش ظلم و استبداد، گرایش روزافزون رژیم به تمرکز سیاسی و اقتصادی و رشد مشکلات اقتصادی با وجود درآمد عظیم نفت، روند روزافزونی یافت <ref>كدي، نيكي.آر. '''''ريشههاي انقلاب ايران'''''. ترجمة عبدالرحيم گواهي، تهران: 1375، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، ص395 به بعد.</ref>و در 1356ش که رژیم سیاست فضای باز را برای هماهنگی با سیاستهای کلی آمریکا در راستای تحقق«حقوق بشر» مطرح کرد<ref>مازندی، يوسف. '''''ايران ابرقدرت قرن'''''. ترجمة عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: 1373، البرز، ص531 به بعد.</ref>، مجالی برای بروز یافت.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اول آبان 1356ش سید مصطفی خمینی به طرز مشکوکی درگذشت. مردم درگذشت وی را به مقامات امنیتی رژیم نسبت دادند و با برگزاری مجالس بزرگداشتی به اظهار همدردی با امام پرداختند. به اشاره رژیم، برای مقابله با افزایش محبوبیت [[امام خمینی|آیتالله خمینی(ره)]] در بین مردم در17دی، مقارن با سالروز [[انقلاب سفید]] و آزادی زنان، مقالهای موهن با عنوان «ایران و استعمار سرخ وسیاه» به امضای احمد رشیدی مطلق در روزنامه اطلاعات به چاپ رسید. این مقاله با توهین به [[امام خمینی]] و روحانیت آنها را به همدستی با حزب توده متهم نموده و به عنوان عوامل استعمار سرخ وسیاه محکوم کرده بود<ref>'''''روزنامه اطلاعات'''''. 17/10/56.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در اول آبان 1356ش سید مصطفی خمینی به طرز مشکوکی درگذشت. مردم درگذشت وی را به مقامات امنیتی رژیم نسبت دادند و با برگزاری مجالس بزرگداشتی به اظهار همدردی با امام پرداختند. به اشاره رژیم، برای مقابله با افزایش محبوبیت [[امام خمینی|آیتالله خمینی(ره)]] در بین مردم در17دی، مقارن با سالروز [[انقلاب سفید]] و آزادی زنان، مقالهای موهن با عنوان «ایران و استعمار سرخ وسیاه» به امضای احمد رشیدی مطلق در روزنامه اطلاعات به چاپ رسید. این مقاله با توهین به [[امام خمینی]] و روحانیت آنها را به همدستی با حزب توده متهم نموده و به عنوان عوامل استعمار سرخ وسیاه محکوم کرده بود<ref>'''''روزنامه اطلاعات'''''. 17/10/56.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">خط ۱۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تا اواخر مرداد 1357ش روزهای نسبتاً آرامی سپری شد؛ ولی در 28 مرداد واقعه سینما رکس آبادان و کشته شدن تعدادی مردم در آتشسوزی پیش آمد. مردم رژیم را مسئول آن واقعه دانستند و چند روز بعد از آن واقعه مردم [[استان تهران|تهران]] پس از برگزاری نماز عید فطر به امامت شهید مفتح به راهپیمایی آرام دست زدند و جوّ خفقان و ارعاب را شکستند<ref>پرهام، سيروس. '''''انقلاب ايران و مبانی رهبری امام خمينی'''''. تهران: 1357، اميركبير، ص42.</ref>. راهپیمایی گسترده مردم [[استان تهران|تهران]] در 17 شهریور نیز تکرار شد؛ ولی این بار سربازان رژیم مردم را در میدان ژاله به گلوله بستند که این روز به «[[جمعه سیاه]]» معروف شده است<ref>امامی، جواد (تدوين). '''''خاطرات آيت الله مسعودی خمينی'''''. تهران: 1381، مركز اسناد انقلاب اسلامی، ص391.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تا اواخر مرداد 1357ش روزهای نسبتاً آرامی سپری شد؛ ولی در 28 مرداد واقعه سینما رکس آبادان و کشته شدن تعدادی مردم در آتشسوزی پیش آمد. مردم رژیم را مسئول آن واقعه دانستند و چند روز بعد از آن واقعه مردم [[استان تهران|تهران]] پس از برگزاری نماز عید فطر به امامت شهید مفتح به راهپیمایی آرام دست زدند و جوّ خفقان و ارعاب را شکستند<ref>پرهام، سيروس. '''''انقلاب ايران و مبانی رهبری امام خمينی'''''. تهران: 1357، اميركبير، ص42.</ref>. راهپیمایی گسترده مردم [[استان تهران|تهران]] در 17 شهریور نیز تکرار شد؛ ولی این بار سربازان رژیم مردم را در میدان ژاله به گلوله بستند که این روز به «[[جمعه سیاه]]» معروف شده است<ref>امامی، جواد (تدوين). '''''خاطرات آيت الله مسعودی خمينی'''''. تهران: 1381، مركز اسناد انقلاب اسلامی، ص391.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در پائیز 1357ش، دولت عراق تحت فشار رژیم، امام خمینی را وادار به ترک عراق کرد. امام پس از آنکه دولت کویت مرزهای خود را به روی ایشان بست عازم فرانسه شد و در دهکده نوفللوشاتو اقامت گزید. در روزهای تاسوعا و عاشورای همان سال مصادف با 19 و 20 آذر، مردم [[استان تهران|تهران]] باز هم به تظاهرات میلیونی دست زدند. تظاهرات مکرر، اعتصابات پی در پی، به ویژه، اعتصابهای شرکت نفت و تعطیلی بازارها رژیم را در تنگنای اقتصادی قرار داد و شاه را مأیوس کرد، چنانچه او با تشکیل شورای سلطنتی و معرفی شاهپور بختیار در 26 دی 1357ش به خارج از کشور گریخت<ref>لطفی، مهرعلی. '''''مروری بر رويدادهای معاصر ايران و پيدايش انقلاب اسلامی ايران'''''. قم: 1381، انتشارات عالمه، ص151.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در پائیز 1357ش، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>دولت عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>تحت فشار رژیم، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امام خمینی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را وادار به ترک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>کرد. امام پس از آنکه دولت کویت مرزهای خود را به روی ایشان بست عازم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 </ins>فرانسه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>شد و در دهکده نوفللوشاتو اقامت گزید. در روزهای تاسوعا و عاشورای همان سال مصادف با 19 و 20 آذر، مردم [[استان تهران|تهران]] باز هم به تظاهرات میلیونی دست زدند. تظاهرات مکرر، اعتصابات پی در پی، به ویژه، اعتصابهای شرکت نفت و تعطیلی بازارها رژیم را در تنگنای اقتصادی قرار داد و شاه را مأیوس کرد، چنانچه او با تشکیل شورای سلطنتی و معرفی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[شاپور بختیار|</ins>شاهپور بختیار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در 26 دی 1357ش به خارج از کشور گریخت<ref>لطفی، مهرعلی. '''''مروری بر رويدادهای معاصر ايران و پيدايش انقلاب اسلامی ايران'''''. قم: 1381، انتشارات عالمه، ص151.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با فرار شاه از ایران [[امام خمینی]] در12بهمن به کشور بازگشت و در هفدهم همان ماه [[مهدی بازرگان]] را مأمور تشکیل دولت موقت کرد. در واقع، تا پنج روز دو دولت در مرکز وجود داشت. تا اینکه با پیروزی انقلاب اسلامی در 22 بهمن 1357ش به عمر سلطنت پهلوی و نهادهای وابسته به آن خاتمه داده شد<ref>عميدزنجانی، عباسعلی. '''''انقلاب اسلامی ايران (علل، مسائل و نظام سياسی)'''''. قم:1381، دفتر نشر معارف، ص34-230.</ref>. و در 12 فروردین 1358ش با رأی مردم نظام جمهوری اسلامی به رسمیت شناخته شد و قانون اساسی جدید در نخستین [[مجلس خبرگان]] برای نظام جدید تدوین شد<ref>فوران، جان. '''''مقاومت شكننده، تاريخ تحولات اجتماعی ايران از صفويه تا سالهای پس از انقلاب اسلامی'''''. ترجمه احمد تدين، تهران: 1377، رسا، ص586.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با فرار شاه از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>[[امام خمینی]] در12بهمن به کشور بازگشت و در هفدهم همان ماه [[مهدی بازرگان]] را مأمور تشکیل دولت موقت کرد. در واقع، تا پنج روز دو دولت در مرکز وجود داشت. تا اینکه با پیروزی انقلاب اسلامی در 22 بهمن 1357ش به عمر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سلسله پهلوی|</ins>سلطنت پهلوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و نهادهای وابسته به آن خاتمه داده شد<ref>عميدزنجانی، عباسعلی. '''''انقلاب اسلامی ايران (علل، مسائل و نظام سياسی)'''''. قم:1381، دفتر نشر معارف، ص34-230.</ref>. و در 12 فروردین 1358ش با رأی مردم نظام جمهوری اسلامی به رسمیت شناخته شد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران|</ins>قانون اساسی جدید<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در نخستین [[مجلس خبرگان]] برای نظام جدید تدوین شد<ref>فوران، جان. '''''مقاومت شكننده، تاريخ تحولات اجتماعی ايران از صفويه تا سالهای پس از انقلاب اسلامی'''''. ترجمه احمد تدين، تهران: 1377، رسا، ص586.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l33">خط ۳۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>غلام علی پاشازاده</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>غلام علی پاشازاده</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=4051&oldid=prevSamei: /* نیز نگاه کنید به */2025-04-23T15:51:04Z<p><span class="autocomment">نیز نگاه کنید به</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۱</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l22">خط ۲۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[امام خمینی]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[سلسله پهلوی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[امام خمینی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[[سلسله پهلوی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=4050&oldid=prevSamei در ۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۵۰2025-04-23T15:50:52Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=4050&oldid=4049">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=4049&oldid=prevSamei: /* نویسنده مقاله */2025-04-23T15:39:36Z<p><span class="autocomment">نویسنده مقاله</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۳۹</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l30">خط ۳۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>غلام علی پاشازاده</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>غلام علی پاشازاده</div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2429&oldid=prevNazli در ۵ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۵۷2025-01-05T12:57:33Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2429&oldid=727">نمایش تغییرات</a>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8_%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=727&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''''انقلاب اسلامي ايران'''''، سرنگوني نظام سلطنتي پهلوي در22 بهمن1357ش و اعلام نظام جمهوري اسلامي در ايران در12 فرودين 1358ش. سلطنت پهلوي<sup>*</sup> از زمان شكلگيري به علت ماهيت استبداي، سياستهاي ضد مذهبي و وابستگي به قدرتهاي بيگانه با جنبشها و نهض...» ایجاد کرد2024-08-13T15:38:16Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''''انقلاب اسلامي ايران'''''، سرنگوني نظام سلطنتي پهلوي در22 بهمن1357ش و اعلام نظام جمهوري اسلامي در ايران در12 فرودين 1358ش. سلطنت پهلوي<sup>*</sup> از زمان شكلگيري به علت ماهيت استبداي، سياستهاي ضد مذهبي و وابستگي به قدرتهاي بيگانه با جنبشها و نهض...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''''انقلاب اسلامي ايران'''''، سرنگوني نظام سلطنتي پهلوي در22 بهمن1357ش و اعلام نظام جمهوري اسلامي در ايران در12 فرودين 1358ش.<br />
<br />
سلطنت پهلوي<sup>*</sup> از زمان شكلگيري به علت ماهيت استبداي، سياستهاي ضد مذهبي و وابستگي به قدرتهاي بيگانه با جنبشها و نهضتهاي مختلف مواجه شده بود<sup>1</sup>، اما طليعة انقلاب اسلامي از 1341ش آغاز شد. در اين زمان، دولت آمريكا به رياست جمهوري كندي به ايران فشار ميآورد تا اصلاحاتي در ساختار اقتصاد سنتي خود انجام دهد و از خطر انقلاب و تهاجم كمونيسم رهايي يابد.<sup>2</sup><br />
<br />
شاه تحت فشار متحد غربي خود، امير اسدالله علم<sup>*</sup> را به جاي اميني مأمور اجراي اصلاحات كرد. علم، انتخابات سراسري در كشور، برنامهاي زير عنوان اصلاحات ارضي و مبارزه با فساد و اجراي قانون انجمنهاي ايالتي و ولايتي را به عنوان برنامههاي اصلاحي دولت خود اعلام كرد.<sup>3</sup> برنامههاي دولت علم براي اصلاحات با مذهب و اعتقادات مذهبي مردم تضاد داشت و به همين علت مورد مخالفت شديد روحانيان و در رأس آنها آيتالله خميني<sup>*</sup> (ره) قرار گرفت.<br />
<br />
لايحة انجمنهاي ايالتي و ولايتي واژة اسلام را از شرايط شركت در انتخابات حذف ميكرد و مراسم تحليف را به جاي قرآنكريم با هر كتاب آسماني ديگر مقدور ميساخت، با مخالفت آيتالله خميني(ره) و علماي ديگر بنا به دلايل شرعي و اجتماعي لغو گرديد.<sup>4</sup> و اصول ششگانه كه با عنوان انقلاب سفيد<sup>5</sup> در 6 بهمن 1341ش به رفراندوم گذاشته شد از طرف روحانيان تحريم شد.<sup>6</sup> اصرار رژيم به اجراي برنامههاي خود و تداوم مخالفت مردم به رهبري روحانيون به قيام15 خرداد 1342ش و تبعيد امام در 13 آبان 1343ش منجر شد.<sup>7</sup><br />
<br />
در طول سالهاي تبعيد آيتالله خميني(ره) تا 1357ش از يك طرف شاگردان او از قبيل مرتضي مطهري و دكتر بهشتي تعاليمش را اشاعه دادند و از طريق شبكهاي از انجمنها، مدارس، مساجد، هيأتها و حسينيهها شرايط لازم براي فعاليت آينده را پيريزي كردند.<sup>8</sup> از طرف ديگر، سازمان و گروههايي مثل نهضت آزادي، جبهة ملي و احزاب وابسته به آن، بقاياي حزب توده و ديگر سازمانهاي سياسي در داخل و خارج از كشور به سازماندهي مخالفتها با رژيم پرداختند. در طول سالهاي مزبور، نارضايتيها به خاطر افزايش ظلم و استبداد، گرايش روزافزون رژيم به تمركز سياسي و اقتصادي و رشد مشكلات اقتصادي با وجود درآمد عظيم نفت، روند روزافزوني يافت<sup>9</sup> و در 1356ش كه رژيم سياست فضاي باز را براي هماهنگي با سياستهاي كلي آمريكا در راستاي تحقق«حقوق بشر» مطرح كرد،<sup>10</sup> مجالي براي بروز يافت.<br />
<br />
در اول آبان 1356ش سيد مصطفي خميني به طرز مشكوكي درگذشت. مردم درگذشت وي را به مقامات امنيتي رژيم نسبت دادند و با برگزاري مجالس بزرگداشتي به اظهار همدردي با امام پرداختند. به اشارة رژيم، براي مقابله با افزايش محبوبيت آيتالله خميني(ره) در بين مردم در17دي، مقارن با سالروز انقلاب سفيد و آزادي زنان، مقالهاي موهن با عنوان «ايران و استعمار سرخ وسياه» به امضاي احمد رشيدي مطلق در روزنامة اطلاعات به چاپ رسيد. اين مقاله با توهين به امام خميني و روحانيت آنها را به همدستي با حزب توده متهم نموده و به عنوان عوامل استعمار سرخ وسياه محكوم كرده بود.<sup>11</sup><br />
<br />
در اعتراض به چاپ مقالة موهن در روزنامة رسمي، مردم قم در نوزدهم دي ماه قيام كردند و با سربازان و كماندوهاي رژيم درگير شدند كه در نتيجة آن عدهاي از مردم به شهادت رسيدند.<sup>12</sup><br />
<br />
اكثر نويسندگان و صاحبنظران داخلي و خارجي معتقدند كه قيام مردم قم، جرقة انقلاب اسلامي بود<sup>13</sup> و منجر به آغاز قيامهاي متعددي شد كه شاه را تضعيف و نابود كرد.<sup>14</sup> به طوري كه برگزاري مجالس ترحيم به مناسبت چهلم شهداي قم در 29 بهمن 1356ش در تبريز منجر به درگيري با نيروهاي نظامي و امنيتي رژيم و كشتار مردم گرديد و مراسم چهلم شهداي تبريز در 10 فرودين 1357ش در شهرهاي مشهد، يزد و جهرم نيز همين فاجعه را در پي داشت.<sup>15</sup> <br />
<br />
تا اواخر مرداد 1357ش روزهاي نسبتاً آرامي سپري شد؛ ولي در 28 مرداد واقعة سينما ركس آبادان و كشته شدن تعدادي مردم در آتشسوزي پيش آمد. مردم رژيم را مسئول آن واقعه دانستند و چند روز بعد از آن واقعه مردم تهران پس از برگزاري نماز عيد فطر به امامت شهيد مفتح به راهپيمايي آرام دست زدند و جوّ خفقان و ارعاب را شكستند.<sup>16</sup> راهپيمايي گستردة مردم تهران در 17 شهريور نيز تكرار شد؛ ولي اين بار سربازان رژيم مردم را در ميدان ژاله به گلوله بستند كه اين روز به «جمعة سياه» معروف شده است.<sup>17</sup><br />
<br />
در پائيز 1357ش، دولت عراق تحت فشار رژيم، امام خميني را وادار به ترك عراق كرد. امام پس از آنكه دولت كويت مرزهاي خود را به روي ايشان بست عازم فرانسه شد و در دهكدة نوفللوشاتو اقامت گزيد. در روزهاي تاسوعا و عاشوراي همان سال مصادف با 19 و 20 آذر، مردم تهران باز هم به تظاهرات ميليوني دست زدند. تظاهرات مكرر، اعتصابات پي در پي، به ويژه، اعتصابهاي شركت نفت و تعطيلي بازارها رژيم را در تنگناي اقتصادي قرار داد و شاه را مأيوس كرد، چنانچه او با تشكيل شوراي سلطنتي و معرفي شاهپور بختيار در 26 دي 1357ش به خارج از كشور گريخت.<sup>18</sup> <br />
<br />
با فرار شاه از ايران امام خميني در12بهمن به كشور بازگشت و در هفدهم همان ماه مهدي بازرگان را مأمور تشكيل دولت موقت كرد. در واقع، تا پنج روز دو دولت در مركز وجود داشت. تا اينكه با پيروزي انقلاب اسلامي در 22 بهمن 1357ش به عمر سلطنت پهلوي و نهادهاي وابسته به آن خاتمه داده شد.<sup>19</sup> و در 12 فروردين 1358ش با رأي مردم نظام جمهوري اسلامي به رسميت شناخته شد و قانون اساسي جديد در نخستين مجلس خبرگان براي نظام جديد تدوين شد.<sup>20</sup> <br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. عميدزنجاني، عباسعلي. '''''گزيده كتاب: انقلاب اسلامي و ريشههاي آن'''''، تهران: 1357، كتاب طوبي، ص185 به بعد.<br />
<br />
2. نجاتي، غلامرضا. '''''تاريخ سياسي بيست و پنج سالة ايران (از كودتا تا انقلاب).''''' تهران: 1371، رسا، ص3-132.<br />
<br />
3. '''''روزنامة مهر ايران'''''. 1/5/1341.<br />
<br />
4. '''''خاطرات و مبارزات شهيد محلاتي'''''. تهران: 1376، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص43.<br />
<br />
5. ژان پير ديگار و ديگران. '''''ايران در قرن بيستم'''''. ترجمة عبدالرضا و هوشنگ مهدوي، تهران: 1378، نشر البرز، ص 7-164.<br />
<br />
6. '''''خاطرات و مبارزات حجتالاسلام فلسفي'''''. تهران: 1376، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص9-236.<br />
<br />
7. رجبي، محمدحسن. '''''زندگينامة سياسي امام خميني'''''. تهران: 1377، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص338.<br />
<br />
8. '''''سلسلة پهلوي و نيروهاي مذهبي به روايت تاريخ كمبريج'''''. ترجمة عباس مخبر، تهران: 1372، طرح نو، ص151.<br />
<br />
9. كدي، نيكي.آر. '''''ريشههاي انقلاب ايران'''''. ترجمة عبدالرحيم گواهي، تهران: 1375، دفتر نشر فرهنگ اسلامي، ص395 به بعد.<br />
<br />
10. مازندي، يوسف. '''''ايران ابرقدرت قرن'''''. ترجمة عبدالرضا هوشنگ مهدوي، تهران: 1373، البرز، ص531 به بعد.<br />
<br />
11. '''''روزنامة اطلاعات'''''. 17/10/56.<br />
<br />
12. طالبيدارابي، ابراهيم. '''''جايگاه قيام 19دي در پيروزي انقلاب اسلامي'''''. تهران: 1378، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص 86.<br />
<br />
13. طلوعي، محمود. '''''داستان انقلاب'''''. تهران: 1371، نشرعلم، ص179.<br />
<br />
14. شوكراس، ويليام، '''''آخرين سفر شاه'''''. ترجمة عبدالرضا هوشنگ مهدوي، تهران: 1370، البرز، ص136.<br />
<br />
15. منصوري، جواد. '''''سيرتكويني انقلاب اسلامي'''''. تهران: 1375، مؤسسه چاپ و انتشارات وزرات امور خارجه، ص15-314.<br />
<br />
16. پرهام، سيروس. '''''انقلاب ايران و مباني رهبري امام خميني'''''. تهران: 1357، اميركبير، ص42.<br />
<br />
17. امامي، جواد (تدوين). '''''خاطرات آيت الله مسعودي خميني'''''. تهران: 1381، مركز اسناد انقلاب اسلامي، ص391.<br />
<br />
18. لطفي، مهرعلي. '''''مروري بر رويدادهاي معاصر ايران و پيدايش انقلاب اسلامي ايران'''''. قم: 1381، انتشارات عالمه، ص151.<br />
<br />
19. عميدزنجاني، عباسعلي. '''''انقلاب اسلامي ايران (علل، مسائل و نظام سياسي)'''''. قم:1381، دفتر نشر معارف، ص34-230.<br />
<br />
20. فوران، جان. '''''مقاومت شكننده، تاريخ تحولات اجتماعي ايران از صفويه تا سالهاي پس از انقلاب اسلامي'''''. ترجمة احمد تدين، تهران: 1377، رسا، ص586.<br />
<br />
<br />
غلام علی پاشازاده</div>Samei