اهل هوا - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۰۳

2025-05-15T21:03:17Z

Samei در ‏۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۳۹

2025-05-09T22:39:34Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۳۹
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[اهل هوا]]'''، افرادیکه بنا بر باور ساحل‌نشینان جنوب [[ایران]] به تسخیر بادهایبیماریزا درامده و با رام شدن بادها از گزندشان رها شده‌اند.		'''[[اهل هوا]]'''، افرادیکه بنا بر باور ساحل‌نشینان جنوب [[ایران]] به تسخیر بادهایبیماریزا درامده و با رام شدن بادها از گزندشان رها شده‌اند.

	در فرهنگ [[اسلام]]<nowiki/>ی، برداشتی کم و بیش مشابه جنّ دربارهباد وجود دارد<ref>قزوینی، زکریا. '''''عجایب المخلوقات'''''. به کوشش نصرالله صبوحی، تهران: کتابخانهمرکزی، 1361، ص 379-380. </ref>. مجلسیباد را کنایه از جن گرفته و ان را باد ـ جن نامیده و بیماریریح الصبیان، یا باد کودکان (= ام صبیان<sup>*</sup>) را در اثر باد ـ جن دانسته است<ref> رسولی، هاشم. '''''حواشیبر اصول کافیکلینی'''''. تهران: انتشارات علمیهاسلامیه، بیتاریخ، 4/362. </ref>. ساحل نشینان میگویند هر بادی جنّیدارد که با ان به درون جسم ادمیزادگان میرود و انها را تسخیر و «هوایی» ~~میکند~~<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48.</ref>. شخص «بادْ زده» (قس: جن زده) یا مُسَخَّر باد اختیارش را از دست میدهد و به بیماری«دیو باد»، جنون و دیوانگی<ref> خلف تبریزی، محمدحسین. '''''برهان قاطع.''''' به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ج 2 / ذیل «دیوباد».</ref> دچار میشود و در تمام عمر به صورت مَرکب (فَرَس) بادهایرام شده در درون خود و میانجیو وسیلهارتباطیبا انها در میاید. مادام که اهل هوا از این بادها فرمان میبرند و خواسته‌ها و نیازهایشان را ~~براورده~~ میکنند، از گزند و ازارشان در امانند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48. </ref>.		در فرهنگ [[اسلام]]<nowiki/>ی، برداشتی کم و بیش مشابه جنّ دربارهباد وجود دارد<ref>قزوینی، زکریا. '''''عجایب المخلوقات'''''. به کوشش نصرالله صبوحی، تهران: کتابخانهمرکزی، 1361، ص 379-380. </ref>. مجلسیباد را کنایه از جن گرفته و ان را باد ـ جن نامیده و بیماریریح الصبیان، یا باد کودکان (= ام صبیان<sup>*</sup>) را در اثر باد ـ جن دانسته است<ref> رسولی، هاشم. '''''حواشیبر اصول کافیکلینی'''''. تهران: انتشارات علمیهاسلامیه، بیتاریخ، 4/362. </ref>. ساحل نشینان میگویند هر بادی جنّیدارد که با ان به درون جسم ادمیزادگان میرود و انها را تسخیر و «هوایی» می کند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48.</ref>. شخص «بادْ زده» (قس: جن زده) یا مُسَخَّر باد اختیارش را از دست میدهد و به بیماری«دیو باد»، جنون و دیوانگی<ref> خلف تبریزی، محمدحسین. '''''برهان قاطع.''''' به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ج 2 / ذیل «دیوباد».</ref> دچار میشود و در تمام عمر به صورت مَرکب (فَرَس) بادهایرام شده در درون خود و میانجیو وسیلهارتباطیبا انها در میاید. مادام که اهل هوا از این بادها فرمان میبرند و خواسته‌ها و نیازهایشان را برآورده میکنند، از گزند و ازارشان در امانند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48. </ref>.

	اهل هوا میگویند بیشتر بادها، از جمله بادهایموسوم به زار، از سواحل ~~افریقایسیاه،~~ هند، و شمار اندکی از عربستان و جزایر دیگر به ایران امده‌اند<ref> ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355 . ص 46.</ref>. مردم بلوچ بادها را به بادهایمهاجر افریقاییو بادهای بومی بلوچستان تقسیم میکنند<ref>ریاحی، علی. '''''زار و باد و بلوچ'''''. تهران: طهوری: 1356، ص 2. </ref>. همچنین بادها را به دو دسته مسلمان بینا و صالح بیزیان و کافر کور و ناصالح زیانکار تقسیم کرده‌اند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، . ص 48.</ref>. میان بادهای مسلمانِ مشهور به بادهای مشایخ پیوندی روحانی با گروه‌های قومی و اجتماعی جامعه برقرار است<ref> بلوکباشی، علی. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، '''''نامهانسان‌شناسی'''''. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 36.</ref>.		اهل هوا میگویند بیشتر بادها، از جمله بادهایموسوم به زار، از سواحل آفریقای سیاه، هند، و شمار اندکی از عربستان و جزایر دیگر به [[کشور ایران\|ایران]] امده‌اند<ref> ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355 . ص 46.</ref>. مردم بلوچ بادها را به بادهایمهاجر افریقاییو بادهای بومی بلوچستان تقسیم میکنند<ref>ریاحی، علی. '''''زار و باد و بلوچ'''''. تهران: طهوری: 1356، ص 2. </ref>. همچنین بادها را به دو دسته مسلمان بینا و صالح بیزیان و کافر کور و ناصالح زیانکار تقسیم کرده‌اند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، . ص 48.</ref>. میان بادهای مسلمانِ مشهور به بادهای مشایخ پیوندی روحانی با گروه‌های قومی و اجتماعی جامعه برقرار است<ref> بلوکباشی، علی. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، '''''نامهانسان‌شناسی'''''. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 36.</ref>.

	بادهای مشایخ ارواح شیوخ و پیران عابد و زاهدیهستند که میان قوم خود منزلت و اعتبار قدسیانه داشته‌اند. امروزه قدمگاه‌های<sup>*</sup> این مشایخ زیارتگاه بیماران بادزده و حاجتمندان است<ref>ریاحی، علی. '''''زار و باد و بلوچ'''''. تهران: طهوری: 1356. ص 28؛ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355،. ص 80.</ref>.		بادهای مشایخ ارواح شیوخ و پیران عابد و زاهدیهستند که میان قوم خود منزلت و اعتبار قدسیانه داشته‌اند. امروزه قدمگاه‌های<sup>*</sup> این مشایخ زیارتگاه بیماران بادزده و حاجتمندان است<ref>ریاحی، علی. '''''زار و باد و بلوچ'''''. تهران: طهوری: 1356. ص 28؛ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355،. ص 80.</ref>.

Torkan در ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۰۰

2025-04-28T19:00:04Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۰۰
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[اهل هوا]]'''، افرادیکه بنا بر باور ساحل‌نشینان جنوب ایران به تسخیر بادهایبیماریزا درامده و با رام شدن بادها از گزندشان رها شده‌اند.		'''[[اهل هوا]]'''، افرادیکه بنا بر باور ساحل‌نشینان جنوب [[ایران]] به تسخیر بادهایبیماریزا درامده و با رام شدن بادها از گزندشان رها شده‌اند.

	در فرهنگ ~~اسلامی،~~ برداشتی کم و بیش مشابه جنّ دربارهباد وجود دارد<ref>قزوینی، زکریا. '''''عجایب المخلوقات'''''. به کوشش نصرالله صبوحی، تهران: کتابخانهمرکزی، 1361، ص 379-380. </ref>. مجلسیباد را کنایه از جن گرفته و ان را باد ـ جن نامیده و بیماریریح الصبیان، یا باد کودکان (= ام صبیان<sup>*</sup>) را در اثر باد ـ جن دانسته است<ref> رسولی، هاشم. '''''حواشیبر اصول کافیکلینی'''''. تهران: انتشارات علمیهاسلامیه، بیتاریخ، 4/362. </ref>. ساحل نشینان میگویند هر بادی جنّیدارد که با ان به درون جسم ادمیزادگان میرود و انها را تسخیر و «هوایی» میکند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48.</ref>. شخص «بادْ زده» (قس: جن زده) یا مُسَخَّر باد اختیارش را از دست میدهد و به بیماری«دیو باد»، جنون و دیوانگی<ref> خلف تبریزی، محمدحسین. '''''برهان قاطع.''''' به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ج 2 / ذیل «دیوباد».</ref> دچار میشود و در تمام عمر به صورت مَرکب (فَرَس) بادهایرام شده در درون خود و میانجیو وسیلهارتباطیبا انها در میاید. مادام که اهل هوا از این بادها فرمان میبرند و خواسته‌ها و نیازهایشان را براورده میکنند، از گزند و ازارشان در امانند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48. </ref>.		در فرهنگ [[اسلام]]<nowiki/>ی، برداشتی کم و بیش مشابه جنّ دربارهباد وجود دارد<ref>قزوینی، زکریا. '''''عجایب المخلوقات'''''. به کوشش نصرالله صبوحی، تهران: کتابخانهمرکزی، 1361، ص 379-380. </ref>. مجلسیباد را کنایه از جن گرفته و ان را باد ـ جن نامیده و بیماریریح الصبیان، یا باد کودکان (= ام صبیان<sup>*</sup>) را در اثر باد ـ جن دانسته است<ref> رسولی، هاشم. '''''حواشیبر اصول کافیکلینی'''''. تهران: انتشارات علمیهاسلامیه، بیتاریخ، 4/362. </ref>. ساحل نشینان میگویند هر بادی جنّیدارد که با ان به درون جسم ادمیزادگان میرود و انها را تسخیر و «هوایی» میکند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48.</ref>. شخص «بادْ زده» (قس: جن زده) یا مُسَخَّر باد اختیارش را از دست میدهد و به بیماری«دیو باد»، جنون و دیوانگی<ref> خلف تبریزی، محمدحسین. '''''برهان قاطع.''''' به کوشش محمد معین، تهران: امیرکبیر، 1361، ج 2 / ذیل «دیوباد».</ref> دچار میشود و در تمام عمر به صورت مَرکب (فَرَس) بادهایرام شده در درون خود و میانجیو وسیلهارتباطیبا انها در میاید. مادام که اهل هوا از این بادها فرمان میبرند و خواسته‌ها و نیازهایشان را براورده میکنند، از گزند و ازارشان در امانند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، ص 48. </ref>.

	اهل هوا میگویند بیشتر بادها، از جمله بادهایموسوم به زار، از سواحل افریقایسیاه، هند، و شمار اندکی از عربستان و جزایر دیگر به ایران امده‌اند<ref> ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355 . ص 46.</ref>. مردم بلوچ بادها را به بادهایمهاجر افریقاییو بادهای بومی بلوچستان تقسیم میکنند<ref>ریاحی، علی. '''''زار و باد و بلوچ'''''. تهران: طهوری: 1356، ص 2. </ref>. همچنین بادها را به دو دسته مسلمان بینا و صالح بیزیان و کافر کور و ناصالح زیانکار تقسیم کرده‌اند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، . ص 48.</ref>. میان بادهای مسلمانِ مشهور به بادهای مشایخ پیوندی روحانی با گروه‌های قومی و اجتماعی جامعه برقرار است<ref> بلوکباشی، علی. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، '''''نامهانسان‌شناسی'''''. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 36.</ref>.		اهل هوا میگویند بیشتر بادها، از جمله بادهایموسوم به زار، از سواحل افریقایسیاه، هند، و شمار اندکی از عربستان و جزایر دیگر به ایران امده‌اند<ref> ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355 . ص 46.</ref>. مردم بلوچ بادها را به بادهایمهاجر افریقاییو بادهای بومی بلوچستان تقسیم میکنند<ref>ریاحی، علی. '''''زار و باد و بلوچ'''''. تهران: طهوری: 1356، ص 2. </ref>. همچنین بادها را به دو دسته مسلمان بینا و صالح بیزیان و کافر کور و ناصالح زیانکار تقسیم کرده‌اند<ref>ساعدی، غلامحسین. '''''اهل هوا'''''. تهران: امیرکبیر، 1355، . ص 48.</ref>. میان بادهای مسلمانِ مشهور به بادهای مشایخ پیوندی روحانی با گروه‌های قومی و اجتماعی جامعه برقرار است<ref> بلوکباشی، علی. «هویت‌سازیاجتماعیاز راه بادزُدایی»، '''''نامهانسان‌شناسی'''''. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 36.</ref>.

Maedeh در ‏۱۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۰۵

2025-04-17T21:05:15Z

Maedeh در ‏۱۷ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۵۵

2025-04-17T20:55:46Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''اهل هوا'''، افرادي كه بنا بر باور ساحل‌نشينان جنوب ايران به تسخير بادهاي بيماري‌زا درآمده و با رام شدن بادها از گزندشان رها شده‌اند. در فرهنگ اسلامي، برداشتي كم و بيش مشابه جنّ دربارة باد وجود دارد.¹ مجلسي باد را كنايه از جن گرفته و آن...» ایجاد کرد

2024-08-18T21:40:18Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''اهل هوا'''، افرادي كه بنا بر باور ساحل‌نشينان جنوب ايران به تسخير بادهاي بيماري‌زا درآمده و با رام شدن بادها از گزندشان رها شده‌اند. در فرهنگ اسلامي، برداشتي كم و بيش مشابه جنّ دربارة باد وجود دارد.1 مجلسي باد را كنايه از جن گرفته و آن...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''اهل هوا'''، افرادي كه بنا بر باور ساحل‌نشينان جنوب ايران به تسخير بادهاي بيماري‌زا درآمده و با رام شدن بادها از گزندشان رها شده‌اند.

در فرهنگ اسلامي، برداشتي كم و بيش مشابه جنّ دربارة باد وجود دارد.1 مجلسي باد را كنايه از جن گرفته و آن را باد ـ جن ناميده و بيماري ريح الصبيان، يا باد كودكان (= ام صبيان*) را در اثر باد ـ جن دانسته است.2 ساحل نشينان مي‌گويند هر بادي جنّي دارد كه با آن به درون جسم آدميزادگان مي‌رود و آنها را تسخير و «هوايي» مي‌كند.3 شخص «بادْ زده» (قس: جن زده) يا مُسَخَّر باد اختيارش را از دست مي‌دهد و به بيماري «ديو باد»، جنون و ديوانگي4 دچار مي‌شود و در تمام عمر به صورت مَركب (فَرَس) بادهاي رام شده در درون خود و ميانجي و وسيلة ارتباطي با آنها در مي‌آيد. مادام كه اهل هوا از اين بادها فرمان مي‌برند و خواسته‌ها و نيازهايشان را برآورده مي‌كنند، از گزند و آزارشان در امانند.5

اهل هوا مي‌گويند بيشتر بادها، از جمله بادهاي موسوم به زار، از سواحل افريقاي سياه، هند، و شمار اندكي از عربستان و جزاير ديگر به ايران آمده‌اند.6 مردم بلوچ بادها را به بادهاي مهاجر افريقايي و بادهاي بومي بلوچستان تقسيم مي‌كنند.7 همچنين بادها را به دو دستة مسلمان بينا و صالح بي‌زيان و كافر كور و ناصالح زيانكار تقسيم كرده‌اند.8 ميان بادهاي مسلمانِ مشهور به بادهاي مشايخ پيوندي روحاني با گروه‌هاي قومي و اجتماعي جامعه برقرار است.9

بادهاي مشايخ ارواح شيوخ و پيران عابد و زاهدي هستند كه ميان قوم خود منزلت و اعتبار قدسيانه داشته‌اند. امروزه قدمگاه‌هاي* اين مشايخ زيارتگاه بيماران بادزده و حاجتمندان است.10

جن ـ بادها طالب كالبد آدم‌هاي پريشان و خسته‌جان هستند و بيشتر در فضاهاي آكنده از وحشت و اضطراب و در عرصه‌هاي فقر و بيكاري و ميان سياه پوستان مهاجر و لايه‌هاي فرودست عمل مي‌كنند.11

نشانه‌هاي بادزدگي بنا بر نوع باد فرق مي‌كند. مثلاً باد «مَتوري» بيشتر با حملة قلبي و «بُو مَريم» با كمردرد و خونريزي رحم زنان بروز مي‌كند.12 از ديدگاه روان‌شناسي، برخي از علامت‌هاي جن‌زدگي، نشانه‌هايي از جنون يا طبيعت هيستريايي [1]دارد و صورت‌هايي از واكنش‌هاي رواني بيمار را در برابر فشارها و تنش‌هاي ناشي از وضعيت اجتماعي جامعه نشان مي‌دهد.13

در ميان اهل هوا گروهي مرد و زن كه به «بابا» و «ماما» مشهورند، باد درماني مي‌كنند. بيشتر بابا ـ ماماها از نسل مهاجران سياه افريقايي، و يا دورگه هستند.14 هر بادي بابا ـ ماماي خاص خود را دارد كه به نام همان باد خوانده مي‌شود، مانند بابا يا مامازار و بابا يا مامانوبان.15

اهل هوا در چارچوب يك نظام اعتقادي ابتدايي طبيعت و علل بروز بيماري بادزدگي و اسباب و راه‌هاي درمان آن را پيش‌بيني كرده‌اند. به پنداشت آنان، پزشك و دارو و دعا و طلسم نمي‌توانند اين بيمارها را درمان كنند. چارة درمان آنها به دست بابا ـ ماماها است.16

جن‌زدايي [2]عموماً به دو صورت پايا [3]و گَشْتاري [4]انجام مي‌گيرد. در جن‌زدايي پايا، بيمار جن‌زده كاملاً شفا مي‌يابد و به حالت عادي خود باز مي‌گردد، ليكن در جن‌زدايي گشتاري، دگرگوني آشكاري در بيمار رخ مي‌دهد و هويت او را تغيير مي‌دهد.17 اهل هوا همه از گروه جن ـ بادزُدگان گشتاري، يا استحاله يافته هستند كه پس از اجراي مراسم جن‌زدايي روي آنها، هويت تازه يافته و به جرگة اهل هوا و جن ـ بادزُدايان پيوسته‌اند.18

جادوپزشكان اهل هوا براي رهانيدن بيمار از آزار جن ـ باد «مجلس بازي» برپا مي‌دارند و در 3 مرحله: در حجاب نگهداشتن بيمار، احضار جن ـ باد، و تسخير باد و پائين آوردن آن از مركب، بيمار را آزاد مي‌كنند.19 بابا ـ ماماها معمولاً با شيوة بمباران حسي[5]، يعني تحريك با محرّك‌هاي بيروني بيماران بادزده را به هيجان و حالت جذبه درمي‌آورند و او را از چنگال جن ـ باد رها مي‌سازند. در مجلس بازي هر باد، كه زنان و مردان با هم شركت مي‌كنند، طبل و دهل و ساز مخصوص همان باد را به كار مي‌برند.20

بادها براي پائين آمدن از مركب خود توقعات و خواسته‌هايي دارند كه آنها را به دو صورت از زبان بابا ـ ماماها بيان مي‌كنند. گرفتن مجلس، انداختن سفره، ريختن خون قرباني21 از خواسته‌هاي عمومي؛ و لباس‌هاي حرير، خيزران، خلخال طلا و شال گردن از خواسته‌هاي خصوصي آنها به شمار مي‌روند.22

رعايت برخي مطهرات و محرّمات براي اعضاي جرگة اهل هوا بايسته است. پوشيدن لباس سفيد و پاكيزه، شست‌وشوي مرتب خود و عطرآگين كردن بدن از جملة شايست‌ها؛ دست زدن به مردة انسان و حيوان و نجاسات، پوشيدن جامة آلوده، آشاميدن باده، نزديكي كردن با نامحرم از جمله ناشايست‌ها به شمار مي‌روند. به كار نبستن آنها خشم جن ـ بادها را برمي‌انگيزاند و آنها را به آزار رساندن و رنجاندن مركب‌هاي خود وامي‌دارد.23

'''مآخذ:'''

1. قزويني، زكريا. '''''عجايب المخلوقات'''''. به كوشش نصرالله صبوحي، تهران: كتابخانة مركزي، 1361، ص 379-380.

2. رسولي، هاشم. '''''حواشي بر اصول كافي كليني'''''. تهران: انتشارات علمية اسلاميه، بي‌تاريخ، 4/362.

3. ساعدي، غلامحسين. '''''اهل هوا'''''. تهران: اميركبير، 1355، ص 48.

4. خلف تبريزي، محمدحسين. '''''برهان قاطع.''''' به كوشش محمد معين، تهران: اميركبير، 1361، ج 2 / ذيل «ديوباد».

5. مأخذ شمارة 3، ص .

6. '''''همان'''''. ص 46.

7. رياحي، علي. '''''زار و باد و بلوچ'''''. تهران: طهوري: 1356، ص 2.

8. '''''مأخذ شمارة 3'''''. ص 48.

9. بلوكباشي، علي. «هويت‌سازي اجتماعي از راه بادزُدايي»، '''''نامة انسان‌شناسي'''''. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 36.

10. '''''مأخذ شمارة 7'''''. ص 28؛ '''''مأخذ شمارة 3'''''. ص 80.

11. '''''مأخذ شمارة 3'''''. ص 30 و 47.

12. '''''همان'''''. ص 42 و 92

13. '''''The Encyclopaedia of Religion.''''' ed. by Mircea Eliade, New York, XIV/16.

14. '''''مأخذ شمارة 3'''''. ص 160.

15. '''''همان'''''. ص 48-50.

16. '''''يادداشت‌هاي مؤلف'''''.

17. '''''مأخذ شمارة 13'''''. همانجا، P. 16-17.

18. '''''مأخذ شمارة 9'''''. ص 39.

19. '''''مأخذ شمارة 3'''''. ص 52-54. و جمـ.

20. '''''يادداشت‌هاي مؤلف'''''؛ نيز '''''مأخذ شمارة 9'''''. ص 41؛ '''''مأخذ شمارة 3'''''. ص 76؛ '''''مأخذ شمارة 7'''''. ص 16.

21. '''''مأخذ شمارة 3'''''. ص 49.

22. '''''همان'''''. ص 56 و 63؛ '''''مأخذ شمارة 7'''''. ص 10 و 12.

23. '''''مأخذ شمارة 3'''''. ص 49، 54، 119 و 121.

تلخيص: بلوكباشي، علي. «اهل هوا»، '''''دايرةالمعارف بزرگ اسلامي'''''. تهران: 1380، 10/478-481؛ همو. «هويت‌سازي اجتماعي از راه بادزُدايي»، '''''نامة انسان‌شناسي'''''. ش 1 (بهار و تابستان 1381)، ص 34-43.
----[1]. Hysterical nature

[2]. Exorcism

[3]. Permanent Exorcism

[4]. Transformational Exorcism

[5]. Sensory Bombardment

علی بلوکباشی