ایل شاهسون - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۹

2025-05-20T11:59:20Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۵۹
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[ایل شاهسون\|شاهسون]]'''، از ایلات بزرگ و مهم ترک زبان استان‌های [[اردبیل]] و [[آذربایجان شرقی]].		'''[[ایل شاهسون\|شاهسون]]'''، از ایلات بزرگ و مهم [[ترک]] زبان استان‌های [[اردبیل]] و [[آذربایجان شرقی]].
	[[پرونده:ایل شاهسون.jpg\|بندانگشتی\|ایل شاهسون از ایلات ترک زبان در ایران، برگرفته از سایت سیر دانا، قابل بازیابی از[https://shahsavanseir.com/ https://shahsavanseir.com/news.cfm?id=470]]]		[[پرونده:ایل شاهسون.jpg\|بندانگشتی\|ایل شاهسون از ایلات ترک زبان در ایران، برگرفته از سایت سیر دانا، قابل بازیابی از[https://shahsavanseir.com/ https://shahsavanseir.com/news.cfm?id=470]]]
	هسته اصلی شاهسون‌ها را اقوامی تشکیل می‌دهد که به سرپرستی یون سور پاشا از سرزمین‌های امپراتوری عثمانی به [[ایران]] کوچیدند و پس از همکاری با شاه عباس و گرفتن نام شاه سون در نواحی رودخانه‌های ارس و کُر و اردبیل سکنی گزیدند، یون سور پاشا را به عنوان جد و نیای دودمانی شاهسون‌ها در نظر گرفته‌اند<ref>Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', Cambridge, 1997, P. 58-59.</ref><ref>«شاهسون‌های ایران»، '''''بررسی‌های تاریخی'''''. س 3، ش 5، ص 10-16.</ref>.		هسته اصلی شاهسون‌ها را اقوامی تشکیل می‌دهد که به سرپرستی یون سور پاشا از سرزمین‌های امپراتوری عثمانی به [[ایران]] کوچیدند و پس از همکاری با شاه عباس و گرفتن نام شاه سون در نواحی رودخانه‌های ارس و کُر و [[اردبیل]] سکنی گزیدند، یون سور پاشا را به عنوان جد و نیای دودمانی شاهسون‌ها در نظر گرفته‌اند<ref>Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', Cambridge, 1997, P. 58-59.</ref><ref>«شاهسون‌های ایران»، '''''بررسی‌های تاریخی'''''. س 3، ش 5، ص 10-16.</ref>.

	در متون و اسناد تاریخی درباره وجه تسمیه شاهسون‌ها آمده است که در زمان شاه عباس [[صفویان\|صفوی]] گروه‌های قزلباش که اصلی‌ترین سربازان حکومت [[صفویان\|صفوی]] به شمار می‌رفتند علیه شاه شورش کردند و شاه عباس برای دفع فتنه آنها گروه‌هایی از ترکان غیرنظامی مناطق مختلف مانند بین‌النهرین، آسیای صغیر و... را گرد هم آورد و به آنها عنوان [[ایل شاهسون\|شاهسون]] (شاه‌دوست) داد<ref>شروانی، زین‌العابدین بن اسکندر. '''''بستان السیاحه'''''. تهران: 1315ق، ص 316. </ref>. شاهسون‌ها توانستند شورش قزلباش‌ها را سرکوب و از سرحدات مناطق مختلف [[ایران]] علیه ازبکان و... دفاع کنند<ref>اوبن، اوژن. '''''ایران امروز'''''. ترجمه علی‌اصغر سعیدی، تهران: 1362، ص 134.</ref>.		در متون و اسناد تاریخی درباره وجه تسمیه شاهسون‌ها آمده است که در زمان شاه عباس [[صفویان\|صفوی]] گروه‌های [[قزلباش]] که اصلی‌ترین سربازان حکومت [[صفویان\|صفوی]] به شمار می‌رفتند علیه شاه شورش کردند و شاه عباس برای دفع فتنه آنها گروه‌هایی از ترکان غیرنظامی مناطق مختلف مانند بین‌النهرین، آسیای صغیر و... را گرد هم آورد و به آنها عنوان [[ایل شاهسون\|شاهسون]] (شاه‌دوست) داد<ref>شروانی، زین‌العابدین بن اسکندر. '''''بستان السیاحه'''''. تهران: 1315ق، ص 316. </ref>. شاهسون‌ها توانستند شورش [[قزلباش\|قزلباش‌ها]] را سرکوب و از سرحدات مناطق مختلف [[ایران]] علیه ازبکان و... دفاع کنند<ref>اوبن، اوژن. '''''ایران امروز'''''. ترجمه علی‌اصغر سعیدی، تهران: 1362، ص 134.</ref>.

	در سده 12ق اتحادیه شاهسون‌های پراکنده در حوزه رود ارس به دو قسمت تقسیم شد. مجموعه‌ای از ایلات و طوایف [[ایل شاهسون\|شاهسون]] تحت نام اتحادیه ایلیِ شاهسون‌های مشکین‌شهر به مشکین‌شهر کوچیدند و گروه‌های باقی‌مانده نیز با عنوان اتحادیه ایلیِ شاهسون‌های اردبیل در اردبیل ماندند<ref name=":0">تاپر، ریچارد. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ . مزدا، '''''مجموعه کتاب آگاه، ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص 289.</ref>. امروزه اکثر شاهسون‌ها تخته قاپو شده‌اند و گروه‌هایی از آنها در پی یافتن چراگاه برای دام‌هایشان بین دهستان‌های شهرستان‌های ~~اردبیل،~~ بیله‌سوار، پارس‌آباد و... استان اردبیل و دهستان‌های شهرستان‌های ایجرود، زنجان و ماه‌نشان استان [[زنجان]] و دهستان‌های شهرستان‌های اهر، سراب، کلیبر و... استان آذربایجان شرقی ییلاق و قشلاق می‌کنند. گروه‌هایی از شاهسون‌ها در استان‌های ~~مرکزی، تهران، قم،~~ قزوین و همدان نیز پراکنده‌اند<ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، جمعیت عشایری دهستان‌ها'''''. تهران: 1378، ص 14-20، 31-34، 80.</ref><ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی'''''. تهران: 1378، ص 18.</ref>. پس از انقلاب اسلامی نام شاهسون‌ها به ایلسون تغییر کرد.		در سده 12ق اتحادیه شاهسون‌های پراکنده در حوزه رود ارس به دو قسمت تقسیم شد. مجموعه‌ای از ایلات و طوایف [[ایل شاهسون\|شاهسون]] تحت نام اتحادیه ایلیِ شاهسون‌های مشکین‌شهر به مشکین‌شهر کوچیدند و گروه‌های باقی‌مانده نیز با عنوان اتحادیه ایلیِ شاهسون‌های اردبیل در اردبیل ماندند<ref name=":0">تاپر، ریچارد. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ . مزدا، '''''مجموعه کتاب آگاه، ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص 289.</ref>. امروزه اکثر شاهسون‌ها تخته قاپو شده‌اند و گروه‌هایی از آنها در پی یافتن چراگاه برای دام‌هایشان بین دهستان‌های شهرستان‌های [[اردبیل]]، بیله‌سوار، پارس‌آباد و... [[استان اردبیل]] و دهستان‌های شهرستان‌های ایجرود، [[زنجان]] و ماه‌نشان استان [[زنجان]] و دهستان‌های شهرستان‌های اهر، سراب، کلیبر و... [[آذربایجان شرقی\|استان آذربایجان شرقی]] ییلاق و قشلاق می‌کنند. گروه‌هایی از شاهسون‌ها در [[استان مرکزی\|استان‌های مرکزی]]، [[استان تهران\|تهران]]، [[قم]]، [[استان قزوین\|قزوین]] و [[همدان]] نیز پراکنده‌اند<ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، جمعیت عشایری دهستان‌ها'''''. تهران: 1378، ص 14-20، 31-34، 80.</ref><ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی'''''. تهران: 1378، ص 18.</ref>. پس از [[انقلاب اسلامی ایران\|انقلاب اسلامی]] نام شاهسون‌ها به ایلسون تغییر کرد.

	ساختار و تشکیلات ایلی در شاهسون‌ها از بزرگ‌ترین واحد تا کوچکترین به صورت ~~ایل،~~ طایفه، تیره، گوبک، اوبه و خانوار است<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 33. </ref>. گوبک در ایل شاهسون هسته اصلی تیره به شمار می‌رود و یک واحد 20 تا 30 خانواری با نیای مشترک است که نام تیره از آن گرفته می‌شود و با هم کوچ می‌کنند و چراگاه مشترک دارند. در واقع واحد اصلی عشایری ایل گوبک است<ref>تاپر، ریچارد. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ . مزدا، '''''مجموعه کتاب آگاه، ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص 288.</ref>. اوبه یا (اوه) نیز از مجموع چند خانوار که بر اساس تعاون تولید گرد هم آمده‌اند، تشکیل شده است<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 30-31.</ref>. برخی منابع شاهسون‌ها را 11 طایفه و 90 اوبه دانسته‌اند. برخی دیگر طوایف اتحادیه‌های ایلی شاهسون‌های مشکین‌شهر و اردبیل را 32 و 13 طایفه عنوان کرده‌اند که هرکدام نیز به واحدهای کوچک‌تری تقسیم می‌شود<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 326.</ref><ref>'''''مجموعه اطلاعات و آمار ایلات و طوایف عشایری ایران'''''. تهران: 1361، ص 4-8. </ref>. سرپرستی ایل در شاهسون‌ها را ایل بیگ (اِل بگ) بر عهده دارد. که حفظ نظم، وصول مالیات و... را سرپرستی می‌کنند. سرپرست هر طایفه [[ایل شاهسون\|شاهسون]] را بیگ (بگ) بر عهده دارد که از طرف ایل بیگی تعیین می‌شود. آق سقل (ریش سفید)‌ها هم رهبری سیاسی، اقتصادی و مذهبی ـ اجتماعی و ... تیره‌ها را بر عهده دارند<ref name=":0" /><ref>Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', P. 14-15.</ref>.		ساختار و تشکیلات ایلی در شاهسون‌ها از بزرگ‌ترین واحد تا کوچکترین به صورت [[ایل]]، طایفه، تیره، گوبک، اوبه و خانوار است<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 33. </ref>. گوبک در ایل شاهسون هسته اصلی تیره به شمار می‌رود و یک واحد 20 تا 30 خانواری با نیای مشترک است که نام تیره از آن گرفته می‌شود و با هم کوچ می‌کنند و چراگاه مشترک دارند. در واقع واحد اصلی عشایری ایل گوبک است<ref>تاپر، ریچارد. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ . مزدا، '''''مجموعه کتاب آگاه، ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص 288.</ref>. اوبه یا (اوه) نیز از مجموع چند خانوار که بر اساس تعاون تولید گرد هم آمده‌اند، تشکیل شده است<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 30-31.</ref>. برخی منابع شاهسون‌ها را 11 طایفه و 90 اوبه دانسته‌اند. برخی دیگر طوایف اتحادیه‌های ایلی شاهسون‌های مشکین‌شهر و [[اردبیل]] را 32 و 13 طایفه عنوان کرده‌اند که هرکدام نیز به واحدهای کوچک‌تری تقسیم می‌شود<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 326.</ref><ref>'''''مجموعه اطلاعات و آمار ایلات و طوایف عشایری ایران'''''. تهران: 1361، ص 4-8. </ref>. سرپرستی [[ایل]] در شاهسون‌ها را [[ایل بیگ]] (اِل بگ) بر عهده دارد. که حفظ نظم، وصول مالیات و... را سرپرستی می‌کنند. سرپرست هر طایفه [[ایل شاهسون\|شاهسون]] را بیگ (بگ) بر عهده دارد که از طرف ایل بیگی تعیین می‌شود. آق سقل (ریش سفید)‌ها هم رهبری سیاسی، اقتصادی و مذهبی ـ اجتماعی و ... تیره‌ها را بر عهده دارند<ref name=":0" /><ref>Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', P. 14-15.</ref>.

	از جمعیت کل شاهسون‌ها از سال 968ش تا 1361ش آمار متفاوتی در دست است. لکن در سال‌های اخیر اطلاع جدیدی از جمعیت کل آنها در دست نیست. کوچندگان این ایل در 1377ش 12353 خانوار و 81917 نفر برآورد شده است<ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی'''''. تهران: 1378، ص 12 و 18.</ref>.		از جمعیت کل شاهسون‌ها از سال 968ش تا 1361ش آمار متفاوتی در دست است. لکن در سال‌های اخیر اطلاع جدیدی از جمعیت کل آنها در دست نیست. کوچندگان این ایل در 1377ش 12353 خانوار و 81917 نفر برآورد شده است<ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی'''''. تهران: 1378، ص 12 و 18.</ref>.

	با وجود مراتع و چراگاه‌های سرسبز و آب و هوای مناسب سرزمین شاهسون‌ها، اقتصاد مبتنی بر دامداری و کشاورزی پر رونقی برای آنها بوجود آمده است. پرورش گاو و گاومیش، گوسفند و شتر و بز و... از مشاغل اصلی شاهسون‌هاست<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 114.</ref><ref>شیل، ماری. '''''خاطرات لیدی شیل'''''. ترجمه حسین ابوترابیان، تهران: 1362، ص 48.</ref>. زنان شاهسونی با بافتن گلیم، جاجیم، جل اسب، خورجین و... نقش مهمی در کمک به اقتصاد خانواده دارند<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران'''''. تهران: 1366، ص 1/104-105.</ref>.		با وجود مراتع و چراگاه‌های سرسبز و آب و هوای مناسب سرزمین شاهسون‌ها، اقتصاد مبتنی بر دامداری و کشاورزی پر رونقی برای آنها بوجود آمده است. پرورش گاو و گاومیش، گوسفند و شتر و بز و... از مشاغل اصلی شاهسون‌هاست<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 114.</ref><ref>شیل، ماری. '''''خاطرات لیدی شیل'''''. ترجمه حسین ابوترابیان، تهران: 1362، ص 48.</ref>. زنان [[شاهسوند\|شاهسونی]] با بافتن گلیم، جاجیم، جل اسب، خورجین و... نقش مهمی در کمک به اقتصاد خانواده دارند<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران'''''. تهران: 1366، ص 1/104-105.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

			* [[ایلات و عشایر]]
			* [[ایل]]
			* [[ایل بیگ]]
			* [[آذربایجان شرقی\|استان آذربایجان شرقی]]
			* [[استان اردبیل]]

	== '''مآخذ''' ==		== '''مآخذ''' ==

Karimian در ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۵

2025-05-19T16:45:26Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۵
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[ایل شاهسون\|شاهسون]]'''، از ایلات بزرگ و مهم ترک زبان استان‌های [[اردبیل]] و [[آذربایجان شرقی]].		'''[[ایل شاهسون\|شاهسون]]'''، از ایلات بزرگ و مهم ترک زبان استان‌های [[اردبیل]] و [[آذربایجان شرقی]].
			[[پرونده:ایل شاهسون.jpg\|بندانگشتی\|ایل شاهسون از ایلات ترک زبان در ایران، برگرفته از سایت سیر دانا، قابل بازیابی از[https://shahsavanseir.com/ https://shahsavanseir.com/news.cfm?id=470]]]
	هسته اصلی شاهسون‌ها را اقوامی تشکیل می‌دهد که به سرپرستی یون سور پاشا از سرزمین‌های امپراتوری عثمانی به [[ایران]] کوچیدند و پس از همکاری با شاه عباس و گرفتن نام شاه سون در نواحی رودخانه‌های ارس و کُر و اردبیل سکنی گزیدند، یون سور پاشا را به عنوان جد و نیای دودمانی شاهسون‌ها در نظر گرفته‌اند<ref>Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', Cambridge, 1997, P. 58-59.</ref><ref>«شاهسون‌های ایران»، '''''بررسی‌های تاریخی'''''. س 3، ش 5، ص 10-16.</ref>.		هسته اصلی شاهسون‌ها را اقوامی تشکیل می‌دهد که به سرپرستی یون سور پاشا از سرزمین‌های امپراتوری عثمانی به [[ایران]] کوچیدند و پس از همکاری با شاه عباس و گرفتن نام شاه سون در نواحی رودخانه‌های ارس و کُر و اردبیل سکنی گزیدند، یون سور پاشا را به عنوان جد و نیای دودمانی شاهسون‌ها در نظر گرفته‌اند<ref>Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', Cambridge, 1997, P. 58-59.</ref><ref>«شاهسون‌های ایران»، '''''بررسی‌های تاریخی'''''. س 3، ش 5، ص 10-16.</ref>.

	در متون و اسناد تاریخی درباره وجه تسمیه شاهسون‌ها آمده است که در زمان شاه عباس [[صفویان\|صفوی]] گروه‌های قزلباش که اصلی‌ترین سربازان حکومت [[صفویان\|صفوی]] به شمار می‌رفتند علیه شاه شورش کردند و شاه عباس برای دفع فتنه آنها گروه‌هایی از ترکان غیرنظامی مناطق مختلف مانند بین‌النهرین، آسیای صغیر و... را گرد هم آورد و به آنها عنوان [[ایل شاهسون\|شاهسون]] (شاه‌دوست) داد<ref>شروانی، زین‌العابدین بن اسکندر. '''''بستان السیاحه'''''. تهران: 1315ق، ص 316. </ref>. شاهسون‌ها توانستند شورش قزلباش‌ها را سرکوب و از سرحدات مناطق مختلف ایران علیه ازبکان و... دفاع کنند<ref>اوبن، اوژن. '''''ایران امروز'''''. ترجمه علی‌اصغر سعیدی، تهران: 1362، ص 134.</ref>.		در متون و اسناد تاریخی درباره وجه تسمیه شاهسون‌ها آمده است که در زمان شاه عباس [[صفویان\|صفوی]] گروه‌های قزلباش که اصلی‌ترین سربازان حکومت [[صفویان\|صفوی]] به شمار می‌رفتند علیه شاه شورش کردند و شاه عباس برای دفع فتنه آنها گروه‌هایی از ترکان غیرنظامی مناطق مختلف مانند بین‌النهرین، آسیای صغیر و... را گرد هم آورد و به آنها عنوان [[ایل شاهسون\|شاهسون]] (شاه‌دوست) داد<ref>شروانی، زین‌العابدین بن اسکندر. '''''بستان السیاحه'''''. تهران: 1315ق، ص 316. </ref>. شاهسون‌ها توانستند شورش قزلباش‌ها را سرکوب و از سرحدات مناطق مختلف [[ایران]] علیه ازبکان و... دفاع کنند<ref>اوبن، اوژن. '''''ایران امروز'''''. ترجمه علی‌اصغر سعیدی، تهران: 1362، ص 134.</ref>.

	در سده 12ق اتحادیه شاهسون‌های پراکنده در حوزه رود ارس به دو قسمت تقسیم شد. مجموعه‌ای از ایلات و طوایف شاهسون تحت نام اتحادیه ایلیِ شاهسون‌های مشکین‌شهر به مشکین‌شهر کوچیدند و گروه‌های باقی‌مانده نیز با عنوان اتحادیه ایلیِ شاهسون‌های اردبیل در اردبیل ماندند<ref name=":0">تاپر، ریچارد. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ . مزدا، '''''مجموعه کتاب آگاه، ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص 289.</ref>. امروزه اکثر شاهسون‌ها تخته قاپو شده‌اند و گروه‌هایی از آنها در پی یافتن چراگاه برای دام‌هایشان بین دهستان‌های شهرستان‌های اردبیل، بیله‌سوار، پارس‌آباد و... استان اردبیل و دهستان‌های شهرستان‌های ایجرود، زنجان و ماه‌نشان استان زنجان و دهستان‌های شهرستان‌های اهر، سراب، کلیبر و... استان آذربایجان شرقی ییلاق و قشلاق می‌کنند. گروه‌هایی از شاهسون‌ها در استان‌های مرکزی، تهران، قم، قزوین و همدان نیز پراکنده‌اند<ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، جمعیت عشایری دهستان‌ها'''''. تهران: 1378، ص 14-20، 31-34، 80.</ref><ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی'''''. تهران: 1378، ص 18.</ref>. پس از انقلاب اسلامی نام شاهسون‌ها به ایلسون تغییر کرد.		در سده 12ق اتحادیه شاهسون‌های پراکنده در حوزه رود ارس به دو قسمت تقسیم شد. مجموعه‌ای از ایلات و طوایف [[ایل شاهسون\|شاهسون]] تحت نام اتحادیه ایلیِ شاهسون‌های مشکین‌شهر به مشکین‌شهر کوچیدند و گروه‌های باقی‌مانده نیز با عنوان اتحادیه ایلیِ شاهسون‌های اردبیل در اردبیل ماندند<ref name=":0">تاپر، ریچارد. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ . مزدا، '''''مجموعه کتاب آگاه، ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص 289.</ref>. امروزه اکثر شاهسون‌ها تخته قاپو شده‌اند و گروه‌هایی از آنها در پی یافتن چراگاه برای دام‌هایشان بین دهستان‌های شهرستان‌های اردبیل، بیله‌سوار، پارس‌آباد و... استان اردبیل و دهستان‌های شهرستان‌های ایجرود، زنجان و ماه‌نشان استان [[زنجان]] و دهستان‌های شهرستان‌های اهر، سراب، کلیبر و... استان آذربایجان شرقی ییلاق و قشلاق می‌کنند. گروه‌هایی از شاهسون‌ها در استان‌های مرکزی، تهران، قم، قزوین و همدان نیز پراکنده‌اند<ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، جمعیت عشایری دهستان‌ها'''''. تهران: 1378، ص 14-20، 31-34، 80.</ref><ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی'''''. تهران: 1378، ص 18.</ref>. پس از انقلاب اسلامی نام شاهسون‌ها به ایلسون تغییر کرد.

	ساختار و تشکیلات ایلی در شاهسون‌ها از بزرگ‌ترین واحد تا کوچکترین به صورت ایل، طایفه، تیره، گوبک، اوبه و خانوار است<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 33. </ref>. گوبک در ایل شاهسون هسته اصلی تیره به شمار می‌رود و یک واحد 20 تا 30 خانواری با نیای مشترک است که نام تیره از آن گرفته می‌شود و با هم کوچ می‌کنند و چراگاه مشترک دارند. در واقع واحد اصلی عشایری ایل گوبک است<ref>تاپر، ریچارد. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ . مزدا، '''''مجموعه کتاب آگاه، ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص 288.</ref>. اوبه یا (اوه) نیز از مجموع چند خانوار که بر اساس تعاون تولید گرد هم آمده‌اند، تشکیل شده است<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 30-31.</ref>. برخی منابع شاهسون‌ها را 11 طایفه و 90 اوبه دانسته‌اند. برخی دیگر طوایف اتحادیه‌های ایلی شاهسون‌های مشکین‌شهر و اردبیل را 32 و 13 طایفه عنوان کرده‌اند که هرکدام نیز به واحدهای کوچک‌تری تقسیم می‌شود<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 326.</ref><ref>'''''مجموعه اطلاعات و آمار ایلات و طوایف عشایری ایران'''''. تهران: 1361، ص 4-8. </ref>. سرپرستی ایل در شاهسون‌ها را ایل بیگ (اِل بگ) بر عهده دارد. که حفظ نظم، وصول مالیات و... را سرپرستی می‌کنند. سرپرست هر طایفه شاهسون را بیگ (بگ) بر عهده دارد که از طرف ایل بیگی تعیین می‌شود. آق سقل (ریش سفید)‌ها هم رهبری سیاسی، اقتصادی و مذهبی ـ اجتماعی و ... تیره‌ها را بر عهده دارند<ref name=":0" /><ref>Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', P. 14-15.</ref>.		ساختار و تشکیلات ایلی در شاهسون‌ها از بزرگ‌ترین واحد تا کوچکترین به صورت ایل، طایفه، تیره، گوبک، اوبه و خانوار است<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 33. </ref>. گوبک در ایل شاهسون هسته اصلی تیره به شمار می‌رود و یک واحد 20 تا 30 خانواری با نیای مشترک است که نام تیره از آن گرفته می‌شود و با هم کوچ می‌کنند و چراگاه مشترک دارند. در واقع واحد اصلی عشایری ایل گوبک است<ref>تاپر، ریچارد. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ . مزدا، '''''مجموعه کتاب آگاه، ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص 288.</ref>. اوبه یا (اوه) نیز از مجموع چند خانوار که بر اساس تعاون تولید گرد هم آمده‌اند، تشکیل شده است<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 30-31.</ref>. برخی منابع شاهسون‌ها را 11 طایفه و 90 اوبه دانسته‌اند. برخی دیگر طوایف اتحادیه‌های ایلی شاهسون‌های مشکین‌شهر و اردبیل را 32 و 13 طایفه عنوان کرده‌اند که هرکدام نیز به واحدهای کوچک‌تری تقسیم می‌شود<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 326.</ref><ref>'''''مجموعه اطلاعات و آمار ایلات و طوایف عشایری ایران'''''. تهران: 1361، ص 4-8. </ref>. سرپرستی ایل در شاهسون‌ها را ایل بیگ (اِل بگ) بر عهده دارد. که حفظ نظم، وصول مالیات و... را سرپرستی می‌کنند. سرپرست هر طایفه [[ایل شاهسون\|شاهسون]] را بیگ (بگ) بر عهده دارد که از طرف ایل بیگی تعیین می‌شود. آق سقل (ریش سفید)‌ها هم رهبری سیاسی، اقتصادی و مذهبی ـ اجتماعی و ... تیره‌ها را بر عهده دارند<ref name=":0" /><ref>Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', P. 14-15.</ref>.

	از جمعیت کل شاهسون‌ها از سال 968ش تا 1361ش آمار متفاوتی در دست است. لکن در سال‌های اخیر اطلاع جدیدی از جمعیت کل آنها در دست نیست. کوچندگان این ایل در 1377ش 12353 خانوار و 81917 نفر برآورد شده است<ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی'''''. تهران: 1378، ص 12 و 18.</ref>.		از جمعیت کل شاهسون‌ها از سال 968ش تا 1361ش آمار متفاوتی در دست است. لکن در سال‌های اخیر اطلاع جدیدی از جمعیت کل آنها در دست نیست. کوچندگان این ایل در 1377ش 12353 خانوار و 81917 نفر برآورد شده است<ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی'''''. تهران: 1378، ص 12 و 18.</ref>.
خط ۱۶:		خط ۱۶:

	== '''مآخذ''' ==		== '''مآخذ''' ==
			<references />

			== منبع اصلی ==
			[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

			== نویسنده مقاله ==
	معصومه ابراهیمی		معصومه ابراهیمی
			[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]
			[[رده:مردم شناسی]]

Karimian در ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۲۳

2025-05-19T16:23:44Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۲۳
خط ۱:		خط ۱:
	'''شاهسون'''، از ایلات بزرگ و مهم ترک زبان استان‌های [[اردبیل]] و [[آذربایجان شرقی]].		'''[[ایل شاهسون\|شاهسون]]'''، از ایلات بزرگ و مهم ترک زبان استان‌های [[اردبیل]] و [[آذربایجان شرقی]].

	~~هستة~~ اصلی شاهسون‌ها را اقوامی تشکیل می‌دهد که به سرپرستی یون سور پاشا از سرزمین‌های امپراتوری عثمانی به ایران کوچیدند و پس از همکاری با شاه عباس و گرفتن نام شاه سون در نواحی رودخانه‌های ارس و کُر و اردبیل سکنی گزیدند، یون سور پاشا را به عنوان جد و نیای دودمانی شاهسون‌ها در نظر گرفته‌اند.<~~sup~~>1</~~sup~~>		هسته اصلی شاهسون‌ها را اقوامی تشکیل می‌دهد که به سرپرستی یون سور پاشا از سرزمین‌های امپراتوری عثمانی به [[ایران]] کوچیدند و پس از همکاری با شاه عباس و گرفتن نام شاه سون در نواحی رودخانه‌های ارس و کُر و اردبیل سکنی گزیدند، یون سور پاشا را به عنوان جد و نیای دودمانی شاهسون‌ها در نظر گرفته‌اند<ref>Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', Cambridge, 1997, P. 58-59.</ref><ref>«شاهسون‌های ایران»، '''''بررسی‌های تاریخی'''''. س 3، ش 5، ص 10-16.</ref>.

	در متون و اسناد تاریخی ~~دربارة~~ وجه ~~تسمیة~~ شاهسون‌ها آمده است که در زمان شاه عباس صفوی گروه‌های قزلباش که اصلی‌ترین سربازان حکومت صفوی به شمار می‌رفتند علیه شاه شورش کردند و شاه عباس برای دفع ~~فتنة~~ آنها گروه‌هایی از ترکان غیرنظامی مناطق مختلف مانند بین‌النهرین، آسیای صغیر و... را گرد هم آورد و به آنها عنوان شاهسون (شاه‌دوست) داد.<~~sup~~>2</~~sup~~> شاهسون‌ها توانستند شورش قزلباش‌ها را سرکوب و از سرحدات مناطق مختلف ایران علیه ازبکان و... دفاع کنند.<~~sup~~>3</~~sup~~>		در متون و اسناد تاریخی درباره وجه تسمیه شاهسون‌ها آمده است که در زمان شاه عباس [[صفویان\|صفوی]] گروه‌های قزلباش که اصلی‌ترین سربازان حکومت [[صفویان\|صفوی]] به شمار می‌رفتند علیه شاه شورش کردند و شاه عباس برای دفع فتنه آنها گروه‌هایی از ترکان غیرنظامی مناطق مختلف مانند بین‌النهرین، آسیای صغیر و... را گرد هم آورد و به آنها عنوان [[ایل شاهسون\|شاهسون]] (شاه‌دوست) داد<ref>شروانی، زین‌العابدین بن اسکندر. '''''بستان السیاحه'''''. تهران: 1315ق، ص 316. </ref>. شاهسون‌ها توانستند شورش قزلباش‌ها را سرکوب و از سرحدات مناطق مختلف ایران علیه ازبکان و... دفاع کنند<ref>اوبن، اوژن. '''''ایران امروز'''''. ترجمه علی‌اصغر سعیدی، تهران: 1362، ص 134.</ref>.

	در ~~سدة~~ 12ق ~~اتحادیة~~ شاهسون‌های پراکنده در ~~حوزة~~ رود ارس به دو قسمت تقسیم شد. مجموعه‌ای از ایلات و طوایف شاهسون تحت نام ~~اتحادیة~~ ایلیِ شاهسون‌های مشکین‌شهر به مشکین‌شهر کوچیدند و گروه‌های باقی‌مانده نیز با عنوان ~~اتحادیة~~ ایلیِ شاهسون‌های اردبیل در اردبیل ماندند.<~~sup~~>4</~~sup~~> امروزه اکثر شاهسون‌ها تخته قاپو شده‌اند و گروه‌هایی از آنها در پی یافتن چراگاه برای دام‌هایشان بین دهستان‌های شهرستان‌های اردبیل، بیله‌سوار، پارس‌آباد و... استان اردبیل و دهستان‌های شهرستان‌های ایجرود، زنجان و ماه‌نشان استان زنجان و دهستان‌های شهرستان‌های اهر، سراب، کلیبر و... استان آذربایجان شرقی ییلاق و قشلاق می‌کنند. گروه‌هایی از شاهسون‌ها در استان‌های مرکزی، تهران، قم، قزوین و همدان نیز پراکنده‌اند.<~~sup~~>5</~~sup~~> پس از انقلاب اسلامی نام شاهسون‌ها به ایلسون تغییر کرد.		در سده 12ق اتحادیه شاهسون‌های پراکنده در حوزه رود ارس به دو قسمت تقسیم شد. مجموعه‌ای از ایلات و طوایف شاهسون تحت نام اتحادیه ایلیِ شاهسون‌های مشکین‌شهر به مشکین‌شهر کوچیدند و گروه‌های باقی‌مانده نیز با عنوان اتحادیه ایلیِ شاهسون‌های اردبیل در اردبیل ماندند<ref name=":0">تاپر، ریچارد. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ . مزدا، '''''مجموعه کتاب آگاه، ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص 289.</ref>. امروزه اکثر شاهسون‌ها تخته قاپو شده‌اند و گروه‌هایی از آنها در پی یافتن چراگاه برای دام‌هایشان بین دهستان‌های شهرستان‌های اردبیل، بیله‌سوار، پارس‌آباد و... استان اردبیل و دهستان‌های شهرستان‌های ایجرود، زنجان و ماه‌نشان استان زنجان و دهستان‌های شهرستان‌های اهر، سراب، کلیبر و... استان آذربایجان شرقی ییلاق و قشلاق می‌کنند. گروه‌هایی از شاهسون‌ها در استان‌های مرکزی، تهران، قم، قزوین و همدان نیز پراکنده‌اند<ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، جمعیت عشایری دهستان‌ها'''''. تهران: 1378، ص 14-20، 31-34، 80.</ref><ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی'''''. تهران: 1378، ص 18.</ref>. پس از انقلاب اسلامی نام شاهسون‌ها به ایلسون تغییر کرد.

	ساختار و تشکیلات ایلی در شاهسون‌ها از بزرگ‌ترین واحد تا کوچکترین به صورت ایل، طایفه، تیره، گوبک، اوبه و خانوار است.<~~sup~~>6</~~sup~~> گوبک در ایل شاهسون ~~هستة~~ اصلی تیره به شمار می‌رود و یک واحد 20 تا 30 خانواری با نیای مشترک است که نام تیره از آن گرفته می‌شود و با هم کوچ می‌کنند و چراگاه مشترک دارند. در واقع واحد اصلی عشایری ایل گوبک است.<~~sup~~>7</~~sup~~> اوبه یا (اوه) نیز از مجموع چند خانوار که بر اساس تعاون تولید گرد هم آمده‌اند، تشکیل شده است.<~~sup~~>8</~~sup~~> برخی منابع شاهسون‌ها را 11 طایفه و 90 اوبه دانسته‌اند. برخی دیگر طوایف اتحادیه‌های ایلی شاهسون‌های مشکین‌شهر و اردبیل را 32 و 13 طایفه عنوان کرده‌اند که هرکدام نیز به واحدهای کوچک‌تری تقسیم می‌شود.<~~sup~~>9</~~sup~~> سرپرستی ایل در شاهسون‌ها را ایل بیگ (اِل بگ) بر عهده دارد. که حفظ نظم، وصول مالیات و... را سرپرستی می‌کنند. سرپرست هر ~~طایفة~~ شاهسون را بیگ (بگ) بر عهده دارد که از طرف ایل بیگی تعیین می‌شود. آق سقل (ریش سفید)‌ها هم رهبری سیاسی، اقتصادی و مذهبی ـ اجتماعی و ... تیره‌ها را بر عهده دارند.<~~sup~~>10</~~sup~~>		ساختار و تشکیلات ایلی در شاهسون‌ها از بزرگ‌ترین واحد تا کوچکترین به صورت ایل، طایفه، تیره، گوبک، اوبه و خانوار است<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 33. </ref>. گوبک در ایل شاهسون هسته اصلی تیره به شمار می‌رود و یک واحد 20 تا 30 خانواری با نیای مشترک است که نام تیره از آن گرفته می‌شود و با هم کوچ می‌کنند و چراگاه مشترک دارند. در واقع واحد اصلی عشایری ایل گوبک است<ref>تاپر، ریچارد. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمه هـ . مزدا، '''''مجموعه کتاب آگاه، ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص 288.</ref>. اوبه یا (اوه) نیز از مجموع چند خانوار که بر اساس تعاون تولید گرد هم آمده‌اند، تشکیل شده است<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 30-31.</ref>. برخی منابع شاهسون‌ها را 11 طایفه و 90 اوبه دانسته‌اند. برخی دیگر طوایف اتحادیه‌های ایلی شاهسون‌های مشکین‌شهر و اردبیل را 32 و 13 طایفه عنوان کرده‌اند که هرکدام نیز به واحدهای کوچک‌تری تقسیم می‌شود<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 326.</ref><ref>'''''مجموعه اطلاعات و آمار ایلات و طوایف عشایری ایران'''''. تهران: 1361، ص 4-8. </ref>. سرپرستی ایل در شاهسون‌ها را ایل بیگ (اِل بگ) بر عهده دارد. که حفظ نظم، وصول مالیات و... را سرپرستی می‌کنند. سرپرست هر طایفه شاهسون را بیگ (بگ) بر عهده دارد که از طرف ایل بیگی تعیین می‌شود. آق سقل (ریش سفید)‌ها هم رهبری سیاسی، اقتصادی و مذهبی ـ اجتماعی و ... تیره‌ها را بر عهده دارند<ref name=":0" /><ref>Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', P. 14-15.</ref>.

	از جمعیت کل شاهسون‌ها از سال 968ش تا 1361ش آمار متفاوتی در دست است. لکن در سال‌های اخیر اطلاع جدیدی از جمعیت کل آنها در دست نیست. کوچندگان این ایل در 1377ش 12353 خانوار و 81917 نفر برآورد شده است.<~~sup~~>11</~~sup~~>		از جمعیت کل شاهسون‌ها از سال 968ش تا 1361ش آمار متفاوتی در دست است. لکن در سال‌های اخیر اطلاع جدیدی از جمعیت کل آنها در دست نیست. کوچندگان این ایل در 1377ش 12353 خانوار و 81917 نفر برآورد شده است<ref>'''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی'''''. تهران: 1378، ص 12 و 18.</ref>.

	با وجود مراتع و چراگاه‌های سرسبز و آب و هوای مناسب سرزمین شاهسون‌ها، اقتصاد مبتنی بر دامداری و کشاورزی پر رونقی برای آنها بوجود آمده است. پرورش گاو و گاومیش، گوسفند و شتر و بز و... از مشاغل اصلی شاهسون‌هاست.<~~sup~~>12</~~sup~~> زنان شاهسونی با بافتن گلیم، جاجیم، جل اسب، خورجین و... نقش مهمی در کمک به اقتصاد خانواده دارند.<~~sup~~>13</~~sup~~>		با وجود مراتع و چراگاه‌های سرسبز و آب و هوای مناسب سرزمین شاهسون‌ها، اقتصاد مبتنی بر دامداری و کشاورزی پر رونقی برای آنها بوجود آمده است. پرورش گاو و گاومیش، گوسفند و شتر و بز و... از مشاغل اصلی شاهسون‌هاست<ref>اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوه معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 114.</ref><ref>شیل، ماری. '''''خاطرات لیدی شیل'''''. ترجمه حسین ابوترابیان، تهران: 1362، ص 48.</ref>. زنان شاهسونی با بافتن گلیم، جاجیم، جل اسب، خورجین و... نقش مهمی در کمک به اقتصاد خانواده دارند<ref>افشار سیستانی، ایرج. '''''مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران'''''. تهران: 1366، ص 1/104-105.</ref>.

	~~'''مآخذ:'''~~		== نیز نگاه کنید به ==

	~~1- Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', Cambridge, 1997, P. 58-59.~~

	~~«شاهسون‌های ایران»، '''''بررسی‌های تاریخی'''''. س 3، ش 5، ص 10-16.~~

	~~2- شروانی، زین‌العابدین بن اسکندر. '''''بستان السیاحه'''''. تهران: 1315ق، ص 316.~~

	~~3- اوبن، اوژن. '''''ایران امروز'''''. ترجمة علی‌اصغر سعیدی، تهران: 1362، ص 134.~~

	4- تاپر، ریچارد. «سازمان اجتماع‌های کوچرو در خاورمیانه»، ترجمة هـ . مزدا، '''''مجموعة کتاب آگاه، ایلات و عشایر'''''. تهران: 1362، ص 289.

	5- '''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، جمعیت عشایری دهستان‌ها'''''. تهران: 1378، ص 14-20، 31-34، 80؛ '''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی'''''. تهران: 1378، ص 18.

	~~6- اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''ساختار سازمان ایلات و شیوة معیشت عشایر آذربایجان غربی'''''. بندرانزلی: 1366، ص 33.~~

	~~7- تاپر. '''''همان'''''. ص 288.~~

	~~8- اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''همان'''''. ص 30-31.~~

	9- اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''همان'''''. ص 326؛ '''''مجموعه اطلاعات و آمار ایلات و طوایف عشایری ایران'''''. تهران: 1361، ص 4-8.

	~~10- تاپر. همانجا. توضیحات بیشتر را نک: Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', P. 14-15.~~

	~~11- '''''سرشماری اجتماعی، اقتصادی عشایر کوچنده 1377، نتایج تفصیلی'''''. تهران: 1378، ص 12 و 18.~~

	12- اسکندری‌نیا، ابراهیم. '''''همان'''''. ص 114؛ شیل، ماری. '''''خاطرات لیدی شیل'''''. ترجمة حسین ابوترابیان، تهران: 1362، ص 48.

	~~13- افشار سیستانی، ایرج. '''''مقدمه‌ای بر شناخت ایل‌ها، چادرنشینان و طوایف عشایری ایران'''''. تهران: 1366، ص 1/104-105.~~

			== '''مآخذ''' ==
	معصومه ابراهیمی		معصومه ابراهیمی

Samei در ‏۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۰۱

2025-05-09T17:01:57Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''شاهسون'''، از ايلات بزرگ و مهم ترك زبان استان‌هاي اردبيل و آذربايجان شرقي. هستة اصلي شاهسون‌ها را اقوامي تشكيل مي‌دهد كه به سرپرستي يون سور پاشا از سرزمين‌هاي امپراتوري عثماني به ايران كوچيدند و پس از همكاري با شاه عباس و گرفتن نام شاه سون...» ایجاد کرد

2024-08-18T23:41:10Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''شاهسون'''، از ايلات بزرگ و مهم ترك زبان استان‌هاي اردبيل و آذربايجان شرقي. هستة اصلي شاهسون‌ها را اقوامي تشكيل مي‌دهد كه به سرپرستي يون سور پاشا از سرزمين‌هاي امپراتوري عثماني به ايران كوچيدند و پس از همكاري با شاه عباس و گرفتن نام شاه سون...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''شاهسون'''، از ايلات بزرگ و مهم ترك زبان استان‌هاي اردبيل و آذربايجان شرقي.

هستة اصلي شاهسون‌ها را اقوامي تشكيل مي‌دهد كه به سرپرستي يون سور پاشا از سرزمين‌هاي امپراتوري عثماني به ايران كوچيدند و پس از همكاري با شاه عباس و گرفتن نام شاه سون در نواحي رودخانه‌هاي ارس و كُر و اردبيل سكني گزيدند، يون سور پاشا را به عنوان جد و نياي دودماني شاهسون‌ها در نظر گرفته‌اند.1

در متون و اسناد تاريخي دربارة وجه تسمية شاهسون‌ها آمده است كه در زمان شاه عباس صفوي گروه‌هاي قزلباش كه اصلي‌ترين سربازان حكومت صفوي به شمار مي‌رفتند عليه شاه شورش كردند و شاه عباس براي دفع فتنة آنها گروه‌هايي از تركان غيرنظامي مناطق مختلف مانند بين‌النهرين، آسياي صغير و... را گرد هم آورد و به آنها عنوان شاهسون (شاه‌دوست) داد.2 شاهسون‌ها توانستند شورش قزلباش‌ها را سركوب و از سرحدات مناطق مختلف ايران عليه ازبكان و... دفاع كنند.3

در سدة 12ق اتحادية شاهسون‌هاي پراكنده در حوزة رود ارس به دو قسمت تقسيم شد. مجموعه‌اي از ايلات و طوايف شاهسون تحت نام اتحادية ايليِ شاهسون‌هاي مشكين‌شهر به مشكين‌شهر كوچيدند و گروه‌هاي باقي‌مانده نيز با عنوان اتحادية ايليِ شاهسون‌هاي اردبيل در اردبيل ماندند.4 امروزه اكثر شاهسون‌ها تخته قاپو شده‌اند و گروه‌هايي از آنها در پي يافتن چراگاه براي دام‌هايشان بين دهستان‌هاي شهرستان‌هاي اردبيل، بيله‌سوار، پارس‌آباد و... استان اردبيل و دهستان‌هاي شهرستان‌هاي ايجرود، زنجان و ماه‌نشان استان زنجان و دهستان‌هاي شهرستان‌هاي اهر، سراب، كليبر و... استان آذربايجان شرقي ييلاق و قشلاق مي‌كنند. گروه‌هايي از شاهسون‌ها در استان‌هاي مركزي، تهران، قم، قزوين و همدان نيز پراكنده‌اند.5 پس از انقلاب اسلامي نام شاهسون‌ها به ايلسون تغيير كرد.

ساختار و تشكيلات ايلي در شاهسون‌ها از بزرگ‌ترين واحد تا كوچكترين به صورت ايل، طايفه، تيره، گوبك، اوبه و خانوار است.6 گوبك در ايل شاهسون هستة اصلي تيره به شمار مي‌رود و يك واحد 20 تا 30 خانواري با نياي مشترك است كه نام تيره از آن گرفته مي‌شود و با هم كوچ مي‌كنند و چراگاه مشترك دارند. در واقع واحد اصلي عشايري ايل گوبك است.7 اوبه يا (اوه) نيز از مجموع چند خانوار كه بر اساس تعاون توليد گرد هم آمده‌اند، تشكيل شده است.8 برخي منابع شاهسون‌ها را 11 طايفه و 90 اوبه دانسته‌اند. برخي ديگر طوايف اتحاديه‌هاي ايلي شاهسون‌هاي مشكين‌شهر و اردبيل را 32 و 13 طايفه عنوان كرده‌اند كه هركدام نيز به واحدهاي كوچك‌تري تقسيم مي‌شود.9 سرپرستي ايل در شاهسون‌ها را ايل بيگ (اِل بگ) بر عهده دارد. كه حفظ نظم، وصول ماليات و... را سرپرستي مي‌كنند. سرپرست هر طايفة شاهسون را بيگ (بگ) بر عهده دارد كه از طرف ايل بيگي تعيين مي‌شود. آق سقل (ريش سفيد)‌ها هم رهبري سياسي، اقتصادي و مذهبي ـ اجتماعي و ... تيره‌ها را بر عهده دارند.10

از جمعيت كل شاهسون‌ها از سال 968ش تا 1361ش آمار متفاوتي در دست است. لكن در سال‌هاي اخير اطلاع جديدي از جمعيت كل آنها در دست نيست. كوچندگان اين ايل در 1377ش 12353 خانوار و 81917 نفر برآورد شده است.11

با وجود مراتع و چراگاه‌هاي سرسبز و آب و هواي مناسب سرزمين شاهسون‌ها، اقتصاد مبتني بر دامداري و كشاورزي پر رونقي براي آنها بوجود آمده است. پرورش گاو و گاوميش، گوسفند و شتر و بز و... از مشاغل اصلي شاهسون‌هاست.12 زنان شاهسوني با بافتن گليم، جاجيم، جل اسب، خورجين و... نقش مهمي در كمك به اقتصاد خانواده دارند.13

'''مآخذ:'''

1- Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', Cambridge, 1997, P. 58-59.

«شاهسون‌هاي ايران»، '''''بررسي‌هاي تاريخي'''''. س 3، ش 5، ص 10-16.

2- شرواني، زين‌العابدين بن اسكندر. '''''بستان السياحه'''''. تهران: 1315ق، ص 316.

3- اوبن، اوژن. '''''ايران امروز'''''. ترجمة علي‌اصغر سعيدي، تهران: 1362، ص 134.

4- تاپر، ريچارد. «سازمان اجتماع‌هاي كوچرو در خاورميانه»، ترجمة هـ . مزدا، '''''مجموعة كتاب آگاه، ايلات و عشاير'''''. تهران: 1362، ص 289.

5- '''''سرشماري اجتماعي، اقتصادي عشاير كوچنده 1377، جمعيت عشايري دهستان‌ها'''''. تهران: 1378، ص 14-20، 31-34، 80؛ '''''سرشماري اجتماعي، اقتصادي عشاير كوچنده 1377، نتايج تفصيلي'''''. تهران: 1378، ص 18.

6- اسكندري‌نيا، ابراهيم. '''''ساختار سازمان ايلات و شيوة معيشت عشاير آذربايجان غربي'''''. بندرانزلي: 1366، ص 33.

7- تاپر. '''''همان'''''. ص 288.

8- اسكندري‌نيا، ابراهيم. '''''همان'''''. ص 30-31.

9- اسكندري‌نيا، ابراهيم. '''''همان'''''. ص 326؛ '''''مجموعه اطلاعات و آمار ايلات و طوايف عشايري ايران'''''. تهران: 1361، ص 4-8.

10- تاپر. همانجا. توضيحات بيشتر را نك: Tapper, Richard. '''''Frontier nomads of Iran''''', P. 14-15.

11- '''''سرشماري اجتماعي، اقتصادي عشاير كوچنده 1377، نتايج تفصيلي'''''. تهران: 1378، ص 12 و 18.

12- اسكندري‌نيا، ابراهيم. '''''همان'''''. ص 114؛ شيل، ماري. '''''خاطرات ليدي شيل'''''. ترجمة حسين ابوترابيان، تهران: 1362، ص 48.

13- افشار سيستاني، ايرج. '''''مقدمه‌اي بر شناخت ايل‌ها، چادرنشينان و طوايف عشايري ايران'''''. تهران: 1366، ص 1/104-105.

معصومه ابراهیمی