بادگیر 2 - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۲

2025-05-12T13:42:30Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۲
خط ۳:		خط ۳:

	=== پیشینه ===		=== پیشینه ===
	از [[بادگیر]] برای خنک کردن و دگرگون کردن هوای درون ساختمان از گذشته‌های دور بهره‌گیری می‌شده و پیشینه آن به مصریان کهن و بابلی‌ها می‌رسد. «با توجه به کاربرد پیشینه‌دار [[بادگیر]] که تنها در ایران دیده می‌شود، می‌توان اختراع [[بادگیر]] را از ایرانیان دانست<ref>پرویز ورجاوند. '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. بادگیر. صفحه 156.</ref>. اعراب نیز با [[بادگیر]] آشنا بوده‌اند. به گمان فراوان، گسترش [[بادگیر]] در شام و مصر در روزگار اسلامی از راه عراق بوده است.<ref name=":0">فرشاد، مهدی. '''''تاریخ مهندسی در ایران'''''. ص 106.</ref> در ایران در بسیاری از شهرها و روستاهای گرمسیر که دارای باد و نسیم مطلوب ازیک یا چند سو هستند، [[بادگیر]]<nowiki/>هایی رو بدان سو ساخته می‌شود.		از [[بادگیر]] برای خنک کردن و دگرگون کردن هوای درون ساختمان از گذشته‌های دور بهره‌گیری می‌شده و پیشینه آن به [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B5%D8%B1 مصریان] کهن و بابلی‌ها می‌رسد. «با توجه به کاربرد پیشینه‌دار [[بادگیر]] که تنها در ایران دیده می‌شود، می‌توان اختراع [[بادگیر]] را از ایرانیان دانست<ref>پرویز ورجاوند. '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. بادگیر. صفحه 156.</ref>. اعراب نیز با [[بادگیر]] آشنا بوده‌اند. به گمان فراوان، گسترش [[بادگیر]] در شام و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%85%D8%B5%D8%B1 مصر] در روزگار اسلامی از راه [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] بوده است.<ref name=":0">فرشاد، مهدی. '''''تاریخ مهندسی در ایران'''''. ص 106.</ref> در ایران در بسیاری از شهرها و روستاهای گرمسیر که دارای باد و نسیم مطلوب ازیک یا چند سو هستند، [[بادگیر]]<nowiki/>هایی رو بدان سو ساخته می‌شود.

	=== بخش‌های [[بادگیر]] ===		=== بخش‌های [[بادگیر]] ===
خط ۳۸:		خط ۳۸:

	* [[بادگیر]]		* [[بادگیر]]
			* [[آب انبار]]
			* [[منار]]

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
خط ۴۹:		خط ۵۱:
	[[رده:تاریخ]]		[[رده:تاریخ]]
	[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]		[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]
			[[رده:هنر]]
			[[رده:معماری و شهر سازی]]

Samei در ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۳

2025-05-03T13:43:49Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۳
خط ۴۷:		خط ۴۷:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	علی محمد رنجبر کرمانی		علی محمد رنجبر کرمانی
			[[رده:تاریخ]]
			[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]

Samei: /* پیشینه */

2025-04-23T16:37:30Z

پیشینه

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۷
خط ۳:		خط ۳:

	=== پیشینه ===		=== پیشینه ===
	از [[بادگیر]] برای خنک کردن و دگرگون کردن هوای درون ساختمان از گذشته‌های دور بهره‌گیری می‌شده و پیشینه آن به مصریان کهن و بابلی‌ها می‌رسد. «با توجه به کاربرد پیشینه‌دار بادگیر که تنها در ایران دیده می‌شود، می‌توان اختراع [[بادگیر]] را از ایرانیان دانست<ref>پرویز ورجاوند. '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. بادگیر. صفحه 156.</ref>. اعراب نیز با [[بادگیر]] آشنا بوده‌اند. به گمان فراوان، گسترش [[بادگیر]] در شام و مصر در روزگار اسلامی از راه عراق بوده است.<ref name=":0">فرشاد، مهدی. '''''تاریخ مهندسی در ایران'''''. ص 106.</ref> در ایران در بسیاری از شهرها و روستاهای گرمسیر که دارای باد و نسیم مطلوب ازیک یا چند سو هستند، [[بادگیر]]<nowiki/>هایی رو بدان سو ساخته می‌شود.		از [[بادگیر]] برای خنک کردن و دگرگون کردن هوای درون ساختمان از گذشته‌های دور بهره‌گیری می‌شده و پیشینه آن به مصریان کهن و بابلی‌ها می‌رسد. «با توجه به کاربرد پیشینه‌دار [[بادگیر]] که تنها در ایران دیده می‌شود، می‌توان اختراع [[بادگیر]] را از ایرانیان دانست<ref>پرویز ورجاوند. '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. بادگیر. صفحه 156.</ref>. اعراب نیز با [[بادگیر]] آشنا بوده‌اند. به گمان فراوان، گسترش [[بادگیر]] در شام و مصر در روزگار اسلامی از راه عراق بوده است.<ref name=":0">فرشاد، مهدی. '''''تاریخ مهندسی در ایران'''''. ص 106.</ref> در ایران در بسیاری از شهرها و روستاهای گرمسیر که دارای باد و نسیم مطلوب ازیک یا چند سو هستند، [[بادگیر]]<nowiki/>هایی رو بدان سو ساخته می‌شود.

	=== بخش‌های [[بادگیر]] ===		=== بخش‌های [[بادگیر]] ===
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	به طور کلی در جاهایی که نسیم مطلوب از چند سو می‌وزد از میله‌های مکعبی یا استوانه‌ای یا منشور هشت ضلعی، و در جاهایی که باد مطلوب تنها از یک سو می‌وزد از میله منشور مستطیلی که تنها یک دهانه رو به باد دارد بهره‌گیری می‌شود.		به طور کلی در جاهایی که نسیم مطلوب از چند سو می‌وزد از میله‌های مکعبی یا استوانه‌ای یا منشور هشت ضلعی، و در جاهایی که باد مطلوب تنها از یک سو می‌وزد از میله منشور مستطیلی که تنها یک دهانه رو به باد دارد بهره‌گیری می‌شود.

	~~بادگیرها~~ را می‌توان بسته به دهانه‌شان نیز چنین دسته‌بندی کرد:		[[بادگیر]]<nowiki/>ها را می‌توان بسته به دهانه‌شان نیز چنین دسته‌بندی کرد:

	* ~~بادگیرهای~~ یک دهانه که میله آن‌ها منشور مستطیلی است و دهانه آن‌ها تنها رو به باد مطلوب است. گاه آن‌ها را برای ایستادگی در برابر گردباد همچون خرپشته (شیب‌دار) می‌سازند؛		* [[بادگیر]]<nowiki/>های یک دهانه که میله آن‌ها منشور مستطیلی است و دهانه آن‌ها تنها رو به باد مطلوب است. گاه آن‌ها را برای ایستادگی در برابر گردباد همچون خرپشته (شیب‌دار) می‌سازند؛
	* ~~بادگیرهای~~ دو دهانه که کمتر ساخته شده، ولی گاه برخی ~~بادگیرها~~ دارای دو دهانه برای دو [[بادگیر]] درون هم هستند. (دو منشور یا استوانه درون هم): یک دهانه پایین‌تر و دیگری بالاتر که هر کدام به گذرگاهی جدا راه می‌یابند تا هر گاه باد مطلوب از سطح زمین یا بالاتر وزید، یکی از آن‌ها بتواند باد را به درون برساند؛		* [[بادگیر]]<nowiki/>های دو دهانه که کمتر ساخته شده، ولی گاه برخی [[بادگیر]]<nowiki/>ها دارای دو دهانه برای دو [[بادگیر]] درون هم هستند. (دو منشور یا استوانه درون هم): یک دهانه پایین‌تر و دیگری بالاتر که هر کدام به گذرگاهی جدا راه می‌یابند تا هر گاه باد مطلوب از سطح زمین یا بالاتر وزید، یکی از آن‌ها بتواند باد را به درون برساند؛
	* ~~بادگیرهای~~ چهار دهانه که در جاهایی ساخته می‌شود که باد مطلوب از سوهای گوناگون می‌وزد. در این [[بادگیر]]<nowiki/>ها گاه یک دهانه باد را به درون می‌مکد و دهانه دیگر باد را به بیرون می‌فرستد. در میناب و در قشم چنین [[بادگیر]]<nowiki/>هایی هست.		* [[بادگیر]]<nowiki/>های چهار دهانه که در جاهایی ساخته می‌شود که باد مطلوب از سوهای گوناگون می‌وزد. در این [[بادگیر]]<nowiki/>ها گاه یک دهانه باد را به درون می‌مکد و دهانه دیگر باد را به بیرون می‌فرستد. در میناب و در [[قشم]] چنین [[بادگیر]]<nowiki/>هایی هست.

	=== نمونه‌ها ===		=== نمونه‌ها ===
	در سرزمین‌های گرمسیری مانند [[یزد]] و پیرامون آن، اردکان و نائین و [[اصفهان]] و دیگر جاها و نیز در شهرهای جنوبی کناره دریای عمان و خلیج فارس انواع [[بادگیر]]<nowiki/>ها را می‌توان دید. بلندترین بادگیر از آن ساختمان کوشک باغ دولت آباد [[یزد]] است که شاید زیباترین [[بادگیر]] نیز باشد. برخی [[آب انبار]]<nowiki/>ها در [[یزد]] چهار یا پنج بادگیر دارند و نیز [[آب انبار]] شش [[بادگیر]]<nowiki/>ه نیز ساخته شده است. بیشتر [[بادگیر]]<nowiki/>های اردکان، تک دهانه هستند و به گونه خرپشته‌ای ساخته شده‌اند.		در سرزمین‌های گرمسیری مانند [[یزد]] و پیرامون آن، اردکان و نائین و [[اصفهان]] و دیگر جاها و نیز در شهرهای جنوبی کناره دریای عمان و [[خلیج فارس]] انواع [[بادگیر]]<nowiki/>ها را می‌توان دید. بلندترین [[بادگیر]] از آن ساختمان کوشک باغ دولت آباد [[یزد]] است که شاید زیباترین [[بادگیر]] نیز باشد. برخی [[آب انبار]]<nowiki/>ها در [[یزد]] چهار یا پنج بادگیر دارند و نیز [[آب انبار]] شش [[بادگیر]]<nowiki/>ه نیز ساخته شده است. بیشتر [[بادگیر]]<nowiki/>های اردکان، تک دهانه هستند و به گونه خرپشته‌ای ساخته شده‌اند.

	[[بادگیر]]<nowiki/>ها را می‌توان در خانه‌ها و در بخش تابستان‌نشین آن یافت. همچنین در برخی ساختمان‌های همگانی مانند مسجد، [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87 مدرسه]، [[آب انبار]] و کاروانسرا نیز [[بادگیر]] یافت می‌شود.		[[بادگیر]]<nowiki/>ها را می‌توان در خانه‌ها و در بخش تابستان‌نشین آن یافت. همچنین در برخی ساختمان‌های همگانی مانند مسجد، [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87 مدرسه]، [[آب انبار]] و کاروانسرا نیز [[بادگیر]] یافت می‌شود.

Samei در ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۵

2025-04-23T16:35:40Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۵
خط ۱:		خط ۱:
	[[بادگیر]]'''،''' گذرگاهی ساخته شده بر بام ساختمان برای راهیابی نسیم به درون است. عربی‌شده: باذَنج، باذهنج. واژه‌های برابر آن: آدغَر، باد پروا، باد پرانی، باتخان، بادخان. بادخانه، بادخن، بادخون، بادرس، بادغد، بادغَر، باد غرد. باد غَس. باد غره، باد غند. بادگذار. بادگذر. بادَنج، بادَنک، بادهنج، بادهلج، بادآهنج، بادآهنگ، خانه باد. واتخر. برج بادگیر.		[[پرونده:76767.jpg\|بندانگشتی\|بادگیرهای اردکان، قابل بازیابی از https://www.isna.ir/news/yazd-62106/%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%8A%D9%83-%D8%B3%D9%88%D9%8A%D9%87-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86]]
			[[بادگیر]]'''،''' گذرگاهی ساخته شده بر بام ساختمان برای راهیابی نسیم به درون است. عربی‌شده: باذَنج، باذهنج. واژه‌های برابر آن: آدغَر، باد پروا، باد پرانی، باتخان، بادخان. بادخانه، بادخن، بادخون، بادرس، بادغد، بادغَر، باد غرد. باد غَس. باد غره، باد غند. بادگذار. بادگذر. بادَنج، بادَنک، بادهنج، بادهلج، بادآهنج، بادآهنگ، خانه باد. واتخر. برج [[بادگیر]].

	=== پیشینه ===		=== پیشینه ===
	از [[بادگیر]] برای خنک کردن و دگرگون کردن هوای درون ساختمان از گذشته‌های دور بهره‌گیری می‌شده و پیشینه آن به مصریان کهن و بابلی‌ها می‌رسد. «با توجه به کاربرد پیشینه‌دار بادگیر که تنها در ایران دیده می‌شود، می‌توان اختراع بادگیر را از ایرانیان دانست<ref>پرویز ورجاوند. '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. بادگیر. صفحه 156.</ref>. اعراب نیز با بادگیر آشنا بوده‌اند. به گمان فراوان، گسترش [[بادگیر]] در شام و مصر در روزگار اسلامی از راه عراق بوده است.<ref name=":0">فرشاد، مهدی. '''''تاریخ مهندسی در ایران'''''. ص 106.</ref> در ایران در بسیاری از شهرها و روستاهای گرمسیر که دارای باد و نسیم مطلوب ازیک یا چند سو هستند، ~~بادگیرهایی~~ رو بدان سو ساخته می‌شود.		از [[بادگیر]] برای خنک کردن و دگرگون کردن هوای درون ساختمان از گذشته‌های دور بهره‌گیری می‌شده و پیشینه آن به مصریان کهن و بابلی‌ها می‌رسد. «با توجه به کاربرد پیشینه‌دار بادگیر که تنها در ایران دیده می‌شود، می‌توان اختراع [[بادگیر]] را از ایرانیان دانست<ref>پرویز ورجاوند. '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. بادگیر. صفحه 156.</ref>. اعراب نیز با [[بادگیر]] آشنا بوده‌اند. به گمان فراوان، گسترش [[بادگیر]] در شام و مصر در روزگار اسلامی از راه عراق بوده است.<ref name=":0">فرشاد، مهدی. '''''تاریخ مهندسی در ایران'''''. ص 106.</ref> در ایران در بسیاری از شهرها و روستاهای گرمسیر که دارای باد و نسیم مطلوب ازیک یا چند سو هستند، [[بادگیر]]<nowiki/>هایی رو بدان سو ساخته می‌شود.

	=== بخش‌های [[بادگیر]] ===		=== بخش‌های [[بادگیر]] ===
	هر [[بادگیر]] دارای سه بخش است: ~~الف ـ~~ دهانه بیرونی با اندامی بلند و رو به ~~بالا. ب ـ~~ میله یا گذرگاه باد که از بام به درون کشیده ~~شده. پ ـ~~ دهانه درونی که از گوشه‌ای از سقف یا دیوار به درون راه می‌یابد. گاه اتاقی زیر آن هست که به آن اتاق [[بادگیر]] یا ~~بادگیرخانه~~ می‌گویند.		هر [[بادگیر]] دارای سه بخش است:

			# دهانه بیرونی با اندامی بلند و رو به بالا؛
			# میله یا گذرگاه باد که از بام به درون کشیده شده؛
			# دهانه درونی که از گوشه‌ای از سقف یا دیوار به درون راه می‌یابد.

			گاه اتاقی زیر آن هست که به آن اتاق [[بادگیر]] یا [[بادگیر]]<nowiki/>خانه می‌گویند.

	=== گونه‌ها ===		=== گونه‌ها ===
خط ۲۰:		خط ۲۷:

	* بادگیرهای یک دهانه که میله آن‌ها منشور مستطیلی است و دهانه آن‌ها تنها رو به باد مطلوب است. گاه آن‌ها را برای ایستادگی در برابر گردباد همچون خرپشته (شیب‌دار) می‌سازند؛		* بادگیرهای یک دهانه که میله آن‌ها منشور مستطیلی است و دهانه آن‌ها تنها رو به باد مطلوب است. گاه آن‌ها را برای ایستادگی در برابر گردباد همچون خرپشته (شیب‌دار) می‌سازند؛
	* بادگیرهای دو دهانه که کمتر ساخته شده، ولی گاه برخی بادگیرها دارای دو دهانه برای دو بادگیر درون هم هستند. (دو منشور یا استوانه درون هم): یک دهانه پایین‌تر و دیگری بالاتر که هر کدام به گذرگاهی جدا راه می‌یابند تا هر گاه باد مطلوب از سطح زمین یا بالاتر وزید، یکی از آن‌ها بتواند باد را به درون برساند؛		* بادگیرهای دو دهانه که کمتر ساخته شده، ولی گاه برخی بادگیرها دارای دو دهانه برای دو [[بادگیر]] درون هم هستند. (دو منشور یا استوانه درون هم): یک دهانه پایین‌تر و دیگری بالاتر که هر کدام به گذرگاهی جدا راه می‌یابند تا هر گاه باد مطلوب از سطح زمین یا بالاتر وزید، یکی از آن‌ها بتواند باد را به درون برساند؛
	* بادگیرهای چهار دهانه که در جاهایی ساخته می‌شود که باد مطلوب از سوهای گوناگون می‌وزد. در این ~~بادگیرها~~ گاه یک دهانه باد را به درون می‌مکد و دهانه دیگر باد را به بیرون می‌فرستد. در میناب و در قشم چنین ~~بادگیرهایی~~ هست.		* بادگیرهای چهار دهانه که در جاهایی ساخته می‌شود که باد مطلوب از سوهای گوناگون می‌وزد. در این [[بادگیر]]<nowiki/>ها گاه یک دهانه باد را به درون می‌مکد و دهانه دیگر باد را به بیرون می‌فرستد. در میناب و در قشم چنین [[بادگیر]]<nowiki/>هایی هست.

	=== نمونه‌ها ===		=== نمونه‌ها ===
	در سرزمین‌های گرمسیری مانند یزد و پیرامون آن، اردکان و نائین و [[اصفهان]] و دیگر جاها و نیز در شهرهای جنوبی کناره دریای عمان و خلیج فارس انواع ~~بادگیرها~~ را می‌توان دید. بلندترین بادگیر از آن ساختمان کوشک باغ دولت آباد یزد است که شاید زیباترین بادگیر نیز باشد. برخی آب ~~انبارها~~ در یزد چهار یا پنج بادگیر دارند و نیز آب انبار شش ~~بادگیره~~ نیز ساخته شده است. بیشتر ~~بادگیرهای~~ اردکان، تک دهانه هستند و به گونه خرپشته‌ای ساخته شده‌اند.		در سرزمین‌های گرمسیری مانند [[یزد]] و پیرامون آن، اردکان و نائین و [[اصفهان]] و دیگر جاها و نیز در شهرهای جنوبی کناره دریای عمان و خلیج فارس انواع [[بادگیر]]<nowiki/>ها را می‌توان دید. بلندترین بادگیر از آن ساختمان کوشک باغ دولت آباد [[یزد]] است که شاید زیباترین [[بادگیر]] نیز باشد. برخی [[آب انبار]]<nowiki/>ها در [[یزد]] چهار یا پنج بادگیر دارند و نیز [[آب انبار]] شش [[بادگیر]]<nowiki/>ه نیز ساخته شده است. بیشتر [[بادگیر]]<nowiki/>های اردکان، تک دهانه هستند و به گونه خرپشته‌ای ساخته شده‌اند.

	~~بادگیرها~~ را می‌توان در خانه‌ها و در بخش تابستان‌نشین آن یافت. همچنین در برخی ساختمان‌های همگانی مانند مسجد، [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87 مدرسه]، [~~https://iranology-e.ir/%D8%A2%D8%A8_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1~~ آب انبار] و کاروانسرا نیز بادگیر یافت می‌شود.		[[بادگیر]]<nowiki/>ها را می‌توان در خانه‌ها و در بخش تابستان‌نشین آن یافت. همچنین در برخی ساختمان‌های همگانی مانند مسجد، [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87 مدرسه]، [[آب انبار]] و کاروانسرا نیز [[بادگیر]] یافت می‌شود.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «بادگیر'''،''' گذرگاهی ساخته شده بر بام ساختمان برای راهیابی نسیم به درون است. عربی‌شده: باذَنج، باذهنج. واژه‌های برابر آن: آدغَر، باد پروا، باد پرانی، باتخان، بادخان. بادخانه، بادخن، بادخون، بادرس، بادغد، بادغَر، باد غرد. باد غَس. باد غره، با...» ایجاد کرد

2025-04-21T22:44:37Z

صفحه‌ای تازه حاوی «بادگیر'''،''' گذرگاهی ساخته شده بر بام ساختمان برای راهیابی نسیم به درون است. عربی‌شده: باذَنج، باذهنج. واژه‌های برابر آن: آدغَر، باد پروا، باد پرانی، باتخان، بادخان. بادخانه، بادخن، بادخون، بادرس، بادغد، بادغَر، باد غرد. باد غَس. باد غره، با...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

[[بادگیر]]'''،''' گذرگاهی ساخته شده بر بام ساختمان برای راهیابی نسیم به درون است. عربی‌شده: باذَنج، باذهنج. واژه‌های برابر آن: آدغَر، باد پروا، باد پرانی، باتخان، بادخان. بادخانه، بادخن، بادخون، بادرس، بادغد، بادغَر، باد غرد. باد غَس. باد غره، باد غند. بادگذار. بادگذر. بادَنج، بادَنک، بادهنج، بادهلج، بادآهنج، بادآهنگ، خانه باد. واتخر. برج بادگیر.

=== پیشینه ===
از [[بادگیر]] برای خنک کردن و دگرگون کردن هوای درون ساختمان از گذشته‌های دور بهره‌گیری می‌شده و پیشینه آن به مصریان کهن و بابلی‌ها می‌رسد. «با توجه به کاربرد پیشینه‌دار بادگیر که تنها در ایران دیده می‌شود، می‌توان اختراع بادگیر را از ایرانیان دانست<ref>پرویز ورجاوند. '''''دانشنامه جهان اسلام'''''. بادگیر. صفحه 156.</ref>. اعراب نیز با بادگیر آشنا بوده‌اند. به گمان فراوان، گسترش [[بادگیر]] در شام و مصر در روزگار اسلامی از راه عراق بوده است.<ref name=":0">فرشاد، مهدی. '''''تاریخ مهندسی در ایران'''''. ص 106.</ref> در ایران در بسیاری از شهرها و روستاهای گرمسیر که دارای باد و نسیم مطلوب ازیک یا چند سو هستند، بادگیرهایی رو بدان سو ساخته می‌شود.

=== بخش‌های [[بادگیر]] ===
هر [[بادگیر]] دارای سه بخش است: الف ـ دهانه بیرونی با اندامی بلند و رو به بالا. ب ـ میله یا گذرگاه باد که از بام به درون کشیده شده. پ ـ دهانه درونی که از گوشه‌ای از سقف یا دیوار به درون راه می‌یابد. گاه اتاقی زیر آن هست که به آن اتاق [[بادگیر]] یا بادگیرخانه می‌گویند.

=== گونه‌ها ===
[[بادگیر]]<nowiki/>ها را می‌توان بسته به ریخت میله آن این گونه دسته‌بندی کرد:

* میله مربع (مکعبی)؛
* میله استوانه‌ای<ref name=":0" /><sup>؛</sup>
* میله هشت ضلعی؛
* میله مستطیلی.

به طور کلی در جاهایی که نسیم مطلوب از چند سو می‌وزد از میله‌های مکعبی یا استوانه‌ای یا منشور هشت ضلعی، و در جاهایی که باد مطلوب تنها از یک سو می‌وزد از میله منشور مستطیلی که تنها یک دهانه رو به باد دارد بهره‌گیری می‌شود.

بادگیرها را می‌توان بسته به دهانه‌شان نیز چنین دسته‌بندی کرد:

* بادگیرهای یک دهانه که میله آن‌ها منشور مستطیلی است و دهانه آن‌ها تنها رو به باد مطلوب است. گاه آن‌ها را برای ایستادگی در برابر گردباد همچون خرپشته (شیب‌دار) می‌سازند؛
* بادگیرهای دو دهانه که کمتر ساخته شده، ولی گاه برخی بادگیرها دارای دو دهانه برای دو بادگیر درون هم هستند. (دو منشور یا استوانه درون هم): یک دهانه پایین‌تر و دیگری بالاتر که هر کدام به گذرگاهی جدا راه می‌یابند تا هر گاه باد مطلوب از سطح زمین یا بالاتر وزید، یکی از آن‌ها بتواند باد را به درون برساند؛
* بادگیرهای چهار دهانه که در جاهایی ساخته می‌شود که باد مطلوب از سوهای گوناگون می‌وزد. در این بادگیرها گاه یک دهانه باد را به درون می‌مکد و دهانه دیگر باد را به بیرون می‌فرستد. در میناب و در قشم چنین بادگیرهایی هست.

=== نمونه‌ها ===
در سرزمین‌های گرمسیری مانند یزد و پیرامون آن، اردکان و نائین و [[اصفهان]] و دیگر جاها و نیز در شهرهای جنوبی کناره دریای عمان و خلیج فارس انواع بادگیرها را می‌توان دید. بلندترین بادگیر از آن ساختمان کوشک باغ دولت آباد یزد است که شاید زیباترین بادگیر نیز باشد. برخی آب انبارها در یزد چهار یا پنج بادگیر دارند و نیز آب انبار شش بادگیره نیز ساخته شده است. بیشتر بادگیرهای اردکان، تک دهانه هستند و به گونه خرپشته‌ای ساخته شده‌اند.

بادگیرها را می‌توان در خانه‌ها و در بخش تابستان‌نشین آن یافت. همچنین در برخی ساختمان‌های همگانی مانند مسجد، [https://iranology-e.ir/%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D9%87 مدرسه]، [https://iranology-e.ir/%D8%A2%D8%A8_%D8%A7%D9%86%D8%A8%D8%A7%D8%B1 آب انبار] و کاروانسرا نیز بادگیر یافت می‌شود.

== نیز نگاه کنید به ==

* [[بادگیر]]

== مآخذ ==
<references />

== منبع اصلی ==
[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

== نویسنده مقاله ==
علی محمد رنجبر کرمانی