بازار - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۳

2025-05-12T14:13:14Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۲ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۳
خط ۶۶:		خط ۶۶:
	[[رده:تاریخ]]		[[رده:تاریخ]]
	[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]		[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]
			[[رده:هنر]]
			[[رده:معماری و شهر سازی]]

Samei در ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۵

2025-05-03T13:45:06Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۴۵
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:169549945.jpg\|بندانگشتی\|بازار مسگرها در بازار بزرگ تهران، قابل بازیابی از https://www.irna.ir/news/84692043/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%B4%DB%B0-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87]]		[[پرونده:169549945.jpg\|بندانگشتی\|بازار مسگرها در بازار بزرگ تهران، قابل بازیابی از https://www.irna.ir/news/84692043/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%B4%DB%B0-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87]]
	[[بازار]]؛ بازار، وازار (واژار)'''،''' مجموعه واحد و مستقل از دکان‌ها، چهارسوها، [[تیمچه\|تیمچه‌]]<nowiki/>ها، کاروانسراها، میدان‌ها، بناهای مذهبی، حمام‌ها جلوخان و دیگر مکان‌های عمومی<ref>موسوی بجنوردی، کاظم (1388)، '''''دایره‌المعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران، ج11، ص 114.</ref>.بازار در اصل از واژه‌ی اَبازار به معنای محل خرید و فروش مواد غذایی گرفته شده است<ref name=":1">کیانی، محمدیوسف (1366). '''''شهرهای ایرانی'''''، سلطان‌زاده، ج2، ص383.</ref>. و در زبان پهلوی به آن واکار گفته می‌شده است که به معنای محل خرید و فروش و اجتماع بوده است. بازار از مجموعه اماکن عمومی مانند حمام، [[مدرسه]]، مسجد، تکیه، سقاخانه، زورخانه، [[آب انبار\|آب‌انبار]]، قهوه‌خانه و ... به وجود آمده است که به تناسب زمان و مکان بافت کامل و اندام‌واری را به وجود آورده است<ref>عدل، کامران، '''''بازارهای ایران'''''، ص 13.</ref>.		[[بازار]]؛ بازار، وازار (واژار)'''،''' مجموعه واحد و مستقل از دکان‌ها، چهارسوها، [[تیمچه\|تیمچه‌]]<nowiki/>ها، کاروانسراها، میدان‌ها، بناهای مذهبی، حمام‌ها جلوخان و دیگر مکان‌های عمومی<ref>موسوی بجنوردی، کاظم (1388)، '''''دایره‌المعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران، ج11، ص 114.</ref>.بازار در اصل از واژه‌ی اَبازار به معنای محل خرید و فروش مواد غذایی گرفته شده است<ref name=":1">کیانی، محمدیوسف (1366). '''''شهرهای ایرانی'''''، سلطان‌زاده، ج2، ص383.</ref>. و در زبان پهلوی به آن واکار گفته می‌شده است که به معنای محل خرید و فروش و اجتماع بوده است. بازار از مجموعه اماکن عمومی مانند حمام، [[مدرسه]]، مسجد، تکیه، سقاخانه، زورخانه، [[آب انبار\|آب‌انبار]]، قهوه‌خانه و ... به وجود آمده است که به تناسب زمان و مکان بافت کامل و اندام‌واری را به وجود آورده است<ref>عدل، کامران، '''''بازارهای ایران'''''، ص 13.</ref>.

	در تعریف واژه‌ی بازار، به جنبه‌ی اقتصادی و اجتماعی آن توجه شده و آن را محل داد و ستد و بازرگانی و تجمع گروه‌ها و قشرهای گوناگون مردم برشمرده‌اند. از نظر کالبدی فضاهای بازار به دو شکل دیده می‌شوند:		در تعریف واژه‌ی بازار، به جنبه‌ی اقتصادی و اجتماعی آن توجه شده و آن را محل داد و ستد و بازرگانی و تجمع گروه‌ها و قشرهای گوناگون مردم برشمرده‌اند. از نظر کالبدی فضاهای بازار به دو شکل دیده می‌شوند:
خط ۳۱:		خط ۳۱:
	از نظر موقعیت مکانی بازارها به پنج گروه تقسیم می‌شوند:		از نظر موقعیت مکانی بازارها به پنج گروه تقسیم می‌شوند:

	1. بازارهای برون‌شهری: در کنار دروازه‌ها و حصارهای شهر ساخته می‌شده و مخصوص کالای ارزان‌قیمت بوده است.		# بازارهای برون‌شهری: در کنار دروازه‌ها و حصارهای شهر ساخته می‌شده و مخصوص کالای ارزان‌قیمت بوده است.
			# بازارهای شهری: مهم‌ترین بازار هر شهر است که در امتداد اصلی‌ترین معبر منتهی به شهر قرار می‌گرفته‌است.
	2. بازارهای شهری: مهم‌ترین بازار هر شهر است که در امتداد اصلی‌ترین معبر منتهی به شهر قرار می‌گرفته‌است.		# بازارهای ناحیه‌ای: در شهرهای بزرگ، در کنار بازار اصلی جهت برطرف کردن نیازهای روزانه و هفتگی و ماهانه‌ی ساکنین ساخته می‌شود.
			# بازارهای محله‌ای: در سطح محلات، جهت رفع نیازمندی‌های روزانه و هفتگی ساکنان هر محله ایجاد شده و معمولا آن‌ها را بازارچه می‌نامند. بازارچه‌ها به دو صورت خطی در دو سوی قسمتی از معبر اصلی محله شکل گرفته یا به صورت میدانی کوچک هستند.
	3. بازارهای ناحیه‌ای: در شهرهای بزرگ، در کنار بازار اصلی جهت برطرف کردن نیازهای روزانه و هفتگی و ماهانه‌ی ساکنین ساخته می‌شود.		# بازارهای همسایگی: در شهرهای بزرگی چون تهران یا [[اصفهان]] در دوره‌ی قاجار، مساحت هر محله بسیار بزرگ بود. هر محله را به عرصه‌های کوچک‌تری تقسیم می‌کردند که هر بخش کوچک‌تر محله را گذر می‌نامیدند و در بسیاری از گذرها یک بازارچه برای ساکنان آن محدوده ساخته می‌شد<ref>سلطان‌زاده، حسین (1380). '''''بازارهای ایران'''''. ص 56.</ref>.

	4. بازارهای محله‌ای: در سطح محلات، جهت رفع نیازمندی‌های روزانه و هفتگی ساکنان هر محله ایجاد شده و معمولا آن‌ها را بازارچه می‌نامند. بازارچه‌ها به دو صورت خطی در دو سوی قسمتی از معبر اصلی محله شکل گرفته یا به صورت میدانی کوچک هستند.

	5. بازارهای همسایگی: در شهرهای بزرگی چون تهران یا [[اصفهان]] در دوره‌ی قاجار، مساحت هر محله بسیار بزرگ بود. هر محله را به عرصه‌های کوچک‌تری تقسیم می‌کردند که هر بخش کوچک‌تر محله را گذر می‌نامیدند و در بسیاری از گذرها یک بازارچه برای ساکنان آن محدوده ساخته می‌شد<ref>سلطان‌زاده، حسین (1380). '''''بازارهای ایران'''''. ص 56.</ref>.

	=== عناصر بازار ===		=== عناصر بازار ===
خط ۶۸:		خط ۶۴:
	== نویسندگان مقاله ==		== نویسندگان مقاله ==
	آزیتا رجبی و حشمت اله عزیزی		آزیتا رجبی و حشمت اله عزیزی
			[[رده:تاریخ]]
			[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]

Samei در ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۱

2025-04-23T16:41:10Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۱
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:169549945.jpg\|بندانگشتی\|بازار مسگرها در بازار بزرگ تهران، قابل بازیابی از https://www.irna.ir/news/84692043/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%B4%DB%B0-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87]]		[[پرونده:169549945.jpg\|بندانگشتی\|بازار مسگرها در بازار بزرگ تهران، قابل بازیابی از https://www.irna.ir/news/84692043/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%B4%DB%B0-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87]]
	[[بازار]]؛ بازار، وازار (واژار)'''،''' مجموعه واحد و مستقل از دکان‌ها، چهارسوها، ~~تیمچه‌ها،~~ کاروانسراها، میدان‌ها، بناهای مذهبی، حمام‌ها جلوخان و دیگر مکان‌های عمومی<ref>موسوی بجنوردی، کاظم (1388)، '''''دایره‌المعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران، ج11، ص 114.</ref>.بازار در اصل از واژه‌ی اَبازار به معنای محل خرید و فروش مواد غذایی گرفته شده است<ref name=":1">کیانی، محمدیوسف (1366). '''''شهرهای ایرانی'''''، سلطان‌زاده، ج2، ص383.</ref>. و در زبان پهلوی به آن واکار گفته می‌شده است که به معنای محل خرید و فروش و اجتماع بوده است. بازار از مجموعه اماکن عمومی مانند حمام، [[مدرسه]]، مسجد، تکیه، سقاخانه، زورخانه، ~~آب‌انبار،~~ قهوه‌خانه و ... به وجود آمده است که به تناسب زمان و مکان بافت کامل و اندام‌واری را به وجود آورده است<ref>عدل، کامران، '''''بازارهای ایران'''''، ص 13.</ref>.		[[بازار]]؛ بازار، وازار (واژار)'''،''' مجموعه واحد و مستقل از دکان‌ها، چهارسوها، [[تیمچه\|تیمچه‌]]<nowiki/>ها، کاروانسراها، میدان‌ها، بناهای مذهبی، حمام‌ها جلوخان و دیگر مکان‌های عمومی<ref>موسوی بجنوردی، کاظم (1388)، '''''دایره‌المعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران، ج11، ص 114.</ref>.بازار در اصل از واژه‌ی اَبازار به معنای محل خرید و فروش مواد غذایی گرفته شده است<ref name=":1">کیانی، محمدیوسف (1366). '''''شهرهای ایرانی'''''، سلطان‌زاده، ج2، ص383.</ref>. و در زبان پهلوی به آن واکار گفته می‌شده است که به معنای محل خرید و فروش و اجتماع بوده است. بازار از مجموعه اماکن عمومی مانند حمام، [[مدرسه]]، مسجد، تکیه، سقاخانه، زورخانه، [[آب انبار\|آب‌انبار]]، قهوه‌خانه و ... به وجود آمده است که به تناسب زمان و مکان بافت کامل و اندام‌واری را به وجود آورده است<ref>عدل، کامران، '''''بازارهای ایران'''''، ص 13.</ref>.

	در تعریف واژه‌ی بازار، به جنبه‌ی اقتصادی و اجتماعی آن توجه شده و آن را محل داد و ستد و بازرگانی و تجمع گروه‌ها و قشرهای گوناگون مردم برشمرده‌اند. از نظر کالبدی فضاهای بازار به دو شکل دیده می‌شوند: 1) کوی و راسته که دو سوی آن دکان‌هایی ساخته ~~می‌شود 2)~~ میدانگاه‌ها و فضاهای باز وسیع<ref name=":1" />.		در تعریف واژه‌ی بازار، به جنبه‌ی اقتصادی و اجتماعی آن توجه شده و آن را محل داد و ستد و بازرگانی و تجمع گروه‌ها و قشرهای گوناگون مردم برشمرده‌اند. از نظر کالبدی فضاهای بازار به دو شکل دیده می‌شوند:

			# کوی و راسته که دو سوی آن دکان‌هایی ساخته می‌شود؛
			# میدانگاه‌ها و فضاهای باز وسیع<ref name=":1" />.

	بازار، منطقه‌ای معین در دست مجموعه افرادی خاص بوده که به تناسب حرفه‌ی خویش به تنهایی یا گروهی دادوستد می‌کردند و اغلب با مجموعه‌ای از ابنیه و اماکن عمومی که به تناسب زمان و مکان از ساختار مادی و معماری خاصی برخوردار شده، تشکیل گردیده است<ref>'''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 11، ص 114.</ref>.		بازار، منطقه‌ای معین در دست مجموعه افرادی خاص بوده که به تناسب حرفه‌ی خویش به تنهایی یا گروهی دادوستد می‌کردند و اغلب با مجموعه‌ای از ابنیه و اماکن عمومی که به تناسب زمان و مکان از ساختار مادی و معماری خاصی برخوردار شده، تشکیل گردیده است<ref>'''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. ج 11، ص 114.</ref>.

Samei در ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۳۱

2025-04-21T22:31:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۳۱
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:169549945.jpg\|بندانگشتی\|بازار مسگرها در بازار بزرگ تهران، قابل بازیابی از https://www.irna.ir/news/84692043/%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B1%D9%86-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DB%B4%DB%B0-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87]]
	[[بازار]]؛ بازار، وازار (واژار)'''،''' مجموعه واحد و مستقل از دکان‌ها، چهارسوها، تیمچه‌ها، کاروانسراها، میدان‌ها، بناهای مذهبی، حمام‌ها جلوخان و دیگر مکان‌های عمومی<ref>موسوی بجنوردی، کاظم (1388)، '''''دایره‌المعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران، ج11، ص 114.</ref>.بازار در اصل از واژه‌ی اَبازار به معنای محل خرید و فروش مواد غذایی گرفته شده است<ref name=":1">کیانی، محمدیوسف (1366). '''''شهرهای ایرانی'''''، سلطان‌زاده، ج2، ص383.</ref>. و در زبان پهلوی به آن واکار گفته می‌شده است که به معنای محل خرید و فروش و اجتماع بوده است. بازار از مجموعه اماکن عمومی مانند حمام، [[مدرسه]]، مسجد، تکیه، سقاخانه، زورخانه، آب‌انبار، قهوه‌خانه و ... به وجود آمده است که به تناسب زمان و مکان بافت کامل و اندام‌واری را به وجود آورده است<ref>عدل، کامران، '''''بازارهای ایران'''''، ص 13.</ref>.		[[بازار]]؛ بازار، وازار (واژار)'''،''' مجموعه واحد و مستقل از دکان‌ها، چهارسوها، تیمچه‌ها، کاروانسراها، میدان‌ها، بناهای مذهبی، حمام‌ها جلوخان و دیگر مکان‌های عمومی<ref>موسوی بجنوردی، کاظم (1388)، '''''دایره‌المعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران، ج11، ص 114.</ref>.بازار در اصل از واژه‌ی اَبازار به معنای محل خرید و فروش مواد غذایی گرفته شده است<ref name=":1">کیانی، محمدیوسف (1366). '''''شهرهای ایرانی'''''، سلطان‌زاده، ج2، ص383.</ref>. و در زبان پهلوی به آن واکار گفته می‌شده است که به معنای محل خرید و فروش و اجتماع بوده است. بازار از مجموعه اماکن عمومی مانند حمام، [[مدرسه]]، مسجد، تکیه، سقاخانه، زورخانه، آب‌انبار، قهوه‌خانه و ... به وجود آمده است که به تناسب زمان و مکان بافت کامل و اندام‌واری را به وجود آورده است<ref>عدل، کامران، '''''بازارهای ایران'''''، ص 13.</ref>.

Samei در ‏۲۱ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۲۹

2025-04-21T22:29:29Z

نمایش تغییرات

Nazli در ‏۱۱ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۱۸

2025-01-11T16:18:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۱ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۱۸
خط ۱:		خط ۱:
	~~بازار؛~~ بازار، وازار (واژار)'''،''' مجموعه واحد و مستقل از دکان‌ها، چهارسوها، تیمچه‌ها، کاروانسراها، میدان‌ها، بناهای مذهبی، حمام‌ها جلوخان و دیگر مکان‌های عمومی<ref>موسوی بجنوردی، کاظم (1388)، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی. تهران، ج11، ص 114.</ref>.		[[بازار]]؛ بازار، وازار (واژار)'''،''' مجموعه واحد و مستقل از دکان‌ها، چهارسوها، تیمچه‌ها، کاروانسراها، میدان‌ها، بناهای مذهبی، حمام‌ها جلوخان و دیگر مکان‌های عمومی<ref>موسوی بجنوردی، کاظم (1388)، دایره‌المعارف بزرگ اسلامی. تهران، ج11، ص 114.</ref>.

	بازارها معمولاً دارای طاق ضربی آجری هستند. روزنه‌هایی که در طاق آجری تعبیه شده نور و جریان هوا را تأمین می‌کند، و بلندی سقف، فضای بازار را در فصل گرما خنک می‌سازد<ref>سلطان‌زاده، حسین (1380). بازارهای ایرانی (مجموعه از ایران چه می‌دانم؟ 11). تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ص 99.</ref>. خرده‌فروشان و صنعت‌گران در دکان‌های کوچک یک طبقه‌ای، به عرض سه تا چهار متر، به تفکیک حرفه خود، در راسته‌های مجزا مستقر هستند<ref>خیرآبادی، مسعود (1376). سفرهای ایران. ترجمه حسین حاتمی‌نژاد و عزت‌الله مافی، مشهد، ص 133-132.</ref>.		بازارها معمولاً دارای طاق ضربی آجری هستند. روزنه‌هایی که در طاق آجری تعبیه شده نور و جریان هوا را تأمین می‌کند، و بلندی سقف، فضای بازار را در فصل گرما خنک می‌سازد<ref>سلطان‌زاده، حسین (1380). بازارهای ایرانی (مجموعه از ایران چه می‌دانم؟ 11). تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ص 99.</ref>. خرده‌فروشان و صنعت‌گران در دکان‌های کوچک یک طبقه‌ای، به عرض سه تا چهار متر، به تفکیک حرفه خود، در راسته‌های مجزا مستقر هستند<ref>خیرآبادی، مسعود (1376). سفرهای ایران. ترجمه حسین حاتمی‌نژاد و عزت‌الله مافی، مشهد، ص 133-132.</ref>.
خط ۱۳:		خط ۱۳:
	مرکز تجارت منطقه‌ای و بین‌المللی در قیصریه و سراهای مهم بود. شرکت هند شرقی هلند و شرکت هندشرقی انگلیس، از اوایل قرن یازدهم در بازارهای ایران فعالیت می‌کردند. بعضاً کاروانسراها نقش مسافرخانه نیز داشتند<ref>Ismbton, "The merchant in medi val Islam" in Alocust’s Leg‚eds. W.A.Henning and E. arshater London 1962. 130-121.</ref>. خویشاوندی در بازار اهمیتی ویژه داشت و ازدواج داخلی در بازار معمول و مرجّح بود؛ از این‌رو بازار در صورت واحدِ خویشاوندی گسترده‌ای درآمده بود<ref>نرخشی، محمد (1362). تاریخ بخارا. ترجمه احمد بن محمد قبادی، تلخیص محمد بن زفر به کوشش محمد نقی مدرس رضوی، تهران: توس، ص18.</ref>. گذشته از اقتصاد، بازار نقش مهمی در تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران داشته و در آگاه‌سازی شبکه گسترده‌ای در سراسر ایران برقرار می‌ساخت. بازاریان به مناسبت عزاداری محرّم، هر سال، مراسم ویژه‌ای برپا می‌داشتند. علم‌های مخصوصی داشتند که مانند بازار [[کاشان]] تا زمان حاضر، در بازار از آن نگه‌داری می‌کردند. از بازارهای قدیمی و معروف ایران می‌توان از بازار [[تهران مصور\|تهران]]، [[اراک]]، [[اصفهان]]، [[بازار وکیل\|بازار وکیل‌]] [[شیراز]]، قزوین، [[تبریز]]، [[زنجان]] و بازار گنجعلی‌خان کرمان یاد کرد.		مرکز تجارت منطقه‌ای و بین‌المللی در قیصریه و سراهای مهم بود. شرکت هند شرقی هلند و شرکت هندشرقی انگلیس، از اوایل قرن یازدهم در بازارهای ایران فعالیت می‌کردند. بعضاً کاروانسراها نقش مسافرخانه نیز داشتند<ref>Ismbton, "The merchant in medi val Islam" in Alocust’s Leg‚eds. W.A.Henning and E. arshater London 1962. 130-121.</ref>. خویشاوندی در بازار اهمیتی ویژه داشت و ازدواج داخلی در بازار معمول و مرجّح بود؛ از این‌رو بازار در صورت واحدِ خویشاوندی گسترده‌ای درآمده بود<ref>نرخشی، محمد (1362). تاریخ بخارا. ترجمه احمد بن محمد قبادی، تلخیص محمد بن زفر به کوشش محمد نقی مدرس رضوی، تهران: توس، ص18.</ref>. گذشته از اقتصاد، بازار نقش مهمی در تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ایران داشته و در آگاه‌سازی شبکه گسترده‌ای در سراسر ایران برقرار می‌ساخت. بازاریان به مناسبت عزاداری محرّم، هر سال، مراسم ویژه‌ای برپا می‌داشتند. علم‌های مخصوصی داشتند که مانند بازار [[کاشان]] تا زمان حاضر، در بازار از آن نگه‌داری می‌کردند. از بازارهای قدیمی و معروف ایران می‌توان از بازار [[تهران مصور\|تهران]]، [[اراک]]، [[اصفهان]]، [[بازار وکیل\|بازار وکیل‌]] [[شیراز]]، قزوین، [[تبریز]]، [[زنجان]] و بازار گنجعلی‌خان کرمان یاد کرد.

			== نیز نگاه کنید به ==

			== مآخذ ==


			== منبع اصلی ==
			دانشنامه ایران


			== نویسنده مقاله ==
	حشمت الله عزیزی		حشمت الله عزیزی



	16. کسروی، احمد. تاریخ مشروطه ایران. تهران: 1362، امیرکبیر، ص110.		16. کسروی، احمد. تاریخ مشروطه ایران. تهران: 1362، امیرکبیر، ص110.

Samei در ‏۲۶ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۰۴

2024-09-26T15:04:34Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۶ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۰۴
خط ۲۴:		خط ۲۴:
	در تعریف واژه‌ی بازار، به جنبه‌ی اقتصادی و اجتماعی آن توجه شده و آن را محل داد و ستد و بازرگانی و تجمع گروه‌ها و قشرهای گوناگون مردم برشمرده‌اند. از نظر کالبدی فضاهای بازار به دو شکل دیده می‌شوند: 1) کوی و راسته که دو سوی آن دکان‌هایی ساخته می‌شود 2) میدانگاه‌ها و فضاهای باز وسیع<ref name=":1" />.		در تعریف واژه‌ی بازار، به جنبه‌ی اقتصادی و اجتماعی آن توجه شده و آن را محل داد و ستد و بازرگانی و تجمع گروه‌ها و قشرهای گوناگون مردم برشمرده‌اند. از نظر کالبدی فضاهای بازار به دو شکل دیده می‌شوند: 1) کوی و راسته که دو سوی آن دکان‌هایی ساخته می‌شود 2) میدانگاه‌ها و فضاهای باز وسیع<ref name=":1" />.

	بازار، منطقه‌ای معین در دست مجموعه افرادی خاص بوده که به تناسب حرفه‌ی خویش به تنهایی یا گروهی دادوستد می‌کردند و اغلب با مجموعه‌ای از ابنیه و اماکن عمومی که به تناسب زمان و مکان از ساختار مادی و معماری خاصی برخوردار شده، تشکیل گردیده است.<~~sup~~>4</~~sup~~>		بازار، منطقه‌ای معین در دست مجموعه افرادی خاص بوده که به تناسب حرفه‌ی خویش به تنهایی یا گروهی دادوستد می‌کردند و اغلب با مجموعه‌ای از ابنیه و اماکن عمومی که به تناسب زمان و مکان از ساختار مادی و معماری خاصی برخوردار شده، تشکیل گردیده است<ref>دایره المعارف بزرگ اسلامی. ج 11، ص 114.</ref>.

	بازارها پدیده‌های معماری خزنده‌ای بودند که بافت شهری را در زمان و مکان تحت تاثیر قرارداده اند. از نظر نحوه‌ی شکل‌گیری، بازارها یا به صورت طراحی‌شده (منظم) و از پیش اندیشیده شده ساخته می‌شدند یا به صورت خودبه‌خود و طراحی نشده (نامنظم یا خودرو).		بازارها پدیده‌های معماری خزنده‌ای بودند که بافت شهری را در زمان و مکان تحت تاثیر قرارداده اند. از نظر نحوه‌ی شکل‌گیری، بازارها یا به صورت طراحی‌شده (منظم) و از پیش اندیشیده شده ساخته می‌شدند یا به صورت خودبه‌خود و طراحی نشده (نامنظم یا خودرو).

	بازارها غالبا تابع مسیر اصلی ارتباطی شهرها بوده و به صورت خطی از میدان اصلی شهر تا دروازه‌های اصلی امتداد می‌یافتند و با اشکال متفاوتی ساخته می‌شدند که از نظر نحوه‌ی شکل‌گیری بازار در پنج شکل دیده می‌شوند: تک‌محوری، چندمحوری، صلیبی، منظومه‌ای، بازارچه‌ای.<~~sup~~>5</~~sup~~>		بازارها غالبا تابع مسیر اصلی ارتباطی شهرها بوده و به صورت خطی از میدان اصلی شهر تا دروازه‌های اصلی امتداد می‌یافتند و با اشکال متفاوتی ساخته می‌شدند که از نظر نحوه‌ی شکل‌گیری بازار در پنج شکل دیده می‌شوند: تک‌محوری، چندمحوری، صلیبی، منظومه‌ای، بازارچه‌ای<ref>دانشنامه‌ی جهان اسلام (1376). ص 29.</ref>.

	بازارها از نظر زمان تشکیل به سه دسته تقسیم می‌شوند:		بازارها از نظر زمان تشکیل به سه دسته تقسیم می‌شوند:

	1. بازارهای ~~دائمی~~		* بازارهای دائمی؛
			* بازارهای ادواری؛
	2. بازارهای ~~ادواری~~		* بازارگاه<ref>سلطان‌زاده، حسین (1380). بازارهای ایران. ص 38.</ref>.

	3. بازارگاه<~~sup~~>6</~~sup~~>

	از نظر موقعیت مکانی بازارها به پنج گروه تقسیم می‌شوند:		از نظر موقعیت مکانی بازارها به پنج گروه تقسیم می‌شوند:
خط ۴۸:		خط ۴۶:
	4. بازارهای محله‌ای: در سطح محلات، جهت رفع نیازمندی‌های روزانه و هفتگی ساکنان هر محله ایجاد شده و معمولا آن‌ها را بازارچه می‌نامند. بازارچه‌ها به دو صورت خطی در دو سوی قسمتی از معبر اصلی محله شکل گرفته یا به صورت میدانی کوچک هستند.		4. بازارهای محله‌ای: در سطح محلات، جهت رفع نیازمندی‌های روزانه و هفتگی ساکنان هر محله ایجاد شده و معمولا آن‌ها را بازارچه می‌نامند. بازارچه‌ها به دو صورت خطی در دو سوی قسمتی از معبر اصلی محله شکل گرفته یا به صورت میدانی کوچک هستند.

	5. بازارهای همسایگی: در شهرهای بزرگی چون تهران یا [[اصفهان]] در دوره‌ی قاجار، مساحت هر محله بسیار بزرگ بود. هر محله را به عرصه‌های کوچک‌تری تقسیم می‌کردند که هر بخش کوچک‌تر محله را گذر می‌نامیدند و در بسیاری از گذرها یک بازارچه برای ساکنان آن محدوده ساخته می‌شد.<~~sup~~>7</~~sup~~>		5. بازارهای همسایگی: در شهرهای بزرگی چون تهران یا [[اصفهان]] در دوره‌ی قاجار، مساحت هر محله بسیار بزرگ بود. هر محله را به عرصه‌های کوچک‌تری تقسیم می‌کردند که هر بخش کوچک‌تر محله را گذر می‌نامیدند و در بسیاری از گذرها یک بازارچه برای ساکنان آن محدوده ساخته می‌شد<ref>سلطان‌زاده، حسین (1380). بازارهای ایران. ص 56.</ref>.

	=== عناصر بازار ===		=== عناصر بازار ===
	کالبد بازار از ترکیب عناصر اولیه و ثانویه تشکیل یافته است. عناصر اولیه و اصلی سازنده هویت تجاری بازار هستند همچون راسته، سرا، خان، تیمچه، تیم، کاروانسرا، قیصریه، چهارسوق، حجره، دالان، میدان، در و دروازه و عناصر ثانویه در جوار بازار مکمل نیازهای بازار می‌باشند همچون مسجد، مکان‌هایی متبرکه، تکیه و حسینیه، [[مدرسه]]، حمام، زورخانه، سقاخانه.<~~sup~~>8</~~sup~~>		کالبد بازار از ترکیب عناصر اولیه و ثانویه تشکیل یافته است. عناصر اولیه و اصلی سازنده هویت تجاری بازار هستند همچون راسته، سرا، خان، تیمچه، تیم، کاروانسرا، قیصریه، چهارسوق، حجره، دالان، میدان، در و دروازه و عناصر ثانویه در جوار بازار مکمل نیازهای بازار می‌باشند همچون مسجد، مکان‌هایی متبرکه، تکیه و حسینیه، [[مدرسه]]، حمام، زورخانه، سقاخانه<ref>بیگلری، اسفندیار (1355). بازارهای ایران مجله هنر و مردم، شماره 162، ص 9.</ref>.

	مجموعه‌ی بازار در شهرهای قدیمی ایران علاوه بر کارکردهای اقتصادی و تجاری دارای نقش‌های سیاسی، مذهبی و اجتماعی نیز بوده که توسط فضاهای همچون مساجد به ویژه مساجد جامع، میادین، حسینیه‌ها، [[آب انبار\|آب‌انبارها]]، حمام‌ها، قهوه‌خانه‌ها ، . . . انجام می‌پذیرفته است.<~~sup~~>9</~~sup~~>		مجموعه‌ی بازار در شهرهای قدیمی ایران علاوه بر کارکردهای اقتصادی و تجاری دارای نقش‌های سیاسی، مذهبی و اجتماعی نیز بوده که توسط فضاهای همچون مساجد به ویژه مساجد جامع، میادین، حسینیه‌ها، [[آب انبار\|آب‌انبارها]]، حمام‌ها، قهوه‌خانه‌ها ، . . . انجام می‌پذیرفته است<ref>ملازاده، کاظم (1379). بناهای عام‌المنفعه. حوزه‌ی هنری، ص 17-15.</ref>.

	در ساخت و معماری بازارها، سنت‌ها و میراث جامعه‌ی مبتنی بر ساختار شهری کهن نقش مهمی داشته و برای ساخت بازارها از مصالح بوم‌آورد همچون آجر، ملات آهک، گچ، و سنگ (بازار لار) استفاده می‌شده است. مهم‌ترین بخش‌های بازار از نظر معماری سردر ورودی بازار، چهارسوق‌ها، راسته‌ها، سراها و تیم‌چه‌ها بوده است. در معماری سردرهای بازارهای بزرگ، تزیینات کاشی‌کاری، مقرنس یا کاربندی، آجرکاری، کتیبه‌نویسی و طاق‌نماسازی مشاهده می‌گردد. در راسته‌ها، راهروهایی به عرض چهار تا شش متر با پوشش طاق و گنبد و دکان‌هایی در طرفین با ابعاد و نقشه‌های متفاوت ساخته می‌شدند. تعدادی از این دکان‌ها دارای عناصری چون زیرزمین، پستو یا انبار در پشت دکان یا بالکنی در بخش فوقانی هستند. پوشش دکان‌ها به شکل طاقی و در مواردی تیرپوش است. روشنایی داخل راسته‌ها از طریق روزنه‌های تعبیه‌شده در گنبدها تامین می‌شوند. معمولا سطح بیرونی پوشش سقف بازارها از کاهگل یا در مواردی از آجر پوشیده شده‌ و در بعضی از نواحی گرمسیری (بازار لار) از حصیر یا چوب استفاده می‌شده است. معمولا زیباترین تزیینات معماری متعلق به راسته‌ی قیصریه می‌باشد که به فروش اشیای گرانبها همچون طلا و جواهر و پارچه‌های زربفت اختصاص دارد.		در ساخت و معماری بازارها، سنت‌ها و میراث جامعه‌ی مبتنی بر ساختار شهری کهن نقش مهمی داشته و برای ساخت بازارها از مصالح بوم‌آورد همچون آجر، ملات آهک، گچ، و سنگ (بازار لار) استفاده می‌شده است. مهم‌ترین بخش‌های بازار از نظر معماری سردر ورودی بازار، چهارسوق‌ها، راسته‌ها، سراها و تیم‌چه‌ها بوده است. در معماری سردرهای بازارهای بزرگ، تزیینات کاشی‌کاری، مقرنس یا کاربندی، آجرکاری، کتیبه‌نویسی و طاق‌نماسازی مشاهده می‌گردد. در راسته‌ها، راهروهایی به عرض چهار تا شش متر با پوشش طاق و گنبد و دکان‌هایی در طرفین با ابعاد و نقشه‌های متفاوت ساخته می‌شدند. تعدادی از این دکان‌ها دارای عناصری چون زیرزمین، پستو یا انبار در پشت دکان یا بالکنی در بخش فوقانی هستند. پوشش دکان‌ها به شکل طاقی و در مواردی تیرپوش است. روشنایی داخل راسته‌ها از طریق روزنه‌های تعبیه‌شده در گنبدها تامین می‌شوند. معمولا سطح بیرونی پوشش سقف بازارها از کاهگل یا در مواردی از آجر پوشیده شده‌ و در بعضی از نواحی گرمسیری (بازار لار) از حصیر یا چوب استفاده می‌شده است. معمولا زیباترین تزیینات معماری متعلق به راسته‌ی قیصریه می‌باشد که به فروش اشیای گرانبها همچون طلا و جواهر و پارچه‌های زربفت اختصاص دارد.
خط ۵۹:		خط ۵۷:
	از جمله فضاهای مهمی که از نظر معماری و تزیینات اهمیت خاصی در بازارها دارند محل تقاطع راسته‌های اصلی بازار یا چهارسوق‌ها هستند. چهارسوق‌ها اغلب با طرح هشت‌ضلعی ساخته و با گنبد نیم‌کروی‌‌شکلی مسقف می‌شدند و از نظر ارتفاع و وسعت، و همچنین تزئینات کاشی‌کاری، آجرکاری، گچ‌بری، و آجرچینی، از سایر بخش‌ها متمایز هستند. پوشش کف بازارها در بعضی از موارد، خاک کوبیده و در راسته‌های اصلی آجرفرش و گاهی سنگ‌فرش بوده است. ارتفاع سقف بازارها در مناطق مختلف جغرافیایی به تناسب شرایط اقلیمی متفاوت تعریف شده است.		از جمله فضاهای مهمی که از نظر معماری و تزیینات اهمیت خاصی در بازارها دارند محل تقاطع راسته‌های اصلی بازار یا چهارسوق‌ها هستند. چهارسوق‌ها اغلب با طرح هشت‌ضلعی ساخته و با گنبد نیم‌کروی‌‌شکلی مسقف می‌شدند و از نظر ارتفاع و وسعت، و همچنین تزئینات کاشی‌کاری، آجرکاری، گچ‌بری، و آجرچینی، از سایر بخش‌ها متمایز هستند. پوشش کف بازارها در بعضی از موارد، خاک کوبیده و در راسته‌های اصلی آجرفرش و گاهی سنگ‌فرش بوده است. ارتفاع سقف بازارها در مناطق مختلف جغرافیایی به تناسب شرایط اقلیمی متفاوت تعریف شده است.

	بخش‌ها و راسته‌های مختلف بازار، با توجه به عوامل متخلفی نام‌گذاری می‌شدند. از جمله این عوامل می توان موارد زیر را نام برد: 1. صنفی که در راسته فعالیت می‌کردند (مسگرها) 2. نام بانی (گنج‌علی‌خان) 3. بر اساس قومیت، مذهب، زادگاه ...بازرگانان<sup>10</sup>		بخش‌ها و راسته‌های مختلف بازار، با توجه به عوامل متخلفی نام‌گذاری می‌شدند. از جمله این عوامل می توان موارد زیر را نام برد:


			* صنفی که در راسته فعالیت می‌کردند (مسگرها)؛
			* نام بانی (گنج‌علی‌خان)؛
			* بر اساس قومیت، مذهب، زادگاه ...بازرگانان<ref>رجبی، آزیتا (1385). ریخت‌شناسی بازار، آگاه، ص 145-140.</ref>.

	~~'''منابع'''~~		آزیتا رجبی

	~~3. منبع یک~~		== کتابشناسی ==

	~~4. دایره المعارف بزرگ اسلامی، ج 11 ص 114~~

	~~5. دانشنامه‌ی جهان اسلام، 1376، ص 29~~

	~~6. سلطان‌زاده، حسین، بازارهای ایران، 1380، ص 38~~

	~~7. همان، ص56~~

	~~8. بیگلری، اسفندیار، بازارهای ایران مجله هنر و مردم شماره 162 1355 ، ص 9~~

	~~9. ملازاده، کاظم، بناهای عام‌المنفعه، حوزه‌ی هنری، 1379، 17-15~~

	~~10. رجبی، آزیتا، ریخت‌شناسی بازار، آگاه، 1385، صص 145-140~~


	~~آزیتا رجبی~~

Samei در ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۴۴

2024-09-25T11:44:02Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۴۴
خط ۲۰:		خط ۲۰:


	بازار در اصل از واژه‌ی اَبازار به معنای محل خرید و فروش مواد غذایی گرفته شده است<ref>کیانی، محمدیوسف (1366). شهرهای ایرانی، سلطان‌زاده، ج2، ص383.</ref>. و در زبان پهلوی به آن واکار گفته می‌شده است که به معنای محل خرید و فروش و اجتماع بوده است. بازار از مجموعه اماکن عمومی مانند حمام، [[مدرسه]]، مسجد، تکیه، سقاخانه، زورخانه، آب‌انبار، قهوه‌خانه و ... به وجود آمده است که به تناسب زمان و مکان بافت کامل و اندام‌واری را به وجود آورده است.<~~sup~~>2</~~sup~~>		بازار در اصل از واژه‌ی اَبازار به معنای محل خرید و فروش مواد غذایی گرفته شده است<ref name=":1">کیانی، محمدیوسف (1366). شهرهای ایرانی، سلطان‌زاده، ج2، ص383.</ref>. و در زبان پهلوی به آن واکار گفته می‌شده است که به معنای محل خرید و فروش و اجتماع بوده است. بازار از مجموعه اماکن عمومی مانند حمام، [[مدرسه]]، مسجد، تکیه، سقاخانه، زورخانه، آب‌انبار، قهوه‌خانه و ... به وجود آمده است که به تناسب زمان و مکان بافت کامل و اندام‌واری را به وجود آورده است<ref>عدل، کامران، بازارهای ایران، ص 13.</ref>.

	در تعریف واژه‌ی بازار، به جنبه‌ی اقتصادی و اجتماعی آن توجه شده و آن را محل داد و ستد و بازرگانی و تجمع گروه‌ها و قشرهای گوناگون مردم برشمرده‌اند. از نظر کالبدی فضاهای بازار به دو شکل دیده می‌شوند: 1) کوی و راسته که دو سوی آن دکان‌هایی ساخته می‌شود 2) میدانگاه‌ها و فضاهای باز وسیع~~.<sup>3~~</~~sup~~>		در تعریف واژه‌ی بازار، به جنبه‌ی اقتصادی و اجتماعی آن توجه شده و آن را محل داد و ستد و بازرگانی و تجمع گروه‌ها و قشرهای گوناگون مردم برشمرده‌اند. از نظر کالبدی فضاهای بازار به دو شکل دیده می‌شوند: 1) کوی و راسته که دو سوی آن دکان‌هایی ساخته می‌شود 2) میدانگاه‌ها و فضاهای باز وسیع<ref name=":1" />.

	بازار، منطقه‌ای معین در دست مجموعه افرادی خاص بوده که به تناسب حرفه‌ی خویش به تنهایی یا گروهی دادوستد می‌کردند و اغلب با مجموعه‌ای از ابنیه و اماکن عمومی که به تناسب زمان و مکان از ساختار مادی و معماری خاصی برخوردار شده، تشکیل گردیده است.<sup>4</sup>		بازار، منطقه‌ای معین در دست مجموعه افرادی خاص بوده که به تناسب حرفه‌ی خویش به تنهایی یا گروهی دادوستد می‌کردند و اغلب با مجموعه‌ای از ابنیه و اماکن عمومی که به تناسب زمان و مکان از ساختار مادی و معماری خاصی برخوردار شده، تشکیل گردیده است.<sup>4</sup>
خط ۶۴:		خط ۶۴:

	'''منابع'''		'''منابع'''


	~~2. عدل، کامران، بازارهای ایران، ص 13~~

	3. منبع یک		3. منبع یک

Samei در ‏۲۵ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۱:۴۱

2024-09-25T11:41:50Z

نمایش تغییرات

Samei در ‏۲۳ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۵:۵۰

2024-09-23T15:50:21Z

نمایش تغییرات