باطل سحر - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۰۷

2025-05-09T22:07:57Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۰۷
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[باطل سحر]]'''، هر انچه در بی اثر کردن سحر و جادو و رماندن دیوان زیانکار به کار رود. باطل سحرها رماننده‌هایی هستند که مردم ~~ان‌ها~~ را دارای خاصیت جادویی و شرزدایی می‌پندارند و در گریزاندن جن و ارواح پلید موثر می‌انگارند. کاربرد سحر و باطل سحر همراه با اعمال و اداب جادویی از دیرباز در میان مردم جهان رایج بوده است. برای این کار معمولاً از دو روش «جادوی تقلیدی»[Homoeopathic limitative magic] (کاربرد چیزی شبیه چیزی یا کسی، مانند تندیس یا پیکره ان چیز یا کس) و «جادوی ساری»[Contagious magic] (کاربرد اجزا و اشیایی که زمانی در مجاورت و تماس نزدیک با چیزی یا کسی بوده‌اند، مانند مو و ناخن یا پاره‌هایی از جامه کسی) استفاده می‌کردند<ref>Frajer, J.G., The Golden Bough, London, 1932. P. 15</ref>. مردم جامعه‌های مذهبی مجموعه‌ای از رقیه‌ها و افسون‌های حاوی کلمات مقدس و ادعیه و تعاویز را برای دفع جن و شیاطین به طلسمات و باطل سحرهای جادویی افزودند<ref> ~~بلوكباشي، علي~~. «ديدگاه‌ها و نگرش‌ها در مردم ~~شناسي»،~~ '''''كتاب جمعه'''''، 1359 ش، س 1، ش، 34، ص 120 – 121.</ref>. ابوریحان بیرونی در '''''~~اثار~~ الباقیه''''' و '''''التفهیم''''' از رقیه و افسونی برای رماندن گزندگان یاد می‌کند که ~~امیختگی~~ باورهای جادویی – مذهبی مردم را در دو فرهنگ مزدی سنایی و [[اسلام]]<nowiki/>ی ایران نشان می‌دهد<ref> ~~بيروني،~~ ابوريحان. '''''~~الآثار~~ الباقيه'''''. به كوشش زاخاو، ~~لايپزيك،~~ 1923، ~~229؛ همو،~~ '''''التفهيم'''''. به كوشش همايي، تهران، 1318 ش، 259 – 260، نيز حاشيه 2. </ref~~><sup~~>.~~</sup>~~		'''[[باطل سحر]]'''، هر انچه در بی اثر کردن سحر و جادو و رماندن دیوان زیانکار به کار رود. باطل سحرها رماننده‌هایی هستند که مردم آن‌ها را دارای خاصیت جادویی و شرزدایی می‌پندارند و در گریزاندن جن و ارواح پلید موثر می‌انگارند. کاربرد سحر و باطل سحر همراه با اعمال و اداب جادویی از دیرباز در میان مردم جهان رایج بوده است. برای این کار معمولاً از دو روش «جادوی تقلیدی»[Homoeopathic limitative magic] (کاربرد چیزی شبیه چیزی یا کسی، مانند تندیس یا پیکره آن چیز یا کس) و «جادوی ساری»[Contagious magic] (کاربرد اجزا و اشیایی که زمانی در مجاورت و تماس نزدیک با چیزی یا کسی بوده‌اند، مانند مو و ناخن یا پاره‌هایی از جامه کسی) استفاده می‌کردند<ref>Frajer, J.G., The Golden Bough, London, 1932. P. 15</ref>. مردم جامعه‌های مذهبی مجموعه‌ای از رقیه‌ها و افسون‌های حاوی کلمات مقدس و ادعیه و تعاویز را برای دفع جن و شیاطین به طلسمات و باطل سحرهای جادویی افزودند<ref> بلوكباشی، علی. «ديدگاه‌ها و نگرش‌ها در مردم شناسی»، '''''كتاب جمعه'''''، 1359 ش، س 1، ش، 34، ص 120 – 121.</ref>. ابوریحان بیرونی در آ'''''ثار الباقیه''''' و '''''التفهیم''''' از رقیه و افسونی برای رماندن گزندگان یاد می‌کند که آمیختگی باورهای جادویی – مذهبی مردم را در دو فرهنگ مزدی سنایی و [[اسلام]]<nowiki/>ی ایران نشان می‌دهد<ref name=":0">بيرونی، ابوريحان.'''''آلآثار الباقيه'''''. به كوشش زاخاو، لايپزيک، 1923، ص.229. </ref><ref name=":1">بیرونی، ابوریحان، '''''التفهيم'''''. به كوشش همايي، تهران، 1318 ش، ص.259 – 260، نيز حاشيه 2.</ref>.

	اعمال سحر و جادو زدایی هنوز در میان مردم کاربرد دارد و در نظام فرهنگی – ارمانی جامعه‌های ابتدایی و سنتی نقش مهمی به هنگام درماندگی و پریشان حالی مردم و بیم و اضطراب ان‌ها از نیروهای زیانکار ایفا می‌کند<ref>,</~~ref~~>.		اعمال سحر و جادو زدایی هنوز در میان مردم کاربرد دارد و در نظام فرهنگی – ارمانی جامعه‌های ابتدایی و سنتی نقش مهمی به هنگام درماندگی و پریشان حالی مردم و بیم و اضطراب ان‌ها از نیروهای زیانکار ایفا می‌کند<ref name=":0" /><ref name=":1" />.

	طلسمات باطل سحر را بر حسب شباهت‌های کلی و عام در نوع و کاربرد می‌توان به چند دسته تقسیم کرد: نخست، طبقه‌بندی عمومی بر اساس طبیعی یا مصنوعی بودن طلسمات، مانند برخی احجار کریمه و سنگ‌ها؛ اجزایی از رستنی‌ها و گیاهان؛ اندام‌هایی از انسان و حیوان؛ ابزار و اشیاء و لوح‌های فلزی؛ زیورها و گوهرها؛ تندیس و پیکره ساخته شده از موم و خمیر؛ افسون نوشته شده روی پوست، کاغذ و پارچه، یا کنده شده روی فلز؛ دستواره‌ها و چشمواره‌های فلزی و سفالی و شیشه‌ای؛ چیزهای ناپاک و ~~الوده~~ و فضولات برخی حیوان‌ها.		طلسمات باطل سحر را بر حسب شباهت‌های کلی و عام در نوع و کاربرد می‌توان به چند دسته تقسیم کرد: نخست، طبقه‌بندی عمومی بر اساس طبیعی یا مصنوعی بودن طلسمات، مانند برخی احجار کریمه و سنگ‌ها؛ اجزایی از رستنی‌ها و گیاهان؛ اندام‌هایی از انسان و حیوان؛ ابزار و اشیاء و لوح‌های فلزی؛ زیورها و گوهرها؛ تندیس و پیکره ساخته شده از موم و خمیر؛ افسون نوشته شده روی پوست، کاغذ و پارچه، یا کنده شده روی فلز؛ دستواره‌ها و چشمواره‌های فلزی و سفالی و شیشه‌ای؛ چیزهای ناپاک و آلوده و فضولات برخی حیوان‌ها.

	دوم، طبقه بندی بر حسب مقاصدی که طلسمات را به کار می‌برند، مانند طلسمات مخصوص پیشگیری و ردمان بیماری‌ها؛ حفظ و امنیت و دوری از خطرات و اسیب‌ها؛ به دست اوردن قدرت جسمانی؛ تحصیل خوشبختی و ثروت و جز ان<ref>Hastings, J. (ed.). Encyclopaedia of Religion and Ethics (ERE), England, 1980. 111/393.</ref>.		دوم، طبقه بندی بر حسب مقاصدی که طلسمات را به کار می‌برند، مانند طلسمات مخصوص پیشگیری و ردمان بیماری‌ها؛ حفظ و امنیت و دوری از خطرات و اسیب‌ها؛ به دست اوردن قدرت جسمانی؛ تحصیل خوشبختی و ثروت و جز آن<ref>Hastings, J. (ed.). Encyclopaedia of Religion and Ethics (ERE), England, 1980. 111/393.</ref>.

	در بسیاری از فرهنگ‌های امروزی، از جمله فرهنگ عامه ~~ایران،~~ مو وناخن را دارای نیروی جادویی می‌پندارند و ~~ان‌ها~~ را همچون طلسم و رزم افزاری اهریمنی می‌شمارند. عامه مردم موی و ناخن چیده شده را روی زمین نمی‌اندازند، بلکه در جای‌هایی، مانند شکاف‌های دیوار پنهان می‌کنند تا از دسترس دشمنان و جادوگران دور مانند<ref> '''''اوستا'''''. ترجمه جليل دوستخوان، تهران، 1374 ش، 2/841 و حاشيه 2؛ هدايت، صادق. '''''نيرنگستان'''''. تهران، 1311 ش؛		در بسیاری از فرهنگ‌های امروزی، از جمله [[فرهنگ عامه]] [[کشور ایران\|ایران]]، مو وناخن را دارای نیروی جادویی می‌پندارند و آن‌ها را همچون طلسم و رزم افزاری اهریمنی می‌شمارند. عامه مردم موی و ناخن چیده شده را روی زمین نمی‌اندازند، بلکه در جای‌هایی، مانند شکاف‌های دیوار پنهان می‌کنند تا از دسترس دشمنان و جادوگران دور مانند<ref> '''''اوستا'''''. ترجمه جليل دوستخوان، تهران، 1374 ش، 2/841 و حاشيه 2.</ref><ref>هدايت، صادق. '''''نيرنگستان'''''. تهران، 1311 ش 11، ص. 314. </ref><ref>Massé, H., Croyances et coutumes persanes, Paris, 1938</ref>.

	~~Massé, H., Croyances et coutumes persanes, Paris, 1938. 11/314.~~</ref>.		رایج‌ترین طلسم‌های دفع [[چشم زخم]]* در میان مردم مشرق زمین و [[کشور ایران\|ایران]]، طلسم فلزی به شکل پنجه باز دست و چشم انسان، یا حتی چشم خشک شده هدهد، جغد و گربه بوده است<ref>Encyclo Paedia Judaica, 1971.71/999

	رایج‌ترین طلسم‌های دفع چم زخم* در میان مردم مشرق زمین و ایران، طلسم فلزی به شکل پنجه باز دست و چشم انسان، یا حتی چشم خشک شده هدهد، جغد و گربه بوده است<ref>~~Encyclo Paedia Judaica, 1971.71/999;~~ Westermarck, E., Pagan Survinals in Mohammedan Civilasation, London, 1973. 39.</ref>. از چشمواره‌های کبود و ~~ابی~~ شیشه‌ای و سفالی و نقش پنجه و چشم همراه افسون و دعا بر روی کاغذ نیز استفاده می‌کرده‌اند. برخی چیزهای پلید و ناپاک، مانند خون حیض را در فرهنگ‌های سامی و ایرانی، دارای نیروی جادویی می‌انگاشتند و ان‌ها را همچون باطل سحر به کار می‌بردند<ref>Westermarck, 49.</ref>.		</ref><ref>Westermarck, E., Pagan Survinals in Mohammedan Civilasation, London, 1973. 39</ref>. از چشمواره‌های کبود و آبی شیشه‌ای و سفالی و نقش پنجه و چشم همراه افسون و دعا بر روی کاغذ نیز استفاده می‌کرده‌اند. برخی چیزهای پلید و ناپاک، مانند خون حیض را در فرهنگ‌های سامی و ایرانی، دارای نیروی جادویی می‌انگاشتند و ان‌ها را همچون باطل سحر به کار می‌بردند<ref>Westermarck, E., Pagan Survinals in Mohammedan Civilasation, London, 1973. 49</ref>.

	مسلمانان برخی ~~ایات~~ قرانی، دعاها و تعویذها را برای حفظ سلامت و دورکردن بلا و ~~افت~~ و چشم زخم به کار می‌گرفتند. سوره‌های مُعَوَّذتان (فَلق و ناس)، حمد و توحید، ~~ایه~~ «وَ اِنْ یکادُ...» (قلم)، جمله دعایی ماشاءالله لاحول...‌» و قلعه یاسین* از جمله ان‌هاست.		مسلمانان برخی آیات قرانی، دعاها و تعویذها را برای حفظ سلامت و دورکردن بلا و آفت و [[چشم زخم]] به کار می‌گرفتند. سوره‌های مُعَوَّذتان (فَلق و ناس)، حمد و توحید، آیه «وَ اِنْ یکادُ...» (قلم)، جمله دعایی ماشاءالله لاحول...‌» و [[قلعه یاسین]]* از جمله ان‌هاست.

	زنان برای باطل کردن سحر و جادو به برخی اعمال جادویی دست می‌زدند، اداب بخت گشایی، ال زدایی، چلّه‌بری، و استفاده از جام چل کلید نمونه‌هایی از این اعمال است<ref>~~كليني،~~ محمد. '''''الاصول من ~~الكافي~~'''''. به كوشش ~~علي~~ اكبر ~~غفاري~~. تهران، ~~1356~~. 2/~~521؛ قمي،~~ عباس. '''''مفاتيح الجنان'''''. تهران، 1391 ق. 319 – 320، حاشيه. </ref>.		زنان برای باطل کردن سحر و جادو به برخی اعمال جادویی دست می‌زدند، اداب [[بخت گشایی]]، ال زدایی، [[چلّه بری\|چلّه‌بری]]، و استفاده از [[جام چِل کلید\|جام چل کلید]] نمونه‌هایی از این اعمال است<ref>كلينی، محمد. '''''الاصول من الكافی'''''. به كوشش علی اكبر غفاری. تهران، 1356، جلد 2، ص. 251. </ref><ref>قمی، عباس. '''''مفاتيح الجنان'''''. تهران، 1391 ق.، ص. 319 – 320، حاشيه.</ref><ref>تلخیص از بلوکباشی، علی، «باطل سحر»، '''''دائره المعارف بزرگ اسلامی،''''' 1381، ج 11.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
	~~[[اسلام]]~~

	== ~~ماخذ~~ ==		* [[اسلام]]
			* [[چشم زخم]]
			* [[بخت گشایی]]
			* [[قلعه یاسین]]
			* [[جام چِل کلید]]

			== مآخذ ==
	<references />		<references />
	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی ~~الهدی،~~		[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	علی بلوکباشی		علی بلوکباشی

	~~'''تلخیص از «باطل سحر»، نوشته علی بلوکباشی'''~~		[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]
			[[رده:مردم شناسی]]
	~~'''دائره المعارف بزرگ اسلامی، 1381، ج 11'''~~

Torkan در ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۳۵

2025-04-28T19:35:29Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۳۵
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[باطل سحر]]'''، هر انچه در بی اثر کردن سحر و جادو و رماندن دیوان زیانکار به کار رود. باطل سحرها رماننده‌هایی هستند که مردم ان‌ها را دارای خاصیت جادویی و شرزدایی می‌پندارند و در گریزاندن جن و ارواح پلید موثر می‌انگارند. کاربرد سحر و باطل سحر همراه با اعمال و اداب جادویی از دیرباز در میان مردم جهان رایج بوده است. برای این کار معمولاً از دو روش «جادوی تقلیدی»[Homoeopathic limitative magic] (کاربرد چیزی شبیه چیزی یا کسی، مانند تندیس یا پیکره ان چیز یا کس) و «جادوی ساری»[Contagious magic] (کاربرد اجزا و اشیایی که زمانی در مجاورت و تماس نزدیک با چیزی یا کسی بوده‌اند، مانند مو و ناخن یا پاره‌هایی از جامه کسی) استفاده می‌کردند<ref>Frajer, J.G., The Golden Bough, London, 1932. P. 15</ref>. مردم جامعه‌های مذهبی مجموعه‌ای از رقیه‌ها و افسون‌های حاوی کلمات مقدس و ادعیه و تعاویز را برای دفع جن و شیاطین به طلسمات و باطل سحرهای جادویی افزودند<ref> بلوكباشي، علي. «ديدگاه‌ها و نگرش‌ها در مردم شناسي»، '''''كتاب جمعه'''''، 1359 ش، س 1، ش، 34، ص 120 – 121.</ref>. ابوریحان بیرونی در '''''اثار الباقیه''''' و '''''التفهیم''''' از رقیه و افسونی برای رماندن گزندگان یاد می‌کند که امیختگی باورهای جادویی – مذهبی مردم را در دو فرهنگ مزدی سنایی و ~~اسلامی~~ ایران نشان می‌دهد<ref> بيروني، ابوريحان. '''''الآثار الباقيه'''''. به كوشش زاخاو، لايپزيك، 1923، 229؛ همو، '''''التفهيم'''''. به كوشش همايي، تهران، 1318 ش، 259 – 260، نيز حاشيه 2. </ref><sup>.</sup>		'''[[باطل سحر]]'''، هر انچه در بی اثر کردن سحر و جادو و رماندن دیوان زیانکار به کار رود. باطل سحرها رماننده‌هایی هستند که مردم ان‌ها را دارای خاصیت جادویی و شرزدایی می‌پندارند و در گریزاندن جن و ارواح پلید موثر می‌انگارند. کاربرد سحر و باطل سحر همراه با اعمال و اداب جادویی از دیرباز در میان مردم جهان رایج بوده است. برای این کار معمولاً از دو روش «جادوی تقلیدی»[Homoeopathic limitative magic] (کاربرد چیزی شبیه چیزی یا کسی، مانند تندیس یا پیکره ان چیز یا کس) و «جادوی ساری»[Contagious magic] (کاربرد اجزا و اشیایی که زمانی در مجاورت و تماس نزدیک با چیزی یا کسی بوده‌اند، مانند مو و ناخن یا پاره‌هایی از جامه کسی) استفاده می‌کردند<ref>Frajer, J.G., The Golden Bough, London, 1932. P. 15</ref>. مردم جامعه‌های مذهبی مجموعه‌ای از رقیه‌ها و افسون‌های حاوی کلمات مقدس و ادعیه و تعاویز را برای دفع جن و شیاطین به طلسمات و باطل سحرهای جادویی افزودند<ref> بلوكباشي، علي. «ديدگاه‌ها و نگرش‌ها در مردم شناسي»، '''''كتاب جمعه'''''، 1359 ش، س 1، ش، 34، ص 120 – 121.</ref>. ابوریحان بیرونی در '''''اثار الباقیه''''' و '''''التفهیم''''' از رقیه و افسونی برای رماندن گزندگان یاد می‌کند که امیختگی باورهای جادویی – مذهبی مردم را در دو فرهنگ مزدی سنایی و [[اسلام]]<nowiki/>ی ایران نشان می‌دهد<ref> بيروني، ابوريحان. '''''الآثار الباقيه'''''. به كوشش زاخاو، لايپزيك، 1923، 229؛ همو، '''''التفهيم'''''. به كوشش همايي، تهران، 1318 ش، 259 – 260، نيز حاشيه 2. </ref><sup>.</sup>

	اعمال سحر و جادو زدایی هنوز در میان مردم کاربرد دارد و در نظام فرهنگی – ارمانی جامعه‌های ابتدایی و سنتی نقش مهمی به هنگام درماندگی و پریشان حالی مردم و بیم و اضطراب ان‌ها از نیروهای زیانکار ایفا می‌کند<ref>,</ref>.		اعمال سحر و جادو زدایی هنوز در میان مردم کاربرد دارد و در نظام فرهنگی – ارمانی جامعه‌های ابتدایی و سنتی نقش مهمی به هنگام درماندگی و پریشان حالی مردم و بیم و اضطراب ان‌ها از نیروهای زیانکار ایفا می‌کند<ref>,</ref>.
خط ۱۸:		خط ۱۸:

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==
			[[اسلام]]

	== ماخذ ==		== ماخذ ==

Maedeh در ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۷

2025-04-18T10:37:28Z

@@ خط ۲۰: / خط ۲۰: @@
 == ماخذ ==
-.     Frajer, J.G., The Golden Bough, London, 1932. P. 15
+<references />
 == منبع اصلی ==
 سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

Maedeh در ‏۱۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۳۶

2025-04-18T10:36:54Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''باطل سحر'''، هر آنچه در بي اثر كردن سحر و جادو و رماندن ديوان زيانكار به كار رود. باطل سحرها رماننده‌هايي هستند كه مردم آن‌ها را داراي خاصيت جادويي و شرزدايي مي‌پندارند و در گريزاندن جن و ارواح پليد موثر مي‌انگارند. كاربرد سحر و باطل سحر همر...» ایجاد کرد

2024-08-18T21:54:40Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''باطل سحر'''، هر آنچه در بي اثر كردن سحر و جادو و رماندن ديوان زيانكار به كار رود. باطل سحرها رماننده‌هايي هستند كه مردم آن‌ها را داراي خاصيت جادويي و شرزدايي مي‌پندارند و در گريزاندن جن و ارواح پليد موثر مي‌انگارند. كاربرد سحر و باطل سحر همر...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''باطل سحر'''، هر آنچه در بي اثر كردن سحر و جادو و رماندن ديوان زيانكار به كار رود. باطل سحرها رماننده‌هايي هستند كه مردم آن‌ها را داراي خاصيت جادويي و شرزدايي مي‌پندارند و در گريزاندن جن و ارواح پليد موثر مي‌انگارند. كاربرد سحر و باطل سحر همراه با اعمال و آداب جادويي از ديرباز در ميان مردم جهان رايج بوده است. براي اين كار معمولاً از دو روش «جادوي تقليدي»[1] (كاربرد چيزي شبيه چيزي يا كسي، مانند تنديس يا پيكره آن چيز يا كس) و «جادوي ساري»[2] (كاربرد اجزا و اشيايي كه زماني در مجاورت و تماس نزديك با چيزي يا كسي بوده‌اند، مانند مو و ناخن يا پاره‌هايي از جامه كسي) استفاده مي‌كردند.(1) مردم جامعه‌هاي مذهبي مجموعه‌اي از رقيه‌ها و افسون‌هاي حاوي كلمات مقدس و ادعيه و تعاويز را براي دفع جن و شياطين به طلسمات و باطل سحرهاي جادويي افزودند.(2) ابوريحان بيروني در '''''آثار الباقيه''''' و '''''التفهيم''''' از رقيه و افسوني براي رماندن گزندگان ياد مي‌كند كه آميختگي باورهاي جادويي – مذهبي مردم را در دو فرهنگ مزديسنايي و اسلامي ايران نشان مي‌دهد.(3)

اعمال سحر و جادو زدايي هنوز در ميان مردم كاربرد دارد و در نظام فرهنگي – آرماني جامعه‌هاي ابتدايي و سنتي نقش مهمي به هنگام درماندگي و پريشان حالي مردم و بيم و اضطراب آن‌ها از نيروهاي زيانكار ايفا مي‌كند.(4)

طلسمات باطل سحر را بر حسب شباهت‌هاي كلي و عام در نوع و كاربرد مي‌توان به چند دسته تقسيم كرد: نخست، طبقه‌بندي عمومي بر اساس طبيعي يا مصنوعي بودن طلسمات، مانند برخي احجار كريمه و سنگ‌ها؛ اجزايي از رستني‌ها و گياهان؛ اندام‌هايي از انسان و حيوان؛ ابزار و اشياء و لوح‌هاي فلزي؛ زيورها و گوهرها؛ تنديس و پيكره ساخته شده از موم و خمير؛ افسون نوشته شده روي پوست، كاغذ و پارچه، يا كنده شده روي فلز؛ دستواره‌ها و چشمواره‌هاي فلزي و سفالي و شيشه‌اي؛ چيزهاي ناپاك و آلوده و فضولات برخي حيوان‌ها.

دوم، طبقه بندي بر حسب مقاصدي كه طلسمات را به كار مي‌برند، مانند طلسمات مخصوص پيشگيري و ردمان بيماري‌ها؛ حفظ و امنيت و دوري از خطرات و آسيب‌ها؛ به دست آوردن قدرت جسماني؛ تحصيل خوشبختي و ثروت و جز آن.(5)

در بسياري از فرهنگ‌هاي امروزي، از جمله فرهنگ عامه ايران، مو وناخن را داراي نيروي جادويي مي‌پندارند و آن‌ها را همچون طلسم و رزم افزاري اهريمني مي‌شمارند. عامه مردم موي و ناخن چيده شده را روي زمين نمي‌اندازند، بلكه در جاي‌هايي، مانند شكاف‌هاي ديوار پنهان مي‌كنند تا از دسترس دشمنان و جادوگران دور مانند.(6)

رايج‌ترين طلسم‌هاي دفع چم زخم* در ميان مردم مشرق زمين و ايران، طلسم فلزي به شكل پنجه باز دست و چشم انسان، يا حتي چشم خشك شده هدهد، جغد و گربه بوده است.(7) از چشمواره‌هاي كبود و آبي شيشه‌اي و سفالي و نقش پنجه و چشم همراه افسون و دعا بر روي كاغذ نيز استفاده مي‌كرده‌اند. برخي چيزهاي پليد و ناپاك، مانند خون حيض را در فرهنگ‌هاي سامي و ايراني، داراي نيروي جادويي مي‌انگاشتند و آن‌ها را همچون باطل سحر به كار مي‌بردند.(8)

مسلمانان برخي آيات قرآني، دعاها و تعويذها را براي حفظ سلامت و دوركردن بلا و آفت و چشم زخم به كار مي‌گرفتند. سوره‌هاي مُعَوَّذتان (فَلق و ناس)، حمد و توحيد، آيه «وَ اِنْ يكادُ...» (قلم)، جمله دعايي ماشاءالله لاحول...‌» و قلعه ياسين* از جمله آن‌هاست.

زنان براي باطل كردن سحر و جادو به برخي اعمال جادويي دست مي‌زدند، آداب بخت گشايي*، آل زدايي*، چلّه‌بري*، و استفاده از جام چل كليد* نمونه‌هايي از اين اعمال است.

'''مآخذ:'''

1. Frajer, J.G., The Golden Bough, London, 1932. P. 15

2. بلوكباشي، علي. «ديدگاه‌ها و نگرش‌ها در مردم شناسي»، '''''كتاب جمعه'''''، 1359 ش، س 1، ش، 34، ص 120 – 121.

3. بيروني، ابوريحان. '''''الآثار الباقيه'''''. به كوشش زاخاو، لايپزيك، 1923، 229؛ همو، '''''التفهيم'''''. به كوشش همايي، تهران، 1318 ش، 259 – 260، نيز حاشيه 2.

4 , 5. Hastings, J. (ed.). Encyclopaedia of Religion and Ethics (ERE), England, 1980. 111/393.

6. '''''اوستا'''''. ترجمه جليل دوستخوان، تهران، 1374 ش، 2/841 و حاشيه 2؛ هدايت، صادق. '''''نيرنگستان'''''. تهران، 1311 ش؛

Massé, H., Croyances et coutumes persanes, Paris, 1938. 11/314.

7. Encyclo Paedia Judaica, 1971.71/999; Westermarck, E., Pagan Survinals in Mohammedan Civilasation, London, 1973. 39.

8. Westermarck, 49.

9. كليني، محمد. '''''الاصول من الكافي'''''. به كوشش علي اكبر غفاري. تهران، 1356. 2/521؛ قمي، عباس. '''''مفاتيح الجنان'''''. تهران، 1391 ق. 319 – 320، حاشيه.

'''تلخيص از «باطل سحر»، نوشته علي بلوكباشي'''

'''دائره المعارف بزرگ اسلامي، 1381، ج 11'''

علی بلوکباشی

----[1]. Homoeopathic limitative magic

[2]. Contagious magic