بختیاری - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei: /* نیز نگاه کنید به */

2025-05-17T16:30:41Z

نیز نگاه کنید به

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۰
خط ۲:		خط ۲:
	'''[[بختیاری]]'''/ bæxtiyāri/، (← [[لری]]) از گویش‌های لر بزرگ. لُر بزرگ و لُر کوچک از گویش‌های [[لری]] هستند که خود از زبان‌های ایرانی جنوب غربی است<ref>Payne, John. "Iranian languages". '''''The World’s Major Languages'''''. Ed: Bernard Comrie. London & New york: Rout ledge. 1987. p 514</ref><ref name=":0">لکوک، پیر. «گویش‌های جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص563.</ref>. برخی منابع نیز [[بختیاری]] را یکی از گویش‌های لُر بزرگ دانسته‌اند<ref>حبیبی فهلیانی، حسن. '''''ممسنی در گذرگاه تاریخ'''''. شیراز: انتشارات نوید، 1371، ص472.</ref>. [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] جنوب غربی به [[فارسی]] میانه تعلق دارند که خود مستقیماً از [[فارسی]] باستان مشتق شده است<ref>Payne, John. "The Iranian languages". '''''The World’s Major Languages.''''' Ed: Bernard Comrie. 1987. p 518.</ref>. بختیاری‌ها به دو گروه اصلی هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم می‌‌شوند<ref>Melkonian, v. "BAKHTIĀRI", The '''''Encyclopaedia of Islam'''''. LEIDEN: E. J. BRILL, 1960, vol 1, p 955.</ref>.(← [[ایل بختیاری\|بختیاری، ایل]]) در گویش [[بختیاری]] در سه منطقه زیر تغییرات اندکی مشاهده می‌شود: منطقه شمالی که مربوط به هفت لنگ شمالی (قلعه زراس، اندیکا، قلعه خواجه) و چهار لنگ شمال غربی است؛ منطقه مرکزی که به طور کلی مربوط به دیناران است؛ منطقه چهار لنگ جنوبی یعنی جانکی گرمسیر و قسمتی در حاشیه رود کارون در قسمت شرقی را در بر می‌گیرد<ref>خسروی، عبدالعلی. '''''فرهنگ بختیاری'''''. تهران: فرهنگسرا، 1368، ص293.</ref>. شمار سخنگویان بختیاری حدود 700/000 نفر گزارش شده است<ref>Venclova, Tomas. " BAKHTIĀRI". '''''Encyclopedia Americana.''''' International Edition. Danbury, Conneticut: Scholastic Library Publishing. 2005, volume 3, p 69.</ref><ref>Grimes, Barbara. F. ed. '''''Ethnologue, Languages of the world''''', Twelfth edition. Texas: Summer Institute. 1992. p 641.</ref>. بختیاری‌ها علاوه بر [[استان چهارمحال و بختیاری\|استان چهار محال و بختیاری]]، در استان‌های [[اصفهان]]، [[استان لرستان\|لرستان]] و [[استان خوزستان\|خوزستان]] نیز سکونت دارند<ref>صفی‌نژاد، جواد. '''''لرهای ایران.''''' تهران: نشر آتیه، 1381، ص66.</ref>. گویش‌های [[لری]] سخت متأثر از [[فارسی\|زبان فارسی]] بوده است؛ تا بدان حد که این زبان از خویشاوند نزدیکش زبان [[کردی]] بسیار فاصله گرفته است<ref>بئوار، الیما. '''''وار (سرزمین اجدادی) زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ قوم بختیاری'''''. تهران: بئوار الیما، 1379، ص27.</ref><ref name=":0" />. غالب نویسندگان دوره اسلامی منشاء قبایل ساکن در کهگیلویه و ممسنی و [[بختیاری]] را کردهایی می‌دانند که از نواحی سوریه و شامات از طریق راه‌های غرب ایران به این مناطق رسیده و اقامت گزیده‌اند<ref>اقتداری، احمد. '''''خوزستان و کهگیلویه و ممسنی'''''. تهران: انجمن آثار مفاخر فرهنگی، 1375، ص842.</ref>. بعضی از ویژگی‌های بارز [[بختیاری]] به شرح زیر است:		'''[[بختیاری]]'''/ bæxtiyāri/، (← [[لری]]) از گویش‌های لر بزرگ. لُر بزرگ و لُر کوچک از گویش‌های [[لری]] هستند که خود از زبان‌های ایرانی جنوب غربی است<ref>Payne, John. "Iranian languages". '''''The World’s Major Languages'''''. Ed: Bernard Comrie. London & New york: Rout ledge. 1987. p 514</ref><ref name=":0">لکوک، پیر. «گویش‌های جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص563.</ref>. برخی منابع نیز [[بختیاری]] را یکی از گویش‌های لُر بزرگ دانسته‌اند<ref>حبیبی فهلیانی، حسن. '''''ممسنی در گذرگاه تاریخ'''''. شیراز: انتشارات نوید، 1371، ص472.</ref>. [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] جنوب غربی به [[فارسی]] میانه تعلق دارند که خود مستقیماً از [[فارسی]] باستان مشتق شده است<ref>Payne, John. "The Iranian languages". '''''The World’s Major Languages.''''' Ed: Bernard Comrie. 1987. p 518.</ref>. بختیاری‌ها به دو گروه اصلی هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم می‌‌شوند<ref>Melkonian, v. "BAKHTIĀRI", The '''''Encyclopaedia of Islam'''''. LEIDEN: E. J. BRILL, 1960, vol 1, p 955.</ref>.(← [[ایل بختیاری\|بختیاری، ایل]]) در گویش [[بختیاری]] در سه منطقه زیر تغییرات اندکی مشاهده می‌شود: منطقه شمالی که مربوط به هفت لنگ شمالی (قلعه زراس، اندیکا، قلعه خواجه) و چهار لنگ شمال غربی است؛ منطقه مرکزی که به طور کلی مربوط به دیناران است؛ منطقه چهار لنگ جنوبی یعنی جانکی گرمسیر و قسمتی در حاشیه رود کارون در قسمت شرقی را در بر می‌گیرد<ref>خسروی، عبدالعلی. '''''فرهنگ بختیاری'''''. تهران: فرهنگسرا، 1368، ص293.</ref>. شمار سخنگویان بختیاری حدود 700/000 نفر گزارش شده است<ref>Venclova, Tomas. " BAKHTIĀRI". '''''Encyclopedia Americana.''''' International Edition. Danbury, Conneticut: Scholastic Library Publishing. 2005, volume 3, p 69.</ref><ref>Grimes, Barbara. F. ed. '''''Ethnologue, Languages of the world''''', Twelfth edition. Texas: Summer Institute. 1992. p 641.</ref>. بختیاری‌ها علاوه بر [[استان چهارمحال و بختیاری\|استان چهار محال و بختیاری]]، در استان‌های [[اصفهان]]، [[استان لرستان\|لرستان]] و [[استان خوزستان\|خوزستان]] نیز سکونت دارند<ref>صفی‌نژاد، جواد. '''''لرهای ایران.''''' تهران: نشر آتیه، 1381، ص66.</ref>. گویش‌های [[لری]] سخت متأثر از [[فارسی\|زبان فارسی]] بوده است؛ تا بدان حد که این زبان از خویشاوند نزدیکش زبان [[کردی]] بسیار فاصله گرفته است<ref>بئوار، الیما. '''''وار (سرزمین اجدادی) زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ قوم بختیاری'''''. تهران: بئوار الیما، 1379، ص27.</ref><ref name=":0" />. غالب نویسندگان دوره اسلامی منشاء قبایل ساکن در کهگیلویه و ممسنی و [[بختیاری]] را کردهایی می‌دانند که از نواحی سوریه و شامات از طریق راه‌های غرب ایران به این مناطق رسیده و اقامت گزیده‌اند<ref>اقتداری، احمد. '''''خوزستان و کهگیلویه و ممسنی'''''. تهران: انجمن آثار مفاخر فرهنگی، 1375، ص842.</ref>. بعضی از ویژگی‌های بارز [[بختیاری]] به شرح زیر است:

	در مواردی /x/ آغازین تبدیل به /h/ می شود: xabar→hawar «خبر»؛ همخوان‌های انسدادی پس از سایشی‌ها واکدار می‌شوند: (t→d) suxt→suhd (سوخت)<ref name=":1">WINDFUHR,G.L."The baktiari dialect" '''''Encyclopaedia''''' '''''Iranica.''''' Ed: E. Yarshater. London and New york: Routledge & kegan Paul. 1989. vol III, P 559.</ref>؛ همخوان /m/ بین دو واکه گاه حذف می‌شود /w/ جایگزین آن می‌شود: dāmād→duwā «داماد»<ref>بهرامی، عسکر. «بختیاری». '''''~~دایرهالمعارف~~ بزرگ اسلامی'''''. تهران: مرکز ~~دایرهالمعارف~~ بزرگ اسلامی، 1380، جلد یازدهم، ص496.</ref>؛ تبدیل š به s در سوم شخص مفرد و پسوندهای شخصی جمع: -š/šun→-s/sun و īšā→īsā «تو» (جمع) و بعضی کلمات دیگر مانند angušt→angust؛<ref name=":1" /> بعضی از مصدرها و فعل‌هایی که در زبان فارسی با še‌ شروع می‌‌شوند، در گویش‌ بختیاری با eš آغاز می‌شوند، مانند /eškenādan/ «شکستن»، /ešmārdan/ «شمردن»<ref>سرلک، رضا. '''''واژه‌نامه گویش بختیاری چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص15.</ref>. در بختیاری‌ اسم فاقد جنس و حالت است. شمار جمع به وسیله این پسوندها ساخته می‌‌شود: ā(y) و –hā و –gal –ūn و –yal: بختیاری: šāxā شاخ‌ها»؛ gāhā «گاوها»؛ xar- gal «خرها»؛ āδom- yal «آدم‌ها»؛ duhδor- un «دختران»<ref>لکوک، پیر. «گویش‌های جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص568.</ref>. نظام فعل بختیاری همان نظام فعل ایرانی غربی و صرف فعل بر اساس دو بن ماضی و مضارع است<ref>بهرامی، عسکر. '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. ص497.</ref>. (بن مضارع: /xor/ «خور» و بن ماضی /xord/ «خورد»<ref>سرلک، رضا. '''''واژه‌نامه گویش بختیاری چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص13 و 12.</ref>. نحو گویش بختیاری همانند نحو [[فارسی]] است<ref>بهرامی، عسکر. '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. ص497 به نقل از		در مواردی /x/ آغازین تبدیل به /h/ می شود: xabar→hawar «خبر»؛ همخوان‌های انسدادی پس از سایشی‌ها واکدار می‌شوند: (t→d) suxt→suhd (سوخت)<ref name=":1">WINDFUHR,G.L."The baktiari dialect" '''''Encyclopaedia''''' '''''Iranica.''''' Ed: E. Yarshater. London and New york: Routledge & kegan Paul. 1989. vol III, P 559.</ref>؛ همخوان /m/ بین دو واکه گاه حذف می‌شود /w/ جایگزین آن می‌شود: dāmād→duwā «داماد»<ref>بهرامی، عسکر. «بختیاری». '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1380، جلد یازدهم، ص496.</ref>؛ تبدیل š به s در سوم شخص مفرد و پسوندهای شخصی جمع: -š/šun→-s/sun و īšā→īsā «تو» (جمع) و بعضی کلمات دیگر مانند angušt→angust؛<ref name=":1" /> بعضی از مصدرها و فعل‌هایی که در زبان فارسی با še‌ شروع می‌‌شوند، در گویش‌ بختیاری با eš آغاز می‌شوند، مانند /eškenādan/ «شکستن»، /ešmārdan/ «شمردن»<ref>سرلک، رضا. '''''واژه‌نامه گویش بختیاری چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص15.</ref>. در بختیاری‌ اسم فاقد جنس و حالت است. شمار جمع به وسیله این پسوندها ساخته می‌‌شود: ā(y) و –hā و –gal –ūn و –yal: بختیاری: šāxā شاخ‌ها»؛ gāhā «گاوها»؛ xar- gal «خرها»؛ āδom- yal «آدم‌ها»؛ duhδor- un «دختران»<ref>لکوک، پیر. «گویش‌های جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص568.</ref>. نظام فعل بختیاری همان نظام فعل ایرانی غربی و صرف فعل بر اساس دو بن ماضی و مضارع است<ref>بهرامی، عسکر. '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. ص497.</ref>. (بن مضارع: /xor/ «خور» و بن ماضی /xord/ «خورد»<ref>سرلک، رضا. '''''واژه‌نامه گویش بختیاری چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص13 و 12.</ref>. نحو گویش بختیاری همانند نحو [[فارسی]] است<ref>بهرامی، عسکر. '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. ص497 به نقل از

	Iranica, Lecoq, p. "les Dialects du sud- onest de l’Iran", Compendium Linguarum iranicarum, ed.</ref><ref>R. Schmitt, n, wiesbaden, 1989, p 344.</ref>. گویش بختیاری فاقد گونه نوشتاری است و از الفبای [[فارسی]] جهت نگارش اشعار، ترانه‌های عامیانه، مثل‌ها و... استفاده می‌کند<ref>بئوار، الیما. '''''وار (سرزمین اجدادی) زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ قوم بختیاری'''''. تهران: بئوار الیما، 1379، ص11.</ref>. گویش بختیاری دارای ادبیات شفاهی نسبتاً پرباری است<ref name=":0" />.		Iranica, Lecoq, p. "les Dialects du sud- onest de l’Iran", Compendium Linguarum iranicarum, ed.</ref><ref>R. Schmitt, n, wiesbaden, 1989, p 344.</ref>. گویش بختیاری فاقد گونه نوشتاری است و از الفبای [[فارسی]] جهت نگارش اشعار، ترانه‌های عامیانه، مثل‌ها و... استفاده می‌کند<ref>بئوار، الیما. '''''وار (سرزمین اجدادی) زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ قوم بختیاری'''''. تهران: بئوار الیما، 1379، ص11.</ref>. گویش بختیاری دارای ادبیات شفاهی نسبتاً پرباری است<ref name=":0" />.

Samei در ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۲۹

2025-05-17T16:29:47Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۲۹
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:جایگاه قوم بختیاری، در دسته بندی قوم بزرگ لُر.png\|بندانگشتی\|جایگاه قوم بختیاری، در دسته بندی قوم بزرگ لُر،برگرفته از سایت ویکی پدیا،قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/گویش_بختیاری گویش_بختیاری/https://fa.wikipedia.org/wiki]]]		[[پرونده:جایگاه قوم بختیاری، در دسته بندی قوم بزرگ لُر.png\|بندانگشتی\|جایگاه قوم بختیاری، در دسته بندی قوم بزرگ لُر،برگرفته از سایت ویکی پدیا،قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/گویش_بختیاری گویش_بختیاری/https://fa.wikipedia.org/wiki]]]
	'''[[بختیاری]]'''/ bæxtiyāri/، (← لری) از گویش‌های لر بزرگ. لُر بزرگ و لُر کوچک از گویش‌های [[لری]] هستند که خود از زبان‌های ایرانی جنوب غربی است<ref>Payne, John. "Iranian languages". '''''The World’s Major Languages'''''. Ed: Bernard Comrie. London & New york: Rout ledge. 1987. p 514</ref><ref name=":0">لکوک، پیر. «گویش‌های جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص563.</ref>. برخی منابع نیز [[بختیاری]] را یکی از گویش‌های لُر بزرگ دانسته‌اند<ref>حبیبی فهلیانی، حسن. '''''ممسنی در گذرگاه تاریخ'''''. شیراز: انتشارات نوید، 1371، ص472.</ref>. زبان‌های ایرانی جنوب غربی به [[فارسی]] میانه تعلق دارند که خود مستقیماً از [[فارسی]] باستان مشتق شده است<ref>Payne, John. "The Iranian languages". '''''The World’s Major Languages.''''' Ed: Bernard Comrie. 1987. p 518.</ref>. بختیاری‌ها به دو گروه اصلی هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم می‌‌شوند<ref>Melkonian, v. "BAKHTIĀRI", The '''''Encyclopaedia of Islam'''''. LEIDEN: E. J. BRILL, 1960, vol 1, p 955.</ref>.(← بختیاری، ایل) در گویش [[بختیاری]] در سه منطقه زیر تغییرات اندکی مشاهده می‌شود: منطقه شمالی که مربوط به هفت لنگ شمالی (قلعه زراس، اندیکا، قلعه خواجه) و چهار لنگ شمال غربی است؛ منطقه مرکزی که به طور کلی مربوط به دیناران است؛ منطقه چهار لنگ جنوبی یعنی جانکی گرمسیر و قسمتی در حاشیه رود کارون در قسمت شرقی را در بر می‌گیرد<ref>خسروی، عبدالعلی. '''''فرهنگ بختیاری'''''. تهران: فرهنگسرا، 1368، ص293.</ref>. شمار سخنگویان بختیاری حدود 000~~/700~~ نفر گزارش شده است<ref>Venclova, Tomas. " BAKHTIĀRI". '''''Encyclopedia Americana.''''' International Edition. Danbury, Conneticut: Scholastic Library Publishing. 2005, volume 3, p 69.</ref><ref>Grimes, Barbara. F. ed. '''''Ethnologue, Languages of the world''''', Twelfth edition. Texas: Summer Institute. 1992. p 641.</ref>. بختیاری‌ها علاوه بر [[استان چهارمحال و بختیاری\|استان چهار محال و بختیاری]]، در استان‌های ~~اصفهان،~~ [[استان لرستان\|لرستان]] و [[استان خوزستان\|خوزستان]] نیز سکونت دارند<ref>صفی‌نژاد، جواد. '''''لرهای ایران.''''' تهران: نشر آتیه، 1381، ص66.</ref>. گویش‌های لری سخت متأثر از زبان فارسی بوده است؛ تا بدان حد که این زبان از خویشاوند نزدیکش زبان [[کردی]] بسیار فاصله گرفته است<ref>بئوار، الیما. '''''وار (سرزمین اجدادی) زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ قوم بختیاری'''''. تهران: بئوار الیما، 1379، ص27.</ref><ref name=":0" />. غالب نویسندگان دوره اسلامی منشاء قبایل ساکن در کهگیلویه و ممسنی و [[بختیاری]] را کردهایی می‌دانند که از نواحی سوریه و شامات از طریق راه‌های غرب ایران به این مناطق رسیده و اقامت گزیده‌اند<ref>اقتداری، احمد. '''''خوزستان و کهگیلویه و ممسنی'''''. تهران: انجمن آثار مفاخر فرهنگی، 1375، ص842.</ref>. بعضی از ویژگی‌های بارز [[بختیاری]] به شرح زیر است:		'''[[بختیاری]]'''/ bæxtiyāri/، (← [[لری]]) از گویش‌های لر بزرگ. لُر بزرگ و لُر کوچک از گویش‌های [[لری]] هستند که خود از زبان‌های ایرانی جنوب غربی است<ref>Payne, John. "Iranian languages". '''''The World’s Major Languages'''''. Ed: Bernard Comrie. London & New york: Rout ledge. 1987. p 514</ref><ref name=":0">لکوک، پیر. «گویش‌های جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص563.</ref>. برخی منابع نیز [[بختیاری]] را یکی از گویش‌های لُر بزرگ دانسته‌اند<ref>حبیبی فهلیانی، حسن. '''''ممسنی در گذرگاه تاریخ'''''. شیراز: انتشارات نوید، 1371، ص472.</ref>. [[زبان های ایرانی\|زبان‌های ایرانی]] جنوب غربی به [[فارسی]] میانه تعلق دارند که خود مستقیماً از [[فارسی]] باستان مشتق شده است<ref>Payne, John. "The Iranian languages". '''''The World’s Major Languages.''''' Ed: Bernard Comrie. 1987. p 518.</ref>. بختیاری‌ها به دو گروه اصلی هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم می‌‌شوند<ref>Melkonian, v. "BAKHTIĀRI", The '''''Encyclopaedia of Islam'''''. LEIDEN: E. J. BRILL, 1960, vol 1, p 955.</ref>.(← [[ایل بختیاری\|بختیاری، ایل]]) در گویش [[بختیاری]] در سه منطقه زیر تغییرات اندکی مشاهده می‌شود: منطقه شمالی که مربوط به هفت لنگ شمالی (قلعه زراس، اندیکا، قلعه خواجه) و چهار لنگ شمال غربی است؛ منطقه مرکزی که به طور کلی مربوط به دیناران است؛ منطقه چهار لنگ جنوبی یعنی جانکی گرمسیر و قسمتی در حاشیه رود کارون در قسمت شرقی را در بر می‌گیرد<ref>خسروی، عبدالعلی. '''''فرهنگ بختیاری'''''. تهران: فرهنگسرا، 1368، ص293.</ref>. شمار سخنگویان بختیاری حدود 700/000 نفر گزارش شده است<ref>Venclova, Tomas. " BAKHTIĀRI". '''''Encyclopedia Americana.''''' International Edition. Danbury, Conneticut: Scholastic Library Publishing. 2005, volume 3, p 69.</ref><ref>Grimes, Barbara. F. ed. '''''Ethnologue, Languages of the world''''', Twelfth edition. Texas: Summer Institute. 1992. p 641.</ref>. بختیاری‌ها علاوه بر [[استان چهارمحال و بختیاری\|استان چهار محال و بختیاری]]، در استان‌های [[اصفهان]]، [[استان لرستان\|لرستان]] و [[استان خوزستان\|خوزستان]] نیز سکونت دارند<ref>صفی‌نژاد، جواد. '''''لرهای ایران.''''' تهران: نشر آتیه، 1381، ص66.</ref>. گویش‌های [[لری]] سخت متأثر از [[فارسی\|زبان فارسی]] بوده است؛ تا بدان حد که این زبان از خویشاوند نزدیکش زبان [[کردی]] بسیار فاصله گرفته است<ref>بئوار، الیما. '''''وار (سرزمین اجدادی) زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ قوم بختیاری'''''. تهران: بئوار الیما، 1379، ص27.</ref><ref name=":0" />. غالب نویسندگان دوره اسلامی منشاء قبایل ساکن در کهگیلویه و ممسنی و [[بختیاری]] را کردهایی می‌دانند که از نواحی سوریه و شامات از طریق راه‌های غرب ایران به این مناطق رسیده و اقامت گزیده‌اند<ref>اقتداری، احمد. '''''خوزستان و کهگیلویه و ممسنی'''''. تهران: انجمن آثار مفاخر فرهنگی، 1375، ص842.</ref>. بعضی از ویژگی‌های بارز [[بختیاری]] به شرح زیر است:

	در مواردی /x/ آغازین تبدیل به /h/ می شود: xabar→hawar «خبر»؛ همخوان‌های انسدادی پس از سایشی‌ها واکدار می‌شوند: (t→d) suxt→suhd (سوخت)<ref name=":1">WINDFUHR,G.L."The baktiari dialect" '''''Encyclopaedia''''' '''''Iranica.''''' Ed: E. Yarshater. London and New york: Routledge & kegan Paul. 1989. vol III, P 559.</ref>؛ همخوان /m/ بین دو واکه گاه حذف می‌شود /w/ جایگزین آن می‌شود: dāmād→duwā «داماد»<ref>بهرامی، عسکر. «بختیاری». '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران: مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1380، جلد یازدهم، ص496.</ref>؛ تبدیل š به s در سوم شخص مفرد و پسوندهای شخصی جمع: -š/šun→-s/sun و īšā→īsā «تو» (جمع) و بعضی کلمات دیگر مانند angušt→angust؛<ref name=":1" /> بعضی از مصدرها و فعل‌هایی که در زبان فارسی با še‌ شروع می‌‌شوند، در گویش‌ بختیاری با eš آغاز می‌شوند، مانند /eškenādan/ «شکستن»، /ešmārdan/ «شمردن»<ref>سرلک، رضا. '''''واژه‌نامه گویش بختیاری چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص15.</ref>. در بختیاری‌ اسم فاقد جنس و حالت است. شمار جمع به وسیله این پسوندها ساخته می‌‌شود: ā(y) و –hā و –gal –ūn و –yal: بختیاری: šāxā شاخ‌ها»؛ gāhā «گاوها»؛ xar- gal «خرها»؛ āδom- yal «آدم‌ها»؛ duhδor- un «دختران»<ref>لکوک، پیر. «گویش‌های جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص568.</ref>. نظام فعل بختیاری همان نظام فعل ایرانی غربی و صرف فعل بر اساس دو بن ماضی و مضارع است<ref>بهرامی، عسکر. '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. ص497.</ref>. (بن مضارع: /xor/ «خور» و بن ماضی /xord/ «خورد»<ref>سرلک، رضا. '''''واژه‌نامه گویش بختیاری چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص13 و 12.</ref>. نحو گویش بختیاری همانند نحو [[فارسی]] است<ref>بهرامی، عسکر. '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. ص497 به نقل از		در مواردی /x/ آغازین تبدیل به /h/ می شود: xabar→hawar «خبر»؛ همخوان‌های انسدادی پس از سایشی‌ها واکدار می‌شوند: (t→d) suxt→suhd (سوخت)<ref name=":1">WINDFUHR,G.L."The baktiari dialect" '''''Encyclopaedia''''' '''''Iranica.''''' Ed: E. Yarshater. London and New york: Routledge & kegan Paul. 1989. vol III, P 559.</ref>؛ همخوان /m/ بین دو واکه گاه حذف می‌شود /w/ جایگزین آن می‌شود: dāmād→duwā «داماد»<ref>بهرامی، عسکر. «بختیاری». '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران: مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1380، جلد یازدهم، ص496.</ref>؛ تبدیل š به s در سوم شخص مفرد و پسوندهای شخصی جمع: -š/šun→-s/sun و īšā→īsā «تو» (جمع) و بعضی کلمات دیگر مانند angušt→angust؛<ref name=":1" /> بعضی از مصدرها و فعل‌هایی که در زبان فارسی با še‌ شروع می‌‌شوند، در گویش‌ بختیاری با eš آغاز می‌شوند، مانند /eškenādan/ «شکستن»، /ešmārdan/ «شمردن»<ref>سرلک، رضا. '''''واژه‌نامه گویش بختیاری چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص15.</ref>. در بختیاری‌ اسم فاقد جنس و حالت است. شمار جمع به وسیله این پسوندها ساخته می‌‌شود: ā(y) و –hā و –gal –ūn و –yal: بختیاری: šāxā شاخ‌ها»؛ gāhā «گاوها»؛ xar- gal «خرها»؛ āδom- yal «آدم‌ها»؛ duhδor- un «دختران»<ref>لکوک، پیر. «گویش‌های جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص568.</ref>. نظام فعل بختیاری همان نظام فعل ایرانی غربی و صرف فعل بر اساس دو بن ماضی و مضارع است<ref>بهرامی، عسکر. '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. ص497.</ref>. (بن مضارع: /xor/ «خور» و بن ماضی /xord/ «خورد»<ref>سرلک، رضا. '''''واژه‌نامه گویش بختیاری چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص13 و 12.</ref>. نحو گویش بختیاری همانند نحو [[فارسی]] است<ref>بهرامی، عسکر. '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. ص497 به نقل از
خط ۸:		خط ۸:
	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	* ~~'''~~[[کردی]]~~'''~~		* [[زبان های ایرانی]]
			* [[کردی]]

	* ~~'''~~[[سنندجی]]~~'''~~		* [[سنندجی]]

	* ~~'''~~[[مهابادی]]~~'''~~		* [[مهابادی]]

	* ~~'''~~[[کرمانشاهی]]~~'''~~		* [[کرمانشاهی]]

	* ~~'''~~[[~~هورامی~~]]~~'''~~		* [[لری]]

	* ~~'''~~[[~~گیلکی~~]]~~'''~~		* [[ممسنی]]

	* ~~'''[[لری]]'''~~		* [[لکی]]
			* [[ایل بختیاری]]
	* '''[[ممسنی]]'''

	* '''[[لکی]]~~'''~~

	* ~~'''~~[[~~مازندرانی~~]]~~'''~~

	== '''مآخذ''' ==		== '''مآخذ''' ==

Karimian در ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۹

2025-05-17T14:09:55Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۹
خط ۷:		خط ۷:

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

			* '''[[کردی]]'''

			* '''[[سنندجی]]'''

			* '''[[مهابادی]]'''

			* '''[[کرمانشاهی]]'''

			* '''[[هورامی]]'''

			* '''[[گیلکی]]'''

			* '''[[لری]]'''

			* '''[[ممسنی]]'''

			* '''[[لکی]]'''

			* '''[[مازندرانی]]'''

	== '''مآخذ''' ==		== '''مآخذ''' ==

Karimian در ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۲۶

2025-05-17T07:26:51Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۲۶
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:جایگاه قوم بختیاری، در دسته بندی قوم بزرگ لُر.png\|بندانگشتی\|جایگاه قوم بختیاری، در دسته بندی قوم بزرگ لُر،برگرفته از سایت ویکی پدیا،قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/گویش_بختیاری گویش_بختیاری/https://fa.wikipedia.org/wiki]]]
	'''[[بختیاری]]'''/ bæxtiyāri/، (← لری) از گویش‌های لر بزرگ. لُر بزرگ و لُر کوچک از گویش‌های [[لری]] هستند که خود از زبان‌های ایرانی جنوب غربی است<ref>Payne, John. "Iranian languages". '''''The World’s Major Languages'''''. Ed: Bernard Comrie. London & New york: Rout ledge. 1987. p 514</ref><ref name=":0">لکوک، پیر. «گویش‌های جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص563.</ref>. برخی منابع نیز [[بختیاری]] را یکی از گویش‌های لُر بزرگ دانسته‌اند<ref>حبیبی فهلیانی، حسن. '''''ممسنی در گذرگاه تاریخ'''''. شیراز: انتشارات نوید، 1371، ص472.</ref>. زبان‌های ایرانی جنوب غربی به [[فارسی]] میانه تعلق دارند که خود مستقیماً از [[فارسی]] باستان مشتق شده است<ref>Payne, John. "The Iranian languages". '''''The World’s Major Languages.''''' Ed: Bernard Comrie. 1987. p 518.</ref>. بختیاری‌ها به دو گروه اصلی هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم می‌‌شوند<ref>Melkonian, v. "BAKHTIĀRI", The '''''Encyclopaedia of Islam'''''. LEIDEN: E. J. BRILL, 1960, vol 1, p 955.</ref>.(← بختیاری، ایل) در گویش [[بختیاری]] در سه منطقه زیر تغییرات اندکی مشاهده می‌شود: منطقه شمالی که مربوط به هفت لنگ شمالی (قلعه زراس، اندیکا، قلعه خواجه) و چهار لنگ شمال غربی است؛ منطقه مرکزی که به طور کلی مربوط به دیناران است؛ منطقه چهار لنگ جنوبی یعنی جانکی گرمسیر و قسمتی در حاشیه رود کارون در قسمت شرقی را در بر می‌گیرد<ref>خسروی، عبدالعلی. '''''فرهنگ بختیاری'''''. تهران: فرهنگسرا، 1368، ص293.</ref>. شمار سخنگویان بختیاری حدود 000/700 نفر گزارش شده است<ref>Venclova, Tomas. " BAKHTIĀRI". '''''Encyclopedia Americana.''''' International Edition. Danbury, Conneticut: Scholastic Library Publishing. 2005, volume 3, p 69.</ref><ref>Grimes, Barbara. F. ed. '''''Ethnologue, Languages of the world''''', Twelfth edition. Texas: Summer Institute. 1992. p 641.</ref>. بختیاری‌ها علاوه بر [[استان چهارمحال و بختیاری\|استان چهار محال و بختیاری]]، در استان‌های اصفهان، [[استان لرستان\|لرستان]] و [[استان خوزستان\|خوزستان]] نیز سکونت دارند<ref>صفی‌نژاد، جواد. '''''لرهای ایران.''''' تهران: نشر آتیه، 1381، ص66.</ref>. گویش‌های لری سخت متأثر از زبان فارسی بوده است؛ تا بدان حد که این زبان از خویشاوند نزدیکش زبان [[کردی]] بسیار فاصله گرفته است<ref>بئوار، الیما. '''''وار (سرزمین اجدادی) زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ قوم بختیاری'''''. تهران: بئوار الیما، 1379، ص27.</ref><ref name=":0" />. غالب نویسندگان دوره اسلامی منشاء قبایل ساکن در کهگیلویه و ممسنی و [[بختیاری]] را کردهایی می‌دانند که از نواحی سوریه و شامات از طریق راه‌های غرب ایران به این مناطق رسیده و اقامت گزیده‌اند<ref>اقتداری، احمد. '''''خوزستان و کهگیلویه و ممسنی'''''. تهران: انجمن آثار مفاخر فرهنگی، 1375، ص842.</ref>. بعضی از ویژگی‌های بارز [[بختیاری]] به شرح زیر است:		'''[[بختیاری]]'''/ bæxtiyāri/، (← لری) از گویش‌های لر بزرگ. لُر بزرگ و لُر کوچک از گویش‌های [[لری]] هستند که خود از زبان‌های ایرانی جنوب غربی است<ref>Payne, John. "Iranian languages". '''''The World’s Major Languages'''''. Ed: Bernard Comrie. London & New york: Rout ledge. 1987. p 514</ref><ref name=":0">لکوک، پیر. «گویش‌های جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص563.</ref>. برخی منابع نیز [[بختیاری]] را یکی از گویش‌های لُر بزرگ دانسته‌اند<ref>حبیبی فهلیانی، حسن. '''''ممسنی در گذرگاه تاریخ'''''. شیراز: انتشارات نوید، 1371، ص472.</ref>. زبان‌های ایرانی جنوب غربی به [[فارسی]] میانه تعلق دارند که خود مستقیماً از [[فارسی]] باستان مشتق شده است<ref>Payne, John. "The Iranian languages". '''''The World’s Major Languages.''''' Ed: Bernard Comrie. 1987. p 518.</ref>. بختیاری‌ها به دو گروه اصلی هفت لنگ و چهار لنگ تقسیم می‌‌شوند<ref>Melkonian, v. "BAKHTIĀRI", The '''''Encyclopaedia of Islam'''''. LEIDEN: E. J. BRILL, 1960, vol 1, p 955.</ref>.(← بختیاری، ایل) در گویش [[بختیاری]] در سه منطقه زیر تغییرات اندکی مشاهده می‌شود: منطقه شمالی که مربوط به هفت لنگ شمالی (قلعه زراس، اندیکا، قلعه خواجه) و چهار لنگ شمال غربی است؛ منطقه مرکزی که به طور کلی مربوط به دیناران است؛ منطقه چهار لنگ جنوبی یعنی جانکی گرمسیر و قسمتی در حاشیه رود کارون در قسمت شرقی را در بر می‌گیرد<ref>خسروی، عبدالعلی. '''''فرهنگ بختیاری'''''. تهران: فرهنگسرا، 1368، ص293.</ref>. شمار سخنگویان بختیاری حدود 000/700 نفر گزارش شده است<ref>Venclova, Tomas. " BAKHTIĀRI". '''''Encyclopedia Americana.''''' International Edition. Danbury, Conneticut: Scholastic Library Publishing. 2005, volume 3, p 69.</ref><ref>Grimes, Barbara. F. ed. '''''Ethnologue, Languages of the world''''', Twelfth edition. Texas: Summer Institute. 1992. p 641.</ref>. بختیاری‌ها علاوه بر [[استان چهارمحال و بختیاری\|استان چهار محال و بختیاری]]، در استان‌های اصفهان، [[استان لرستان\|لرستان]] و [[استان خوزستان\|خوزستان]] نیز سکونت دارند<ref>صفی‌نژاد، جواد. '''''لرهای ایران.''''' تهران: نشر آتیه، 1381، ص66.</ref>. گویش‌های لری سخت متأثر از زبان فارسی بوده است؛ تا بدان حد که این زبان از خویشاوند نزدیکش زبان [[کردی]] بسیار فاصله گرفته است<ref>بئوار، الیما. '''''وار (سرزمین اجدادی) زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ قوم بختیاری'''''. تهران: بئوار الیما، 1379، ص27.</ref><ref name=":0" />. غالب نویسندگان دوره اسلامی منشاء قبایل ساکن در کهگیلویه و ممسنی و [[بختیاری]] را کردهایی می‌دانند که از نواحی سوریه و شامات از طریق راه‌های غرب ایران به این مناطق رسیده و اقامت گزیده‌اند<ref>اقتداری، احمد. '''''خوزستان و کهگیلویه و ممسنی'''''. تهران: انجمن آثار مفاخر فرهنگی، 1375، ص842.</ref>. بعضی از ویژگی‌های بارز [[بختیاری]] به شرح زیر است:

	در مواردی /x/ آغازین تبدیل به /h/ می شود: xabar→hawar «خبر»؛ همخوان‌های انسدادی پس از سایشی‌ها واکدار می‌شوند: (t→d) suxt→suhd (سوخت)<ref name=":1">WINDFUHR,G.L."The baktiari dialect" '''''Encyclopaedia''''' '''''Iranica.''''' Ed: E. Yarshater. London and New york: Routledge & kegan Paul. 1989. vol III, P 559.</ref>؛ همخوان /m/ بین دو واکه گاه حذف می‌شود /w/ جایگزین آن می‌شود: dāmād→duwā «داماد»<ref>بهرامی، عسکر. «بختیاری». '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران: مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1380، جلد یازدهم، ص496.</ref>؛ تبدیل š به s در سوم شخص مفرد و پسوندهای شخصی جمع: -š/šun→-s/sun و īšā→īsā «تو» (جمع) و بعضی کلمات دیگر مانند angušt→angust؛<ref name=":1" /> بعضی از مصدرها و فعل‌هایی که در زبان فارسی با še‌ شروع می‌‌شوند، در گویش‌ بختیاری با eš آغاز می‌شوند، مانند /eškenādan/ «شکستن»، /ešmārdan/ «شمردن»<ref>سرلک، رضا. '''''واژه‌نامه گویش بختیاری چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص15.</ref>. در بختیاری‌ اسم فاقد جنس و حالت است. شمار جمع به وسیله این پسوندها ساخته می‌‌شود: ā(y) و –hā و –gal –ūn و –yal: بختیاری: šāxā شاخ‌ها»؛ gāhā «گاوها»؛ xar- gal «خرها»؛ āδom- yal «آدم‌ها»؛ duhδor- un «دختران»<ref>لکوک، پیر. «گویش‌های جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص568.</ref>. نظام فعل بختیاری همان نظام فعل ایرانی غربی و صرف فعل بر اساس دو بن ماضی و مضارع است<ref>بهرامی، عسکر. '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. ص497.</ref>. (بن مضارع: /xor/ «خور» و بن ماضی /xord/ «خورد».<~~sup~~>16</~~sup~~> نحو گویش بختیاری همانند نحو فارسی است.<~~sup~~>17</~~sup~~> گویش بختیاری فاقد گونه نوشتاری است و از الفبای فارسی جهت نگارش اشعار، ترانه‌های عامیانه، مثل‌ها و... استفاده می‌کند.<~~sup~~>18</~~sup~~> گویش بختیاری دارای ادبیات شفاهی نسبتاً پرباری است~~.<sup>19~~</~~sup~~>		در مواردی /x/ آغازین تبدیل به /h/ می شود: xabar→hawar «خبر»؛ همخوان‌های انسدادی پس از سایشی‌ها واکدار می‌شوند: (t→d) suxt→suhd (سوخت)<ref name=":1">WINDFUHR,G.L."The baktiari dialect" '''''Encyclopaedia''''' '''''Iranica.''''' Ed: E. Yarshater. London and New york: Routledge & kegan Paul. 1989. vol III, P 559.</ref>؛ همخوان /m/ بین دو واکه گاه حذف می‌شود /w/ جایگزین آن می‌شود: dāmād→duwā «داماد»<ref>بهرامی، عسکر. «بختیاری». '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. تهران: مرکز دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، 1380، جلد یازدهم، ص496.</ref>؛ تبدیل š به s در سوم شخص مفرد و پسوندهای شخصی جمع: -š/šun→-s/sun و īšā→īsā «تو» (جمع) و بعضی کلمات دیگر مانند angušt→angust؛<ref name=":1" /> بعضی از مصدرها و فعل‌هایی که در زبان فارسی با še‌ شروع می‌‌شوند، در گویش‌ بختیاری با eš آغاز می‌شوند، مانند /eškenādan/ «شکستن»، /ešmārdan/ «شمردن»<ref>سرلک، رضا. '''''واژه‌نامه گویش بختیاری چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص15.</ref>. در بختیاری‌ اسم فاقد جنس و حالت است. شمار جمع به وسیله این پسوندها ساخته می‌‌شود: ā(y) و –hā و –gal –ūn و –yal: بختیاری: šāxā شاخ‌ها»؛ gāhā «گاوها»؛ xar- gal «خرها»؛ āδom- yal «آدم‌ها»؛ duhδor- un «دختران»<ref>لکوک، پیر. «گویش‌های جنوب غربی ایران»، '''''راهنمای زبان‌های ایرانی'''''. ترجمه زیر نظر حسن رضایی باغ‌بیدی، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص568.</ref>. نظام فعل بختیاری همان نظام فعل ایرانی غربی و صرف فعل بر اساس دو بن ماضی و مضارع است<ref>بهرامی، عسکر. '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. ص497.</ref>. (بن مضارع: /xor/ «خور» و بن ماضی /xord/ «خورد»<ref>سرلک، رضا. '''''واژه‌نامه گویش بختیاری چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص13 و 12.</ref>. نحو گویش بختیاری همانند نحو [[فارسی]] است<ref>بهرامی، عسکر. '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. ص497 به نقل از

			Iranica, Lecoq, p. "les Dialects du sud- onest de l’Iran", Compendium Linguarum iranicarum, ed.</ref><ref>R. Schmitt, n, wiesbaden, 1989, p 344.</ref>. گویش بختیاری فاقد گونه نوشتاری است و از الفبای [[فارسی]] جهت نگارش اشعار، ترانه‌های عامیانه، مثل‌ها و... استفاده می‌کند<ref>بئوار، الیما. '''''وار (سرزمین اجدادی) زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ قوم بختیاری'''''. تهران: بئوار الیما، 1379، ص11.</ref>. گویش بختیاری دارای ادبیات شفاهی نسبتاً پرباری است<ref name=":0" />.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

	== '''مآخذ''' ==		== '''مآخذ''' ==
			<references />

	~~15.~~

	~~16. سرلک، رضا. '''''واژه‌نامه گویش بختیاری چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 1381، ص13 و 12.~~

	~~17. بهرامی، عسکر. '''''دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. ص497 به نقل از~~

	~~Iranica, Lecoq, p. "les Dialects du sud- onest de l’Iran", Compendium Linguarum iranicarum, ed.~~

	~~R. Schmitt, n, wiesbaden, 1989, p 344.~~

	~~18. بئوار، الیما. '''''وار (سرزمین اجدادی) زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ قوم بختیاری'''''. تهران: بئوار الیما، 1379، ص11.~~

	~~19. 1~~



			== منبع اصلی ==
			[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

			== نویسنده مقاله ==
	آتوسا رستم بیک تفرشی		آتوسا رستم بیک تفرشی
			[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]
			[[رده:زبان شناسی]]

Karimian در ‏۱۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۱۷

2025-05-17T07:17:46Z

نمایش تغییرات

Samei در ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۵

2025-05-08T16:45:43Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی « '''بختياري'''/ bæxtiyāri/، (← لري) از گويش‌هاي لر بزرگ. لُر بزرگ و لُر كوچك از گويش‌هاي لري هستند كه خود از زبان‌هاي ايراني جنوب غربي است.¹ برخي منابع نيز بختياري را يكي از گويش‌هاي لُر بزرگ دانسته‌اند.² زبان‌هاي ايراني جنوب غربي به فا...» ایجاد کرد

2024-08-12T13:57:10Z

صفحه‌ای تازه حاوی « '''بختياري'''/ bæxtiyāri/، (← لري) از گويش‌هاي لر بزرگ. لُر بزرگ و لُر كوچك از گويش‌هاي لري هستند كه خود از زبان‌هاي ايراني جنوب غربي است.1 برخي منابع نيز بختياري را يكي از گويش‌هاي لُر بزرگ دانسته‌اند.2 زبان‌هاي ايراني جنوب غربي به فا...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''بختياري'''/ bæxtiyāri/، (← لري) از گويش‌هاي لر بزرگ. لُر بزرگ و لُر كوچك از گويش‌هاي لري هستند كه خود از زبان‌هاي ايراني جنوب غربي است.1 برخي منابع نيز بختياري را يكي از گويش‌هاي لُر بزرگ دانسته‌اند.2 زبان‌هاي ايراني جنوب غربي به فارسي ميانه تعلق دارند كه خود مستقيماً از فارسي باستان مشتق شده است.3 بختياري‌ها به دو گروه اصلي هفت لنگ و چهار لنگ تقسيم مي‌‌شوند.4(← بختياري، ايل) در گويش بختياري در سه منطقة زير تغييرات اندكي مشاهده مي‌شود: منطقة شمالي كه مربوط به هفت لنگ شمالي (قلعة زراس، انديكا، قلعة خواجه) و چهار لنگ شمال غربي است؛ منطقة مركزي كه به طور كلي مربوط به ديناران است؛ منطقة چهار لنگ جنوبي يعني جانكي گرمسير و قسمتي در حاشية رود كارون در قسمت شرقي را در بر مي‌گيرد.5 شمار سخنگويان بختياري حدود 000/700 نفر گزارش شده است.6 بختياري‌ها علاوه بر استان چهار محال و بختياري، در استان‌هاي اصفهان، لرستان و خوزستان نيز سكونت دارند.7 گويش‌هاي لري سخت متأثر از زبان فارسي بوده است؛ تا بدان حد كه اين زبان از خويشاوند نزديكش زبان كردي بسيار فاصله گرفته است.8 غالب نويسندگان دورة اسلامي منشاء قبايل ساكن در كهگيلويه و ممسني و بختياري را كردهايي مي‌دانند كه از نواحي سوريه و شامات از طريق راه‌هاي غرب ايران به اين مناطق رسيده و اقامت گزيده‌اند.9 بعضي از ويژگي‌هاي بارز بختياري به شرح زير است:

در مواردي /x/ آغازين تبديل به /h/ مي شود: xabar→hawar «خبر»؛ همخوان‌هاي انسدادي پس از سايشي‌ها واكدار مي‌شوند: (t→d) suxt→suhd (سوخت)10؛ همخوان /m/ بين دو واكه گاه حذف مي‌شود /w/ جايگزين آن مي‌شود: dāmād→duwā «داماد».11؛ تبديل š به s در سوم شخص مفرد و پسوندهاي شخصي جمع: -š/šun→-s/sun و īšā→īsā «تو» (جمع) و بعضي كلمات ديگر مانند angušt→angust؛12 بعضي از مصدرها و فعل‌هايي كه در زبان فارسي با še‌ شروع مي‌‌شوند، در گويش‌ بختياري با eš آغاز مي‌شوند، مانند /eškenādan/ «شكستن»، /ešmārdan/ «شمردن».13 در بختياري‌ اسم فاقد جنس و حالت است. شمار جمع به وسيلة اين پسوندها ساخته مي‌‌شود: ā(y) و –hā و –gal –ūn و –yal: بختياري: šāxā شاخ‌ها»؛ gāhā «گاوها»؛ xar- gal «خرها»؛ āδom- yal «آدم‌ها»؛ duhδor- un «دختران».14 نظام فعل بختياري همان نظام فعل ايراني غربي و صرف فعل بر اساس دو بن ماضي و مضارع است.15 (بن مضارع: /xor/ «خور» و بن ماضي /xord/ «خورد».16 نحو گويش بختياري همانند نحو فارسي است.17 گويش بختياري فاقد گونة نوشتاري است و از الفباي فارسي جهت نگارش اشعار، ترانه‌هاي عاميانه، مثل‌ها و... استفاده مي‌كند.18 گويش بختياري داراي ادبيات شفاهي نسبتاً پرباري است.19

'''مآخذ:'''

1. لكوك، پير. «گويش‌هاي جنوب غربي ايران»، '''''راهنماي زبان‌هاي ايراني'''''. ترجمه زير نظر حسن رضايي باغ‌بيدي، تهران: ققنوس، 83- 1382، جلد دوم، ص563.

- Payne, John. "Iranian languages". '''''The World’s Major Languages'''''. Ed: Bernard Comrie. London & New york: Rout ledge. 1987. p 514.

2. حبيبي فهلياني، حسن. '''''ممسني در گذرگاه تاريخ'''''. شيراز: انتشارات نويد، 1371، ص472.

3. Payne, John. "The Iranian languages". '''''The World’s Major Languages.''''' Ed: Bernard Comrie. 1987. p 518.

4. Melkonian, v. "BAKHTIĀRI", The '''''Encyclopaedia of Islam'''''. LEIDEN: E. J. BRILL, 1960, vol 1, p 955.

5. خسروي، عبدالعلي. '''''فرهنگ بختياري'''''. تهران: فرهنگسرا، 1368، ص293.

6. Venclova, Tomas. " BAKHTIĀRI". '''''Encyclopedia Americana.''''' International Edition. Danbury, Conneticut: Scholastic Library Publishing. 2005, volume 3, p 69.

- Grimes, Barbara. F. ed. '''''Ethnologue, Languages of the world''''', Twelfth edition. Texas: Summer Institute. 1992. p 641.

7. صفي‌نژاد، جواد. '''''لرهاي ايران.''''' تهران: نشر آتيه، 1381، ص66.

8. بئوار، اليما. '''''وار (سرزمين اجدادي) زبان، ادبيات، تاريخ و فرهنگ قوم بختياري'''''. تهران: بئوار اليما، 1379، ص27.

ن. ك. لكوك، پير. '''''راهنماي زبان‌هاي ايران'''''. ص563.

9. اقتداري، احمد. '''''خوزستان و كهگيلويه و ممسني'''''. تهران: انجمن آثار مفاخر فرهنگي، 1375، ص842.

10. WINDFUHR,G.L."The baktiari dialect" '''''Encyclopaedia''''' '''''Iranica.''''' Ed: E. Yarshater. London and New york: Routledge & kegan Paul. 1989. vol III, P 559.

11. بهرامي، عسكر. «بختياري». '''''دايرةالمعارف بزرگ اسلامي'''''. تهران: مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1380، جلد يازدهم، ص496.

12. WINDFUHR,G. L. '''''Iranica'''''. P 559.

13. سرلك، رضا. '''''واژه‌نامة گويش بختياري چهار لنگ'''''. تهران: نشر آثار، فرهنگستان زبان و ادب فارسي، 1381، ص15.

14. لكوك، پير. '''''راهنماي زبان‌هاي ايراني'''''. ص568.

15. بهرامي، عسكر. '''''دايرةالمعارف بزرگ اسلامي'''''. ص497.

16. سرلك، رضا. '''''واژه‌نامة گويش بختياري چهار لنگ'''''. ص13 و 12.

17. بهرامي، عسكر. '''''دايرةالمعارف بزرگ اسلامي'''''. ص497 به نقل از

Iranica, Lecoq, p. "les Dialects du sud- onest de l’Iran", Compendium Linguarum iranicarum, ed.

R. Schmitt, n, wiesbaden, 1989, p 344.

18. بئوار، اليما. وار. ص11.

19. لكوك، پير. '''''راهنماي زبان‌هاي ايراني'''''. ص563.

آتوسا رستم بیک تفرشی