بست - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۵

2025-05-06T19:55:26Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۵
خط ۳:		خط ۳:
	بست‌نشینی در تاریخ جهان سابقه‌ا‌یی دراز دارد. «قدس» در عبری و «حرم» و «حرام» در عربی به همین معنی ا‌ست. ممنوعیت صید در بعضی از ایام حج، سنّت زنده و دیرپایی‌ست که نوعی از رعایت حرمت بست و حرم به شمار می‌رود<ref>جواد علی. '''''تاریخ العرب قبل الاسلام'''''. ج 5، ص 164.</ref><ref>محدث‌‌خراسانی، صفیه، '''''حج در مذاهب اسلامی'''''. انتشارات سیمین‌دخت، 1381، ص204-205.</ref>. پیامبر اسلام، پس از گشودن و فتح مکه، مسجدالحرام و خانه ابوسفیان را «بست» قرار داد تا هر کس که به این دو مکان پناهنده شود، در امان قرار گیرد<ref>بلاذری، احمد بن یحیی. '''''فتوح‌البلدان'''''. ترجمه دکترمحمد توکل، تهران: نشرنقره، 1367، ص61-63.</ref>. در طول تاریخ، افراد بی‌گناه بسیاری نیز برای در امان نگه‌داشتن خویش از خشم و فرمان‌های تباه‌کننده جبّاران، به مکان‌های مقدس و یا سرای بزرگان مورد احترام و یا حتی سرای و حرم حکّام پناه می‌برده‌اند و درخواست یاری یا بخشش می‌کرده‌اند<ref name=":0">امین، حسن. '''''تاریخ حقوق ایران'''''. دایره المعارف ایران‌شناسی، 1382، ص400-401.</ref>.		بست‌نشینی در تاریخ جهان سابقه‌ا‌یی دراز دارد. «قدس» در عبری و «حرم» و «حرام» در عربی به همین معنی ا‌ست. ممنوعیت صید در بعضی از ایام حج، سنّت زنده و دیرپایی‌ست که نوعی از رعایت حرمت بست و حرم به شمار می‌رود<ref>جواد علی. '''''تاریخ العرب قبل الاسلام'''''. ج 5، ص 164.</ref><ref>محدث‌‌خراسانی، صفیه، '''''حج در مذاهب اسلامی'''''. انتشارات سیمین‌دخت، 1381، ص204-205.</ref>. پیامبر اسلام، پس از گشودن و فتح مکه، مسجدالحرام و خانه ابوسفیان را «بست» قرار داد تا هر کس که به این دو مکان پناهنده شود، در امان قرار گیرد<ref>بلاذری، احمد بن یحیی. '''''فتوح‌البلدان'''''. ترجمه دکترمحمد توکل، تهران: نشرنقره، 1367، ص61-63.</ref>. در طول تاریخ، افراد بی‌گناه بسیاری نیز برای در امان نگه‌داشتن خویش از خشم و فرمان‌های تباه‌کننده جبّاران، به مکان‌های مقدس و یا سرای بزرگان مورد احترام و یا حتی سرای و حرم حکّام پناه می‌برده‌اند و درخواست یاری یا بخشش می‌کرده‌اند<ref name=":0">امین، حسن. '''''تاریخ حقوق ایران'''''. دایره المعارف ایران‌شناسی، 1382، ص400-401.</ref>.

	در ایران اسلامی، از قدیم، مساجد و ابنیه متبرکه و مشاهد ائمه و مزارات اولیاء و ~~امام‌زاده‌ها~~ و مقابر یا خانقاه‌های مشایخ، بست بوده است و گاه به علامت مصونیت، زنجیری بر درِ آن اماکن می‌آویخته‌اند<ref name=":1">خالصی، عباس. '''''تاریخچه بست و بست‌نشینی'''''. تهران: 1366.</ref>. تیمور لنگ در 806 ق، مزار شیخ صفی‌الدین را در اردبیل بست اعلام کرد<ref name=":1" /><ref>فلسفی، نصرالله. '''''زندگانی شاه عباس اول'''''. ج1، ص188.</ref>. به شهادت منابع تاریخی، هر دو گروه، چه بی‌گناهان و چه گناهکاران، از محل بست بهره می‌جسته‌اند. بنابراین مشکل بتوان گفت که «بست» در اصل برای پناه‌دادن به بی‌گناهان ایجاد شده باشد و همه بست‌نشینان مردمی خوب و ستم‌رسیده بوده باشند، زیرا که نظم‌شکنان، عصیانگران، گناهکاران و تجاوزگران نیز از جمله بست‌نشینان بوده‌اند. از این رو می‌توان چنین پنداشت که پیدایش «بست» نشانه‌ایی از تمایل جامعه برای دوری‌گزیدن از ایجاد واکنش‌های شدید و از میان بردن جوّ دلهره و اضطراب بوده است<ref name=":1" /><ref>مینورسکی. '''''تذکره‌الملوک'''''. ص189-190.</ref>.		در ایران اسلامی، از قدیم، مساجد و ابنیه متبرکه و مشاهد ائمه و مزارات اولیاء و [[امام زاده\|امام‌زاده‌]]<nowiki/>ها و مقابر یا خانقاه‌های مشایخ، بست بوده است و گاه به علامت مصونیت، زنجیری بر درِ آن اماکن می‌آویخته‌اند<ref name=":1">خالصی، عباس. '''''تاریخچه بست و بست‌نشینی'''''. تهران: 1366.</ref>. تیمور لنگ در 806 ق، مزار [[صفی الدین اردبیلی\|شیخ صفی‌الدین]] را در [[اردبیل]] بست اعلام کرد<ref name=":1" /><ref>فلسفی، نصرالله. '''''زندگانی شاه عباس اول'''''. ج1، ص188.</ref>. به شهادت منابع تاریخی، هر دو گروه، چه بی‌گناهان و چه گناهکاران، از محل بست بهره می‌جسته‌اند. بنابراین مشکل بتوان گفت که «بست» در اصل برای پناه‌دادن به بی‌گناهان ایجاد شده باشد و همه بست‌نشینان مردمی خوب و ستم‌رسیده بوده باشند، زیرا که نظم‌شکنان، عصیانگران، گناهکاران و تجاوزگران نیز از جمله بست‌نشینان بوده‌اند. از این رو می‌توان چنین پنداشت که پیدایش «بست» نشانه‌ایی از تمایل جامعه برای دوری‌گزیدن از ایجاد واکنش‌های شدید و از میان بردن جوّ دلهره و اضطراب بوده است<ref name=":1" /><ref>مینورسکی. '''''تذکره‌الملوک'''''. ص189-190.</ref>.

	در دوران ~~قاجار،~~ بست‌های عمده مذهبی عبارت بودند از حرم مطهر حضرت رضا(ع)، حضرت معصومه(ع)، حضرت عبدالعظیم، شاه‌چراغ، مسجدشاه در ~~تهران،~~ برخی تکیه‌ها و خانه تعدادی از عالمان دینی معتبر از جمله امام‌جمعه تهران<ref>ملک‌زاده، مهدی. '''''تاریخ مشروطیت ایران'''''. ج 2، ص 41، 190 و 259.</ref>.		در [[قاجاریه\|دوران قاجار]]، بست‌های عمده مذهبی عبارت بودند از حرم مطهر [[علی بن موسی الرضا(ع)\|حضرت رضا(ع)]]، حضرت معصومه(ع)، حضرت عبدالعظیم، شاه‌چراغ، مسجدشاه در [[استان تهران\|تهران]]، برخی تکیه‌ها و خانه تعدادی از عالمان دینی معتبر از جمله امام‌جمعه تهران<ref>ملک‌زاده، مهدی. '''''تاریخ مشروطیت ایران'''''. ج 2، ص 41، 190 و 259.</ref>.

	امیرکبیر، در سال 1266 ق، فرمان شکستن بست‌ها را صادر کرد و به سنّت بست‌نشینی پایان بخشید. این اقدام در پی آن بود که کنسول انگلیس در تبریز، به مشتی اشرار و مجرم و متجاوزگرانِ به مال مردم، در کنسولگری پناه داده بود. سفارت انگلیس درباره فرمان امیر موضع گرفت و از امیر خواست تا در تصمیم خود تجدیدنظر کند. امیر در پی صدور فرمان، با توانمندی، نسبت به اجرای آن اقدام کرد و فردی چون «حسن‌خان سالار» را که در خراسان سر به شورش برداشته و پس از شکست از حسام‌السلطنه با یارانش در حرم حضرت رضا(ع) بست نشسته بود، از بست بیرون کشید و به مجازات رسانید<ref>هدایت، رضاقلی خان. '''''روضه الصفای ناصری'''''. چاپ جمشید کیانفر، تهران: اساطیر، 1380، ج15، ص8467-8469.</ref>. یکی دیگر از موارد شکستن بست، وقتی بود که عمّال ناصرالدین ~~شاه،~~ سیدجمال‌الدین اسدآبادی را از حرم شاه عبدالعظیم به زور و با خفّت و خواری بیرون کشیدند و به دیار عثمانی تبعید کردند<ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: زوار، 1378، 1/270.</ref>. با این حال، سنّت بست‌نشینی هم‌چنان پایدار بماند و به ویژه در زمان انقلاب مشروطیت از اهمیتی چشمگیر برخوردار گردید و پس از آن نیز به گونه‌ا‌یی دیگر و بیش‌تر با عنوان «تحصن» تا سال‌ها پیش هم‌چنان استوار بماند<ref name=":0" />.		امیرکبیر، در سال 1266 ق، فرمان شکستن بست‌ها را صادر کرد و به سنّت بست‌نشینی پایان بخشید. این اقدام در پی آن بود که کنسول انگلیس در تبریز، به مشتی اشرار و مجرم و متجاوزگرانِ به مال مردم، در کنسولگری پناه داده بود. سفارت انگلیس درباره فرمان امیر موضع گرفت و از امیر خواست تا در تصمیم خود تجدیدنظر کند. امیر در پی صدور فرمان، با توانمندی، نسبت به اجرای آن اقدام کرد و فردی چون «حسن‌خان سالار» را که در خراسان سر به شورش برداشته و پس از شکست از حسام‌السلطنه با یارانش در حرم [[علی بن موسی الرضا(ع)\|حضرت رضا(ع)]] بست نشسته بود، از بست بیرون کشید و به مجازات رسانید<ref>هدایت، رضاقلی خان. '''''روضه الصفای ناصری'''''. چاپ جمشید کیانفر، تهران: اساطیر، 1380، ج15، ص8467-8469.</ref>. یکی دیگر از موارد شکستن بست، وقتی بود که عمّال [[ناصرالدین شاه قاجار\|ناصرالدین شاه]]، [[سید جمال الدین اسد آبادی\|سیدجمال‌الدین اسدآبادی]] را از حرم شاه عبدالعظیم به زور و با خفّت و خواری بیرون کشیدند و به دیار عثمانی تبعید کردند<ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: زوار، 1378، 1/270.</ref>. با این حال، سنّت بست‌نشینی هم‌چنان پایدار بماند و به ویژه در زمان [[انقلاب مشروطه\|انقلاب مشروطیت]] از اهمیتی چشمگیر برخوردار گردید و پس از آن نیز به گونه‌ا‌یی دیگر و بیش‌تر با عنوان «تحصن» تا سال‌ها پیش هم‌چنان استوار بماند<ref name=":0" />.

			== نیز نگاه کنید به ==

			* [[قاجاریه]]
			* [[امام زاده]]
			* [[علی بن موسی الرضا(ع)]]
			* [[انقلاب مشروطه]]

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
	<references />		<references />

	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	دانشنامه ایران		[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	سید حسن امین		سید حسن امین
			[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]

Samei: /* مآخذ */

2024-12-19T14:37:29Z

مآخذ

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۳۷
خط ۱:		خط ۱:
	بست، در فارسی به‌معنی حرم و مأمن و قرق و اصطلاحاً به معنی مکان واجب‌الاحترامی و امنی برای پناه‌جویان و دادخواهی مردم از هر گروه صنف. اگر متهم یا مجرمی به بست پناه می‌برد و در آن‌جا بست می‌نشست مصون بود از مجازات و تعقیب مصون بود و حتی اگر جنایتی کرده بود، با پرداخت فدیه از قصاص معاف می‌شد.		بست، در فارسی به‌معنی حرم و مأمن و قرق و اصطلاحاً به معنی مکان واجب‌الاحترامی و امنی برای پناه‌جویان و دادخواهی مردم از هر گروه صنف. اگر متهم یا مجرمی به بست پناه می‌برد و در آن‌جا بست می‌نشست مصون بود از مجازات و تعقیب مصون بود و حتی اگر جنایتی کرده بود، با پرداخت فدیه از قصاص معاف می‌شد.

	بست‌نشینی در تاریخ جهان سابقه‌ا‌یی دراز دارد. «قدس» در عبری و «حرم» و «حرام» در عربی به همین معنی ا‌ست. ممنوعیت صید در بعضی از ایام حج، سنّت زنده و دیرپایی‌ست که نوعی از رعایت حرمت بست و حرم به شمار می‌رود<ref>جواد علی. '''''تاریخ العرب قبل الاسلام'''''. ج 5، ص 164.</ref><ref>محدث‌‌خراسانی، صفیه، '''''حج در مذاهب اسلامی'''''. انتشارات سیمین‌دخت، 1381، ص204-205.</ref>. پیامبر اسلام، پس از گشودن و فتح مکه، مسجدالحرام و خانه ابوسفیان را «بست» قرار داد تا هر کس که به این دو مکان پناهنده شود، در امان قرار گیرد<ref>بلاذری، احمد بن یحیی. '''''فتوح‌البلدان'''''. ترجمه دکترمحمد توکل، تهران: نشرنقره، 1367، ص61-63.</ref>. در طول تاریخ، افراد بی‌گناه بسیاری نیز برای در امان نگه‌داشتن خویش از خشم و فرمان‌های ~~تباه‌کنندﺓ~~ جبّاران، به مکان‌های مقدس و یا سرای بزرگان مورد احترام و یا حتی سرای و حرم حکّام پناه می‌برده‌اند و درخواست یاری یا بخشش می‌کرده‌اند<ref name=":0">امین، حسن. '''''تاریخ حقوق ایران'''''. دایره المعارف ایران‌شناسی، 1382، ص400-401.</ref>.		بست‌نشینی در تاریخ جهان سابقه‌ا‌یی دراز دارد. «قدس» در عبری و «حرم» و «حرام» در عربی به همین معنی ا‌ست. ممنوعیت صید در بعضی از ایام حج، سنّت زنده و دیرپایی‌ست که نوعی از رعایت حرمت بست و حرم به شمار می‌رود<ref>جواد علی. '''''تاریخ العرب قبل الاسلام'''''. ج 5، ص 164.</ref><ref>محدث‌‌خراسانی، صفیه، '''''حج در مذاهب اسلامی'''''. انتشارات سیمین‌دخت، 1381، ص204-205.</ref>. پیامبر اسلام، پس از گشودن و فتح مکه، مسجدالحرام و خانه ابوسفیان را «بست» قرار داد تا هر کس که به این دو مکان پناهنده شود، در امان قرار گیرد<ref>بلاذری، احمد بن یحیی. '''''فتوح‌البلدان'''''. ترجمه دکترمحمد توکل، تهران: نشرنقره، 1367، ص61-63.</ref>. در طول تاریخ، افراد بی‌گناه بسیاری نیز برای در امان نگه‌داشتن خویش از خشم و فرمان‌های تباه‌کننده جبّاران، به مکان‌های مقدس و یا سرای بزرگان مورد احترام و یا حتی سرای و حرم حکّام پناه می‌برده‌اند و درخواست یاری یا بخشش می‌کرده‌اند<ref name=":0">امین، حسن. '''''تاریخ حقوق ایران'''''. دایره المعارف ایران‌شناسی، 1382، ص400-401.</ref>.

	در ایران اسلامی، از قدیم، مساجد و ابنیه متبرکه و مشاهد ائمه و مزارات اولیاء و امام‌زاده‌ها و مقابر یا خانقاه‌های مشایخ، بست بوده است و گاه به علامت مصونیت، زنجیری بر درِ آن اماکن می‌آویخته‌اند<ref name=":1">خالصی، عباس. '''''تاریخچه بست و بست‌نشینی'''''. تهران: 1366.</ref>. تیمور لنگ در 806 ق، مزار شیخ صفی‌الدین را در اردبیل بست اعلام کرد<ref name=":1" /><ref>فلسفی، نصرالله. '''''زندگانی شاه عباس اول'''''. ج1، ص188.</ref>. به شهادت منابع تاریخی، هر دو گروه، چه بی‌گناهان و چه گناهکاران، از محل بست بهره می‌جسته‌اند. بنابراین مشکل بتوان گفت که «بست» در اصل برای پناه‌دادن به بی‌گناهان ایجاد شده باشد و همه بست‌نشینان مردمی خوب و ستم‌رسیده بوده باشند، زیرا که نظم‌شکنان، عصیانگران، گناهکاران و تجاوزگران نیز از جمله بست‌نشینان بوده‌اند. از این رو می‌توان چنین پنداشت که پیدایش «بست» نشانه‌ایی از تمایل جامعه برای دوری‌گزیدن از ایجاد واکنش‌های شدید و از میان بردن جوّ دلهره و اضطراب بوده است<ref name=":1" /><ref>مینورسکی. '''''تذکره‌الملوک'''''. ص189-190.</ref>.		در ایران اسلامی، از قدیم، مساجد و ابنیه متبرکه و مشاهد ائمه و مزارات اولیاء و امام‌زاده‌ها و مقابر یا خانقاه‌های مشایخ، بست بوده است و گاه به علامت مصونیت، زنجیری بر درِ آن اماکن می‌آویخته‌اند<ref name=":1">خالصی، عباس. '''''تاریخچه بست و بست‌نشینی'''''. تهران: 1366.</ref>. تیمور لنگ در 806 ق، مزار شیخ صفی‌الدین را در اردبیل بست اعلام کرد<ref name=":1" /><ref>فلسفی، نصرالله. '''''زندگانی شاه عباس اول'''''. ج1، ص188.</ref>. به شهادت منابع تاریخی، هر دو گروه، چه بی‌گناهان و چه گناهکاران، از محل بست بهره می‌جسته‌اند. بنابراین مشکل بتوان گفت که «بست» در اصل برای پناه‌دادن به بی‌گناهان ایجاد شده باشد و همه بست‌نشینان مردمی خوب و ستم‌رسیده بوده باشند، زیرا که نظم‌شکنان، عصیانگران، گناهکاران و تجاوزگران نیز از جمله بست‌نشینان بوده‌اند. از این رو می‌توان چنین پنداشت که پیدایش «بست» نشانه‌ایی از تمایل جامعه برای دوری‌گزیدن از ایجاد واکنش‌های شدید و از میان بردن جوّ دلهره و اضطراب بوده است<ref name=":1" /><ref>مینورسکی. '''''تذکره‌الملوک'''''. ص189-190.</ref>.

	در دوران قاجار، بست‌های ~~عمدﺓ~~ مذهبی عبارت بودند از حرم مطهر حضرت رضا(ع)، حضرت معصومه(ع)، حضرت عبدالعظیم، شاه‌چراغ، مسجدشاه در تهران، برخی تکیه‌ها و خانه تعدادی از عالمان دینی معتبر از جمله امام‌جمعه تهران<ref>ملک‌زاده، مهدی. '''''تاریخ مشروطیت ایران'''''. ج 2، ص 41، 190 و 259.</ref>.		در دوران قاجار، بست‌های عمده مذهبی عبارت بودند از حرم مطهر حضرت رضا(ع)، حضرت معصومه(ع)، حضرت عبدالعظیم، شاه‌چراغ، مسجدشاه در تهران، برخی تکیه‌ها و خانه تعدادی از عالمان دینی معتبر از جمله امام‌جمعه تهران<ref>ملک‌زاده، مهدی. '''''تاریخ مشروطیت ایران'''''. ج 2، ص 41، 190 و 259.</ref>.

	امیرکبیر، در سال 1266 ق، فرمان شکستن بست‌ها را صادر کرد و به سنّت بست‌نشینی پایان بخشید. این اقدام در پی آن بود که کنسول انگلیس در تبریز، به مشتی اشرار و مجرم و متجاوزگرانِ به مال مردم، در کنسولگری پناه داده بود. سفارت انگلیس ~~دربارﺓ~~ فرمان امیر موضع گرفت و از امیر خواست تا در تصمیم خود تجدیدنظر کند. امیر در پی صدور فرمان، با توانمندی، نسبت به اجرای آن اقدام کرد و فردی چون «حسن‌خان سالار» را که در خراسان سر به شورش برداشته و پس از شکست از حسام‌السلطنه با یارانش در حرم حضرت رضا(ع) بست نشسته بود، از بست بیرون کشید و به مجازات رسانید<ref>هدایت، رضاقلی خان. '''''روضه الصفای ناصری'''''. چاپ جمشید کیانفر، تهران: اساطیر، 1380، ج15، ص8467-8469.</ref>. یکی دیگر از موارد شکستن بست، وقتی بود که عمّال ناصرالدین شاه، سیدجمال‌الدین اسدآبادی را از حرم شاه عبدالعظیم به زور و با خفّت و خواری بیرون کشیدند و به دیار عثمانی تبعید کردند<ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: زوار، 1378، 1/270.</ref>. با این حال، سنّت بست‌نشینی هم‌چنان پایدار بماند و به ویژه در زمان انقلاب مشروطیت از اهمیتی چشمگیر برخوردار گردید و پس از آن نیز به گونه‌ا‌یی دیگر و بیش‌تر با عنوان «تحصن» تا سال‌ها پیش هم‌چنان استوار بماند<ref name=":0" />.		امیرکبیر، در سال 1266 ق، فرمان شکستن بست‌ها را صادر کرد و به سنّت بست‌نشینی پایان بخشید. این اقدام در پی آن بود که کنسول انگلیس در تبریز، به مشتی اشرار و مجرم و متجاوزگرانِ به مال مردم، در کنسولگری پناه داده بود. سفارت انگلیس درباره فرمان امیر موضع گرفت و از امیر خواست تا در تصمیم خود تجدیدنظر کند. امیر در پی صدور فرمان، با توانمندی، نسبت به اجرای آن اقدام کرد و فردی چون «حسن‌خان سالار» را که در خراسان سر به شورش برداشته و پس از شکست از حسام‌السلطنه با یارانش در حرم حضرت رضا(ع) بست نشسته بود، از بست بیرون کشید و به مجازات رسانید<ref>هدایت، رضاقلی خان. '''''روضه الصفای ناصری'''''. چاپ جمشید کیانفر، تهران: اساطیر، 1380، ج15، ص8467-8469.</ref>. یکی دیگر از موارد شکستن بست، وقتی بود که عمّال ناصرالدین شاه، سیدجمال‌الدین اسدآبادی را از حرم شاه عبدالعظیم به زور و با خفّت و خواری بیرون کشیدند و به دیار عثمانی تبعید کردند<ref>بامداد، مهدی. '''''شرح حال رجال ایران'''''. تهران: زوار، 1378، 1/270.</ref>. با این حال، سنّت بست‌نشینی هم‌چنان پایدار بماند و به ویژه در زمان انقلاب مشروطیت از اهمیتی چشمگیر برخوردار گردید و پس از آن نیز به گونه‌ا‌یی دیگر و بیش‌تر با عنوان «تحصن» تا سال‌ها پیش هم‌چنان استوار بماند<ref name=":0" />.

	== مآخذ ==		== مآخذ ==
			<references />

			== منبع اصلی ==
			دانشنامه ایران

			== نویسنده مقاله ==
			سید حسن امین

Samei در ‏۱۹ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۴:۳۶

2024-12-19T14:36:22Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''بست'''، در فارسي به‌معني حرم و مأمن و قرق و اصطلاحاً به معني مكان واجب‌الاحترامي و امني براي پناه‌جويان و دادخواهي مردم از هر گروه صنف. اگر متهم يا مجرمي به بست پناه مي‌برد و در آن‌جا بست مي‌نشست مصون بود از مجازات و تعقيب مصون بود و حتي اگر...» ایجاد کرد

2024-08-16T05:59:52Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''بست'''، در فارسي به‌معني حرم و مأمن و قرق و اصطلاحاً به معني مكان واجب‌الاحترامي و امني براي پناه‌جويان و دادخواهي مردم از هر گروه صنف. اگر متهم يا مجرمي به بست پناه مي‌برد و در آن‌جا بست مي‌نشست مصون بود از مجازات و تعقيب مصون بود و حتي اگر...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''بست'''، در فارسي به‌معني حرم و مأمن و قرق و اصطلاحاً به معني مكان واجب‌الاحترامي و امني براي پناه‌جويان و دادخواهي مردم از هر گروه صنف. اگر متهم يا مجرمي به بست پناه مي‌برد و در آن‌جا بست مي‌نشست مصون بود از مجازات و تعقيب مصون بود و حتي اگر جنايتي كرده بود، با پرداخت فديه از قصاص معاف مي‌شد.

بست‌نشيني در تاريخ جهان سابقه‌ا‌يي دراز دارد. «قدس» در عبري و «حرم» و «حرام» در عربي به همين معني ا‌ست. ممنوعيت صيد در بعضي از ايام حج، سنّت زنده و ديرپايي‌ست كه نوعي از رعايت حرمت بست و حرم به شمار مي‌رود.1 پيامبر اسلام، پس از گشودن و فتح مكه، مسجدالحرام و خانة ابوسفيان را «بست» قرار داد تا هر كس كه به اين دو مكان پناهنده شود، در امان قرار گيرد.2 در طول تاريخ، افراد بي‌گناه بسياري نيز براي در امان نگه‌داشتن خويش از خشم و فرمان‌هاي تباه‌كنندﺓ جبّاران، به مكان‌هاي مقدس و يا سراي بزرگان مورد احترام و يا حتي سراي و حرم حكّام پناه مي‌برده‌اند و درخواست ياري يا بخشش مي‌كرده‌اند.3

در ايران اسلامي، از قديم، مساجد و ابنية متبركه و مشاهد ائمه و مزارات اولياء و امام‌زاده‌ها و مقابر يا خانقاه‌هاي مشايخ، بست بوده است و گاه به علامت مصونيت، زنجيري بر درِ آن اماكن مي‌آويخته‌اند.4 تيمور لنگ در 806 ق، مزار شيخ صفي‌الدين را در اردبيل بست اعلام كرد.5 به شهادت منابع تاريخي، هر دو گروه، چه بي‌گناهان و چه گناهكاران، از محل بست بهره مي‌جسته‌اند. بنابراين مشكل بتوان گفت كه «بست» در اصل براي پناه‌دادن به بي‌گناهان ايجاد شده باشد و همة بست‌نشينان مردمي خوب و ستم‌رسيده بوده باشند، زيرا كه نظم‌شكنان، عصيانگران، گناهكاران و تجاوزگران نيز از جملة بست‌نشينان بوده‌اند. از اين رو مي‌توان چنين پنداشت كه پيدايش «بست» نشانه‌ايي از تمايل جامعه براي دوري‌گزيدن از ايجاد واكنش‌هاي شديد و از ميان بردن جوّ دلهره و اضطراب بوده است.6

در دوران قاجار، بست‌هاي عمدﺓ مذهبي عبارت بودند از حرم مطهر حضرت رضا(ع)، حضرت معصومه(ع)، حضرت عبدالعظيم، شاه‌چراغ، مسجدشاه در تهران، برخي تكيه‌ها و خانة تعدادي از عالمان ديني معتبر از جمله امام‌جمعة تهران.7

اميركبير، در سال 1266 ق، فرمان شكستن بست‌ها را صادر كرد و به سنّت بست‌نشيني پايان بخشيد. اين اقدام در پي آن بود كه كنسول انگليس در تبريز، به مشتي اشرار و مجرم و متجاوزگرانِ به مال مردم، در كنسولگري پناه داده بود. سفارت انگليس دربارﺓ فرمان امير موضع گرفت و از امير خواست تا در تصميم خود تجديدنظر كند. امير در پي صدور فرمان، با توانمندي، نسبت به اجراي آن اقدام كرد و فردي چون «حسن‌خان سالار» را كه در خراسان سر به شورش برداشته و پس از شكست از حسام‌السلطنه با يارانش در حرم حضرت رضا(ع) بست نشسته بود، از بست بيرون كشيد و به مجازات رسانيد.8 يكي ديگر از موارد شكستن بست، وقتي بود كه عمّال ناصرالدين شاه، سيدجمال‌الدين اسدآبادي را از حرم شاه عبدالعظيم به زور و با خفّت و خواري بيرون كشيدند و به ديار عثماني تبعيد كردند.9 با اين حال، سنّت بست‌نشيني هم‌چنان پايدار بماند و به ويژه در زمان انقلاب مشروطيت از اهميتي چشمگير برخوردار گرديد و پس از آن نيز به گونه‌ا‌يي ديگر و بيش‌تر با عنوان «تحصن» تا سال‌ها پيش هم‌چنان استوار بماند.10

'''مآخذ:'''

1. جواد علي. '''''تاريخ العرب قبل الاسلام'''''. ج 5، ص 164؛ محدث‌‌خراساني، صفيه، '''''حج در مذاهب اسلامي'''''. انتشارات سيمين‌دخت، 1381، ص204-205.

2. بلاذري، احمد بن يحيي. '''''فتوح‌البلدان'''''. ترجمة دكترمحمد توكل، تهران: نشرنقره، 1367، ص61-63.

3. امين، حسن. '''''تاريخ حقوق ايران'''''. دايرةالمعارف ايران‌شناسي، 1382، ص400-401.

4. خالصي، عباس. '''''تاريخچة بست و بست‌نشيني'''''. تهران: 1366.

5. همانجا؛ فلسفي، نصرالله. '''''زندگاني شاه عباس اول'''''. ج1، ص188.

6. خاصلي، همانجا، مينورسكي. '''''تذكره‌الملوك'''''. ص189-190.

7. ملك‌زاده، مهدي. '''''تاريخ مشروطيت ايران'''''. ج 2، ص 41، 190 و 259.

8. هدايت، رضاقلي خان. '''''روضه الصفاي ناصري'''''. چاپ جمشيد كيانفر، تهران: اساطير، 1380، ج15، ص8467-8469.

9. بامداد، مهدي. '''''شرح حال رجال ايران'''''. تهران: زوار، 1378، 1/270.

10. امين. همانجا.

سید حسن امین