https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 2026-06-21T05:06:55Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A8%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86&diff=745&oldid=prev 2024-08-13T16:10:55Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;بهارستان&#039;&#039;&#039;، نام مجموعة باغ، بنا، ميدان و خيابان از سدة 13 ق / 19 م در مركز تهران كنوني. ميدان بهارستان در زمان فتحعلي شاه قاجار&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، جلو خان باغ نگارستان بود. از جنوب غربي به باغ نظاميه و از شرق به زمين‌هاي باير راه دوشان تپه منتهي مي‌شد.&lt;sup&gt;(1)&lt;...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;بهارستان&#039;&#039;&#039;، نام مجموعة باغ، بنا، ميدان و خيابان از سدة 13 ق / 19 م در مركز تهران كنوني.<br /> <br /> ميدان بهارستان در زمان فتحعلي شاه قاجار&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، جلو خان باغ نگارستان بود. از جنوب غربي به باغ نظاميه و از شرق به زمين‌هاي باير راه دوشان تپه منتهي مي‌شد.&lt;sup&gt;(1)&lt;/sup&gt; از آن زمان تا 1311 ش جايگاه برگزاري مراسم قرباني شتر در عيد قربان بود.&lt;sup&gt;(2)&lt;/sup&gt; محمدحسن خان سردار ايرواني، حاجي علي خان حاجب‌الدوله مراغه‌اي و پاشا خان امين الملك، پيش از ميرزا حسين خان سپهسالار مشيرالدوله&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; مالك زمين بهارستان بودند.&lt;sup&gt;(3)&lt;/sup&gt; سپهسالار از 1289-1296 ق / 1872-1879 م در آنجا بناهايي مانند، مسجد، مدرسه، باغ و عمارت ساخت و قنات مهران را وقف مسجد و مدرسه كرد.&lt;sup&gt;(4)&lt;/sup&gt; بهارستان به نام‌هاي باغ ارم (ماده تاريخ 1296 ق)، خانة مشيرالدوله و عزيزيه (سكونت‌گاه عزيزالسلطان مليجك دوم)&lt;sup&gt;(5)&lt;/sup&gt; ناميده مي‌شده است. نام بهارستان را به قولي سپهسالار&lt;sup&gt;(6)&lt;/sup&gt; و به قولي ديگر ناصرالدين شاه بر اين مجموعه گذارد.&lt;sup&gt;(7)&lt;/sup&gt; ميرزا مهدي خان شقاقي ممتحن‌الدوله، فال يوس بواتال[1]، استاد حسن معمار قمي، آقا وجيه سپهسالار ثاني، استاد غلام سرساختكار و ميرزا علي‌اكبر سنگ تراش از طراحان و معماران اين مجموعه بودند،&lt;sup&gt;(8)&lt;/sup&gt; و هر يك سهمي در ساختن آن داشتند. اين مجموعه با سبك معماري ايراني دورة قاجار و با بهره‌گيري از طرح‌هاي معماري اروپايي و عثماني ساخته شده است. نماي سه دري با استفاده از تزيينات آجري، گچ كاري و آيينه كاري در عمارت و كاربرد كاشي هفت رنگ لعاب‌دار با تزئينات طبيعت گرا و انسان‌گرا در مسجد از مشخصه‌هاي اين مجموعه است. حوض‌خانه، سرسرا، تالار بلور (آيينه)، سفره خانه (تالار پارلمان) و سردر از بناهاي اوليه و بخش‌هاي الحاقي غربي مانند بانك و چاپخانة مجلس، و در شرق كتابخانه و كاخ عزيزيه از بناهاي متأخر بهارستان بودند كه سپهسالار و پس از او همسرش قمرالسلطنه (ماه تابان خانم) و ميرزا يحيي خان مشيرالدوله، برادرش، ساختند و يا تكميل كردند.&lt;sup&gt;(9)&lt;/sup&gt; مسجد و مدرسة سپهسالار كه بعدها به نام ناصري و در دورة جمهوري اسلامي به نام شهيد مطهري خوانده شد، از بخش‌هايي مانند گنبد رفيع، مقصوره، صحن چهار ايوانه، حوض خانة چهل شير آب، شبستان و مناره‌هاي چندگانه تشكيل شده‌اند. طاق هفت كاسه معلق كه جعفر خان معمارباشي كاشاني ساخت از شاهكارهاي مسجد سپهسالار است.&lt;sup&gt;(10)&lt;/sup&gt;<br /> <br /> سپهسالار سي سال پيش از مشروطه گفته بود: «با چشم خود مي‌بينم اينجا، پارلمان ايران خواهد شد»،&lt;sup&gt;(11)&lt;/sup&gt; پس از پيروزي نهضت مشروطه عمارت بهارستان محل تشكيل مجلس شوراي ملي&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; شد (شوال 1324 ق / نوامبر 1906 م) و عبارت «عدل مظفر» (مادة تاريخ تأسيس مجلس، 1324) به آب طلا همراه لوح مدور «دارالشوراي ملي ايران» بر سردر بهارستان نصب شد.&lt;sup&gt;(12)&lt;/sup&gt; برخي&lt;sup&gt;(13)&lt;/sup&gt; به اشتباه ميرزا محمدرضا كلهر را كه در 1310ق / 1892م، 14 سال پيش از مشروطيت فوت كرده&lt;sup&gt;(14)&lt;/sup&gt; خطاط اين كتيبه دانسته‌اند. با تشكيل 24 دورة قانون‌گذاري تا 1357 ش و برخي تحولات سياسي ـ اجتماعي بهارستان دستخوش دگرگوني‌هايي شد: ترور امين السلطان اتابك (رجب 1325)&lt;sup&gt;(15)&lt;/sup&gt; در جلو عمارت بهارستان، شليك توپ‌هاي نيروي قزاق به فرمان محمدعلي شاه (جمادي الاول 1326 ق/ )&lt;sup&gt;(16)&lt;/sup&gt; كه با غارت و ويراني بهارستان همراه بود. استقرار شوراي انقلاب مشروطه پس از فتح تهران و تلاش براي بازسازي بهارستان زير نظر ارباب كيخسرو شاهرخ، متولي مجموعة بهارستان از جمله اين دگرگوني‌ها بود.&lt;sup&gt;(17)&lt;/sup&gt;    <br /> <br /> در 18 آذر 1310 ش بهارستان در آتش سوخت.&lt;sup&gt;(18)&lt;/sup&gt; در بازسازي آن در دورة رضا شاه&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; تغييراتي در نماي ظاهري عمارت، مطابق با سبك‌هاي معماري باستان داده شد. سردر بهارستان را خراب كردند و به جاي آن سردر فلزي با مجسمه‌هاي شير و خورشيد گذاشتند و مجسمة فرشتة آزادي را در باغ بهارستان برپا كردند.&lt;sup&gt;(19)&lt;/sup&gt; <br /> <br /> برآمدن زمزمة جمهوري‌خواهي رضا خان (1304ش)، تحصن‌هاي مختلف در بهارستان، ظهور نهضت ملي كردن نفت&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; و پيروزي آن (اسفند 1329ش)، قيام سي‌ام تير ماه 1331ش در حمايت از دكتر مصدق&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt;، سخنراني دكتر حسين فاطمي در بهارستان در مخالفت با نظام سلطنتي (25 مرداد 1332ش) و ترور حسنعلي منصور (بهمن 1342ش) از مهم‌ترين رخدادهاي دورة پهلوي در ميدان بهارستان بودند.&lt;sup&gt;(20)&lt;/sup&gt; پس از انقلاب اسلامي،&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; كميتة مركزي انقلاب در بهارستان تشكيل شد مجلس به محل مجلس سنا انتقال يافت. پس از آتش‌سوزي ساختمان در آذر 1373 ش، بهارستان دوباره مطابق طرح دورة پهلوي بازسازي شد.&lt;sup&gt;(21)&lt;/sup&gt; با افتتاح ساختمان جديد مجلس در آنجا، مجلس شوراي اسلامي دوباره به آنجا انتقال يافت (1383ش). <br /> <br /> نيزنك: سپهسالار، ميرزا حسين خان، نهضت مشروطه، مجلس شوراي ملي، نهضت ملي نفت، دكترمحمد مصدق.<br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039; <br /> <br /> 1-    انوار، عبدالله. «باغ نگارستان»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كتاب تهران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. گردآوري سيما كوبان، تهران، روشنگران، 1373، ج 4، ص 16.<br /> <br /> 2-    بلاغي، حجت. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تاريخ مركز تهران و مضافات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. قم، بي نا، 1350، ص 250.<br /> <br /> 3-    Saidi Sirjani.A. A. “Baharestan”, &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;Encyclopeadia Iranica&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;, London and New York. Routledge and Kegan Paul, 1989. V. 3, P. 480.<br /> <br /> 4-    تكميل همايون، ناصر. «قنات وقفي مهران در مسجد و مدرسة سپهسالار»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;پيام نيرو&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: وزارت نيرو، ش 28، آبان 1376، ص 77.<br /> <br /> 5-    منفرد، افسانه. «بهارستان»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامة جهان اسلام&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: بنياد دايرةالمعارف بزرگ اسلام، 1375، ج 4، ص 707.<br /> <br /> 6-    انوار، عبدالله. «باغ سردار»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;كتاب تهران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. گردآوري سيما كوبان، تهران: روشنگران، 1370، ج 1، ص 42.<br /> <br /> 7-    مستوفي، عبدالله. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;شرح زندگاني من، يا تاريخ اجتماعي ايران در دوره قاجاريه&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: زوار، 1321، ج 1، ص 499.<br /> <br /> 8-    ممتحن‌الدوله شقاقي، ميرزا مهدي خان، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خاطرات ممتحن‌الدوله&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به كوشش حسينقلي شقاقي، تهران: اميركبير، 1353، ص 234؛ وحيدنيا، سيف‌الله، «عدل مظفر و تاريخچة آن»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مجلة خاطرات وحيد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. دورة نهم، ش 3، خرداد 1350، ص 479.<br /> <br /> 9-    انوار، «باغ سردار»، ص 44.<br /> <br /> 10-  ذاكرزاده، اميرحسين، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;سرگذشت تهران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: قلم، 1373، ص 103.<br /> <br /> 11-  ايرواني، محمد آقا. «تاريخ مشروطة ايران»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دو رساله دربارة انقلاب مشروطيت ايران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به اهتمام عبدالحسين زرين‌كوب، روزبه زرين كوب، تهران: سازمان اسناد ملي، 1380، ص 106.<br /> <br /> 12-  مجلس شوراي ملي، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مذاكرات اولين دورة قانونگذاري&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: روزنامة رسمي، 1325، ص 20.<br /> <br /> 13-  منفرد، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;همان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ص <br /> <br /> 14-  بياني، مهدي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;احوال و آثار خوش‌نويسان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: دانشگاه تهران، 1348، ج 3، ص 731.<br /> <br /> 15-  &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;روزنامة مجلس&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. سال اول، ش 17، 23 رجب 1325.<br /> <br /> 16-  ايرواني، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;همان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ص 108-91.<br /> <br /> 17-  كيخسرو شاهرخ، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;يادداشت‌هاي كيخسرو شاهرخ&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به كوشش جهانگير اشيدري، تهران: پرچم، 1355، ص 213؛ مليجك، غلامعلي خان عزيزالسلطان، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;روزنامة خاطرات مليجك&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. به كوشش محسن ميرزايي، تهران: زرياب، 1376، ج 2، ص 1386.<br /> <br /> 18-  &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;روزنامة اطلاعات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. 18 آذر ماه 1310.<br /> <br /> 19-  ضرغام، جمشيد. «تنديس آزادي»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;مجلة خاطرات وحيد&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. سال دهم، ش هشتم، خرداد 1351، ص 17.<br /> <br /> 20-  براي آگاهي بيشتر: موحد، محمدعلي. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;خواب آشفتة نفت&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: كارنامه، 1378، 2 جلد.<br /> <br /> 21-  براي آگاهي بيشتر: مهندسان مشاور باوند. طرح مرمت و بازسازي مجلس شوراي ملي، سازمان مجري ساختمان‌ها و تأسيسات دولتي و عمومي، 1374، 2 جلد.<br /> <br /> حسن باستانی راد<br /> ----[1]. Falius Biotal</div>

Samei