https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1بوشهر - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T03:30:05Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1&diff=6998&oldid=prevSamei در ۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۴۷2025-05-07T22:47:14Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1&diff=6998&oldid=6602">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1&diff=6602&oldid=prevMaedeh در ۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۴۳2025-05-06T17:43:36Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۴۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:بوشهر.jpg|بندانگشتی|بوشهر، قابل بازیابی از<nowiki/>https://www.ib3.ir/]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بوشهر، استانی در جنوب غربی ایران و در کرانه [[خلیج فارس]] و به مرکزیت شهری به همین نام که بندری است از بندرهای بزرگ و معروف [[کشور ایران|ایران]] در [[خلیج فارس]]. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بوشهر، استانی در جنوب غربی ایران و در کرانه [[خلیج فارس]] و به مرکزیت شهری به همین نام که بندری است از بندرهای بزرگ و معروف [[کشور ایران|ایران]] در [[خلیج فارس]]. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l32">خط ۳۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[خلیج فارس]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[خلیج فارس]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان فارس|فارس]] </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان فارس|فارس]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان هرمزگان|هرمزگان]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[استان هرمزگان|هرمزگان]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-6599:rev-6602:php=table -->
</table>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1&diff=6599&oldid=prevMaedeh در ۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۸2025-05-06T16:48:49Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1&diff=6599&oldid=6598">نمایش تغییرات</a>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1&diff=6598&oldid=prevMaedeh در ۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۳۸2025-05-06T16:38:55Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1&diff=6598&oldid=986">نمایش تغییرات</a>Maedehhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1&diff=986&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''بوشهر،''' استاني در جنوب غربي ايران و در كرانة خليج فارس و به مركزيت شهري به همين نام كه بندري است از بندرهاي بزرگ و معروف ايران در خليج فارس. استان بوشهر از شرق و جنوب شرق با استانهاي فارس و هرمزگان، از جنوب و غرب با آبهاي خليج فارس و از شما...» ایجاد کرد2024-08-14T18:21:14Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''بوشهر،''' استاني در جنوب غربي ايران و در كرانة خليج فارس و به مركزيت شهري به همين نام كه بندري است از بندرهاي بزرگ و معروف ايران در خليج فارس. استان بوشهر از شرق و جنوب شرق با استانهاي فارس و هرمزگان، از جنوب و غرب با آبهاي خليج فارس و از شما...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''بوشهر،''' استاني در جنوب غربي ايران و در كرانة خليج فارس و به مركزيت شهري به همين نام كه بندري است از بندرهاي بزرگ و معروف ايران در خليج فارس. <br />
<br />
استان بوشهر از شرق و جنوب شرق با استانهاي فارس و هرمزگان، از جنوب و غرب با آبهاي خليج فارس و از شمال با استانهاي كهكيلويه و بويراحمد و خوزستان همسايه است.<sup>1</sup><br />
<br />
استان بوشهر با 23168كم وسعت كه 4/1 درصد از مساحت سرزمين ايران را تشكيل ميدهد، داراي مختصات جغرافيايي 16َ˚27 تا 18َ˚30 عرض شمالي و 06َ˚50 تا 56َ˚52 طول شرقي است.<sup>2</sup> اين استان براساس آخرين تغييرات در تقسيمات كشوري ايران، داراي 9 شهرستان، 22 بخش، 43 دهستان و 29 شهر است. شهرستانهاي استان بوشهر عبارتند از: دِيلم، گَناوه، بوشهر (مركز استان)، تَنگستان (به مركزيت اَهْرَم)، دشتي (به مركزيت خورموج)، دَيِّر، كَنْگان، جَم و دشتستان (به مركزيت بُرازجان). در ميان شهرستانهاي استان، فقط دو شهرستان جَم و دشتستان مرز مشترك با خليج فارس و دسترسي مستقيم به آب دريا ندارند.<sup>3</sup> استان بوشهر داراي جزيرههاي متعددي در خليج فارس است كه جزيره خارك<sup>*</sup> با داشتن بزرگترين پايانة صادراتي نفت خام ايران، خاورميانه و خليج فارس،<sup>4</sup> وسيعترين و مشهورترين آنهاست. استان بوشهر از نگاه جغرافيايي طبيعي و شكل ناهمواريها، داراي دو واحد كاملاً مشخص و متمايز است. دو رشته كوه عمده و موازي با هم در سراسر استان، مناطق كوهستاني استان بوشهر را از ديگر مناطق آن جدا كرده است.<br />
<br />
در نقشة طبيعي استان بوشهر، رشته كوه اصلي كه دنبالة رشته كوه زاگرس است، از شمال استان، حدود رودخانة دالَكي شروع شده و پس از پيمودن مناطق شرقي استان و در مرز با استان فارس، تا جنوب شهرستان جم كه جنوبيترين قسمت استان بوشهر است، ادامه مييابد. در اين رشته كوه، كوههاي خورموج (= خُرموُج) به ارتفاع 1950م نَخا به ارتفاع 1793م و كوه سياه به ارتفاع 1691م بلندترين قلهها در شمال و مركز استان و كوه هَفْچِن به ارتفاع 1600م بلندترين كوه در جنوب استان هستند. در بخش مركزي استان بوشهر و در نزديكي ساحل، رشته كوه مستقل و كم ارتفاع ديگري به چشم ميخورد كه مُند نام دارد و داراي 798م ارتفاع است.<sup>5</sup><br />
<br />
استان بوشهر در قسمت كوچكي از حوضة بزرگ آبريز خليج فارس و درياي عمان قرار گرفته است و به طور دقيقتر، اين استان در بخشهايي از سه زير حوضة فرعي از حوضة آبريز اصلي فوق، يعني زير حوضههاي حِلّه، مُند و كُل ـ مهران واقع شده است. در زير حوضة حِلّه كه در شمال استان بوشهر و در بخش ساحلي آن قرار دارد، رودهاي دَرّة آبداري (در جنوب بندر ديلم)، دَرّة گُپ در كنار بندر گناوه، رودشور، رود حِلّه كه از پيوند دو رودخانه دالَكي و شاپور تشكيل شده و در فاصله بندرگناوه و بوشهر به خليج فارس ميريزند، و بالاخره رود اَهْرَم واقع در جنوب شهر اَهْرَم، جاري هستند و همه آنها به خليج فارس منتهي ميشوند. در زير حوضة مُند، پرآبترين رود استان يعني رود مُند جاري است كه مانند بقية رودهاي استان از ارتفاعات مرزي با استان فارس و همچنين داخل استان فارس سرچشمه ميگيرد و در استان بوشهر رودخانههاي دشت پلنگ، باغان، سِنا و رود شورِ خورموج به آن ميپيوندند.<sup>6</sup> در حوضة آبريز كُل ـ مهران كه قسمت كوچكي از جنوب استان بوشهر در آن واقع است، بجز رودخانة ناي بند كه به خليج ناي بند در نزديكي بندر عسلويه ميريزد، رودخانة مهم ديگري وجود ندارد.<sup>7</sup><br />
<br />
واحد جلگهاي استان، به شكل نواري كم عرض در ساحل خليج فارس كشيده شده است. اين جلگه دنبالة جلگۀ خوزستان است كه از آبرفت رودخانههاي منتهي به خليج فارس تشكيل شده است. جلگة بوشهر داراي عرض كم است و فقط در مصّب رودخانهها از جمله رودهاي شاپور و دالَكي و مُند به 70 تا 120 كم ميرسد. به سبب خاك حاصلخيز و آب كافي اين جلگه، بيشتر فعاليتهاي كشاورزي استان در آن انجام ميگيرد.<sup>8</sup><br />
<br />
استان بوشهر تحت تأثير تودة هواي غربي كه منشأ آن اقيانوس اطلس و درياي مديترانه است، تودة هواي سوداني كه بر فراز كشور سودان شكل ميگيرد و تودة هواي گرم عربستان كه از روي ماسهزارهاي شبه جزيره عربستان به سوي ايران ميوزد، قرار دارد. حاصل تأثيرگذاري اين تودههاي هوا گرماي شديد و رطوبت نسبي بالا در نواحي ساحلي، گرماي شديد و رطوبت نسبي كم در نواحي داخلي و هواي شرجي در استان است.<sup>9</sup><br />
<br />
استان بوشهر داراي مرز مشترك طولاني با خليج فارس است و از اين رو زندگي و معيشت مردم و فرهنگ و تاريخ اين سرزمين با دريا پيوندي عميق و ديرينه دارد. ساكنان روستاها و شهرهاي نزديك به دريا علاوه بر اشتغال در بخشهاي كشاورزي و دامداري و برخي از فعاليتهاي شهري، به كار صيادي، تجارت و حمل و نقل دريايي و صنايعي كه به نوعي به دريا مربوط ميشود، مشغول هستند.<br />
<br />
بندرهاي دِيْلَم، امام حسن، گَناوه، ريگ، بوشهر، دَلْوار، دَيرّ، كَنْگان، طاهري، عَسَلويه و... از بندرهاي مهم استان بوشهر هستند كه غالباً داراي تأسيسات و امكانات صيادي، گمركي و تجارت و رفت و آمد کشتيها به بندرهاي داخلي و خارجي است.<sup>10</sup><br />
<br />
سرزميني كه اكنون استان بوشهر نام دارد، داراي حياتي پرماجرا و تاريخي پر فراز و نشيب داشته است. اين خطه را با نامهاي گوناگوني مانند ابوشهر، بُخْت اردشير، ريشهر، ليان[1] و ... نيز ميشناختهاند (← بوشهر ـ شهر).<sup>11</sup>به هنگام اقتدار دولت عيلام و پيش از مهاجرت آرياييها به ايران، بوشهر در جنوبيترين قسمت حوزة نفوذ آن دولت، واقع شده بود. مدارك تاريخي مانند سنگ نبشتۀ كشف شده در شهر باستاني ليان در نزديكي بوشهر امروزي اين واقعيت را آشكار ميسازد.<sup>12</sup> پس از سقوط دولت عيلام، سلسلههاي ايراني، يونانيها، اعراب، پرتغاليها و انگليسيها هر يك آثاري از خود در سواحل اين استان و جزاير آن بر جاي گذاشتهاند.<br />
<br />
استان كنوني بوشهر و مناطق ساحلي آن در دورة اسلامي همواره بخشي از ايالت فارس به شمار ميرفته است و در تقسيمات كشوري عصر مشروطيت و پس از آن نيز همين گونه بوده است؛ در 1333ش فرمانداري كل بنادر و جزاير خليج فارس به مركزيت بوشهر تشكيل شد. در 1346، اين فرمانداري كل در فرمانداري كل بنادر و جزاير عمان ادغام و استان كنوني بوشهر، زير پوشش فرمانداري كل بنادر و جزاير و سواحل خليج فارس و درياي عمان به مركزيت بندرعباس، قرار گرفت و مجدداً در 1349، شهرستانهاي بوشهر و دشتستان از فرمانداري كل مذكور جدا و فرمانداري كل بوشهر به مركزيت بوشهر تأسيس شد. سرانجام هم در 25 مهرماه 1352 فرمانداري كل بوشهر به استان بوشهر تبديل شد.<sup>13</sup><br />
<br />
استان بوشهر در سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1375، داراي 675/743 تن جمعيت بود كه در 1384 طبق پيشبينيها به 116/816 تن رسيده است.<sup>14</sup><br />
<br />
در سالهاي پس از جنگ عراق با ايران، استان بوشهر به لحاظ امكانات ارتباطي آن، تأسيسات دريايي و طرح ساخت و سازهاي عمراني كه در بندرهاي آن، از جمله در عَسَلويه، در حال اقدام است، و نيز توسعة مراكز آموزشي و رفاهي آن به صورت يكي از استانهاي فعّال در زمينة توسعه اجتماعي و اقتصادي درآمده است.<br />
<br />
استان بوشهر به لحاظ داشتن جاذبههاي طبيعي و آثار تاريخي، يكي از مناطق مستعد ايران براي توسعة گردشگري است. داشتن 620 كم ساحل زيبا با آب و هواي متنوع، وجود چشمهها و آب گرمهاي معدني، جنگل، نخلستان و جزيرههاي متعدد در ميان جاذبههاي طبيعي استان است.<br />
<br />
عمارت ملك، مدرسة سعادت و ديگر بناهاي تاريخي در بافت قديمي شهر بوشهر، آثار بر جاي مانده در خارك، آثار تاريخي شهر برازجان نظير كاروانسراي مشيرالملك كه بزرگترين بناي تاريخي استان بوشهر محسوب ميشود، و نيز خانة رئيسعلي دِلْواري در شهر دِلْوار و برخي آثار تاريخي متعلق به دورة پيش از اسلام مانند كاخ كوروش در برازجان و گوردختر منسوب به دختر يا خواهر کوروش در بخش ارم در ميان آثار تاريخي استان بوشهر است.<sup>15</sup><br />
<br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. دفتر تقسيمات كشوري'''''. نقشه و جدول تقسيمات كشوري'''''. تهران: وزارت كشور، 1384.<br />
<br />
2. سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح'''''. اطلس راهنماي استانهاي ايران'''''. چ2. تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1384، ص17.<br />
<br />
3. '''''نقشه و جدول تقسيمات كشوري'''''. همانجا.<br />
<br />
4. سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح'''''. جغرافياي جزاير ايراني خليجفارس (استان بوشهر)'''''. چ1. تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1381، ص125.<br />
<br />
5. گيتاشناسي (واحد پژوهش و تأليف). '''''اطلس گيتاشناسي استانهاي ايران'''''. چ1. تهران: 1383، گيتاشناسي، ص93.<br />
<br />
6. سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح'''''. فرهنگ جغرافيايي رودهاي كشور'''''. ج4 (حوضه آبريز خليج فارس و درياي عمان). تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح (وزارت دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح)، 1384، ص283 (نقشههاي شماره 1، 7 و 10)<br />
<br />
7. سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي. '''''جغرافياي استان بوشهر'''''. چ5، تهران: شركت چاپ و نشر كتابهاي درسي ايران، 1383، ص 23.<br />
<br />
8. همان. ص4.<br />
<br />
9. همان. ص5.<br />
<br />
10. '''''اطلس راهنماي استانهاي ايران'''''. همان. ص 16 (نقشه استان بوشهر)؛ '''''جغرافياي استان بوشهر'''''. همان. ص 13-8.<br />
<br />
11. چكنگي، عليرضا. '''''فرهنگنامه''''' '''''تطبيقي نامهاي قديم و جديد مكانهاي جغرافيايي ايران و نواحي مجاور.''''' چ1. مشهد: آستان قدس رضوي، بنياد پژوهشهاي اسلامي، 1378، ص177 و 178.<br />
<br />
12. هينتس، والتر. '''''دنياي گمشده اعيلام'''''. ترجمه فيروز فيروزنيا، چ3. تهران: شركت انتشارات علمي و فرهنگي، 1383، ص 42، 43 و 84.<br />
<br />
13. اميراحمديان، بهرام. '''''تقسيمات كشوري'''''. چ1. تهران: دفتر پژوهشهاي فرهنگي، 1383، ص 62، 77، 81، 82، 85، 90، 97، 99 و 100.<br />
<br />
14. مركز آمار ايران. '''''سالنامه آماري كشور 1383.''''' تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص69 و 70.<br />
<br />
15. '''''جغرافياي استان بوشهر'''''. همان. ص 74-60.<br />
<br />
<br />
غلامحسین تکمیل همایون<br />
<br />
----[1]. Liyan</div>Samei