بیشاپور - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei در ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۴

2025-05-03T14:04:05Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۰۴
خط ۱:		خط ۱:
	[[پرونده:000.jpg\|بندانگشتی\|شهر باستانی بیشاپور، قابل بازیابی از https://www.alibaba.ir/mag/fars/bishapur-city/]]		[[پرونده:000.jpg\|بندانگشتی\|شهر باستانی بیشاپور، قابل بازیابی از https://www.alibaba.ir/mag/fars/bishapur-city/]]
	'''[[بیشاپور]]،''' از شهرهای مهم روزگار [[ساسانیان]] در دهانه تنگه چوگان نزدیک کازرون. نام بیشاپور که در منابع به گونه‌های بشاپور،<ref>'''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. چاپ ميرحسين شاه، با مقدمة بارتولد، كابل: يوهنجي پوهنتون، 1342، ص404.</ref> به [[شاپور]]، و. ـ [[شاپور]]، شاور، بشاوور، سابور و بَی ـ [[شاپور]] در فارسی میانه به معنی خدایگان [[شاپور]]، آمده است به دومین شاه [[ساسانیان]]، [[شاپور]]<sup>*</sup>اول منتسب است<ref>→ Edward. J. keal "B i š ā P ū r" in Encyclopaedia Iranica, Vol IV, MazdpubLishers, 1999, p. 287- 289</ref> که مرکز کوره (بخش ـ ولایت) شاپورخره (روشنی) یکی از پنج بخش اصلی [[استان فارس\|فارس]] در زمان [[ساسانیان]] بوده است که در کنار رود شاپور <ref>لسترنج، گي'''''. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: علمي و فرهنگي، 1377، ص283- 284.</ref>در پایین تنگه چوگان از مهم‌ترین مراکز شهرنشینی و باستانی ایران است که بنای آن به احتمال در 266م پایان یافته است. گذشته از محله‌های مسکونی و برج و باروهای عظیم این شهر، معبد آناهیتا، تالار تشریفات، ایوان موسوم به ایوان موزائیک، مجراهای ورود و خروج آب و ... از مهم‌ترین سازه‌های معماری آن می‌باشند. معبد آناهیتا مکعبی 14×14 با عمق 6 متر از سطح زمین از طریق کانال آب به روخانه مرتبط بوده و دیوارهای آن دو جداره با سنگ‌های تراش داده بزرگ بنا شده است. ایوان موزاییک با گچ‌بری‌ها و موزاییک‌های مزین به نقوش گیاهی و انسانی در کف بنا و تالار تشریفات (پذیرایی) 4 ایوانه و برخوردار از گنبدی عظیم که فرو ریخته است،<ref>سرفراز، علي‌اكبر؛ فيروزمندي، بهمن. '''''مجموعة دروس باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي، ماد، هخامنشي، اشكاني، ساساني.''''' تهران: مارليك و جهاد دانشگاهي، 1375، ص397- 400.</ref> هر یک از مهم‌ترین نمونه‌های معماری دوره [[ساسانیان]] می‌باشند. در کناره رودخانه و بدنه صخره‌ای تنگه چوگان نقش نگاره‌هایی با مضامین، تاج‌گذاری، پیروزی بر امپراتوران رم و رقیبان داخلی، باج‌گذاری اقوام تابعه و نقش‌های آئینی از شاپور اول، بهرام اول، بهرام دوم و شاپور دوم، حک شده است که سبک طراحی پر تحرک برخی از این کتیبه‌ها (مانند نقش پیروزی شاپور اول بر رومیان) با تأکید بر جزئیات هنری با زیبایی ارائه شده است<ref>هرمان، جورجينا. '''''تجديد هنر و تمدن در ايران باستان'''''. ترجمة مهرداد وحدتي، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1373، ص116.</ref>.		'''[[بیشاپور]]،''' از شهرهای مهم روزگار [[ساسانیان]] در دهانه تنگه چوگان نزدیک کازرون. نام بیشاپور که در منابع به گونه‌های بشاپور،<ref>'''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. چاپ ميرحسين شاه، با مقدمة بارتولد، كابل: يوهنجي پوهنتون، 1342، ص404.</ref> به [[شاپور]]، و. ـ [[شاپور]]، شاور، بشاوور، سابور و بَی ـ [[شاپور]] در فارسی میانه به معنی خدایگان [[شاپور]]، آمده است به دومین شاه [[ساسانیان]]، [[شاپور]]<sup>*</sup>اول منتسب است<ref>→ Edward. J. keal "B i š ā P ū r" in Encyclopaedia Iranica, Vol IV, MazdpubLishers, 1999, p. 287- 289</ref> که مرکز کوره (بخش ـ ولایت) شاپورخره (روشنی) یکی از پنج بخش اصلی [[استان فارس\|فارس]] در زمان [[ساسانیان]] بوده است که در کنار رود [[شاپور]] <ref>لسترنج، گي'''''. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: علمي و فرهنگي، 1377، ص283- 284.</ref>در پایین تنگه چوگان از مهم‌ترین مراکز شهرنشینی و باستانی ایران است که بنای آن به احتمال در 266م پایان یافته است. گذشته از محله‌های مسکونی و برج و باروهای عظیم این شهر، معبد آناهیتا، تالار تشریفات، ایوان موسوم به ایوان موزائیک، مجراهای ورود و خروج آب و ... از مهم‌ترین سازه‌های معماری آن می‌باشند.

			معبد آناهیتا مکعبی 14×14 با عمق 6 متر از سطح زمین از طریق کانال آب به روخانه مرتبط بوده و دیوارهای آن دو جداره با سنگ‌های تراش داده بزرگ بنا شده است. ایوان موزاییک با گچ‌بری‌ها و موزاییک‌های مزین به نقوش گیاهی و انسانی در کف بنا و تالار تشریفات (پذیرایی) 4 ایوانه و برخوردار از گنبدی عظیم که فرو ریخته است،<ref>سرفراز، علي‌اكبر؛ فيروزمندي، بهمن. '''''مجموعة دروس باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي، ماد، هخامنشي، اشكاني، ساساني.''''' تهران: مارليك و جهاد دانشگاهي، 1375، ص397- 400.</ref> هر یک از مهم‌ترین نمونه‌های معماری دوره [[ساسانیان]] می‌باشند. در کناره رودخانه و بدنه صخره‌ای تنگه چوگان نقش نگاره‌هایی با مضامین، تاج‌گذاری، پیروزی بر امپراتوران رم و رقیبان داخلی، باج‌گذاری اقوام تابعه و نقش‌های آئینی از شاپور اول، بهرام اول، بهرام دوم و [[شاپور]] دوم، حک شده است که سبک طراحی پر تحرک برخی از این کتیبه‌ها (مانند نقش پیروزی شاپور اول بر رومیان) با تأکید بر جزئیات هنری با زیبایی ارائه شده است<ref>هرمان، جورجينا. '''''تجديد هنر و تمدن در ايران باستان'''''. ترجمة مهرداد وحدتي، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1373، ص116.</ref>.

	در یک فرسنگی تنگه چوگان و مشرف بر آن در دیواره بلند صخره غار شاپور قرار گرفته است که در دهانه آن مجسمه شاپور اول به ارتفاع 90/7 متر <ref>مقدسي،‌ محمد بن احمد'''''. احسن التقاسيم في معرفة الاقاليم'''''. ليدن: مطبعه بريل، 1906، ص444 و مستوفي، حمدالله. '''''نزهةالقلوب'''''. تصحيح محمددبير سياقي، تهران: طهوري، 1336، ص152.</ref>از سنگ یکپارچه تراشیده شده که غیر از مجسمه غول‌پیکر یاد شده در آثار جغرافی‌دانانی مانند مقدسی و [[حمدالله مستوفی]] است<ref>The SPLendour of Iran, London, BoothcLibborn, 2001, Vol 1, p 304.</ref>.		در یک فرسنگی تنگه چوگان و مشرف بر آن در دیواره بلند صخره غار شاپور قرار گرفته است که در دهانه آن مجسمه شاپور اول به ارتفاع 90/7 متر <ref>مقدسي،‌ محمد بن احمد'''''. احسن التقاسيم في معرفة الاقاليم'''''. ليدن: مطبعه بريل، 1906، ص444 و مستوفي، حمدالله. '''''نزهةالقلوب'''''. تصحيح محمددبير سياقي، تهران: طهوري، 1336، ص152.</ref>از سنگ یکپارچه تراشیده شده که غیر از مجسمه غول‌پیکر یاد شده در آثار جغرافی‌دانانی مانند مقدسی و [[حمدالله مستوفی]] است<ref>The SPLendour of Iran, London, BoothcLibborn, 2001, Vol 1, p 304.</ref>.

	بیشاپور را مسلمانان در 23 (24ق) به صلح و در پی شورشی دوباره در 26ق به دست ابوموسی اشعری به جنگ گشودند<ref>بلاذري، احمد بن يحيي. '''''فتوح‌البلدان (بخش مربوط به ايران)'''''. ترجمة آذرتاش آذرنوش، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1346، ص259- 260.</ref>. تا اوایل سده4 قمری آبادان و ~~آتشکده‌های~~ آن فروزان بود. جامه‌های تولیدی آن به نام سابوری (شاپوری) شهرت داشته است<ref>ابن‌حوقل. سفرنامة ابن حوقل، '''''ايران در صورةالارض'''''. ترجمة جعفر شعار، تهران: اميركبير، 1366، ص34.</ref>. مقدسی به وجود مسجد ارگ، جامع و مسجد خضر در بیشاپور اشاره می‌کند<ref>مقدسي'''''، احسن التقاسيم في معرفة الأقاليم،''''' ص433.</ref> که آثاری از آن‌ها به دست نیامده اما تزئینات اسلامی از سده دوم قمری و گچ‌بری‌های منتسب به «سبک سامره» ~~دورهعباسی~~ (سده3ق) نیز تخریب شدن قسمت‌های پائین کتیبه‌ها بر اثر عبور دادن کانال آب از زمان [[آل بویه\|آل‌بویه]]<sup>*</sup> نشان ~~دهندهآن~~ است که تا سده چهارم که جغرافی‌دانان آن را تحت‌الشعاع کازرون که رو به آبادانی نهاده است می‌دانند است<ref>اصطخري، ابواسحق ابراهيم. '''''مسالك و ممالك.''''' به كوشش ايرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1347، ص110.</ref>. از این زمان تا سده ششم ق که ابن‌بلخی آن را ویرانه می‌خواند و در سده هشتم که [[حمدالله مستوفی]] از هوای گرم، نامناسب و میوه‌های گرمسیری آن یاد می‌کند، و پس از آن؛ نام بیشاپور در پرتو کازرون در منابع دیده می‌شود.		بیشاپور را مسلمانان در 23 (24ق) به صلح و در پی شورشی دوباره در 26ق به دست ابوموسی اشعری به جنگ گشودند<ref>بلاذري، احمد بن يحيي. '''''فتوح‌البلدان (بخش مربوط به ايران)'''''. ترجمة آذرتاش آذرنوش، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1346، ص259- 260.</ref>. تا اوایل سده4 قمری آبادان و [[آتشکده\|آتشکده‌]]<nowiki/>های آن فروزان بود. جامه‌های تولیدی آن به نام سابوری (شاپوری) شهرت داشته است<ref>ابن‌حوقل. سفرنامة ابن حوقل، '''''ايران در صورةالارض'''''. ترجمة جعفر شعار، تهران: اميركبير، 1366، ص34.</ref>. مقدسی به وجود مسجد ارگ، جامع و مسجد خضر در بیشاپور اشاره می‌کند<ref>مقدسي'''''، احسن التقاسيم في معرفة الأقاليم،''''' ص433.</ref> که آثاری از آن‌ها به دست نیامده اما تزئینات اسلامی از سده دوم قمری و گچ‌بری‌های منتسب به «سبک سامره» دوره عباسی (سده3ق) نیز تخریب شدن قسمت‌های پائین کتیبه‌ها بر اثر عبور دادن کانال آب از زمان [[آل بویه\|آل‌بویه]]<sup>*</sup> نشان دهنده آن است که تا سده چهارم که جغرافی‌دانان آن را تحت‌الشعاع کازرون که رو به آبادانی نهاده است می‌دانند است<ref>اصطخري، ابواسحق ابراهيم. '''''مسالك و ممالك.''''' به كوشش ايرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1347، ص110.</ref>. از این زمان تا سده ششم ق که ابن‌بلخی آن را ویرانه می‌خواند و در سده هشتم که [[حمدالله مستوفی]] از هوای گرم، نامناسب و میوه‌های گرمسیری آن یاد می‌کند، و پس از آن؛ نام بیشاپور در پرتو کازرون در منابع دیده می‌شود.

	نخستین کاوش‌های [[باستان شناسی\|باستان‌شناسی]] در بیشاپور از 1317ش به سرپرستی رومن گیرشمن، توسط هیأت [[باستان شناسی\|باستان‌شناسی]] فرانسه در ایران و پس از آن موزه لوور آغاز شد و تا 1319ش ادامه یافت از آن زمان کاوش‌های پراکنده در این محوطه باستانی انجام شده است که آثار آن در موزه‌های داخلی و خارجی قرار گرفته‌اند<ref>كريمي، فاطمه. '''''«باستان‌شناسي، پژوهش‌هاي باستان‌شناسي در ايران».''''' دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، تهران، مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1381، ج11، ص172- 173.</ref>.		نخستین کاوش‌های [[باستان شناسی\|باستان‌شناسی]] در بیشاپور از 1317ش به سرپرستی رومن گیرشمن، توسط هیأت [[باستان شناسی\|باستان‌شناسی]] فرانسه در ایران و پس از آن موزه لوور آغاز شد و تا 1319ش ادامه یافت از آن زمان کاوش‌های پراکنده در این محوطه باستانی انجام شده است که آثار آن در موزه‌های داخلی و خارجی قرار گرفته‌اند<ref>كريمي، فاطمه. '''''«باستان‌شناسي، پژوهش‌هاي باستان‌شناسي در ايران».''''' دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، تهران، مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1381، ج11، ص172- 173.</ref>.
خط ۲۰:		خط ۲۲:
	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	حسن باستانی راد		حسن باستانی راد
			[[رده:تاریخ]]
			[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]

Samei در ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۲۹

2025-04-24T05:29:18Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۲۹
خط ۱:		خط ۱:
			[[پرونده:000.jpg\|بندانگشتی\|شهر باستانی بیشاپور، قابل بازیابی از https://www.alibaba.ir/mag/fars/bishapur-city/]]
	'''[[بیشاپور]]،''' از شهرهای مهم روزگار [[ساسانیان]] در دهانه تنگه چوگان نزدیک کازرون. نام بیشاپور که در منابع به گونه‌های بشاپور،<ref>'''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. چاپ ميرحسين شاه، با مقدمة بارتولد، كابل: يوهنجي پوهنتون، 1342، ص404.</ref> به [[شاپور]]، و. ـ [[شاپور]]، شاور، بشاوور، سابور و بَی ـ [[شاپور]] در فارسی میانه به معنی خدایگان [[شاپور]]، آمده است به دومین شاه [[ساسانیان]]، [[شاپور]]<sup>*</sup>اول منتسب است<ref>→ Edward. J. keal "B i š ā P ū r" in Encyclopaedia Iranica, Vol IV, MazdpubLishers, 1999, p. 287- 289</ref> که مرکز کوره (بخش ـ ولایت) شاپورخره (روشنی) یکی از پنج بخش اصلی [[استان فارس\|فارس]] در زمان [[ساسانیان]] بوده است که در کنار رود شاپور <ref>لسترنج، گي'''''. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: علمي و فرهنگي، 1377، ص283- 284.</ref>در پایین تنگه چوگان از مهم‌ترین مراکز شهرنشینی و باستانی ایران است که بنای آن به احتمال در 266م پایان یافته است. گذشته از محله‌های مسکونی و برج و باروهای عظیم این شهر، معبد آناهیتا، تالار تشریفات، ایوان موسوم به ایوان موزائیک، مجراهای ورود و خروج آب و ... از مهم‌ترین سازه‌های معماری آن می‌باشند. معبد آناهیتا مکعبی 14×14 با عمق 6 متر از سطح زمین از طریق کانال آب به روخانه مرتبط بوده و دیوارهای آن دو جداره با سنگ‌های تراش داده بزرگ بنا شده است. ایوان موزاییک با گچ‌بری‌ها و موزاییک‌های مزین به نقوش گیاهی و انسانی در کف بنا و تالار تشریفات (پذیرایی) 4 ایوانه و برخوردار از گنبدی عظیم که فرو ریخته است،<ref>سرفراز، علي‌اكبر؛ فيروزمندي، بهمن. '''''مجموعة دروس باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي، ماد، هخامنشي، اشكاني، ساساني.''''' تهران: مارليك و جهاد دانشگاهي، 1375، ص397- 400.</ref> هر یک از مهم‌ترین نمونه‌های معماری دوره [[ساسانیان]] می‌باشند. در کناره رودخانه و بدنه صخره‌ای تنگه چوگان نقش نگاره‌هایی با مضامین، تاج‌گذاری، پیروزی بر امپراتوران رم و رقیبان داخلی، باج‌گذاری اقوام تابعه و نقش‌های آئینی از شاپور اول، بهرام اول، بهرام دوم و شاپور دوم، حک شده است که سبک طراحی پر تحرک برخی از این کتیبه‌ها (مانند نقش پیروزی شاپور اول بر رومیان) با تأکید بر جزئیات هنری با زیبایی ارائه شده است<ref>هرمان، جورجينا. '''''تجديد هنر و تمدن در ايران باستان'''''. ترجمة مهرداد وحدتي، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1373، ص116.</ref>.		'''[[بیشاپور]]،''' از شهرهای مهم روزگار [[ساسانیان]] در دهانه تنگه چوگان نزدیک کازرون. نام بیشاپور که در منابع به گونه‌های بشاپور،<ref>'''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. چاپ ميرحسين شاه، با مقدمة بارتولد، كابل: يوهنجي پوهنتون، 1342، ص404.</ref> به [[شاپور]]، و. ـ [[شاپور]]، شاور، بشاوور، سابور و بَی ـ [[شاپور]] در فارسی میانه به معنی خدایگان [[شاپور]]، آمده است به دومین شاه [[ساسانیان]]، [[شاپور]]<sup>*</sup>اول منتسب است<ref>→ Edward. J. keal "B i š ā P ū r" in Encyclopaedia Iranica, Vol IV, MazdpubLishers, 1999, p. 287- 289</ref> که مرکز کوره (بخش ـ ولایت) شاپورخره (روشنی) یکی از پنج بخش اصلی [[استان فارس\|فارس]] در زمان [[ساسانیان]] بوده است که در کنار رود شاپور <ref>لسترنج، گي'''''. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: علمي و فرهنگي، 1377، ص283- 284.</ref>در پایین تنگه چوگان از مهم‌ترین مراکز شهرنشینی و باستانی ایران است که بنای آن به احتمال در 266م پایان یافته است. گذشته از محله‌های مسکونی و برج و باروهای عظیم این شهر، معبد آناهیتا، تالار تشریفات، ایوان موسوم به ایوان موزائیک، مجراهای ورود و خروج آب و ... از مهم‌ترین سازه‌های معماری آن می‌باشند. معبد آناهیتا مکعبی 14×14 با عمق 6 متر از سطح زمین از طریق کانال آب به روخانه مرتبط بوده و دیوارهای آن دو جداره با سنگ‌های تراش داده بزرگ بنا شده است. ایوان موزاییک با گچ‌بری‌ها و موزاییک‌های مزین به نقوش گیاهی و انسانی در کف بنا و تالار تشریفات (پذیرایی) 4 ایوانه و برخوردار از گنبدی عظیم که فرو ریخته است،<ref>سرفراز، علي‌اكبر؛ فيروزمندي، بهمن. '''''مجموعة دروس باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي، ماد، هخامنشي، اشكاني، ساساني.''''' تهران: مارليك و جهاد دانشگاهي، 1375، ص397- 400.</ref> هر یک از مهم‌ترین نمونه‌های معماری دوره [[ساسانیان]] می‌باشند. در کناره رودخانه و بدنه صخره‌ای تنگه چوگان نقش نگاره‌هایی با مضامین، تاج‌گذاری، پیروزی بر امپراتوران رم و رقیبان داخلی، باج‌گذاری اقوام تابعه و نقش‌های آئینی از شاپور اول، بهرام اول، بهرام دوم و شاپور دوم، حک شده است که سبک طراحی پر تحرک برخی از این کتیبه‌ها (مانند نقش پیروزی شاپور اول بر رومیان) با تأکید بر جزئیات هنری با زیبایی ارائه شده است<ref>هرمان، جورجينا. '''''تجديد هنر و تمدن در ايران باستان'''''. ترجمة مهرداد وحدتي، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1373، ص116.</ref>.

Samei در ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۲۶

2025-04-24T05:26:34Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۲۶
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[بیشاپور]]،''' از شهرهای مهم روزگار ساسانیان~~<sup></sup>~~ در ~~دهانهتنگهچوگان~~ نزدیک کازرون. نام بیشاپور که در منابع به گونه‌های بشاپور،<ref>'''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. چاپ ميرحسين شاه، با مقدمة بارتولد، كابل: يوهنجي پوهنتون، 1342، ص404.</ref> به ~~شاپور،~~ و. ـ ~~شاپور،~~ شاور، بشاوور، سابور و بَی ـ شاپور در فارسی میانه به معنی خدایگان ~~شاپور،~~ آمده است به دومین شاه ~~ساسانیان،~~ شاپور<sup></sup>اول منتسب است<ref>→ Edward. J. keal "B i š ā P ū r" in Encyclopaedia Iranica, Vol IV, MazdpubLishers, 1999, p. 287- 289</ref> که مرکز کوره (بخش ـ ولایت) شاپورخره (روشنی) یکی از پنج بخش اصلی فارس در زمان ساسانیان بوده است که در کنار رود شاپور <ref>لسترنج، گي'''''. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: علمي و فرهنگي، 1377، ص283- 284.</ref>در پایین تنگه چوگان از مهم‌ترین مراکز شهرنشینی و باستانی ایران است که بنای آن به احتمال در 266م پایان یافته است. گذشته از محله‌های مسکونی و برج و باروهای عظیم این شهر، معبد آناهیتا، تالار تشریفات، ایوان موسوم به ایوان موزائیک، مجراهای ورود و خروج آب و ... از مهم‌ترین سازه‌های معماری آن می‌باشند. معبد آناهیتا مکعبی 14×14 با عمق 6 متر از سطح زمین از طریق کانال آب به روخانه مرتبط بوده و دیوارهای آن دو جداره با سنگ‌های تراش داده بزرگ بنا شده است. ایوان موزاییک با گچ‌بری‌ها و موزاییک‌های مزین به نقوش گیاهی و انسانی در کف بنا و تالار تشریفات (پذیرایی) 4 ایوانه و برخوردار از گنبدی عظیم که فرو ریخته است،<ref>سرفراز، علي‌اكبر؛ فيروزمندي، بهمن. '''''مجموعة دروس باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي، ماد، هخامنشي، اشكاني، ساساني.''''' تهران: مارليك و جهاد دانشگاهي، 1375، ص397- 400.</ref> هر یک از مهم‌ترین نمونه‌های معماری ~~دورهساسانیان~~ می‌باشند. در کناره رودخانه و بدنه صخره‌ای تنگه چوگان نقش نگاره‌هایی با مضامین، تاج‌گذاری، پیروزی بر امپراتوران رم و رقیبان داخلی، باج‌گذاری اقوام تابعه و نقش‌های آئینی از شاپور اول، بهرام اول، بهرام دوم و شاپور دوم، حک شده است که سبک طراحی پر تحرک برخی از این کتیبه‌ها (مانند نقش پیروزی شاپور اول بر رومیان) با تأکید بر جزئیات هنری با زیبایی ارائه شده است<ref>هرمان، جورجينا. '''''تجديد هنر و تمدن در ايران باستان'''''. ترجمة مهرداد وحدتي، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1373، ص116.</ref>.		'''[[بیشاپور]]،''' از شهرهای مهم روزگار [[ساسانیان]] در دهانه تنگه چوگان نزدیک کازرون. نام بیشاپور که در منابع به گونه‌های بشاپور،<ref>'''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. چاپ ميرحسين شاه، با مقدمة بارتولد، كابل: يوهنجي پوهنتون، 1342، ص404.</ref> به [[شاپور]]، و. ـ [[شاپور]]، شاور، بشاوور، سابور و بَی ـ [[شاپور]] در فارسی میانه به معنی خدایگان [[شاپور]]، آمده است به دومین شاه [[ساسانیان]]، [[شاپور]]<sup>*</sup>اول منتسب است<ref>→ Edward. J. keal "B i š ā P ū r" in Encyclopaedia Iranica, Vol IV, MazdpubLishers, 1999, p. 287- 289</ref> که مرکز کوره (بخش ـ ولایت) شاپورخره (روشنی) یکی از پنج بخش اصلی [[استان فارس\|فارس]] در زمان [[ساسانیان]] بوده است که در کنار رود شاپور <ref>لسترنج، گي'''''. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: علمي و فرهنگي، 1377، ص283- 284.</ref>در پایین تنگه چوگان از مهم‌ترین مراکز شهرنشینی و باستانی ایران است که بنای آن به احتمال در 266م پایان یافته است. گذشته از محله‌های مسکونی و برج و باروهای عظیم این شهر، معبد آناهیتا، تالار تشریفات، ایوان موسوم به ایوان موزائیک، مجراهای ورود و خروج آب و ... از مهم‌ترین سازه‌های معماری آن می‌باشند. معبد آناهیتا مکعبی 14×14 با عمق 6 متر از سطح زمین از طریق کانال آب به روخانه مرتبط بوده و دیوارهای آن دو جداره با سنگ‌های تراش داده بزرگ بنا شده است. ایوان موزاییک با گچ‌بری‌ها و موزاییک‌های مزین به نقوش گیاهی و انسانی در کف بنا و تالار تشریفات (پذیرایی) 4 ایوانه و برخوردار از گنبدی عظیم که فرو ریخته است،<ref>سرفراز، علي‌اكبر؛ فيروزمندي، بهمن. '''''مجموعة دروس باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي، ماد، هخامنشي، اشكاني، ساساني.''''' تهران: مارليك و جهاد دانشگاهي، 1375، ص397- 400.</ref> هر یک از مهم‌ترین نمونه‌های معماری دوره [[ساسانیان]] می‌باشند. در کناره رودخانه و بدنه صخره‌ای تنگه چوگان نقش نگاره‌هایی با مضامین، تاج‌گذاری، پیروزی بر امپراتوران رم و رقیبان داخلی، باج‌گذاری اقوام تابعه و نقش‌های آئینی از شاپور اول، بهرام اول، بهرام دوم و شاپور دوم، حک شده است که سبک طراحی پر تحرک برخی از این کتیبه‌ها (مانند نقش پیروزی شاپور اول بر رومیان) با تأکید بر جزئیات هنری با زیبایی ارائه شده است<ref>هرمان، جورجينا. '''''تجديد هنر و تمدن در ايران باستان'''''. ترجمة مهرداد وحدتي، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1373، ص116.</ref>.

	در یک فرسنگی ~~تنگهچوگان~~ و مشرف بر آن در ~~دیوارهبلند صخرهغار~~ شاپور قرار گرفته است که در ~~دهانهآن مجسمهشاپور~~ اول به ارتفاع 90/7 متر <ref>مقدسي،‌ محمد بن احمد'''''. احسن التقاسيم في معرفة الاقاليم'''''. ليدن: مطبعه بريل، 1906، ص444 و مستوفي، حمدالله. '''''نزهةالقلوب'''''. تصحيح محمددبير سياقي، تهران: طهوري، 1336، ص152.</ref>از سنگ یکپارچه تراشیده شده که غیر از مجسمه غول‌پیکر یاد شده در آثار جغرافی‌دانانی مانند مقدسی و حمدالله مستوفی است<ref>The SPLendour of Iran, London, BoothcLibborn, 2001, Vol 1, p 304~~.</ref>.~~		در یک فرسنگی تنگه چوگان و مشرف بر آن در دیواره بلند صخره غار شاپور قرار گرفته است که در دهانه آن مجسمه شاپور اول به ارتفاع 90/7 متر <ref>مقدسي،‌ محمد بن احمد'''''. احسن التقاسيم في معرفة الاقاليم'''''. ليدن: مطبعه بريل، 1906، ص444 و مستوفي، حمدالله. '''''نزهةالقلوب'''''. تصحيح محمددبير سياقي، تهران: طهوري، 1336، ص152.</ref>از سنگ یکپارچه تراشیده شده که غیر از مجسمه غول‌پیکر یاد شده در آثار جغرافی‌دانانی مانند مقدسی و [[حمدالله مستوفی]] است<ref>The SPLendour of Iran, London, BoothcLibborn, 2001, Vol 1, p 304.</ref>.

	بیشاپور را مسلمانان در 23 (24ق) به صلح و در پی شورشی دوباره در 26ق به دست ابوموسی اشعری به جنگ گشودند<ref>بلاذري، احمد بن يحيي. '''''فتوح‌البلدان (بخش مربوط به ايران)'''''. ترجمة آذرتاش آذرنوش، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1346، ص259- 260.</ref>. تا اوایل سده4 قمری آبادان و آتشکده‌های آن فروزان بود. جامه‌های تولیدی آن به نام سابوری (شاپوری) شهرت داشته است<ref>ابن‌حوقل. سفرنامة ابن حوقل، '''''ايران در صورةالارض'''''. ترجمة جعفر شعار، تهران: اميركبير، 1366، ص34.</ref>. مقدسی به وجود مسجد ارگ، جامع و مسجد خضر در بیشاپور اشاره می‌کند<ref>مقدسي'''''، احسن التقاسيم في معرفة الأقاليم،''''' ص433.</ref> که آثاری از آن‌ها به دست نیامده اما تزئینات اسلامی از سده دوم قمری و گچ‌بری‌های منتسب به «سبک سامره» دورهعباسی (سده3ق) نیز تخریب شدن قسمت‌های پائین کتیبه‌ها بر اثر عبور دادن کانال آب از زمان آل‌بویه<sup>*</sup> نشان دهندهآن است که تا سده چهارم که جغرافی‌دانان آن را تحت‌الشعاع کازرون که رو به آبادانی نهاده است می‌دانند است<ref>اصطخري، ابواسحق ابراهيم. '''''مسالك و ممالك.''''' به كوشش ايرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1347، ص110.</ref>. از این زمان تا سده ششم ق که ابن‌بلخی آن را ویرانه می‌خواند و در سده هشتم که حمدالله مستوفی از هوای گرم، نامناسب و میوه‌های گرمسیری آن یاد می‌کند، و پس از آن؛ نام بیشاپور در پرتو کازرون در منابع دیده می‌شود.

	نخستین کاوش‌های باستان‌شناسی در بیشاپور از 1317ش به سرپرستی رومن گیرشمن، توسط هیأت باستان‌شناسی فرانسه در ایران و پس از آن موزه لوور آغاز شد و تا 1319ش ادامه یافت از آن زمان کاوش‌های پراکنده در این محوطهباستانی انجام شده است که آثار آن در موزه‌های داخلی و خارجی قرار گرفته‌اند<ref>كريمي، فاطمه. '''''«باستان‌شناسي، پژوهش‌هاي باستان‌شناسي در ايران».''''' دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، تهران، مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1381، ج11، ص172- 173.</ref>.

			بیشاپور را مسلمانان در 23 (24ق) به صلح و در پی شورشی دوباره در 26ق به دست ابوموسی اشعری به جنگ گشودند<ref>بلاذري، احمد بن يحيي. '''''فتوح‌البلدان (بخش مربوط به ايران)'''''. ترجمة آذرتاش آذرنوش، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1346، ص259- 260.</ref>. تا اوایل سده4 قمری آبادان و آتشکده‌های آن فروزان بود. جامه‌های تولیدی آن به نام سابوری (شاپوری) شهرت داشته است<ref>ابن‌حوقل. سفرنامة ابن حوقل، '''''ايران در صورةالارض'''''. ترجمة جعفر شعار، تهران: اميركبير، 1366، ص34.</ref>. مقدسی به وجود مسجد ارگ، جامع و مسجد خضر در بیشاپور اشاره می‌کند<ref>مقدسي'''''، احسن التقاسيم في معرفة الأقاليم،''''' ص433.</ref> که آثاری از آن‌ها به دست نیامده اما تزئینات اسلامی از سده دوم قمری و گچ‌بری‌های منتسب به «سبک سامره» دورهعباسی (سده3ق) نیز تخریب شدن قسمت‌های پائین کتیبه‌ها بر اثر عبور دادن کانال آب از زمان [[آل بویه\|آل‌بویه]]<sup>*</sup> نشان دهندهآن است که تا سده چهارم که جغرافی‌دانان آن را تحت‌الشعاع کازرون که رو به آبادانی نهاده است می‌دانند است<ref>اصطخري، ابواسحق ابراهيم. '''''مسالك و ممالك.''''' به كوشش ايرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1347، ص110.</ref>. از این زمان تا سده ششم ق که ابن‌بلخی آن را ویرانه می‌خواند و در سده هشتم که [[حمدالله مستوفی]] از هوای گرم، نامناسب و میوه‌های گرمسیری آن یاد می‌کند، و پس از آن؛ نام بیشاپور در پرتو کازرون در منابع دیده می‌شود.

			نخستین کاوش‌های [[باستان شناسی\|باستان‌شناسی]] در بیشاپور از 1317ش به سرپرستی رومن گیرشمن، توسط هیأت [[باستان شناسی\|باستان‌شناسی]] فرانسه در ایران و پس از آن موزه لوور آغاز شد و تا 1319ش ادامه یافت از آن زمان کاوش‌های پراکنده در این محوطه باستانی انجام شده است که آثار آن در موزه‌های داخلی و خارجی قرار گرفته‌اند<ref>كريمي، فاطمه. '''''«باستان‌شناسي، پژوهش‌هاي باستان‌شناسي در ايران».''''' دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، تهران، مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1381، ج11، ص172- 173.</ref>.
	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

			* [[ساسانیان]]
			* [[شاپور]]

	== ~~مآخذ~~ ==		== نویسنده مقاله ==
			<references />

	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	دانشنامه ایران		[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	حسن باستانی راد		حسن باستانی راد

Nazli در ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۲۷

2025-01-22T05:27:28Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۲۲ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۵:۲۷
خط ۱:		خط ۱:
	'''[[بیشاپور~~\|بيشاپور~~]]،''' از ~~شهرهاي~~ مهم روزگار ~~ساسانيان~~<sup></sup> در ~~دهانة تنگة چوگان نزديك كازرون~~. نام ~~بيشاپور كه~~ در منابع به ~~گونه‌هاي~~ بشاپور،<ref>'''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. چاپ ميرحسين شاه، با مقدمة بارتولد، كابل: يوهنجي پوهنتون، 1342، ص404.</ref> به شاپور، و. ـ شاپور، شاور، بشاوور، سابور و ~~بَي~~ ـ شاپور در ~~فارسي ميانه~~ به ~~معني خدايگان~~ شاپور، آمده است به ~~دومين~~ شاه ~~ساسانيان،~~ شاپور<sup></sup>اول منتسب است<ref>→ Edward. J. keal "B i š ā P ū r" in Encyclopaedia Iranica, Vol IV, MazdpubLishers, 1999, p. 287- 289</ref> ~~كه مركز كوره~~ (بخش ـ ~~ولايت~~) شاپورخره (~~روشني~~) ~~يكي~~ از پنج بخش ~~اصلي~~ فارس در زمان ~~ساسانيان~~ بوده است كه در ~~كنار~~ رود شاپور <ref>لسترنج، گي'''''. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: علمي و فرهنگي، 1377، ص283- 284.</ref>در ~~پايين تنگة~~ چوگان از ~~مهم‌ترين مراكز شهرنشيني~~ و ~~باستاني ايران~~ است ~~كه بناي~~ آن به احتمال در 266م ~~پايان يافته~~ است. گذشته از ~~محله‌هاي مسكوني~~ و برج و ~~باروهاي عظيم اين~~ شهر، معبد ~~آناهيتا،~~ تالار ~~تشريفات، ايوان~~ موسوم به ~~ايوان موزائيك، مجراهاي~~ ورود و خروج آب و ... از ~~مهم‌ترين سازه‌هاي معماري~~ آن ~~مي‌باشند~~. معبد ~~آناهيتا مكعبي~~ 14×14 با عمق 6 متر از سطح ~~زمين~~ از ~~طريق كانال~~ آب به روخانه مرتبط بوده و ~~ديوارهاي~~ آن دو جداره با ~~سنگ‌هاي~~ تراش داده بزرگ بنا شده است. ~~ايوان موزاييك~~ با ~~گچ‌بري‌ها~~ و ~~موزاييك‌هاي مزين~~ به نقوش ~~گياهي~~ و ~~انساني~~ در كف بنا و تالار ~~تشريفات~~ (~~پذيرايي~~) 4 ~~ايوانه~~ و برخوردار از ~~گنبدي عظيم كه~~ فرو ~~ريخته~~ است،<ref>سرفراز، علي‌اكبر؛ فيروزمندي، بهمن. '''''مجموعة دروس باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي، ماد، هخامنشي، اشكاني، ساساني.''''' تهران: مارليك و جهاد دانشگاهي، 1375، ص397- 400.</ref> هر يك از ~~مهم‌ترين نمونه‌هاي معماري دورة ساسانيان مي‌باشند~~. در ~~كنارة~~ رودخانه و ~~بدنة صخره‌اي تنگة~~ چوگان نقش ~~نگاره‌هايي~~ با ~~مضامين، تاج‌گذاري، پيروزي~~ بر امپراتوران رم و ~~رقيبان داخلي، باج‌گذاري~~ اقوام تابعه و ~~نقش‌هاي آئيني~~ از شاپور اول، بهرام اول، بهرام دوم و شاپور دوم، حك شده است ~~كه سبك طراحي~~ پر ~~تحرك برخي~~ از ~~اين كتيبه‌ها~~ (مانند نقش ~~پيروزي~~ شاپور اول بر ~~روميان~~) با ~~تأكيد~~ بر ~~جزئيات هنري~~ با ~~زيبايي~~ ارائه شده است<ref>هرمان، جورجينا. '''''تجديد هنر و تمدن در ايران باستان'''''. ترجمة مهرداد وحدتي، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1373، ص116.</ref>.		'''[[بیشاپور]]،''' از شهرهای مهم روزگار ساسانیان<sup></sup> در دهانهتنگهچوگان نزدیک کازرون. نام بیشاپور که در منابع به گونه‌های بشاپور،<ref>'''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. چاپ ميرحسين شاه، با مقدمة بارتولد، كابل: يوهنجي پوهنتون، 1342، ص404.</ref> به شاپور، و. ـ شاپور، شاور، بشاوور، سابور و بَی ـ شاپور در فارسی میانه به معنی خدایگان شاپور، آمده است به دومین شاه ساسانیان، شاپور<sup></sup>اول منتسب است<ref>→ Edward. J. keal "B i š ā P ū r" in Encyclopaedia Iranica, Vol IV, MazdpubLishers, 1999, p. 287- 289</ref> که مرکز کوره (بخش ـ ولایت) شاپورخره (روشنی) یکی از پنج بخش اصلی فارس در زمان ساسانیان بوده است که در کنار رود شاپور <ref>لسترنج، گي'''''. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: علمي و فرهنگي، 1377، ص283- 284.</ref>در پایین تنگه چوگان از مهم‌ترین مراکز شهرنشینی و باستانی ایران است که بنای آن به احتمال در 266م پایان یافته است. گذشته از محله‌های مسکونی و برج و باروهای عظیم این شهر، معبد آناهیتا، تالار تشریفات، ایوان موسوم به ایوان موزائیک، مجراهای ورود و خروج آب و ... از مهم‌ترین سازه‌های معماری آن می‌باشند. معبد آناهیتا مکعبی 14×14 با عمق 6 متر از سطح زمین از طریق کانال آب به روخانه مرتبط بوده و دیوارهای آن دو جداره با سنگ‌های تراش داده بزرگ بنا شده است. ایوان موزاییک با گچ‌بری‌ها و موزاییک‌های مزین به نقوش گیاهی و انسانی در کف بنا و تالار تشریفات (پذیرایی) 4 ایوانه و برخوردار از گنبدی عظیم که فرو ریخته است،<ref>سرفراز، علي‌اكبر؛ فيروزمندي، بهمن. '''''مجموعة دروس باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي، ماد، هخامنشي، اشكاني، ساساني.''''' تهران: مارليك و جهاد دانشگاهي، 1375، ص397- 400.</ref> هر یک از مهم‌ترین نمونه‌های معماری دورهساسانیان می‌باشند. در کناره رودخانه و بدنه صخره‌ای تنگه چوگان نقش نگاره‌هایی با مضامین، تاج‌گذاری، پیروزی بر امپراتوران رم و رقیبان داخلی، باج‌گذاری اقوام تابعه و نقش‌های آئینی از شاپور اول، بهرام اول، بهرام دوم و شاپور دوم، حک شده است که سبک طراحی پر تحرک برخی از این کتیبه‌ها (مانند نقش پیروزی شاپور اول بر رومیان) با تأکید بر جزئیات هنری با زیبایی ارائه شده است<ref>هرمان، جورجينا. '''''تجديد هنر و تمدن در ايران باستان'''''. ترجمة مهرداد وحدتي، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1373، ص116.</ref>.

	در ~~يك فرسنگي تنگة چوگان~~ و مشرف بر آن در ~~ديوارة بلند صخرة غار~~ شاپور قرار گرفته است كه در ~~دهانة آن مجسمة شاپور~~ اول به ارتفاع 90/7 متر <ref>مقدسي،‌ محمد بن احمد'''''. احسن التقاسيم في معرفة الاقاليم'''''. ليدن: مطبعه بريل، 1906، ص444 و مستوفي، حمدالله. '''''نزهةالقلوب'''''. تصحيح محمددبير سياقي، تهران: طهوري، 1336، ص152.</ref>از سنگ ~~يكپارچه تراشيده~~ شده ~~كه غير~~ از ~~مجسمة غول‌پيكر ياد~~ شده در آثار ~~جغرافي‌داناني~~ مانند ~~مقدسي~~ و حمدالله ~~مستوفي~~ است<ref>The SPLendour of Iran, London, BoothcLibborn, 2001, Vol 1, p 304.</ref>.		در یک فرسنگی تنگهچوگان و مشرف بر آن در دیوارهبلند صخرهغار شاپور قرار گرفته است که در دهانهآن مجسمهشاپور اول به ارتفاع 90/7 متر <ref>مقدسي،‌ محمد بن احمد'''''. احسن التقاسيم في معرفة الاقاليم'''''. ليدن: مطبعه بريل، 1906، ص444 و مستوفي، حمدالله. '''''نزهةالقلوب'''''. تصحيح محمددبير سياقي، تهران: طهوري، 1336، ص152.</ref>از سنگ یکپارچه تراشیده شده که غیر از مجسمه غول‌پیکر یاد شده در آثار جغرافی‌دانانی مانند مقدسی و حمدالله مستوفی است<ref>The SPLendour of Iran, London, BoothcLibborn, 2001, Vol 1, p 304.</ref>.

	~~بيشاپور~~ را مسلمانان در 23 (24ق) به صلح و در ~~پي شورشي~~ دوباره در 26ق به دست ~~ابوموسي اشعري~~ به جنگ گشودند<ref>بلاذري، احمد بن يحيي. '''''فتوح‌البلدان (بخش مربوط به ايران)'''''. ترجمة آذرتاش آذرنوش، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1346، ص259- 260.</ref>. تا ~~اوايل سدة 4 قمري~~ آبادان و ~~آتشكده‌هاي~~ آن فروزان بود. ~~جامه‌هاي توليدي~~ آن به نام ~~سابوري~~ (~~شاپوري~~) شهرت داشته است<ref>ابن‌حوقل. سفرنامة ابن حوقل، '''''ايران در صورةالارض'''''. ترجمة جعفر شعار، تهران: اميركبير، 1366، ص34.</ref>. ~~مقدسي~~ به وجود مسجد ارگ، جامع و مسجد خضر در ~~بيشاپور~~ اشاره ~~مي‌كند~~<ref>مقدسي'''''، احسن التقاسيم في معرفة الأقاليم،''''' ص433.</ref> ~~كه آثاري~~ از آن‌ها به دست ~~نيامده~~ اما ~~تزئينات اسلامي~~ از ~~سدة~~ دوم ~~قمري~~ و ~~گچ‌بري‌هاي~~ منتسب به ~~«سبك~~ سامره» ~~دورة عباسي~~ (~~سدة 3ق~~) ~~نيز تخريب~~ شدن ~~قسمت‌هاي پائين كتيبه‌ها~~ بر اثر عبور دادن ~~كانال~~ آب از زمان ~~آل‌بويه~~<sup>*</sup> نشان ~~دهندة آن~~ است كه تا ~~سدة~~ چهارم ~~كه جغرافي‌دانان~~ آن را تحت‌الشعاع ~~كازرون كه~~ رو به ~~آباداني~~ نهاده است ~~مي‌دانند~~ است<ref>اصطخري، ابواسحق ابراهيم. '''''مسالك و ممالك.''''' به كوشش ايرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1347، ص110.</ref>. از ~~اين~~ زمان تا ~~سدة~~ ششم ق ~~كه ابن‌بلخي~~ آن را ~~ويرانه مي‌خواند~~ و در ~~سدة~~ هشتم كه حمدالله ~~مستوفي~~ از ~~هواي~~ گرم، نامناسب و ~~ميوه‌هاي گرمسيري~~ آن ~~ياد مي‌كند،~~ و پس از آن؛ نام ~~بيشاپور~~ در پرتو ~~كازرون~~ در منابع ~~ديده مي‌شود~~.		بیشاپور را مسلمانان در 23 (24ق) به صلح و در پی شورشی دوباره در 26ق به دست ابوموسی اشعری به جنگ گشودند<ref>بلاذري، احمد بن يحيي. '''''فتوح‌البلدان (بخش مربوط به ايران)'''''. ترجمة آذرتاش آذرنوش، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1346، ص259- 260.</ref>. تا اوایل سده4 قمری آبادان و آتشکده‌های آن فروزان بود. جامه‌های تولیدی آن به نام سابوری (شاپوری) شهرت داشته است<ref>ابن‌حوقل. سفرنامة ابن حوقل، '''''ايران در صورةالارض'''''. ترجمة جعفر شعار، تهران: اميركبير، 1366، ص34.</ref>. مقدسی به وجود مسجد ارگ، جامع و مسجد خضر در بیشاپور اشاره می‌کند<ref>مقدسي'''''، احسن التقاسيم في معرفة الأقاليم،''''' ص433.</ref> که آثاری از آن‌ها به دست نیامده اما تزئینات اسلامی از سده دوم قمری و گچ‌بری‌های منتسب به «سبک سامره» دورهعباسی (سده3ق) نیز تخریب شدن قسمت‌های پائین کتیبه‌ها بر اثر عبور دادن کانال آب از زمان آل‌بویه<sup>*</sup> نشان دهندهآن است که تا سده چهارم که جغرافی‌دانان آن را تحت‌الشعاع کازرون که رو به آبادانی نهاده است می‌دانند است<ref>اصطخري، ابواسحق ابراهيم. '''''مسالك و ممالك.''''' به كوشش ايرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1347، ص110.</ref>. از این زمان تا سده ششم ق که ابن‌بلخی آن را ویرانه می‌خواند و در سده هشتم که حمدالله مستوفی از هوای گرم، نامناسب و میوه‌های گرمسیری آن یاد می‌کند، و پس از آن؛ نام بیشاپور در پرتو کازرون در منابع دیده می‌شود.

	~~نخستين كاوش‌هاي باستان‌شناسي~~ در ~~بيشاپور~~ از 1317ش به ~~سرپرستي~~ رومن ~~گيرشمن،~~ توسط ~~هيأت باستان‌شناسي~~ فرانسه در ~~ايران~~ و پس از آن ~~موزة~~ لوور آغاز شد و تا 1319ش ادامه ~~يافت~~ از آن زمان ~~كاوش‌هاي پراكنده~~ در ~~اين محوطة باستاني~~ انجام شده است كه آثار آن در ~~موزه‌هاي داخلي~~ و ~~خارجي~~ قرار گرفته‌اند<ref>كريمي، فاطمه. '''''«باستان‌شناسي، پژوهش‌هاي باستان‌شناسي در ايران».''''' دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، تهران، مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1381، ج11، ص172- 173.</ref>.		نخستین کاوش‌های باستان‌شناسی در بیشاپور از 1317ش به سرپرستی رومن گیرشمن، توسط هیأت باستان‌شناسی فرانسه در ایران و پس از آن موزه لوور آغاز شد و تا 1319ش ادامه یافت از آن زمان کاوش‌های پراکنده در این محوطهباستانی انجام شده است که آثار آن در موزه‌های داخلی و خارجی قرار گرفته‌اند<ref>كريمي، فاطمه. '''''«باستان‌شناسي، پژوهش‌هاي باستان‌شناسي در ايران».''''' دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، تهران، مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1381، ج11، ص172- 173.</ref>.

Nazli در ‏۱۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۲

2025-01-13T17:52:49Z

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۱۳ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۵۲
خط ۱:		خط ۱:
	'''~~بيشاپور،~~''' از شهرهاي مهم روزگار ساسانيان<sup></sup> در دهانة تنگة چوگان نزديك كازرون. نام بيشاپور كه در منابع به گونه‌هاي بشاپور،<~~sup~~>1</~~sup~~> به شاپور، و. ـ شاپور، شاور، بشاوور،~~<sup>2</sup>~~ سابور و بَي ـ شاپور در فارسي ميانه به معني خدايگان شاپور، آمده است به دومين شاه ساسانيان، شاپور<sup></sup>اول منتسب است<~~sup~~>3</~~sup~~> كه مركز كوره (بخش ـ ولايت) شاپورخره (روشني) يكي از پنج بخش اصلي فارس در زمان ساسانيان بوده است كه در كنار رود شاپور<~~sup~~>4</~~sup~~> در پايين تنگة چوگان از مهم‌ترين مراكز شهرنشيني و باستاني ايران است كه بناي آن به احتمال در 266م پايان يافته است. گذشته از محله‌هاي مسكوني و برج و باروهاي عظيم اين شهر، معبد آناهيتا، تالار تشريفات، ايوان موسوم به ايوان موزائيك، مجراهاي ورود و خروج آب و ... از مهم‌ترين سازه‌هاي معماري آن مي‌باشند. معبد آناهيتا مكعبي 14×14 با عمق 6 متر از سطح زمين از طريق كانال آب به روخانه مرتبط بوده و ديوارهاي آن دو جداره با سنگ‌هاي تراش داده بزرگ بنا شده است. ايوان موزاييك با گچ‌بري‌ها و موزاييك‌هاي مزين به نقوش گياهي و انساني در كف بنا و تالار تشريفات (پذيرايي) 4 ايوانه و برخوردار از گنبدي عظيم كه فرو ريخته است،<~~sup~~>5</~~sup~~> هر يك از مهم‌ترين نمونه‌هاي معماري دورة ساسانيان مي‌باشند. در كنارة رودخانه و بدنة صخره‌اي تنگة چوگان نقش نگاره‌هايي با مضامين، تاج‌گذاري، پيروزي بر امپراتوران رم و رقيبان داخلي، باج‌گذاري اقوام تابعه و نقش‌هاي آئيني از شاپور اول، بهرام اول، بهرام دوم و شاپور دوم، حك شده است كه سبك طراحي پر تحرك برخي از اين كتيبه‌ها (مانند نقش پيروزي شاپور اول بر روميان) با تأكيد بر جزئيات هنري با زيبايي ارائه شده است.<~~sup~~>6</~~sup~~>		'''[[بیشاپور\|بيشاپور]]،''' از شهرهاي مهم روزگار ساسانيان<sup></sup> در دهانة تنگة چوگان نزديك كازرون. نام بيشاپور كه در منابع به گونه‌هاي بشاپور،<ref>'''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. چاپ ميرحسين شاه، با مقدمة بارتولد، كابل: يوهنجي پوهنتون، 1342، ص404.</ref> به شاپور، و. ـ شاپور، شاور، بشاوور، سابور و بَي ـ شاپور در فارسي ميانه به معني خدايگان شاپور، آمده است به دومين شاه ساسانيان، شاپور<sup></sup>اول منتسب است<ref>→ Edward. J. keal "B i š ā P ū r" in Encyclopaedia Iranica, Vol IV, MazdpubLishers, 1999, p. 287- 289</ref> كه مركز كوره (بخش ـ ولايت) شاپورخره (روشني) يكي از پنج بخش اصلي فارس در زمان ساسانيان بوده است كه در كنار رود شاپور <ref>لسترنج، گي'''''. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: علمي و فرهنگي، 1377، ص283- 284.</ref>در پايين تنگة چوگان از مهم‌ترين مراكز شهرنشيني و باستاني ايران است كه بناي آن به احتمال در 266م پايان يافته است. گذشته از محله‌هاي مسكوني و برج و باروهاي عظيم اين شهر، معبد آناهيتا، تالار تشريفات، ايوان موسوم به ايوان موزائيك، مجراهاي ورود و خروج آب و ... از مهم‌ترين سازه‌هاي معماري آن مي‌باشند. معبد آناهيتا مكعبي 14×14 با عمق 6 متر از سطح زمين از طريق كانال آب به روخانه مرتبط بوده و ديوارهاي آن دو جداره با سنگ‌هاي تراش داده بزرگ بنا شده است. ايوان موزاييك با گچ‌بري‌ها و موزاييك‌هاي مزين به نقوش گياهي و انساني در كف بنا و تالار تشريفات (پذيرايي) 4 ايوانه و برخوردار از گنبدي عظيم كه فرو ريخته است،<ref>سرفراز، علي‌اكبر؛ فيروزمندي، بهمن. '''''مجموعة دروس باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي، ماد، هخامنشي، اشكاني، ساساني.''''' تهران: مارليك و جهاد دانشگاهي، 1375، ص397- 400.</ref> هر يك از مهم‌ترين نمونه‌هاي معماري دورة ساسانيان مي‌باشند. در كنارة رودخانه و بدنة صخره‌اي تنگة چوگان نقش نگاره‌هايي با مضامين، تاج‌گذاري، پيروزي بر امپراتوران رم و رقيبان داخلي، باج‌گذاري اقوام تابعه و نقش‌هاي آئيني از شاپور اول، بهرام اول، بهرام دوم و شاپور دوم، حك شده است كه سبك طراحي پر تحرك برخي از اين كتيبه‌ها (مانند نقش پيروزي شاپور اول بر روميان) با تأكيد بر جزئيات هنري با زيبايي ارائه شده است<ref>هرمان، جورجينا. '''''تجديد هنر و تمدن در ايران باستان'''''. ترجمة مهرداد وحدتي، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1373، ص116.</ref>.

	در يك فرسنگي تنگة چوگان و مشرف بر آن در ديوارة بلند صخرة غار شاپور قرار گرفته است كه در دهانة آن مجسمة شاپور اول به ارتفاع 90/7 متر<~~sup~~>7</~~sup~~> از سنگ يكپارچه تراشيده شده كه غير از مجسمة غول‌پيكر ياد شده در آثار جغرافي‌داناني مانند مقدسي و حمدالله مستوفي است.<~~sup~~>8</~~sup~~>		در يك فرسنگي تنگة چوگان و مشرف بر آن در ديوارة بلند صخرة غار شاپور قرار گرفته است كه در دهانة آن مجسمة شاپور اول به ارتفاع 90/7 متر <ref>مقدسي،‌ محمد بن احمد'''''. احسن التقاسيم في معرفة الاقاليم'''''. ليدن: مطبعه بريل، 1906، ص444 و مستوفي، حمدالله. '''''نزهةالقلوب'''''. تصحيح محمددبير سياقي، تهران: طهوري، 1336، ص152.</ref>از سنگ يكپارچه تراشيده شده كه غير از مجسمة غول‌پيكر ياد شده در آثار جغرافي‌داناني مانند مقدسي و حمدالله مستوفي است<ref>The SPLendour of Iran, London, BoothcLibborn, 2001, Vol 1, p 304.</ref>.

	بيشاپور را مسلمانان در 23 (24ق) به صلح و در پي شورشي دوباره در 26ق به دست ابوموسي اشعري به جنگ گشودند.<~~sup~~>9</~~sup~~> تا اوايل سدة 4 قمري آبادان و آتشكده‌هاي آن فروزان بود. جامه‌هاي توليدي آن به نام سابوري (شاپوري) شهرت داشته است.<~~sup~~>10</~~sup~~> مقدسي به وجود مسجد ارگ، جامع و مسجد خضر در بيشاپور اشاره مي‌كند<~~sup~~>11</~~sup~~> كه آثاري از آن‌ها به دست نيامده اما تزئينات اسلامي از سدة دوم قمري و گچ‌بري‌هاي منتسب به «سبك سامره» دورة عباسي (سدة 3ق) نيز تخريب شدن قسمت‌هاي پائين كتيبه‌ها بر اثر عبور دادن كانال آب از زمان آل‌بويه<sup>*</sup> نشان دهندة آن است كه تا سدة چهارم كه جغرافي‌دانان آن را تحت‌الشعاع كازرون كه رو به آباداني نهاده است مي‌دانند است.<~~sup~~>12</~~sup~~> از اين زمان تا سدة ششم ق كه ابن‌بلخي آن را ويرانه مي‌خواند و در سدة هشتم كه حمدالله مستوفي از هواي گرم، نامناسب و ميوه‌هاي گرمسيري آن ياد مي‌كند، و پس از آن؛ نام بيشاپور در پرتو كازرون در منابع ديده مي‌شود.		بيشاپور را مسلمانان در 23 (24ق) به صلح و در پي شورشي دوباره در 26ق به دست ابوموسي اشعري به جنگ گشودند<ref>بلاذري، احمد بن يحيي. '''''فتوح‌البلدان (بخش مربوط به ايران)'''''. ترجمة آذرتاش آذرنوش، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1346، ص259- 260.</ref>. تا اوايل سدة 4 قمري آبادان و آتشكده‌هاي آن فروزان بود. جامه‌هاي توليدي آن به نام سابوري (شاپوري) شهرت داشته است<ref>ابن‌حوقل. سفرنامة ابن حوقل، '''''ايران در صورةالارض'''''. ترجمة جعفر شعار، تهران: اميركبير، 1366، ص34.</ref>. مقدسي به وجود مسجد ارگ، جامع و مسجد خضر در بيشاپور اشاره مي‌كند<ref>مقدسي'''''، احسن التقاسيم في معرفة الأقاليم،''''' ص433.</ref> كه آثاري از آن‌ها به دست نيامده اما تزئينات اسلامي از سدة دوم قمري و گچ‌بري‌هاي منتسب به «سبك سامره» دورة عباسي (سدة 3ق) نيز تخريب شدن قسمت‌هاي پائين كتيبه‌ها بر اثر عبور دادن كانال آب از زمان آل‌بويه<sup>*</sup> نشان دهندة آن است كه تا سدة چهارم كه جغرافي‌دانان آن را تحت‌الشعاع كازرون كه رو به آباداني نهاده است مي‌دانند است<ref>اصطخري، ابواسحق ابراهيم. '''''مسالك و ممالك.''''' به كوشش ايرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1347، ص110.</ref>. از اين زمان تا سدة ششم ق كه ابن‌بلخي آن را ويرانه مي‌خواند و در سدة هشتم كه حمدالله مستوفي از هواي گرم، نامناسب و ميوه‌هاي گرمسيري آن ياد مي‌كند، و پس از آن؛ نام بيشاپور در پرتو كازرون در منابع ديده مي‌شود.

	نخستين كاوش‌هاي باستان‌شناسي در بيشاپور از 1317ش به سرپرستي رومن گيرشمن، توسط هيأت باستان‌شناسي فرانسه در ايران و پس از آن موزة لوور آغاز شد و تا 1319ش ادامه يافت از آن زمان كاوش‌هاي پراكنده در اين محوطة باستاني انجام شده است كه آثار آن در موزه‌هاي داخلي و خارجي قرار گرفته‌اند.<~~sup~~>13</~~sup~~>		نخستين كاوش‌هاي باستان‌شناسي در بيشاپور از 1317ش به سرپرستي رومن گيرشمن، توسط هيأت باستان‌شناسي فرانسه در ايران و پس از آن موزة لوور آغاز شد و تا 1319ش ادامه يافت از آن زمان كاوش‌هاي پراكنده در اين محوطة باستاني انجام شده است كه آثار آن در موزه‌هاي داخلي و خارجي قرار گرفته‌اند<ref>كريمي، فاطمه. '''''«باستان‌شناسي، پژوهش‌هاي باستان‌شناسي در ايران».''''' دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، تهران، مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1381، ج11، ص172- 173.</ref>.

	~~'''مآخذ:'''~~

	~~1. '''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. چاپ ميرحسين شاه، با مقدمة بارتولد، كابل: يوهنجي پوهنتون، 1342، ص404.~~		== نیز نگاه کنید به ==

	~~2. ابن‌بلخي، '''''فارس‌نامه'''''. چاپ گاي لسترنج و رينولد آلن نيلكسبون، تهران: دنياي كتاب، 1363، ص63 و 142.~~

	~~3. → Edward. J. keal "B i š ā P ū r" in Encyclopaedia Iranica, Vol IV, MazdpubLishers, 1999, p. 287- 289.~~		== مآخذ ==

	4. لسترنج، گي'''''. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: علمي و فرهنگي، 1377، ص283- 284.

	5. سرفراز، علي‌اكبر؛ فيروزمندي، بهمن. '''''مجموعة دروس باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي، ماد، هخامنشي، اشكاني، ساساني.''''' تهران: مارليك و جهاد دانشگاهي، 1375، ص397- 400.

	6. هرمان، جورجينا. '''''تجديد هنر و تمدن در ايران باستان'''''. ترجمة مهرداد وحدتي، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1373، ص116.

	~~7. The SPLendour of Iran, London, BoothcLibborn, 2001, Vol 1, p 304.~~

	8. مقدسي،‌ محمد بن احمد'''''. احسن التقاسيم في معرفة الاقاليم'''''. ليدن: مطبعه بريل، 1906، ص444 و مستوفي، حمدالله. '''''نزهةالقلوب'''''. تصحيح محمددبير سياقي، تهران: طهوري، 1336، ص152.

	9. بلاذري، احمد بن يحيي. '''''فتوح‌البلدان (بخش مربوط به ايران)'''''. ترجمة آذرتاش آذرنوش، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1346، ص259- 260.

	~~10. ابن‌حوقل. سفرنامة ابن حوقل، '''''ايران در صورةالارض'''''. ترجمة جعفر شعار، تهران: اميركبير، 1366، ص34.~~

	~~11. مقدسي'''''، احسن التقاسيم في معرفة الأقاليم،''''' ص433.~~

	~~12. اصطخري، ابواسحق ابراهيم. '''''مسالك و ممالك.''''' به كوشش ايرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1347، ص110.~~

	13. كريمي، فاطمه. '''''«باستان‌شناسي، پژوهش‌هاي باستان‌شناسي در ايران».''''' دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، تهران، مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1381، ج11، ص172- 173.


			== منبع اصلی ==
			دانشنامه ایران

			== نویسنده مقاله ==
	حسن باستانی راد		حسن باستانی راد

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''بيشاپور،''' از شهرهاي مهم روزگار ساسانيان^* در دهانة تنگة چوگان نزديك كازرون. نام بيشاپور كه در منابع به گونه‌هاي بشاپور،¹ به شاپور، و. ـ شاپور، شاور، بشاوور،² سابور و بَي ـ شاپور در فارسي ميانه به معني خدايگان شاپور، آمده است...» ایجاد کرد

2024-08-13T16:14:15Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''بيشاپور،''' از شهرهاي مهم روزگار ساسانيان* در دهانة تنگة چوگان نزديك كازرون. نام بيشاپور كه در منابع به گونه‌هاي بشاپور،1 به شاپور، و. ـ شاپور، شاور، بشاوور،2 سابور و بَي ـ شاپور در فارسي ميانه به معني خدايگان شاپور، آمده است...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''بيشاپور،''' از شهرهاي مهم روزگار ساسانيان* در دهانة تنگة چوگان نزديك كازرون. نام بيشاپور كه در منابع به گونه‌هاي بشاپور،1 به شاپور، و. ـ شاپور، شاور، بشاوور،2 سابور و بَي ـ شاپور در فارسي ميانه به معني خدايگان شاپور، آمده است به دومين شاه ساسانيان، شاپور*اول منتسب است3 كه مركز كوره (بخش ـ ولايت) شاپورخره (روشني) يكي از پنج بخش اصلي فارس در زمان ساسانيان بوده است كه در كنار رود شاپور4 در پايين تنگة چوگان از مهم‌ترين مراكز شهرنشيني و باستاني ايران است كه بناي آن به احتمال در 266م پايان يافته است. گذشته از محله‌هاي مسكوني و برج و باروهاي عظيم اين شهر، معبد آناهيتا، تالار تشريفات، ايوان موسوم به ايوان موزائيك، مجراهاي ورود و خروج آب و ... از مهم‌ترين سازه‌هاي معماري آن مي‌باشند. معبد آناهيتا مكعبي 14×14 با عمق 6 متر از سطح زمين از طريق كانال آب به روخانه مرتبط بوده و ديوارهاي آن دو جداره با سنگ‌هاي تراش داده بزرگ بنا شده است. ايوان موزاييك با گچ‌بري‌ها و موزاييك‌هاي مزين به نقوش گياهي و انساني در كف بنا و تالار تشريفات (پذيرايي) 4 ايوانه و برخوردار از گنبدي عظيم كه فرو ريخته است،5 هر يك از مهم‌ترين نمونه‌هاي معماري دورة ساسانيان مي‌باشند. در كنارة رودخانه و بدنة صخره‌اي تنگة چوگان نقش نگاره‌هايي با مضامين، تاج‌گذاري، پيروزي بر امپراتوران رم و رقيبان داخلي، باج‌گذاري اقوام تابعه و نقش‌هاي آئيني از شاپور اول، بهرام اول، بهرام دوم و شاپور دوم، حك شده است كه سبك طراحي پر تحرك برخي از اين كتيبه‌ها (مانند نقش پيروزي شاپور اول بر روميان) با تأكيد بر جزئيات هنري با زيبايي ارائه شده است.6

در يك فرسنگي تنگة چوگان و مشرف بر آن در ديوارة بلند صخرة غار شاپور قرار گرفته است كه در دهانة آن مجسمة شاپور اول به ارتفاع 90/7 متر7 از سنگ يكپارچه تراشيده شده كه غير از مجسمة غول‌پيكر ياد شده در آثار جغرافي‌داناني مانند مقدسي و حمدالله مستوفي است.8

بيشاپور را مسلمانان در 23 (24ق) به صلح و در پي شورشي دوباره در 26ق به دست ابوموسي اشعري به جنگ گشودند.9 تا اوايل سدة 4 قمري آبادان و آتشكده‌هاي آن فروزان بود. جامه‌هاي توليدي آن به نام سابوري (شاپوري) شهرت داشته است.10 مقدسي به وجود مسجد ارگ، جامع و مسجد خضر در بيشاپور اشاره مي‌كند11 كه آثاري از آن‌ها به دست نيامده اما تزئينات اسلامي از سدة دوم قمري و گچ‌بري‌هاي منتسب به «سبك سامره» دورة عباسي (سدة 3ق) نيز تخريب شدن قسمت‌هاي پائين كتيبه‌ها بر اثر عبور دادن كانال آب از زمان آل‌بويه* نشان دهندة آن است كه تا سدة چهارم كه جغرافي‌دانان آن را تحت‌الشعاع كازرون كه رو به آباداني نهاده است مي‌دانند است.12 از اين زمان تا سدة ششم ق كه ابن‌بلخي آن را ويرانه مي‌خواند و در سدة هشتم كه حمدالله مستوفي از هواي گرم، نامناسب و ميوه‌هاي گرمسيري آن ياد مي‌كند، و پس از آن؛ نام بيشاپور در پرتو كازرون در منابع ديده مي‌شود.

نخستين كاوش‌هاي باستان‌شناسي در بيشاپور از 1317ش به سرپرستي رومن گيرشمن، توسط هيأت باستان‌شناسي فرانسه در ايران و پس از آن موزة لوور آغاز شد و تا 1319ش ادامه يافت از آن زمان كاوش‌هاي پراكنده در اين محوطة باستاني انجام شده است كه آثار آن در موزه‌هاي داخلي و خارجي قرار گرفته‌اند.13

'''مآخذ:'''

1. '''''حدود العالم من المشرق الي المغرب'''''. چاپ ميرحسين شاه، با مقدمة بارتولد، كابل: يوهنجي پوهنتون، 1342، ص404.

2. ابن‌بلخي، '''''فارس‌نامه'''''. چاپ گاي لسترنج و رينولد آلن نيلكسبون، تهران: دنياي كتاب، 1363، ص63 و 142.

3. → Edward. J. keal "B i š ā P ū r" in Encyclopaedia Iranica, Vol IV, MazdpubLishers, 1999, p. 287- 289.

4. لسترنج، گي'''''. جغرافياي تاريخي سرزمين‌هاي خلافت شرقي'''''. ترجمة محمود عرفان، تهران: علمي و فرهنگي، 1377، ص283- 284.

5. سرفراز، علي‌اكبر؛ فيروزمندي، بهمن. '''''مجموعة دروس باستان‌شناسي و هنر دوران تاريخي، ماد، هخامنشي، اشكاني، ساساني.''''' تهران: مارليك و جهاد دانشگاهي، 1375، ص397- 400.

6. هرمان، جورجينا. '''''تجديد هنر و تمدن در ايران باستان'''''. ترجمة مهرداد وحدتي، تهران: مركز نشر دانشگاهي، 1373، ص116.

7. The SPLendour of Iran, London, BoothcLibborn, 2001, Vol 1, p 304.

8. مقدسي،‌ محمد بن احمد'''''. احسن التقاسيم في معرفة الاقاليم'''''. ليدن: مطبعه بريل، 1906، ص444 و مستوفي، حمدالله. '''''نزهةالقلوب'''''. تصحيح محمددبير سياقي، تهران: طهوري، 1336، ص152.

9. بلاذري، احمد بن يحيي. '''''فتوح‌البلدان (بخش مربوط به ايران)'''''. ترجمة آذرتاش آذرنوش، تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1346، ص259- 260.

10. ابن‌حوقل. سفرنامة ابن حوقل، '''''ايران در صورةالارض'''''. ترجمة جعفر شعار، تهران: اميركبير، 1366، ص34.

11. مقدسي'''''، احسن التقاسيم في معرفة الأقاليم،''''' ص433.

12. اصطخري، ابواسحق ابراهيم. '''''مسالك و ممالك.''''' به كوشش ايرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1347، ص110.

13. كريمي، فاطمه. '''''«باستان‌شناسي، پژوهش‌هاي باستان‌شناسي در ايران».''''' دايرة‌المعارف بزرگ اسلامي، تهران، مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامي، 1381، ج11، ص172- 173.

حسن باستانی راد