https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9
تاجیک - تاریخچهٔ نسخهها
2026-06-22T01:36:03Z
تاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکی
MediaWiki 1.43.1
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9&diff=9216&oldid=prev
Samei در ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۸
2025-05-19T14:18:40Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[تاجیک]]'''، قومی مسلمان و [[فارسی]] زبان از نژاد [[آریاییان|آریایی]] و از قدیمترین ساکنان آسیای مرکزی و افغانستان و ناحیه سین کیانگ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چین، </del>و عمدهترین جمعیت جمهوری تاجیکستان در سده چهاردهم. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[تاجیک]]'''، قومی مسلمان و [[فارسی]] زبان از نژاد [[آریاییان|آریایی]] و از قدیمترین ساکنان آسیای مرکزی و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 </ins>افغانستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و ناحیه سین کیانگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%DA%86%DB%8C%D9%86 چین]، </ins>و عمدهترین جمعیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 </ins>جمهوری تاجیکستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>در سده چهاردهم. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این قوم در شمال هندوستان، ازبکستان، قرقیزستان، قزاقستان و ایران نیز پراکندهاند. تاجیکها در شرقیترین منطقه ایران و عمدتاً در استانهای خراسان و [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان و بلوچستان]] به سر میبرند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافی مفصل ایران'''''. تهران: 1310-1311، ج 2، ص 46، 211.</ref><ref>همام، «تاجیکها»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 94. </ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این قوم در شمال هندوستان، ازبکستان، قرقیزستان، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%82%D8%B2%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 </ins>قزاقستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و ایران نیز پراکندهاند. تاجیکها در شرقیترین منطقه ایران و عمدتاً در استانهای خراسان و [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان و بلوچستان]] به سر میبرند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافی مفصل ایران'''''. تهران: 1310-1311، ج 2، ص 46، 211.</ref><ref>همام، «تاجیکها»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 94. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره اصل و نسب تاجیکها نظرها و آراء مختلفی وجود دارد. آنها را فرزند عرب زاده و بزرگ شده در عجم؛ [[مغول ها|مغول]]، طایفه غیر عرب، طایفه غیر ترک، قومی از ترک، غلام آزاد کشاورز و مردمی ایرانی [[فارسی]] زبان دانستهاند<ref>برهان، محمدحسین بن خلف. '''''برهان قاطع'''''. به کوشش محمد معین، تهران: 1342، ذیل «تاجیک».</ref><ref>2- سامی، شمسالدین بن خالد. '''''قاموس الاعلام'''''. چاپ مهران، استانبول: 1360-1316/1889-1898، ذیل ماده.</ref><ref>داعی الاسلام، محمدعلی'''. فرهنگ''' '''نظام'''. حیدرآباد دکن: 1305-1318، ذیل ماده.</ref><ref>آقهباش قاجار، عبدالقادرخان. «در تحقیق لفظ تاجیک»، '''''تاجیکان در مسیر''''' '''''تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 271. </ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره اصل و نسب تاجیکها نظرها و آراء مختلفی وجود دارد. آنها را فرزند عرب زاده و بزرگ شده در عجم؛ [[مغول ها|مغول]]، طایفه غیر عرب، طایفه غیر ترک، قومی از ترک، غلام آزاد کشاورز و مردمی ایرانی [[فارسی]] زبان دانستهاند<ref>برهان، محمدحسین بن خلف. '''''برهان قاطع'''''. به کوشش محمد معین، تهران: 1342، ذیل «تاجیک».</ref><ref>2- سامی، شمسالدین بن خالد. '''''قاموس الاعلام'''''. چاپ مهران، استانبول: 1360-1316/1889-1898، ذیل ماده.</ref><ref>داعی الاسلام، محمدعلی'''. فرهنگ''' '''نظام'''. حیدرآباد دکن: 1305-1318، ذیل ماده.</ref><ref>آقهباش قاجار، عبدالقادرخان. «در تحقیق لفظ تاجیک»، '''''تاجیکان در مسیر''''' '''''تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 271. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l15">خط ۱۵:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۵:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اقوام تشکیلدهنده تاجیکها مانند سغدیها، باختریها و... همگی آریایی بودند و به زبانهای باستانی ایرانی گفتگو میکردند و مناسبات بازرگانی و اقتصادی و سیاسی و دیگر مشترکات فرهنگیشان در تشکیل اقوام تاجیکی نقش به سزایی داشت<ref>غفوروف، باباجان. '''''تاجیکان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 30، 31، 572.</ref><ref>Bābākhānov, M., '''''Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan,''''' Dushanbe, 1999, p. 27-28.</ref>. قوم تاجیک در سده چهارم و پنجم میلادی شکل گرفت. از مراکز فرهنگی تاجیکنشین که در تشکلشان نقش مهمی داشتند میتوان به بخارا، سمرقند، بلخ، مرو، نیشابور، خجند و... اشاره کرد<ref>Barthold, V. V., '''''Istoriya Kulturnoy Žizni''''', Turkestan, 1927, p. 17-21.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اقوام تشکیلدهنده تاجیکها مانند سغدیها، باختریها و... همگی آریایی بودند و به زبانهای باستانی ایرانی گفتگو میکردند و مناسبات بازرگانی و اقتصادی و سیاسی و دیگر مشترکات فرهنگیشان در تشکیل اقوام تاجیکی نقش به سزایی داشت<ref>غفوروف، باباجان. '''''تاجیکان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 30، 31، 572.</ref><ref>Bābākhānov, M., '''''Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan,''''' Dushanbe, 1999, p. 27-28.</ref>. قوم تاجیک در سده چهارم و پنجم میلادی شکل گرفت. از مراکز فرهنگی تاجیکنشین که در تشکلشان نقش مهمی داشتند میتوان به بخارا، سمرقند، بلخ، مرو، نیشابور، خجند و... اشاره کرد<ref>Barthold, V. V., '''''Istoriya Kulturnoy Žizni''''', Turkestan, 1927, p. 17-21.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاجیکها در قسمتهایی از آسیای مرکزی دولتهایی را تشکیل دادند که میتوان به دولت غوریان از 543 تا 612ق / ؟ م در ولایت غور <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">افغانستان، </del>گرْتْها از قرن 7 تا 8 / ؟ م در هرات، سربداران در قرن 8 / ؟ م در سمرقند و حکومتهای بخشهای شرقیِ بخارا اشاره کرد<ref>Bābākhānov, M., '''''Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan,''''' Dushanbe, 1999, p. 71, .83-92</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاجیکها در قسمتهایی از آسیای مرکزی دولتهایی را تشکیل دادند که میتوان به دولت غوریان از 543 تا 612ق / ؟ م در ولایت غور <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 افغانستان]، </ins>گرْتْها از قرن 7 تا 8 / ؟ م در هرات، سربداران در قرن 8 / ؟ م در سمرقند و حکومتهای بخشهای شرقیِ بخارا اشاره کرد<ref>Bābākhānov, M., '''''Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan,''''' Dushanbe, 1999, p. 71, .83-92</ref>. تاجیکها اکثراً سنی حنفی هستند. عدهای از آنها در پامیر شیعه اسماعیلیاند<ref>Bābākhānov, M., '''''Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan,''''' Dushanbe, 1999, p. 94-95.</ref>. تاجیکها در کشاورزی و احیای زمینهای مرده به اراضی کشاورزی و پرورش گیاهان و محصولات زراعی بسیار توانمند هستند<ref>Masov, R., '''''Tarikh-e Tajikān bāmuhr-e kamilan sirrī''''', Dushanbe, 1996, p. 130-131, 145-146.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاجیکها اکثراً سنی حنفی هستند. عدهای از آنها در پامیر شیعه اسماعیلیاند<ref>Bābākhānov, M., '''''Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan,''''' Dushanbe, 1999, p. 94-95.</ref>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاجیکها در کشاورزی و احیای زمینهای مرده به اراضی کشاورزی و پرورش گیاهان و محصولات زراعی بسیار توانمند هستند<ref>Masov, R., '''''Tarikh-e Tajikān bāmuhr-e kamilan sirrī''''', Dushanbe, 1996, p. 130-131, 145-146.</ref>. </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پشتیبانی [[سامانیان]] از زبان و ادب [[فارسی]] دری موجب استقلال فرهنگی و سیاسی قوم [[تاجیک]] شد به طوری که تا هزار سال بعد [[فارسی]] زبانِ رسمیِ دولتی قوم [[تاجیک]] شد<ref>غفوروف، باباجان. '''''تاجیکان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 572.</ref>. امروزه تاجیکها به زبان [[تاجیکی]] یا [[فارسی]] تاجیکی که از زبانهای ایرانی نو است و از اعضای خانواده هند و اروپاییست، تکلم میکنند. از قرن دهم که در ایران حکومت شیعی صفویه و در ماوراءالنهر حکومت سنّی شیبانی تشکیل شد و به دلایل مذهبی و ملی رابطه سیاسی ایران با جهان خارج محدود شد رابطه ایران و تاجیکها نیز کمتر شد. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پشتیبانی [[سامانیان]] از زبان و ادب [[فارسی]] دری موجب استقلال فرهنگی و سیاسی قوم [[تاجیک]] شد به طوری که تا هزار سال بعد [[فارسی]] زبانِ رسمیِ دولتی قوم [[تاجیک]] شد<ref>غفوروف، باباجان. '''''تاجیکان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 572.</ref>. امروزه تاجیکها به زبان [[تاجیکی]] یا [[فارسی]] تاجیکی که از زبانهای ایرانی نو است و از اعضای خانواده هند و اروپاییست، تکلم میکنند. از قرن دهم که در ایران حکومت شیعی صفویه و در ماوراءالنهر حکومت سنّی شیبانی تشکیل شد و به دلایل مذهبی و ملی رابطه سیاسی ایران با جهان خارج محدود شد رابطه ایران و تاجیکها نیز کمتر شد. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از این زمان، زبان و ادب [[فارسی]] در ایران و ماوراءالنهر به دو مسیر جداگانه افتاد و با انقلاب اکتبر 1917م / 1336ش در روسیه ایرانیان و تاجیکان به کلی از یکدیگر بیاطلاع ماندند. زبان [[فارسی]] در [[ایران]] در طول این دوران مفارقت شکوفاتر شد و آثار منظوم و منثور ارزشمندی پدید آمد، واژههای جدید ساخته شد و به صورت علمی تا حدودی روزآمد شد. اما در تاجیکستان به ویژه در قرن اخیر به زبان تاجیکی توجه چندانی نشد. برخی آداب تاجیکها مانند: نوروز، «خانه بُراری» (خانه تکانی)، «چارشنبه آخران» (چهارشنبه سوری) و «سُمَنک» (سمنوپزان) شهرت فراوان دارد<ref>کاتسنر، کنت. '''''زبانهای جهان'''''. ترجمه رضی هیرمند، تهران: 1376، ص 157.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از این زمان، زبان و ادب [[فارسی]] در ایران و ماوراءالنهر به دو مسیر جداگانه افتاد و با انقلاب اکتبر 1917م / 1336ش در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 </ins>روسیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>ایرانیان و تاجیکان به کلی از یکدیگر بیاطلاع ماندند. زبان [[فارسی]] در [[ایران]] در طول این دوران مفارقت شکوفاتر شد و آثار منظوم و منثور ارزشمندی پدید آمد، واژههای جدید ساخته شد و به صورت علمی تا حدودی روزآمد شد. اما در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 </ins>تاجیکستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>به ویژه در قرن اخیر به زبان تاجیکی توجه چندانی نشد. برخی آداب تاجیکها مانند: نوروز، «خانه بُراری» (خانه تکانی)، «چارشنبه آخران» (چهارشنبه سوری) و «سُمَنک» (سمنوپزان) شهرت فراوان دارد<ref>کاتسنر، کنت. '''''زبانهای جهان'''''. ترجمه رضی هیرمند، تهران: 1376، ص 157<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ref><ref>مسلمانیان قبادیانی، رحیم، " تاجیک"، '''''دانشنامه جهان اسلام'''''، ج6، ص70- 75</ins>.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>مآخذ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[استان سیستان و بلوچستان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ساسانیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[سامانیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[فارسی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[تاجیکی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l37">خط ۳۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۹:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص معصومه ابراهیمی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص معصومه ابراهیمی</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلخیص از مقاله تاجیک دانشنامه جهان اسلام، ج6، ص70- 75.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مردم شناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مردم شناسی]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-9200:rev-9216:php=table -->
</table>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9&diff=9200&oldid=prev
Karimian در ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۰
2025-05-19T09:40:20Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l24">خط ۲۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از این زمان، زبان و ادب [[فارسی]] در ایران و ماوراءالنهر به دو مسیر جداگانه افتاد و با انقلاب اکتبر 1917م / 1336ش در روسیه ایرانیان و تاجیکان به کلی از یکدیگر بیاطلاع ماندند. زبان [[فارسی]] در [[ایران]] در طول این دوران مفارقت شکوفاتر شد و آثار منظوم و منثور ارزشمندی پدید آمد، واژههای جدید ساخته شد و به صورت علمی تا حدودی روزآمد شد. اما در تاجیکستان به ویژه در قرن اخیر به زبان تاجیکی توجه چندانی نشد. برخی آداب تاجیکها مانند: نوروز، «خانه بُراری» (خانه تکانی)، «چارشنبه آخران» (چهارشنبه سوری) و «سُمَنک» (سمنوپزان) شهرت فراوان دارد<ref>کاتسنر، کنت. '''''زبانهای جهان'''''. ترجمه رضی هیرمند، تهران: 1376، ص 157.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از این زمان، زبان و ادب [[فارسی]] در ایران و ماوراءالنهر به دو مسیر جداگانه افتاد و با انقلاب اکتبر 1917م / 1336ش در روسیه ایرانیان و تاجیکان به کلی از یکدیگر بیاطلاع ماندند. زبان [[فارسی]] در [[ایران]] در طول این دوران مفارقت شکوفاتر شد و آثار منظوم و منثور ارزشمندی پدید آمد، واژههای جدید ساخته شد و به صورت علمی تا حدودی روزآمد شد. اما در تاجیکستان به ویژه در قرن اخیر به زبان تاجیکی توجه چندانی نشد. برخی آداب تاجیکها مانند: نوروز، «خانه بُراری» (خانه تکانی)، «چارشنبه آخران» (چهارشنبه سوری) و «سُمَنک» (سمنوپزان) شهرت فراوان دارد<ref>کاتسنر، کنت. '''''زبانهای جهان'''''. ترجمه رضی هیرمند، تهران: 1376، ص 157.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلخیص از مقاله تاجیک دانشنامه جهان اسلام، ج6، ص70- 75</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l39">خط ۳۹:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص معصومه ابراهیمی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص معصومه ابراهیمی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلخیص از مقاله تاجیک دانشنامه جهان اسلام، ج6، ص70- 75.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مردم شناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مردم شناسی]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-9184:rev-9200:php=table -->
</table>
Karimian
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9&diff=9184&oldid=prev
Karimian در ۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۰
2025-05-18T19:50:17Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۵۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">خط ۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این قوم در شمال هندوستان، ازبکستان، قرقیزستان، قزاقستان و ایران نیز پراکندهاند. تاجیکها در شرقیترین منطقه ایران و عمدتاً در استانهای خراسان و [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان و بلوچستان]] به سر میبرند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافی مفصل ایران'''''. تهران: 1310-1311، ج 2، ص 46، 211.</ref><ref>همام، «تاجیکها»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 94. </ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این قوم در شمال هندوستان، ازبکستان، قرقیزستان، قزاقستان و ایران نیز پراکندهاند. تاجیکها در شرقیترین منطقه ایران و عمدتاً در استانهای خراسان و [[استان سیستان و بلوچستان|سیستان و بلوچستان]] به سر میبرند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافی مفصل ایران'''''. تهران: 1310-1311، ج 2، ص 46، 211.</ref><ref>همام، «تاجیکها»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 94. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره اصل و نسب تاجیکها نظرها و آراء مختلفی وجود دارد. آنها را فرزند عرب زاده و بزرگ شده در عجم؛ [[مغول ها|مغول]]، طایفه غیر عرب، طایفه غیر ترک، قومی از ترک، غلام آزاد کشاورز و مردمی ایرانی فارسی زبان دانستهاند<ref>برهان، محمدحسین بن خلف. '''''برهان قاطع'''''. به کوشش محمد معین، تهران: 1342، ذیل «تاجیک».</ref><ref>2- سامی، شمسالدین بن خالد. '''''قاموس الاعلام'''''. چاپ مهران، استانبول: 1360-1316/1889-1898، ذیل ماده.</ref><ref>داعی الاسلام، محمدعلی'''. فرهنگ''' '''نظام'''. حیدرآباد دکن: 1305-1318، ذیل ماده.</ref><ref>آقهباش قاجار، عبدالقادرخان. «در تحقیق لفظ تاجیک»، '''''تاجیکان در مسیر''''' '''''تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 271. </ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>درباره اصل و نسب تاجیکها نظرها و آراء مختلفی وجود دارد. آنها را فرزند عرب زاده و بزرگ شده در عجم؛ [[مغول ها|مغول]]، طایفه غیر عرب، طایفه غیر ترک، قومی از ترک، غلام آزاد کشاورز و مردمی ایرانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>زبان دانستهاند<ref>برهان، محمدحسین بن خلف. '''''برهان قاطع'''''. به کوشش محمد معین، تهران: 1342، ذیل «تاجیک».</ref><ref>2- سامی، شمسالدین بن خالد. '''''قاموس الاعلام'''''. چاپ مهران، استانبول: 1360-1316/1889-1898، ذیل ماده.</ref><ref>داعی الاسلام، محمدعلی'''. فرهنگ''' '''نظام'''. حیدرآباد دکن: 1305-1318، ذیل ماده.</ref><ref>آقهباش قاجار، عبدالقادرخان. «در تحقیق لفظ تاجیک»، '''''تاجیکان در مسیر''''' '''''تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 271. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>لفظ [[تاجیک]] به صورتهای تازیک، تاژیک، تژِک و تازک نیز آمده است<ref>'''''بندهش'''''، [گردآوری] فرنبغ دادگی، ترجمه مهرداد بهار، تهران: 1369، ص 31.</ref><ref name=":0">داعیالاسلام، داعی الاسلام، محمدعلی'''. فرهنگ''' '''نظام'''. حیدرآباد دکن: 1305-1318، ذیل تازیک.</ref><ref>بیهقی، محمد بن حسین. '''''تاریخ بیهقی'''''. به کوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: 1368، ج 2، ص 520.</ref><ref>کاشغری، محمود بن حسین. '''''دیوان لغات الترک'''''. به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: 1375، ذیل «تژک». </ref>. برخی اصطلاح «سارت» (از ریشه سَرْتْ هَوَهَه سانسکریت به معنای بازرگان) به معناهای [[فارسی]] زبانانِ شهرنشین و روستانشین (= [[تاجیک]])، تاجیکهای خوارزم، [[فارسی]] زبانان، اهالی فرغانه و خوارزم و... را مترادف [[تاجیک]] میدانند<ref>بارتولد، واسیلی، ولادیمیروویچ. «تاجیکان»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 64.</ref><ref>میراحمدی، مریم. «قوم تاجیک و فرهنگ تاجیکی در آسیای مرکزی»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 244.</ref><ref>Masov, R., '''''Tarikh-e Tajikān bāmuhr-e kamilan sirrī''''', Dushanbe, 1996, p. 126.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>لفظ [[تاجیک]] به صورتهای تازیک، تاژیک، تژِک و تازک نیز آمده است<ref>'''''بندهش'''''، [گردآوری] فرنبغ دادگی، ترجمه مهرداد بهار، تهران: 1369، ص 31.</ref><ref name=":0">داعیالاسلام، داعی الاسلام، محمدعلی'''. فرهنگ''' '''نظام'''. حیدرآباد دکن: 1305-1318، ذیل تازیک.</ref><ref>بیهقی، محمد بن حسین. '''''تاریخ بیهقی'''''. به کوشش خلیل خطیب رهبر، تهران: 1368، ج 2، ص 520.</ref><ref>کاشغری، محمود بن حسین. '''''دیوان لغات الترک'''''. به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: 1375، ذیل «تژک». </ref>. برخی اصطلاح «سارت» (از ریشه سَرْتْ هَوَهَه سانسکریت به معنای بازرگان) به معناهای [[فارسی]] زبانانِ شهرنشین و روستانشین (= [[تاجیک]])، تاجیکهای خوارزم، [[فارسی]] زبانان، اهالی فرغانه و خوارزم و... را مترادف [[تاجیک]] میدانند<ref>بارتولد، واسیلی، ولادیمیروویچ. «تاجیکان»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 64.</ref><ref>میراحمدی، مریم. «قوم تاجیک و فرهنگ تاجیکی در آسیای مرکزی»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1373، ص 244.</ref><ref>Masov, R., '''''Tarikh-e Tajikān bāmuhr-e kamilan sirrī''''', Dushanbe, 1996, p. 126.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:تاجیکها با لباس محلی در مراسم نوروز.jpg|بندانگشتی|تاجیکها با لباس محلی در مراسم نوروز،برگرفته از سایت ویکی پدیا،قابل بازیابی از [https://fa.wikipedia.org/wiki/تاجیک%E2%80%8Cها /تاجیک%E2%80%8Cها/https://fa.wikipedia.org/wiki]]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی، کلمه [[تاجیک]] را مأخوذ از قبیله «تاج» و «طی» میدانند. برخی نیز قوم «جاط» (جَت / جط) را منشأ نام [[تاجیک]] دانستهاند<ref name=":0" /><ref>سوندرمان، ورنر. «یک گواهی کهن درباره نام تاجیکان» ترجمه فریدون مجلسی، '''''هستی'''''. دوره دوم، ش 4 (زمستان 1379)، ص 51.</ref><ref>سجادیه، محمدعلی. «باز هم تات و تاجیک»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1377، ص 177. </ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی، کلمه [[تاجیک]] را مأخوذ از قبیله «تاج» و «طی» میدانند. برخی نیز قوم «جاط» (جَت / جط) را منشأ نام [[تاجیک]] دانستهاند<ref name=":0" /><ref>سوندرمان، ورنر. «یک گواهی کهن درباره نام تاجیکان» ترجمه فریدون مجلسی، '''''هستی'''''. دوره دوم، ش 4 (زمستان 1379)، ص 51.</ref><ref>سجادیه، محمدعلی. «باز هم تات و تاجیک»، '''''تاجیکان در مسیر تاریخ'''''. به کوشش میرزا شکورزاده، تهران: 1377، ص 177. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قوم [[تاجیک]] در سه مرحله و در سه منطقه تشکیل شده است: در دوره ساسانیان (حـ 226 ـ حـ 652 میلادی) در شمال شرقی خراسان؛ در سده اول و دوم هجری در ماوراءالنهر؛ در دوره سامانیان (حـ 261-389 / ؟ م) در قلمرو دولت بخارا. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قوم [[تاجیک]] در سه مرحله و در سه منطقه تشکیل شده است: در دوره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ساسانیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(حـ 226 ـ حـ 652 میلادی) در شمال شرقی خراسان؛ در سده اول و دوم هجری در ماوراءالنهر؛ در دوره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سامانیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(حـ 261-389 / ؟ م) در قلمرو دولت بخارا. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قوم تاجیک شامل گروههایی از سُغدیها، باختریها، مَرغیانیها و پارتها، خوارزمیها، فَرغانیها، سکاها و تورهاست<ref>غفوروف، باباجان. '''''تاجیکان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 571-572.</ref><ref>Nimatov, N., '''''Tadžikskiy fenomen, Istoriyai Teoriya,''''' Dushanbe, 1997, p. 84.</ref>. برخی منابع قبیله مشهور «تور» را که در آسیای مرکزی به سر میبرند ـ به عنوان نیاکان اصلی تاجیکها دانستهاند<ref>یعقوبشاه، یوسفشاه. «تاریخ شکلگیری تمدن تاجیکان»، به کوشش اردمهر و میرزا شکورزاده، '''''ایران شناخت'''''. ش 6 (پاییز 1376)، ص 217.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قوم تاجیک شامل گروههایی از سُغدیها، باختریها، مَرغیانیها و پارتها، خوارزمیها، فَرغانیها، سکاها و تورهاست<ref>غفوروف، باباجان. '''''تاجیکان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 571-572.</ref><ref>Nimatov, N., '''''Tadžikskiy fenomen, Istoriyai Teoriya,''''' Dushanbe, 1997, p. 84.</ref>. برخی منابع قبیله مشهور «تور» را که در آسیای مرکزی به سر میبرند ـ به عنوان نیاکان اصلی تاجیکها دانستهاند<ref>یعقوبشاه، یوسفشاه. «تاریخ شکلگیری تمدن تاجیکان»، به کوشش اردمهر و میرزا شکورزاده، '''''ایران شناخت'''''. ش 6 (پاییز 1376)، ص 217.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l21">خط ۲۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاجیکها در کشاورزی و احیای زمینهای مرده به اراضی کشاورزی و پرورش گیاهان و محصولات زراعی بسیار توانمند هستند<ref>Masov, R., '''''Tarikh-e Tajikān bāmuhr-e kamilan sirrī''''', Dushanbe, 1996, p. 130-131, 145-146.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تاجیکها در کشاورزی و احیای زمینهای مرده به اراضی کشاورزی و پرورش گیاهان و محصولات زراعی بسیار توانمند هستند<ref>Masov, R., '''''Tarikh-e Tajikān bāmuhr-e kamilan sirrī''''', Dushanbe, 1996, p. 130-131, 145-146.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پشتیبانی سامانیان از زبان و ادب فارسی دری موجب استقلال فرهنگی و سیاسی قوم تاجیک شد به طوری که تا هزار سال بعد فارسی زبانِ رسمیِ دولتی قوم تاجیک شد<ref>غفوروف، باباجان. '''''تاجیکان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 572.</ref>. امروزه تاجیکها به زبان تاجیکی یا فارسی تاجیکی که از زبانهای ایرانی نو است و از اعضای خانواده هند و اروپاییست، تکلم میکنند. از قرن دهم که در ایران حکومت شیعی صفویه و در ماوراءالنهر حکومت سنّی شیبانی تشکیل شد و به دلایل مذهبی و ملی رابطه سیاسی ایران با جهان خارج محدود شد رابطه ایران و تاجیکها نیز کمتر شد. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پشتیبانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سامانیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از زبان و ادب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دری موجب استقلال فرهنگی و سیاسی قوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تاجیک<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شد به طوری که تا هزار سال بعد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>زبانِ رسمیِ دولتی قوم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تاجیک<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شد<ref>غفوروف، باباجان. '''''تاجیکان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 572.</ref>. امروزه تاجیکها به زبان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تاجیکی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تاجیکی که از زبانهای ایرانی نو است و از اعضای خانواده هند و اروپاییست، تکلم میکنند. از قرن دهم که در ایران حکومت شیعی صفویه و در ماوراءالنهر حکومت سنّی شیبانی تشکیل شد و به دلایل مذهبی و ملی رابطه سیاسی ایران با جهان خارج محدود شد رابطه ایران و تاجیکها نیز کمتر شد. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از این زمان، زبان و ادب فارسی در ایران و ماوراءالنهر به دو مسیر جداگانه افتاد و با انقلاب اکتبر 1917م / 1336ش در روسیه ایرانیان و تاجیکان به کلی از یکدیگر بیاطلاع ماندند. زبان فارسی در ایران در طول این دوران مفارقت شکوفاتر شد و آثار منظوم و منثور ارزشمندی پدید آمد، واژههای جدید ساخته شد و به صورت علمی تا حدودی روزآمد شد. اما در تاجیکستان به ویژه در قرن اخیر به زبان تاجیکی توجه چندانی نشد. برخی آداب تاجیکها مانند: نوروز، «خانه بُراری» (خانه تکانی)، «چارشنبه آخران» (چهارشنبه سوری) و «سُمَنک» (سمنوپزان) شهرت فراوان دارد<ref>کاتسنر، کنت. '''''زبانهای جهان'''''. ترجمه رضی هیرمند، تهران: 1376، ص 157.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>از این زمان، زبان و ادب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در ایران و ماوراءالنهر به دو مسیر جداگانه افتاد و با انقلاب اکتبر 1917م / 1336ش در روسیه ایرانیان و تاجیکان به کلی از یکدیگر بیاطلاع ماندند. زبان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در طول این دوران مفارقت شکوفاتر شد و آثار منظوم و منثور ارزشمندی پدید آمد، واژههای جدید ساخته شد و به صورت علمی تا حدودی روزآمد شد. اما در تاجیکستان به ویژه در قرن اخیر به زبان تاجیکی توجه چندانی نشد. برخی آداب تاجیکها مانند: نوروز، «خانه بُراری» (خانه تکانی)، «چارشنبه آخران» (چهارشنبه سوری) و «سُمَنک» (سمنوپزان) شهرت فراوان دارد<ref>کاتسنر، کنت. '''''زبانهای جهان'''''. ترجمه رضی هیرمند، تهران: 1376، ص 157.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص از مقاله تاجیک دانشنامه جهان اسلام، ج6، ص70- 75</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص از مقاله تاجیک دانشنامه جهان اسلام، ج6، ص70- 75</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l30">خط ۳۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''مآخذ''' ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رحیم مسلمانیان قبادیانی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>رحیم مسلمانیان قبادیانی</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص معصومه ابراهیمی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص معصومه ابراهیمی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مردم شناسی]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-9180:rev-9184:php=table -->
</table>
Karimian
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9&diff=9180&oldid=prev
Karimian در ۱۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۴۷
2025-05-18T11:47:40Z
<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9&diff=9180&oldid=7593">نمایش تغییرات</a>
Karimian
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9&diff=7593&oldid=prev
Samei در ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۳۹
2025-05-09T18:39:27Z
<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9&diff=7593&oldid=1395">نمایش تغییرات</a>
Samei
https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9&diff=1395&oldid=prev
Samei: صفحهای تازه حاوی «'''تاجيك'''، قومي مسلمان و فارسي زبان از نژاد آريايي و از قديمترين ساكنان آسياي مركزي و افغانستان و ناحية سين كيانگ چين، و عمدهترين جمعيت جمهوري تاجيكستان در سدة چهاردهم. اين قوم در شمال هندوستان، ازبكستان، قرقيزستان، قزاقستان و ايران نيز...» ایجاد کرد
2024-08-18T22:38:53Z
<p>صفحهای تازه حاوی «'''تاجيك'''، قومي مسلمان و فارسي زبان از نژاد آريايي و از قديمترين ساكنان آسياي مركزي و افغانستان و ناحية سين كيانگ چين، و عمدهترين جمعيت جمهوري تاجيكستان در سدة چهاردهم. اين قوم در شمال هندوستان، ازبكستان، قرقيزستان، قزاقستان و ايران نيز...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''تاجيك'''، قومي مسلمان و فارسي زبان از نژاد آريايي و از قديمترين ساكنان آسياي مركزي و افغانستان و ناحية سين كيانگ چين، و عمدهترين جمعيت جمهوري تاجيكستان در سدة چهاردهم. <br />
<br />
اين قوم در شمال هندوستان، ازبكستان، قرقيزستان، قزاقستان و ايران نيز پراكندهاند. تاجيكها در شرقيترين منطقة ايران و عمدتاً در استانهاي خراسان و سيستان و بلوچستان به سر ميبرند.<sup>1</sup> <br />
<br />
دربارة اصل و نسب تاجيكها نظرها و آراء مختلفي وجود دارد. آنها را فرزند عرب زاده و بزرگ شده در عجم؛ مغول، طايفة غير عرب، طايفة غير ترك، قومي از ترك، غلام آزاد كشاورز و مردمي ايراني فارسي زبان دانستهاند.<sup>2</sup> <br />
<br />
لفظ تاجيك به صورتهاي تازيك، تاژيك، تژِك و تازك نيز آمده است.<sup>3</sup> برخي اصطلاح «سارت» (از ريشة سَرْتْ هَوَهَه سانسكريت به معناي بازرگان) به معناهاي فارسي زبانانِ شهرنشين و روستانشين (= تاجيك)، تاجيكهاي خوارزم، فارسي زبانان، اهالي فرغانه و خوارزم و... را مترادف تاجيك ميدانند.<sup>4</sup> <br />
<br />
برخي، كلمة تاجيك را مأخوذ از قبيلة «تاج» و «طي» ميدانند. برخي نيز قوم «جاط» (جَت / جط) را منشأ نام تاجيك دانستهاند.<sup>5</sup> <br />
<br />
قوم تاجيك در سه مرحله و در سه منطقه تشكيل شده است: در دورة ساسانيان (حـ 226 ـ حـ 652 ميلادي) در شمال شرقي خراسان؛ در سدة اول و دوم هجري در ماوراءالنهر؛ در دورة سامانيان (حـ 261-389 / ؟ م) در قلمرو دولت بخارا. <br />
<br />
قوم تاجيك شامل گروههايي از سُغديها، باختريها، مَرغيانيها و پارتها، خوارزميها، فَرغانيها، سكاها و تورهاست.<sup>6</sup> برخي منابع قبيلة مشهور «تور» را كه در آسياي مركزي به سر ميبرند ـ به عنوان نياكان اصلي تاجيكها دانستهاند.<sup>7</sup> <br />
<br />
اقوام تشكيلدهندة تاجيكها مانند سغديها، باختريها و... همگي آريايي بودند و به زبانهاي باستاني ايراني گفتگو ميكردند و مناسبات بازرگاني و اقتصادي و سياسي و ديگر مشتركات فرهنگيشان در تشكيل اقوام تاجيكي نقش به سزايي داشت.<sup>8</sup> قوم تاجيك در سدة چهارم و پنجم ميلادي شكل گرفت. از مراكز فرهنگي تاجيكنشين كه در تشكلشان نقش مهمي داشتند ميتوان به بخارا، سمرقند، بلخ، مرو، نيشابور، خجند و... اشاره كرد.<sup>9</sup> <br />
<br />
تاجيكها در قسمتهايي از آسياي مركزي دولتهايي را تشكيل دادند كه ميتوان به دولت غوريان از 543 تا 612ق / ؟ م در ولايت غور افغانستان، گرْتْها از قرن 7 تا 8 / ؟ م در هرات، سربداران در قرن 8 / ؟ م در سمرقند و حكومتهاي بخشهاي شرقيِ بخارا اشاره كرد.<sup>10</sup> <br />
<br />
تاجيكها اكثراً سني حنفي هستند. عدهاي از آنها در پامير شيعة اسماعيلياند.<sup>11</sup><br />
<br />
تاجيكها در كشاورزي و احياي زمينهاي مرده به اراضي كشاورزي و پرورش گياهان و محصولات زراعي بسيار توانمند هستند.<sup>12</sup> <br />
<br />
پشتيباني سامانيان از زبان و ادب فارسي دري موجب استقلال فرهنگي و سياسي قوم تاجيك شد به طوري كه تا هزار سال بعد فارسي زبانِ رسميِ دولتي قوم تاجيك شد.<sup>13</sup> امروزه تاجيكها به زبان تاجيكي يا فارسي تاجيكي كه از زبانهاي ايراني نو است و از اعضاي خانوادة هند و اروپاييست، تكلم ميكنند. از قرن دهم كه در ايران حكومت شيعي صفويه و در ماوراءالنهر حكومت سنّي شيباني تشكيل شد و به دلايل مذهبي و ملي رابطة سياسي ايران با جهان خارج محدود شد رابطة ايران و تاجيكها نيز كمتر شد. <br />
<br />
از اين زمان، زبان و ادب فارسي در ايران و ماوراءالنهر به دو مسير جداگانه افتاد و با انقلاب اكتبر 1917م / 1336ش در روسيه ايرانيان و تاجيكان به كلي از يكديگر بياطلاع ماندند. زبان فارسي در ايران در طول اين دوران مفارقت شكوفاتر شد و آثار منظوم و منثور ارزشمندي پديد آمد، واژههاي جديد ساخته شد و به صورت علمي تا حدودي روزآمد شد. اما در تاجيكستان به ويژه در قرن اخير به زبان تاجيكي توجه چنداني نشد. برخي آداب تاجيكها مانند: نوروز، «خانه بُراري» (خانه تكاني)، «چارشنبه آخران» (چهارشنبه سوري) و «سُمَنك» (سمنوپزان) شهرت فراوان دارد.<sup>14</sup><br />
<br />
تلخيص از مقالة تاجيك دانشنامة جهان اسلام، ج6، ص70- 75<br />
<br />
نوشتة رحيم مسلمانيان قبادياني<br />
<br />
<br />
'''مآخذ:''' <br />
<br />
1- كيهان، مسعود. '''''جغرافي مفصل ايران'''''. تهران: 1310-1311، ج 2، ص 46، 211، همام، «تاجيكها»، '''''تاجيكان در مسير تاريخ'''''. به كوشش ميرزا شكورزاده، تهران: 1373، ص 94. <br />
<br />
2- برهان، محمدحسين بن خلف. '''''برهان قاطع'''''. به كوشش محمد معين، تهران: 1342، ذيل «تاجيك»؛ سامي، شمسالدين بن خالد. '''''قاموس الاعلام'''''. چاپ مهران، استانبول: 1360-1316/1889-1898، ذيل ماده؛ داعي الاسلام، محمدعلي'''. فرهنگ''' '''نظام'''. حيدرآباد دكن: 1305-1318، ذيل ماده؛ آقهباش قاجار، عبدالقادرخان. «در تحقيق لفظ تاجيك»، '''''تاجيكان در مسير''''' '''''تاريخ'''''. به كوشش ميرزا شكورزاده، تهران: 1373، ص 271. <br />
<br />
3- '''''بندهش'''''، [گردآوري] فرنبغ دادگي، ترجمة مهرداد بهار، تهران: 1369، ص 31؛ داعيالاسلام، محمدعلي. '''''همان'''''. ذيل تازيك؛ بيهقي، محمد بن حسين. '''''تاريخ بيهقي'''''. به كوشش خليل خطيب رهبر، تهران: 1368، ج 2، ص 520؛ كاشغري، محمود بن حسين. '''''ديوان لغات الترك'''''. به كوشش محمد دبير سياقي، تهران: 1375، ذيل «تژك». <br />
<br />
4- بارتولد، واسيلي، ولاديميروويچ. «تاجيكان»، '''''تاجيكان در مسير تاريخ'''''. به كوشش ميرزا شكورزاده، تهران: 1373، ص 64؛ ميراحمدي، مريم. «قوم تاجيك و فرهنگ تاجيكي در آسياي مركزي»، '''''تاجيكان در مسير تاريخ'''''. به كوشش ميرزا شكورزاده، تهران: 1373، ص 244؛ <br />
<br />
Masov, R., '''''Tarikh-e Tajikān bāmuhr-e kamilan sirrī''''', Dushanbe, 1996, p. 126.<br />
<br />
5- داعيالاسلام، محمدعلي. همانجا؛ سوندرمان، ورنر. «يك گواهي كهن دربارة نام تاجيكان» ترجمة فريدون مجلسي، '''''هستي'''''. دورة دوم، ش 4 (زمستان 1379)، ص 51؛ سجاديه، محمدعلي. «باز هم تات و تاجيك»، '''''تاجيكان در مسير تاريخ'''''. به كوشش ميرزا شكورزاده، تهران: 1377، ص 177. <br />
<br />
6- غفوروف، باباجان. '''''تاجيكان'''''. دوشنبه: 1377، ج1، ص 571-572؛ <br />
<br />
Nimatov, N., '''''Tadžikskiy fenomen, Istoriyai Teoriya,''''' Dushanbe, 1997, p. 84.<br />
<br />
7- يعقوبشاه، يوسفشاه. «تاريخ شكلگيري تمدن تاجيكان»، به كوشش اردمهر و ميرزا شكورزاده، '''''ايران شناخت'''''. ش 6 (پاييز 1376)، ص 217.<br />
<br />
8- غفوروف. '''''همان'''''. ج 1، ص 30، 31، 572؛ <br />
<br />
Bābākhānov, M., '''''Ta'rikh-e Tajikan-e Jahan,''''' Dushanbe, 1999, p. 27-28.<br />
<br />
9- Barthold, V. V., '''''Istoriya Kulturnoy Žizni''''', Turkestan, 1927, p. 17-21.<br />
<br />
10- Baba Khanov, M, '''''ibid''''', P. 71, 83-92.<br />
<br />
11- همام. '''''همان'''''. ص 94-95.<br />
<br />
12- Masov, R., '''''ibid''''', P. 130-131, 145-146.<br />
<br />
13- غفوروف. '''''همان'''''. ج 1، ص 572.<br />
<br />
14- كاتسنر، كنت. '''''زبانهاي جهان'''''. ترجمة رضي هيرمند، تهران: 1376، ص 157.<br />
<br />
<br />
رحیم مسلمانیان قبادیانی<br />
<br />
تلخیص معصومه ابراهیمی</div>
Samei