https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%86%D8%AF 2026-09-16T23:01:05Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%86%D8%AF&diff=13416&oldid=prev 2026-02-12T10:39:42Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۲ فوریهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۳۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:ترجیع بند.jpg|بندانگشتی|قالب ترجیع بند-قابل بازیابی از https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSpgzytA-uZO_B_-y3m6EDf03paYfugXUKdWA&amp;s]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:ترجیع بند.jpg|بندانگشتی|قالب ترجیع بند-قابل بازیابی از https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSpgzytA-uZO_B_-y3m6EDf03paYfugXUKdWA&amp;s]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[ترجیع <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بند</del>|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تَرجیع‌بَند</del>]]، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یكی </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قالب‌های </del>شعر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</del>فارسی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] قدیم</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تَرجیع‌بَند، یكی از قالب‌های </ins>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شعر فارسی]] قدیم. </ins>ترجیع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی</ins>|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موسیقی</ins>]]، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آن را تحریر نیز نامیده‌اند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. '''''واژه نامه هنر شاعری'''''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;. ترجیع‌بند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیه‌ای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود&lt;ref&gt;مؤتمن، زین‌العابدین. '''''تحول </ins>شعر فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.&lt;/ref&gt;</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی|موسیقی]]، آن را تحریر نیز نامیده‌اند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. '''''واژه نامه هنر شاعری'''''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;. ترجیع‌بند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیه‌ای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود&lt;ref&gt;مؤتمن، زین‌العابدین. '''''تحول شعر فارسی'''''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.&lt;/ref&gt;. </del>این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخش‌ها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خوانده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. '''''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ترجیع بند|</del>ترجیع‌بند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>با تركیب‌بند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهاده‌اند&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین العابدین. '''''تحول شعر فارسی'''''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.&lt;/ref&gt;. همچنین پیشینیان كلمه ترجیع‌بند را، ‌ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ترجیع بند|</del>ترجیع‌بند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>و تركیب‌بند و بیشتر اصطلاح‌های دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است&lt;ref&gt;همایی، ‌جلال الدین. '''''فنون بلاغت و صناعات ادبی'''''. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.&lt;/ref&gt;. قالب ترجیع‌بند در بیان موضوع‌های [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آن‌چه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار می‌رود، ‌كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیع‌بندهای [[فارسی]] می‌توان به ترجیع‌بندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی (م 429 ق/ ؟م)، حسن [[غزنویان|غزنوی]] (م 556 ق/ ؟م)، [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]] (م 688 ق/ ؟م)، ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]] (م 898 ق/ ؟م)، ‌[[بابافغانی شیرازی|بابافغانی]] (م 925 ق/ ؟م)، [[وحشی بافقی]] (م 991 ق / ؟م)، [[شیخ بهایی]] (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. '''''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. بیشترین تحول در [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]]، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] دیده می‌شود. شاعران این دوره، قالب‌های دیگر شعری از جمله مسمط، ‌مستزاد و تركیب‌بند را با ترجیع‌بند آمیختند و شكل‌های جدیدی مناسب با مضمون‌های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روز به وجود آوردند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. '''''واژه نامه هنر شاعری'''''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62</del>.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخش‌ها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خوانده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. '''''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. ترجیع‌بند با تركیب‌بند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهاده‌اند&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین العابدین. '''''تحول شعر فارسی'''''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.&lt;/ref&gt;. همچنین پیشینیان كلمه ترجیع‌بند را، ‌ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. ترجیع‌بند و تركیب‌بند و بیشتر اصطلاح‌های دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است&lt;ref&gt;همایی، ‌جلال الدین. '''''فنون بلاغت و صناعات ادبی'''''. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.&lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ترجیع‌بند'''  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قالب ترجیع‌بند در بیان موضوع‌های [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آن‌چه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار می‌رود، ‌كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیع‌بندهای فارسی می‌توان به ترجیع‌بندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی (م 429 ق/ ؟م)، حسن [[غزنویان|غزنوی]] (م 556 ق/ ؟م)، [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]] (م 688 ق/ ؟م)، ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]] (م 898 ق/ ؟م)، ‌[[بابافغانی شیرازی|بابافغانی]] (م 925 ق/ ؟م)، [[وحشی بافقی]] (م 991 ق / ؟م)، [[شیخ بهایی]] (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. '''''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی'</ins>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. بیشترین تحول در ترجیع‌بند، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] دیده می‌شود. شاعران این دوره، قالب‌های دیگر شعری از جمله مسمط، ‌مستزاد و تركیب‌بند را با </ins>ترجیع‌بند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آمیختند و شكل‌های جدیدی مناسب با مضمون‌های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روز به وجود آوردند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. '''''واژه نامه هنر شاعری''</ins>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترجیع بند، شعری است همانند ترکیب‌بند. ولی در پایان هر بند، بیتی واحد تکرار می‌شود. عموماً ترجیع‌بند را برای بیان مضامین عشقی و عرفانی به‌کار می‌برند و هر بند آن در حکم غزل یا قصیده‌ای مستقل است، که به‌وسیله‌ی بیت واسطه از هم جدا می‌شوند. در شعر فارسی فرخی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیستانی، </del>سید حسن غزنوی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سعدی، </del>عراقی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جامی، بابافغانی، وحشی‌بافقی، </del>شیخ بهایی و هاتف اصفهانی ترجیع‌بندهای معروفی دارند. در این میان ترجیع‌بند عرفانی هاتف، شاعر قرن دوازدهم شهرت خاص دارد. ما در اینجا چند بیت از دو بند آن را می‌آوریم&lt;ref&gt;'''دیوان هاتف اصفهانی.''' ص ۱۷.&lt;/ref&gt;. &lt;blockquote&gt;ای فدای تو هم دل و هم جان دل فدای تو چون تویی دلبر  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">=== مفهوم ترجیع‌بند === </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترجیع بند، شعری است همانند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ترکیب بند|</ins>ترکیب‌بند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>. ولی در پایان هر بند، بیتی واحد تکرار می‌شود. عموماً ترجیع‌بند را برای بیان مضامین عشقی و عرفانی به‌کار می‌برند و هر بند آن در حکم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>غزل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>یا قصیده‌ای مستقل است، که به‌وسیله‌ی بیت واسطه از هم جدا می‌شوند. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شعر فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] [[</ins>فرخی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سیستانی]]، </ins>سید حسن غزنوی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سعدی]]، </ins>عراقی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[جامی]]، [[بابافغانی شیرازی|بابافغانی]]، [[وحشی بافقی|وحشی‌بافقی]]، [[</ins>شیخ بهایی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و هاتف اصفهانی ترجیع‌بندهای معروفی دارند. در این میان ترجیع‌بند عرفانی هاتف، شاعر قرن دوازدهم شهرت خاص دارد. ما در اینجا چند بیت از دو بند آن را می‌آوریم&lt;ref&gt;'''دیوان هاتف اصفهانی.''' ص ۱۷.&lt;/ref&gt;. &lt;blockquote&gt;ای فدای تو هم دل و هم جان دل فدای تو چون تویی دلبر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی نثار رهت هم این و هم آن جان نثار تو، چون تویی جانان &lt;/blockquote&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی نثار رهت هم این و هم آن جان نثار تو، چون تویی جانان &lt;/blockquote&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l16">خط ۱۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[وحشی بافقی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[وحشی بافقی]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ترکیب بند]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-11687:rev-13416:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%86%D8%AF&diff=11687&oldid=prev 2025-11-18T11:33:02Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۸ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۳</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:ترجیع بند.jpg|بندانگشتی|قالب ترجیع بند-قابل بازیابی از https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcSpgzytA-uZO_B_-y3m6EDf03paYfugXUKdWA&amp;s]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[ترجیع بند|تَرجیع‌بَند]]، یكی از قالب‌های شعر [[فارسی]] قدیم.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[ترجیع بند|تَرجیع‌بَند]]، یكی از قالب‌های شعر [[فارسی]] قدیم.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی|موسیقی]]، آن را تحریر نیز نامیده‌اند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;واژه نامه هنر شاعری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;. ترجیع‌بند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیه‌ای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود&lt;ref&gt;مؤتمن، زین‌العابدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تحول شعر فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.&lt;/ref&gt;. این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخش‌ها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خوانده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] با تركیب‌بند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهاده‌اند&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین العابدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تحول شعر فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.&lt;/ref&gt;. همچنین پیشینیان كلمه ترجیع‌بند را، ‌ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] و تركیب‌بند و بیشتر اصطلاح‌های دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است&lt;ref&gt;همایی، ‌جلال الدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فنون بلاغت و صناعات ادبی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.&lt;/ref&gt;. قالب ترجیع‌بند در بیان موضوع‌های [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آن‌چه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار می‌رود، ‌كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیع‌بندهای [[فارسی]] می‌توان به ترجیع‌بندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی (م 429 ق/ ؟م)، حسن [[غزنویان|غزنوی]] (م 556 ق/ ؟م)، [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]] (م 688 ق/ ؟م)، ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]] (م 898 ق/ ؟م)، ‌[[بابافغانی شیرازی|بابافغانی]] (م 925 ق/ ؟م)، [[وحشی بافقی]] (م 991 ق / ؟م)، [[شیخ بهایی]] (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. بیشترین تحول در [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]]، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] دیده می‌شود. شاعران این دوره، قالب‌های دیگر شعری از جمله مسمط، ‌مستزاد و تركیب‌بند را با ترجیع‌بند آمیختند و شكل‌های جدیدی مناسب با مضمون‌های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روز به وجود آوردند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;واژه نامه هنر شاعری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی|موسیقی]]، آن را تحریر نیز نامیده‌اند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;واژه نامه هنر شاعری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;. ترجیع‌بند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیه‌ای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود&lt;ref&gt;مؤتمن، زین‌العابدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تحول شعر فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.&lt;/ref&gt;. این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخش‌ها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خوانده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] با تركیب‌بند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهاده‌اند&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین العابدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تحول شعر فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.&lt;/ref&gt;. همچنین پیشینیان كلمه ترجیع‌بند را، ‌ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] و تركیب‌بند و بیشتر اصطلاح‌های دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است&lt;ref&gt;همایی، ‌جلال الدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فنون بلاغت و صناعات ادبی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.&lt;/ref&gt;. قالب ترجیع‌بند در بیان موضوع‌های [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آن‌چه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار می‌رود، ‌كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیع‌بندهای [[فارسی]] می‌توان به ترجیع‌بندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی (م 429 ق/ ؟م)، حسن [[غزنویان|غزنوی]] (م 556 ق/ ؟م)، [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]] (م 688 ق/ ؟م)، ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]] (م 898 ق/ ؟م)، ‌[[بابافغانی شیرازی|بابافغانی]] (م 925 ق/ ؟م)، [[وحشی بافقی]] (م 991 ق / ؟م)، [[شیخ بهایی]] (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. بیشترین تحول در [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]]، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] دیده می‌شود. شاعران این دوره، قالب‌های دیگر شعری از جمله مسمط، ‌مستزاد و تركیب‌بند را با ترجیع‌بند آمیختند و شكل‌های جدیدی مناسب با مضمون‌های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روز به وجود آوردند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;واژه نامه هنر شاعری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-۲) </del>'''ترجیع‌بند'''  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ترجیع‌بند'''  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترجیع بند، شعری است همانند ترکیب‌بند. ولی در پایان هر بند، بیتی واحد تکرار می‌شود. عموماً ترجیع‌بند را برای بیان مضامین عشقی و عرفانی به‌کار می‌برند و هر بند آن در حکم غزل یا قصیده‌ای مستقل است، که به‌وسیله‌ی بیت واسطه از هم جدا می‌شوند. در شعر فارسی فرخی سیستانی، سید حسن غزنوی، سعدی، عراقی، جامی، بابافغانی، وحشی‌بافقی، شیخ بهایی و هاتف اصفهانی ترجیع‌بندهای معروفی دارند. در این میان ترجیع‌بند عرفانی هاتف، شاعر قرن دوازدهم شهرت خاص دارد. ما در اینجا چند بیت از دو بند آن را می‌آوریم'.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترجیع بند، شعری است همانند ترکیب‌بند. ولی در پایان هر بند، بیتی واحد تکرار می‌شود. عموماً ترجیع‌بند را برای بیان مضامین عشقی و عرفانی به‌کار می‌برند و هر بند آن در حکم غزل یا قصیده‌ای مستقل است، که به‌وسیله‌ی بیت واسطه از هم جدا می‌شوند. در شعر فارسی فرخی سیستانی، سید حسن غزنوی، سعدی، عراقی، جامی، بابافغانی، وحشی‌بافقی، شیخ بهایی و هاتف اصفهانی ترجیع‌بندهای معروفی دارند. در این میان ترجیع‌بند عرفانی هاتف، شاعر قرن دوازدهم شهرت خاص دارد. ما در اینجا چند بیت از دو بند آن را می‌آوریم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;</ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''دیوان هاتف اصفهانی.''' ص ۱۷.&lt;/ref&gt;</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;blockquote&gt;ای فدای تو هم دل و هم جان دل فدای تو چون تویی دلبر </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ای فدای تو هم دل و هم جان دل فدای تو چون تویی دلبر </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی نثار رهت هم این و هم آن جان نثار تو، چون تویی جانان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;/blockquote&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>وی نثار رهت هم این و هم آن جان نثار تو، چون تویی جانان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">... </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱. دیوان هاتف اصفهانی، ص ۱۷. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ ادب پارسی و... </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{| class="wikitable"</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|۲۳۶</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|-</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|که یکی هست و هیچ نیست جز او</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|-</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|وحده لا اله الا هو</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|-</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| colspan="2" |از تو ای دوست نگسلم پیوند</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|-</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| colspan="2" |الحق ارزان بود ز ما صد جان</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|-</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|که یکی هست و هیچ نیست جز او</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|-</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|وحده لا اله الا هو</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|}</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l46">خط ۴۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۹:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1398</del>). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه </del>ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگی </del>هنری و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انتشارات </del>بین المللی الهدی]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">،</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تمیم داری، احمد </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1379</ins>). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب </ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: تاریخ ادب فارسی: مکتب ها، دورها، سبک ها و انواع ادبی</ins>. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرهنگی، </ins>هنری و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">انتشاراتی </ins>بین المللی الهدی]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ابوالقاسم رادفر</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">احمد تمیم داری</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=رده:ادبیات و زبان شناسی]]</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[index.php?title=</del>رده:ادبیات]]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-11156:rev-11687:php=table --> </table>

Arghavan https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%86%D8%AF&diff=11156&oldid=prev 2025-09-05T08:44:41Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۵ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۴۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی|موسیقی]]، آن را تحریر نیز نامیده‌اند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;واژه نامه هنر شاعری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;. ترجیع‌بند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیه‌ای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود&lt;ref&gt;مؤتمن، زین‌العابدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تحول شعر فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.&lt;/ref&gt;. این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخش‌ها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خوانده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] با تركیب‌بند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهاده‌اند&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین العابدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تحول شعر فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.&lt;/ref&gt;. همچنین پیشینیان كلمه ترجیع‌بند را، ‌ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] و تركیب‌بند و بیشتر اصطلاح‌های دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است&lt;ref&gt;همایی، ‌جلال الدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فنون بلاغت و صناعات ادبی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.&lt;/ref&gt;. قالب ترجیع‌بند در بیان موضوع‌های [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آن‌چه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار می‌رود، ‌كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیع‌بندهای [[فارسی]] می‌توان به ترجیع‌بندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی (م 429 ق/ ؟م)، حسن [[غزنویان|غزنوی]] (م 556 ق/ ؟م)، [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]] (م 688 ق/ ؟م)، ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]] (م 898 ق/ ؟م)، ‌[[بابافغانی شیرازی|بابافغانی]] (م 925 ق/ ؟م)، [[وحشی بافقی]] (م 991 ق / ؟م)، [[شیخ بهایی]] (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. بیشترین تحول در [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]]، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] دیده می‌شود. شاعران این دوره، قالب‌های دیگر شعری از جمله مسمط، ‌مستزاد و تركیب‌بند را با ترجیع‌بند آمیختند و شكل‌های جدیدی مناسب با مضمون‌های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روز به وجود آوردند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;واژه نامه هنر شاعری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی|موسیقی]]، آن را تحریر نیز نامیده‌اند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;واژه نامه هنر شاعری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;. ترجیع‌بند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیه‌ای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود&lt;ref&gt;مؤتمن، زین‌العابدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تحول شعر فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.&lt;/ref&gt;. این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخش‌ها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خوانده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] با تركیب‌بند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهاده‌اند&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین العابدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تحول شعر فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.&lt;/ref&gt;. همچنین پیشینیان كلمه ترجیع‌بند را، ‌ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] و تركیب‌بند و بیشتر اصطلاح‌های دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است&lt;ref&gt;همایی، ‌جلال الدین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فنون بلاغت و صناعات ادبی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.&lt;/ref&gt;. قالب ترجیع‌بند در بیان موضوع‌های [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آن‌چه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار می‌رود، ‌كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیع‌بندهای [[فارسی]] می‌توان به ترجیع‌بندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی (م 429 ق/ ؟م)، حسن [[غزنویان|غزنوی]] (م 556 ق/ ؟م)، [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]] (م 688 ق/ ؟م)، ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]] (م 898 ق/ ؟م)، ‌[[بابافغانی شیرازی|بابافغانی]] (م 925 ق/ ؟م)، [[وحشی بافقی]] (م 991 ق / ؟م)، [[شیخ بهایی]] (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. بیشترین تحول در [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]]، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] دیده می‌شود. شاعران این دوره، قالب‌های دیگر شعری از جمله مسمط، ‌مستزاد و تركیب‌بند را با ترجیع‌بند آمیختند و شكل‌های جدیدی مناسب با مضمون‌های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روز به وجود آوردند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;واژه نامه هنر شاعری&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-۲) '''ترجیع‌بند''' </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجیع بند، شعری است همانند ترکیب‌بند. ولی در پایان هر بند، بیتی واحد تکرار می‌شود. عموماً ترجیع‌بند را برای بیان مضامین عشقی و عرفانی به‌کار می‌برند و هر بند آن در حکم غزل یا قصیده‌ای مستقل است، که به‌وسیله‌ی بیت واسطه از هم جدا می‌شوند. در شعر فارسی فرخی سیستانی، سید حسن غزنوی، سعدی، عراقی، جامی، بابافغانی، وحشی‌بافقی، شیخ بهایی و هاتف اصفهانی ترجیع‌بندهای معروفی دارند. در این میان ترجیع‌بند عرفانی هاتف، شاعر قرن دوازدهم شهرت خاص دارد. ما در اینجا چند بیت از دو بند آن را می‌آوریم'. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ای فدای تو هم دل و هم جان دل فدای تو چون تویی دلبر </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وی نثار رهت هم این و هم آن جان نثار تو، چون تویی جانان ... </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">۱. دیوان هاتف اصفهانی، ص ۱۷. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاریخ ادب پارسی و... </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">{| class="wikitable"</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|۲۳۶</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|-</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|که یکی هست و هیچ نیست جز او</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|-</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|وحده لا اله الا هو</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|-</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| colspan="2" |از تو ای دوست نگسلم پیوند</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|-</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">| colspan="2" |الحق ارزان بود ز ما صد جان</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|-</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|که یکی هست و هیچ نیست جز او</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|-</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|وحده لا اله الا هو</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|}</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">خط ۱۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۵۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:ادبیات و زبان شناسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:ادبیات]]</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-10563:rev-11156:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%86%D8%AF&diff=10563&oldid=prev 2025-06-21T13:12:17Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۲۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۱۲</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[ترجیع بند|تَرجیع‌بَند]]، یكی از قالب‌های شعر [[فارسی]] قدیم.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[ترجیع بند|تَرجیع‌بَند]]، یكی از قالب‌های شعر [[فارسی]] قدیم.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی|موسیقی]]، آن را تحریر نیز نامیده‌اند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. ''واژه نامه هنر شاعری''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;. ترجیع‌بند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیه‌ای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود&lt;ref&gt;مؤتمن، زین‌العابدین. ''تحول شعر فارسی''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.&lt;/ref&gt;. این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخش‌ها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خوانده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] با تركیب‌بند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهاده‌اند&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین العابدین. ''تحول شعر فارسی''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.&lt;/ref&gt;. همچنین پیشینیان كلمه ترجیع‌بند را، ‌ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] و تركیب‌بند و بیشتر اصطلاح‌های دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است&lt;ref&gt;همایی، ‌جلال الدین. ''فنون بلاغت و صناعات ادبی''. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.&lt;/ref&gt;. قالب ترجیع‌بند در بیان موضوع‌های [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آن‌چه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار می‌رود، ‌كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیع‌بندهای [[فارسی]] می‌توان به ترجیع‌بندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; </del>(م 429 ق/ ؟م)، حسن [[غزنویان|غزنوی]] (م 556 ق/ ؟م)، [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; </del>(م 688 ق/ ؟م)، ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; </del>(م 898 ق/ ؟م)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌بابافغانی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; </del>(م 925 ق/ ؟م)، وحشی بافقی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; </del>(م 991 ق / ؟م)، شیخ بهایی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; </del>(م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین.''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. بیشترین تحول در [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]]، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] دیده می‌شود. شاعران این دوره، قالب‌های دیگر شعری از جمله مسمط، ‌مستزاد و تركیب‌بند را با ترجیع‌بند آمیختند و شكل‌های جدیدی مناسب با مضمون‌های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روز به وجود آوردند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. ''واژه نامه هنر شاعری''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی|موسیقی]]، آن را تحریر نیز نامیده‌اند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''واژه نامه هنر شاعری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;. ترجیع‌بند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیه‌ای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود&lt;ref&gt;مؤتمن، زین‌العابدین. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''تحول شعر فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.&lt;/ref&gt;. این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخش‌ها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خوانده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</ins>. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] با تركیب‌بند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهاده‌اند&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین العابدین. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''تحول شعر فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.&lt;/ref&gt;. همچنین پیشینیان كلمه ترجیع‌بند را، ‌ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] و تركیب‌بند و بیشتر اصطلاح‌های دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است&lt;ref&gt;همایی، ‌جلال الدین. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''فنون بلاغت و صناعات ادبی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.&lt;/ref&gt;. قالب ترجیع‌بند در بیان موضوع‌های [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آن‌چه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار می‌رود، ‌كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیع‌بندهای [[فارسی]] می‌توان به ترجیع‌بندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی (م 429 ق/ ؟م)، حسن [[غزنویان|غزنوی]] (م 556 ق/ ؟م)، [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]] (م 688 ق/ ؟م)، ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]] (م 898 ق/ ؟م)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌[[بابافغانی شیرازی|بابافغانی]] </ins>(م 925 ق/ ؟م)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>وحشی بافقی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(م 991 ق / ؟م)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شیخ بهایی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. بیشترین تحول در [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]]، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] دیده می‌شود. شاعران این دوره، قالب‌های دیگر شعری از جمله مسمط، ‌مستزاد و تركیب‌بند را با ترجیع‌بند آمیختند و شكل‌های جدیدی مناسب با مضمون‌های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روز به وجود آوردند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''واژه نامه هنر شاعری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[موسیقی مطربی|موسیقی]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[فارسی]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مآخذ&lt;references /&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[وحشی بافقی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins>مآخذ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l16">خط ۱۶:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۷:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</del>رده:ادبیات و زبان شناسی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</del>رده:ادبیات]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات]]</div></td></tr> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%86%D8%AF&diff=10463&oldid=prev 2025-06-11T20:20:25Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۱ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۲۰:۲۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l10">خط ۱۰:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۰:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مآخذ&lt;references /&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== '''</del>مآخذ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' ==</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;references /&gt;</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td></tr> </table>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%86%D8%AF&diff=9959&oldid=prev 2025-06-07T22:16:29Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۷ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۱۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[ترجیع بند|تَرجیع‌بَند]]، یكی از قالب‌های شعر [[فارسی]] قدیم.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[ترجیع بند|تَرجیع‌بَند]]، یكی از قالب‌های شعر [[فارسی]] قدیم.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی|موسیقی]]، آن را تحریر نیز نامیده‌اند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''واژه نامه هنر شاعری<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;. ترجیع‌بند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیه‌ای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود&lt;ref&gt;مؤتمن، زین‌العابدین. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''تحول شعر فارسی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.&lt;/ref&gt;. این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخش‌ها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خوانده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] با تركیب‌بند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهاده‌اند&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین العابدین. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''تحول شعر فارسی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.&lt;/ref&gt;. همچنین پیشینیان كلمه ترجیع‌بند را، ‌ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] و تركیب‌بند و بیشتر اصطلاح‌های دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است&lt;ref&gt;همایی، ‌جلال الدین. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''فنون بلاغت و صناعات ادبی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.&lt;/ref&gt;. قالب ترجیع‌بند در بیان موضوع‌های [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آن‌چه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار می‌رود، ‌كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیع‌بندهای [[فارسی]] می‌توان به ترجیع‌بندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 429 ق/ ؟م)، حسن [[غزنویان|غزنوی]] (م 556 ق/ ؟م)، [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 688 ق/ ؟م)، ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 898 ق/ ؟م)، ‌بابافغانی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 925 ق/ ؟م)، وحشی بافقی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 991 ق / ؟م)، شیخ بهایی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. بیشترین تحول در [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]]، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] دیده می‌شود. شاعران این دوره، قالب‌های دیگر شعری از جمله مسمط، ‌مستزاد و تركیب‌بند را با ترجیع‌بند آمیختند و شكل‌های جدیدی مناسب با مضمون‌های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روز به وجود آوردند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''واژه نامه هنر شاعری<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترجیع در اصل به معنای گرداندن آواز در گلو است كه در [[موسیقی مطربی|موسیقی]]، آن را تحریر نیز نامیده‌اند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. ''واژه نامه هنر شاعری''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;. ترجیع‌بند در اصطلاح شعری است كه دارای چند قسمت یا فصل یا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بیتی مصرع و قافیه‌ای تازه آغاز گردد و قوافی دیگر ابیات آن بند از قافیه بیت اول پیروی كند و سرانجام هر بند از بند دیگر با بیتی مفرد جدا شود&lt;ref&gt;مؤتمن، زین‌العابدین. ''تحول شعر فارسی''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.&lt;/ref&gt;. این بیت مفرد یا مكرر را واسطه العقد یا برگردان یا ترجیع و هركدام از بخش‌ها را [[خانه دوست کجاست|خانه]] یا رشته خوانده‌اند&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین. انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] با تركیب‌بند فرق چندانی ندارد و پیشینیان نیز هر دو نوع را غالباً ترجیع نام نهاده‌اند&lt;ref&gt;مؤتمن، ‌زین العابدین. ''تحول شعر فارسی''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.&lt;/ref&gt;. همچنین پیشینیان كلمه ترجیع‌بند را، ‌ابیات فواصل مابین [[خانه دوست کجاست|خانه]] و نه نوعی شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] و تركیب‌بند و بیشتر اصطلاح‌های دیگر در رابطه با این نوع شعر از سده 7 ق به بعد رواج یافته است&lt;ref&gt;همایی، ‌جلال الدین. ''فنون بلاغت و صناعات ادبی''. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.&lt;/ref&gt;. قالب ترجیع‌بند در بیان موضوع‌های [[عشق|عشقی]] و عرفانی یا آن‌چه در [[غزلخوانی|غزل]] به كار می‌رود، ‌كاربرد بیشتری داشته است. از میان مشهورترین ترجیع‌بندهای [[فارسی]] می‌توان به ترجیع‌بندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 429 ق/ ؟م)، حسن [[غزنویان|غزنوی]] (م 556 ق/ ؟م)، [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 688 ق/ ؟م)، ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]]&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 898 ق/ ؟م)، ‌بابافغانی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 925 ق/ ؟م)، وحشی بافقی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 991 ق / ؟م)، شیخ بهایی&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهانی (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد&lt;ref&gt;رزمجو، ‌حسین.''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.&lt;/ref&gt;. بیشترین تحول در [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]]، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]] دیده می‌شود. شاعران این دوره، قالب‌های دیگر شعری از جمله مسمط، ‌مستزاد و تركیب‌بند را با ترجیع‌بند آمیختند و شكل‌های جدیدی مناسب با مضمون‌های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] روز به وجود آوردند&lt;ref&gt;میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. ''واژه نامه هنر شاعری''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.&lt;/ref&gt;.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l18">خط ۱۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:ادبیات و زبان شناسی]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:ادبیات]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">index.php?title=</ins>رده:ادبیات]]</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-9707:rev-9959:php=table --> </table>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%86%D8%AF&diff=9707&oldid=prev 2025-06-06T17:19:03Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۱۹</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">خط ۱۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== &#039;&#039;&#039;مآخذ&#039;&#039;&#039; ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== &#039;&#039;&#039;مآخذ&#039;&#039;&#039; ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l18">خط ۱۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات و زبان شناسی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ادبیات]]</ins></div></td></tr> </table>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%86%D8%AF&diff=9706&oldid=prev 2025-06-06T17:18:27Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۶ ژوئن ۲۰۲۵، ساعت ۱۷:۱۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تَرجيع‌بَند، يكي </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قالب‌هاي </del>شعر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فارسي قديم</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ترجیع بند|تَرجیع‌بَند]]، یكی </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قالب‌های </ins>شعر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فارسی]] قدیم</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجيع </del>در اصل به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معناي </del>گرداندن آواز در گلو است كه در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موسيقي، </del>آن را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحرير نيز ناميده‌اند.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجيع‌بند </del>در اصطلاح <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شعري </del>است كه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">داراي </del>چند قسمت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا </del>فصل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا </del>بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيتي </del>مصرع و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قافيه‌اي </del>تازه آغاز گردد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوافي ديگر ابيات </del>آن بند از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قافية بيت </del>اول <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيروي </del>كند و سرانجام هر بند از بند <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ديگر </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيتي </del>مفرد جدا شود<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين بيت </del>مفرد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا </del>مكرر را <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واسطة </del>العقد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا </del>برگردان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا ترجيع </del>و هركدام از بخش‌ها را خانه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يا </del>رشته خوانده‌اند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجيع‌بند </del>با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تركيب‌بند </del>فرق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چنداني </del>ندارد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پيشينيان نيز </del>هر دو نوع را غالباً <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجيع </del>نام نهاده‌اند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همچنين پيشينيان كلمة ترجيع‌بند </del>را، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌ابيات </del>فواصل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مابين </del>خانه و نه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوعي </del>شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجيع‌بند </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تركيب‌بند </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيشتر اصطلاح‌هاي ديگر </del>در رابطه با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>نوع شعر از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سدة </del>7 ق به بعد رواج <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">يافته </del>است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; قالب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجيع‌بند </del>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيان موضوع‌هاي عشقي </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عرفاني يا </del>آن‌چه در غزل به كار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مي‌رود، </del>‌كاربرد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيشتري </del>داشته است. از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ميان مشهورترين ترجيع‌بندهاي فارسي مي‌توان </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجيع‌بندهاي فرخي سيستاني</del>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 429 ق/ ؟م)، حسن <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">غزنوي </del>(م 556 ق/ ؟م)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌فخرالدين عراقي</del>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 688 ق/ ؟م)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌عبدالرحمان جامي</del>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 898 ق/ ؟م)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌بابافغاني</del>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 925 ق/ ؟م)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وحشي بافقي</del>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 991 ق / ؟م)، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شيخ بهايي</del>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصفهاني </del>(م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بيشترين </del>تحول در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجيع‌بند، </del>هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر دوران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطيت ديده مي‌شود</del>. شاعران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اين </del>دوره، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قالب‌هاي ديگر شعري </del>از جمله مسمط، ‌مستزاد و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تركيب‌بند </del>را با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجيع‌بند آميختند </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شكل‌هاي جديدي </del>مناسب با <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مضمون‌هاي اجتماعي </del>روز به وجود آوردند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجیع </ins>در اصل به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معنای </ins>گرداندن آواز در گلو است كه در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[موسیقی مطربی|موسیقی]]، </ins>آن را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحریر نیز نامیده‌اند</ins>&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. '''''واژه نامه هنر شاعری'''''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. ترجیع‌بند </ins>در اصطلاح <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شعری </ins>است كه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دارای </ins>چند قسمت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا </ins>فصل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا </ins>بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیتی </ins>مصرع و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قافیه‌ای </ins>تازه آغاز گردد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قوافی دیگر ابیات </ins>آن بند از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قافیه بیت </ins>اول <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیروی </ins>كند و سرانجام هر بند از بند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دیگر </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیتی </ins>مفرد جدا شود&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مؤتمن، زین‌العابدین. '''''تحول شعر فارسی'''''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا، ص 24.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. این بیت </ins>مفرد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا </ins>مكرر را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">واسطه </ins>العقد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا </ins>برگردان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یا ترجیع </ins>و هركدام از بخش‌ها را <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>خانه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوست کجاست|خانه]] یا </ins>رشته خوانده‌اند&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رزمجو، ‌حسین. انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. [[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] </ins>با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تركیب‌بند </ins>فرق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">چندانی </ins>ندارد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پیشینیان نیز </ins>هر دو نوع را غالباً <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجیع </ins>نام نهاده‌اند&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مؤتمن، ‌زین العابدین. '''''تحول شعر فارسی'''''. ‌تهران: ابن سینا، بی تا. ص 25.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. همچنین پیشینیان كلمه ترجیع‌بند </ins>را، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌ابیات </ins>فواصل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مابین [[خانه دوست کجاست|</ins>خانه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و نه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نوعی </ins>شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ترجیع بند|ترجیع‌بند]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تركیب‌بند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیشتر اصطلاح‌های دیگر </ins>در رابطه با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>نوع شعر از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سده </ins>7 ق به بعد رواج <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">یافته </ins>است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">همایی، ‌جلال الدین. '''''فنون بلاغت و صناعات ادبی'''''. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>قالب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجیع‌بند </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیان موضوع‌های [[عشق|عشقی]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عرفانی یا </ins>آن‌چه در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[غزلخوانی|</ins>غزل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به كار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">می‌رود، </ins>‌كاربرد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیشتری </ins>داشته است. از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میان مشهورترین ترجیع‌بندهای [[فارسی]] می‌توان </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجیع‌بندهای [[فرخی یزدی|فرخی]] سیستانی</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 429 ق/ ؟م)، حسن <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[غزنویان|غزنوی]] </ins>(م 556 ق/ ؟م)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]]</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 688 ق/ ؟م)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]]</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 898 ق/ ؟م)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">‌بابافغانی</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 925 ق/ ؟م)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">وحشی بافقی</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 991 ق / ؟م)، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شیخ بهایی</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصفهانی </ins>(م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رزمجو، ‌حسین.'''''انواع ادبی و آثار آن در زبان فارسی'''''. مشهد: آستان قدس رضوی، چ 1، 1370، ص 38.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. بیشترین </ins>تحول در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ترجیع بند|ترجیع‌بند]]، </ins>هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نهضت مشروطه|</ins>دوران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطیت]] دیده می‌شود</ins>. شاعران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">این </ins>دوره، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قالب‌های دیگر شعری </ins>از جمله مسمط، ‌مستزاد و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تركیب‌بند </ins>را با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجیع‌بند آمیختند </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شكل‌های جدیدی </ins>مناسب با <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مضمون‌های [[اجتماعیون عامیون|اجتماعی]] </ins>روز به وجود آوردند&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">میرصادقی (ذوالقدر)، ‌میمنت. '''''واژه نامه هنر شاعری'''''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># ميرصادقي (ذوالقدر)، ‌ميمنت. '''''واژه نامة هنر شاعري'''''. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[فخر الدین عراقی|‌فخرالدین عراقی]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># مؤتمن، زين‌العابدين. '''''تحول شعر فارسي'''''. ‌تهران: ابن سينا، بي تا، ص 24.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[موسیقی مطربی|موسیقی]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># رزمجو، ‌حسين. '''''انواع ادبي و آثار آن در زبان فارسي'''''. مشهد: آستان قدس رضوي، چ 1، 1370، ص 38.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[فارسی]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># مؤتمن، ‌زين العابدين. '''همان'''. ص 25.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* ‌[[جامی|عبدالرحمان جامی]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># همايي، ‌جلال الدين. '''''فنون بلاغت و صناعات ادبي'''''. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[نهضت مشروطه|دوران مشروطیت]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># رزمجو، ‌حسين. همان‌جا.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># ميرصادقي (ذوالقدر)، ‌ميمنت. همان‌جا.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== '''مآخذ''' ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ابوالقاسم رادفر</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-9429:rev-9706:php=table --> </table>

Karimian https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%B9_%D8%A8%D9%86%D8%AF&diff=9429&oldid=prev 2025-06-04T13:47:13Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «تَرجيع‌بَند، يكي از قالب‌هاي شعر فارسي قديم. ترجيع در اصل به معناي گرداندن آواز در گلو است كه در موسيقي، آن را تحرير نيز ناميده‌اند.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترجيع‌بند در اصطلاح شعري است كه داراي چند قسمت يا فصل يا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند ب...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>تَرجيع‌بَند، يكي از قالب‌هاي شعر فارسي قديم.<br /> <br /> ترجيع در اصل به معناي گرداندن آواز در گلو است كه در موسيقي، آن را تحرير نيز ناميده‌اند.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; ترجيع‌بند در اصطلاح شعري است كه داراي چند قسمت يا فصل يا بند جداگانه و هم وزن باشد، آن گونه كه هر بند با بيتي مصرع و قافيه‌اي تازه آغاز گردد و قوافي ديگر ابيات آن بند از قافية بيت اول پيروي كند و سرانجام هر بند از بند ديگر با بيتي مفرد جدا شود.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اين بيت مفرد يا مكرر را واسطة العقد يا برگردان يا ترجيع و هركدام از بخش‌ها را خانه يا رشته خوانده‌اند.&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; ترجيع‌بند با تركيب‌بند فرق چنداني ندارد و پيشينيان نيز هر دو نوع را غالباً ترجيع نام نهاده‌اند.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; همچنين پيشينيان كلمة ترجيع‌بند را، ‌ابيات فواصل مابين خانه و نه نوعي شعر، ‌مفهوم كرده‌اند. ترجيع‌بند و تركيب‌بند و بيشتر اصطلاح‌هاي ديگر در رابطه با اين نوع شعر از سدة 7 ق به بعد رواج يافته است.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; قالب ترجيع‌بند در بيان موضوع‌هاي عشقي و عرفاني يا آن‌چه در غزل به كار مي‌رود، ‌كاربرد بيشتري داشته است. از ميان مشهورترين ترجيع‌بندهاي فارسي مي‌توان به ترجيع‌بندهاي فرخي سيستاني&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 429 ق/ ؟م)، حسن غزنوي (م 556 ق/ ؟م)، ‌فخرالدين عراقي&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 688 ق/ ؟م)، ‌عبدالرحمان جامي&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 898 ق/ ؟م)، ‌بابافغاني&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 925 ق/ ؟م)، وحشي بافقي&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 991 ق / ؟م)، شيخ بهايي&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; (م 1031 ق/ ؟م) و هاتف اصفهاني (م 1198 ق/ ؟م) اشاره كرد.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; بيشترين تحول در ترجيع‌بند، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل، ‌در شعر دوران مشروطيت ديده مي‌شود. شاعران اين دوره، قالب‌هاي ديگر شعري از جمله مسمط، ‌مستزاد و تركيب‌بند را با ترجيع‌بند آميختند و شكل‌هاي جديدي مناسب با مضمون‌هاي اجتماعي روز به وجود آوردند.&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> # ميرصادقي (ذوالقدر)، ‌ميمنت. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;واژه نامة هنر شاعري&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: كتاب مهناز، چ 2، 1376، ص 62.<br /> # مؤتمن، زين‌العابدين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;تحول شعر فارسي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: ابن سينا، بي تا، ص 24.<br /> # رزمجو، ‌حسين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;انواع ادبي و آثار آن در زبان فارسي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. مشهد: آستان قدس رضوي، چ 1، 1370، ص 38.<br /> # مؤتمن، ‌زين العابدين. &#039;&#039;&#039;همان&#039;&#039;&#039;. ص 25.<br /> # همايي، ‌جلال الدين. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;فنون بلاغت و صناعات ادبي&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. ‌تهران: توس، چ 2، 1363، ص 181.<br /> # رزمجو، ‌حسين. همان‌جا.<br /> # ميرصادقي (ذوالقدر)، ‌ميمنت. همان‌جا.<br /> <br /> ابوالقاسم رادفر</div>

Samei