https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86ترکمن - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-17T18:32:48Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86&diff=9224&oldid=prevSamei در ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۵۴2025-05-19T14:54:41Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۵۴</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[ترکمن]]'''، قومی [[ترک]] زبان پراکنده در آسیای میانه، [[ایران]] و افغانستان. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[ترکمن]]'''، قومی [[ترک]] زبان پراکنده در آسیای میانه، [[ایران]] و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 </ins>افغانستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</ins>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این قوم بازمانده ترکمانان غُز/ اُغُز هستند که در قرون اولیه اسلامی در شبه جزیره منقشلاق / منقشلاغ، در ساحل شرقی دریای [[استان مازندران|مازندران]] و نواحی اطراف آن استقرار یافته بودند. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این قوم بازمانده ترکمانان غُز/ اُغُز هستند که در قرون اولیه اسلامی در شبه جزیره منقشلاق / منقشلاغ، در ساحل شرقی دریای [[استان مازندران|مازندران]] و نواحی اطراف آن استقرار یافته بودند. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>واژههای [[ترکمن]]، ترکمان و تراکمه تا قرن چهارم در منابع [[فارسی]] و [[عربی]] به کار نرفته است. مجاورت غُزان با اعراب و ایرانیان متضمن رویدادها و تحولاتی بود که نتایج آن در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم آشکار شد. تقریباً از همان زمان اصطلاح ترکمان متداول شد<ref>ابن حوقل، ص 511.</ref><ref>گروسه، رنه. '''''امپراطوری صحرانوردان'''''. ترجمه عبدالحسین میکده، تهران: 1365، ص 247. </ref>. اولین بار کاشغری به ترکیب ترک + من اشاره کرده است و ابوریحان بیرونی نیز به ترکانی که مسلمان شده بودند، ترکمان اطلاق میکرد<ref>کاشغری، محمود بن حسین. '''''دیوان لغات الترک'''''. استامبول: 1333-1335ق، ج 1، ص 294. </ref>. قوم [[ترکمن]] از اختلاط قبایل گوناگون ترکمان غُز در منقشلاغ و اوست یورت(Ust Urt) (اورت) (فلاتی در مشرق منقشلاق) و رشته کوههای بَلخان و خوارزم و بعضی قبایل بیگانه در قرن هشتم و نهم به وجود آمد<ref>لاگاشووا، بی بی رابعه. '''''ترکمنهای ایران: پژوهشی تاریخی ـ مردمشناسی'''''. ترجمه سیروس ایزدی و حسین تحویلی، تهران: 1359، ص 18. </ref>. قرنها پیش از اسلام گروههایی از این قوم، به ویژه غزها به سبب آمیختگی با ایرانیان آسیای میانه و اقوام تُخاری و سُغدی با آنها شباهتهای ظاهری بسیاری یافته بودند<ref name=":0">رشیدالدین فضلالله. ج 1، 54-55.</ref>. ترکمنها اکثراَ در جمهوریهای ترکمنستان، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تاجیکستان، </del>ازبکستان و قزاقستان و مناطقی از آستارخان و استاوروپل(Stauropol) روسیه سکونت دارند. اهالی دشت ترکمن ([[ترکمن صحرا]]) در شمال استان گلستان و گروههایی از ساکنان شمال استان خراسان در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران، </del>همچنین ساکنان بخشی از شمال افغانستان نیز [[ترکمن]] هستند. همچنین دهها هزار [[ترکمن]] در استان تسن هانِ چین نیز سکونت دارند<ref>دوردییف، مراد و شهرت حاجکوویچ قدیروف. '''''ترکمنهای جهان: تحقیقی پیرامون وضعیت تاریخی و جمعیتی ترکمنها'''''. ترجمه امانگلدی ضمیر، تهران: 1379، ش 24. </ref><ref>آکینر، شیرین. '''''اقوام مسلمان اتحاد شوروی'''''. ترجمه علی خزاعیفر، مشهد: 1366، ص 380-381 و 387.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>واژههای [[ترکمن]]، ترکمان و تراکمه تا قرن چهارم در منابع [[فارسی]] و [[عربی]] به کار نرفته است. مجاورت غُزان با اعراب و ایرانیان متضمن رویدادها و تحولاتی بود که نتایج آن در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم آشکار شد. تقریباً از همان زمان اصطلاح ترکمان متداول شد<ref>ابن حوقل، ص 511.</ref><ref>گروسه، رنه. '''''امپراطوری صحرانوردان'''''. ترجمه عبدالحسین میکده، تهران: 1365، ص 247. </ref>. اولین بار کاشغری به ترکیب ترک + من اشاره کرده است و ابوریحان بیرونی نیز به ترکانی که مسلمان شده بودند، ترکمان اطلاق میکرد<ref>کاشغری، محمود بن حسین. '''''دیوان لغات الترک'''''. استامبول: 1333-1335ق، ج 1، ص 294. </ref>. قوم [[ترکمن]] از اختلاط قبایل گوناگون ترکمان غُز در منقشلاغ و اوست یورت(Ust Urt) (اورت) (فلاتی در مشرق منقشلاق) و رشته کوههای بَلخان و خوارزم و بعضی قبایل بیگانه در قرن هشتم و نهم به وجود آمد<ref>لاگاشووا، بی بی رابعه. '''''ترکمنهای ایران: پژوهشی تاریخی ـ مردمشناسی'''''. ترجمه سیروس ایزدی و حسین تحویلی، تهران: 1359، ص 18. </ref>. قرنها پیش از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>گروههایی از این قوم، به ویژه غزها به سبب آمیختگی با ایرانیان آسیای میانه و اقوام تُخاری و سُغدی با آنها شباهتهای ظاهری بسیاری یافته بودند<ref name=":0">رشیدالدین فضلالله. ج 1، 54-55.</ref>. ترکمنها اکثراَ در جمهوریهای ترکمنستان، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%D8%AC%DB%8C%DA%A9%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 تاجیکستان]، </ins>ازبکستان و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%82%D8%B2%D8%A7%D9%82%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 </ins>قزاقستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و مناطقی از آستارخان و استاوروپل(Stauropol) روسیه سکونت دارند. اهالی دشت ترکمن ([[ترکمن صحرا]]) در شمال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>استان گلستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و گروههایی از ساکنان شمال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>استان خراسان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شمالی|استان خراسان]] </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کشور ایران|ایران]]، </ins>همچنین ساکنان بخشی از شمال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 </ins>افغانستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>نیز [[ترکمن]] هستند. همچنین دهها هزار [[ترکمن]] در استان تسن هانِ چین نیز سکونت دارند<ref>دوردییف، مراد و شهرت حاجکوویچ قدیروف. '''''ترکمنهای جهان: تحقیقی پیرامون وضعیت تاریخی و جمعیتی ترکمنها'''''. ترجمه امانگلدی ضمیر، تهران: 1379، ش 24. </ref><ref>آکینر، شیرین. '''''اقوام مسلمان اتحاد شوروی'''''. ترجمه علی خزاعیفر، مشهد: 1366، ص 380-381 و 387.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:قوم ترکمن در حال اجرای موسیقی.jpg|بندانگشتی|قوم ترکمن در حال اجرای موسیقی، برگرفته از سایت کافی نت، قابل بازیابی از [https://caffenet.ir/product/فرهنگ-بومی-و-رسوم-ترکمن-ها/ /فرهنگ-بومی-و-رسوم-ترکمن-ها/https://caffenet.ir/product]]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:قوم ترکمن در حال اجرای موسیقی.jpg|بندانگشتی|قوم ترکمن در حال اجرای موسیقی، برگرفته از سایت کافی نت، قابل بازیابی از [https://caffenet.ir/product/فرهنگ-بومی-و-رسوم-ترکمن-ها/ /فرهنگ-بومی-و-رسوم-ترکمن-ها/https://caffenet.ir/product]]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قوم ترکمن از چندین ایل بزرگ به نامهای آتا، آل علی (علی ایلی / آلیلی)، اِرسای (ایرسای، ارزای، ارسالی)، تَکَه، چاودور (چودور)، ساریق (ساریک)، سالور، سقر (ساقار، قره)، یمیرلی (ایمیرلی)، یموت و کوکلان (گوکلان) تشکیل شده است که هر کدام شامل دهها تیره کوچک و بزرگ است<ref>میرزا ابراهیم. '''''سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان'''''. به کوشش مسعود گلزاری، تهران: 1355، ص 57.</ref><ref>سارلی، اراز محمد. '''''تاریخ ترکمنستان'''''. تهران: ؟-1378، ص 10-15.</ref>. بعضی از ایلات ترکمن در قرون گذشته، به سبب رشد یکجانشینی و زراعت به دو گروه چمور (چومِر = زارع و دامدار و صیاد و بازرگانِ یکجانشین) و چاروا (دامدار و شترچران کوچرو) تقسیم شده بودند<ref>قورخانچی، محمدعلی. '''''نخبه سیفیه: در تاریخ و جغرافیای استرآباد'''''. به کوشش منصوره اتحادیه (نظام مافی) و سیروس سعدوندیان، تهران: 1360، ص 34، 40. </ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قوم ترکمن از چندین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بزرگ به نامهای آتا، آل علی (علی ایلی / آلیلی)، اِرسای (ایرسای، ارزای، ارسالی)، تَکَه، چاودور (چودور)، ساریق (ساریک)، سالور، سقر (ساقار، قره)، یمیرلی (ایمیرلی)، یموت و کوکلان (گوکلان) تشکیل شده است که هر کدام شامل دهها تیره کوچک و بزرگ است<ref>میرزا ابراهیم. '''''سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان'''''. به کوشش مسعود گلزاری، تهران: 1355، ص 57.</ref><ref>سارلی، اراز محمد. '''''تاریخ ترکمنستان'''''. تهران: ؟-1378، ص 10-15.</ref>. بعضی از ایلات ترکمن در قرون گذشته، به سبب رشد یکجانشینی و زراعت به دو گروه چمور (چومِر = زارع و دامدار و صیاد و بازرگانِ یکجانشین) و چاروا (دامدار و شترچران کوچرو) تقسیم شده بودند<ref>قورخانچی، محمدعلی. '''''نخبه سیفیه: در تاریخ و جغرافیای استرآباد'''''. به کوشش منصوره اتحادیه (نظام مافی) و سیروس سعدوندیان، تهران: 1360، ص 34، 40. </ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>زبان ترکمنها (← ترکمنی) شعبهای از [[ترکی]] اُغُزی است که دو گروه اصلی: گویشهای قبایل بزرگ و گروه گویشهای قبایل کوچک را دربر میگیرد. زبان ادبی جدید [[ترکمن]]، ترکیبی از گویشهای اصلی است. ادبیات قومی ترکمن، در قرن دوازدهم با تلاش برخی شاعران ترکمن شکل گرفته است<ref>هیئت، جواد. '''''سیری در تاریخ زبان و لهجههای ترکی'''''. تهران: 1366، ص 280-281. </ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>زبان ترکمنها (← <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ترکمنی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) شعبهای از [[ترکی]] اُغُزی است که دو گروه اصلی: گویشهای قبایل بزرگ و گروه گویشهای قبایل کوچک را دربر میگیرد. زبان ادبی جدید [[ترکمن]]، ترکیبی از گویشهای اصلی است. ادبیات قومی ترکمن، در قرن دوازدهم با تلاش برخی شاعران ترکمن شکل گرفته است<ref>هیئت، جواد. '''''سیری در تاریخ زبان و لهجههای ترکی'''''. تهران: 1366، ص 280-281. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترکمنها عمدتاً حنفی مذهباند و طریقت نقشبندیه در میان آنها پیروان فراوانی دارد<ref>آکینر، شیرین. '''''اقوام مسلمان اتحاد شوروی'''''. ترجمه علی خزاعیفر، مشهد: 1366، ص 395. </ref>. ترکمنها از گذشتههای دور، ابریشم بافی و نمدمالی و قالی بافی میکردند و قالی و نمد از تولیدات معروف آنهاست. این قوم از دیرباز در پرورش اسب مهارت فراوان داشتهاند و اسب ترکمن همچنان از نژادهای اصیل اسب در جهان به شمار میآید<ref>لاگاشووا، بی بی رابعه. '''''ترکمنهای ایران: پژوهشی تاریخی ـ مردمشناسی'''''. ترجمه سیروس ایزدی و حسین تحویلی، تهران: 1359، ص 48-53. </ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ترکمنها عمدتاً حنفی مذهباند و طریقت نقشبندیه در میان آنها پیروان فراوانی دارد<ref>آکینر، شیرین. '''''اقوام مسلمان اتحاد شوروی'''''. ترجمه علی خزاعیفر، مشهد: 1366، ص 395. </ref>. ترکمنها از گذشتههای دور، ابریشم بافی و نمدمالی و قالی بافی میکردند و قالی و نمد از تولیدات معروف آنهاست. این قوم از دیرباز در پرورش اسب مهارت فراوان داشتهاند و اسب ترکمن همچنان از نژادهای اصیل اسب در جهان به شمار میآید<ref>لاگاشووا، بی بی رابعه. '''''ترکمنهای ایران: پژوهشی تاریخی ـ مردمشناسی'''''. ترجمه سیروس ایزدی و حسین تحویلی، تهران: 1359، ص 48-53. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قرنها پس از تشکیل قومی با نام ترکمان، قبایل و گروههایی دیگری مانند قپچاق، خلج، آقا جری و مانند آنها به ترکمانان پیوستند و اتحادیه بزرگی را تشکیل دادند<ref name=":0" />. در زمان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلجوقیان، </del>سلطان مسعود نیروهایی را برای دفع خطر از آنان و سرکوب شرارتهایشان به مناطق اطراف خراسان فرستاد که نهایتاَ در 548ق / 1153م به پیروزی ترکمانان منجر شد. از آن پس ترکمانان به توسعه تصرفات خود پرداختند و تا کنار دریای مدیترانه پیش رفتند و دولتهای کوچک و بزرگی را بنیان نهادند که آخرین آنها امپراتوری عثمانی بود<ref>باسورث، کلیفورد ادموند. '''''سلسلههای اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی'''''. ترجمه فریدون بدرهای، تهران: 1381، ص 359-365 و 409-412.</ref>. درگیریهای ترکمنها با دولتهای <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">صفوی، </del>افشار و مهاجمان قزاق و ازبک از سویی و تصرف مناطق ترکمن نشین توسط روسیه از قرن یازدهم به بعد، از سوی دیگر، همچنین دشمنیهای درون قبیلهای و جابهجاییهای بزرگ و جز آن موجب شد که تا قرن اخیر ترکمنها فاقد وحدت و دولت مشخصی باشند<ref>بوهر، آنت. '''''«ترکمنها» در ملیتهای شوروی: مجموعه 21 مقاله.''''' زیر نظر گراهام اسمیت، تهران: 1375، ص 266-267.</ref>. در زمان اتحاد جماهیر شوروی دولت بلشویک ترکمنستان ایجاد شد که در 1336ق / 1918م سرداران ترکمن و نظامیان انگلیسی و منشویکها آنها را برانداختند و دولت وابسته به سازمان نظامی روسهای سفید را روی کار آوردند<ref>لاگاشووا، بی بی رابعه. '''''ترکمنهای ایران: پژوهشی تاریخی ـ مردمشناسی'''''. ترجمه سیروس ایزدی و حسین تحویلی، تهران: 1359، ص 133-136.</ref>. در 1338ق این دولت نیز سقوط کرد و در 1303ش/ 1924م جمهوری سوسیالیستی ترکمنستان تأسیس شد. سرانجام پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در 1370ش / 1991م کشور ترکمنستان مستقل به وجود آمد<ref>آکینر، شیرین. '''''اقوام مسلمان اتحاد شوروی'''''. ترجمه علی خزاعیفر، مشهد: 1366، ص 384.</ref><ref>بوهر، آنت. '''''«ترکمنها» در ملیتهای شوروی: مجموعه 21 مقاله.''''' زیر نظر گراهام اسمیت، تهران: 1375، ص 269.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قرنها پس از تشکیل قومی با نام ترکمان، قبایل و گروههایی دیگری مانند قپچاق، خلج، آقا جری و مانند آنها به ترکمانان پیوستند و اتحادیه بزرگی را تشکیل دادند<ref name=":0" />. در زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سلجوقیان]]، </ins>سلطان مسعود نیروهایی را برای دفع خطر از آنان و سرکوب شرارتهایشان به مناطق اطراف خراسان فرستاد که نهایتاَ در 548ق / 1153م به پیروزی ترکمانان منجر شد. از آن پس ترکمانان به توسعه تصرفات خود پرداختند و تا کنار دریای مدیترانه پیش رفتند و دولتهای کوچک و بزرگی را بنیان نهادند که آخرین آنها امپراتوری عثمانی بود<ref>باسورث، کلیفورد ادموند. '''''سلسلههای اسلامی جدید: راهنمای گاهشماری و تبارشناسی'''''. ترجمه فریدون بدرهای، تهران: 1381، ص 359-365 و 409-412.</ref>. درگیریهای ترکمنها با دولتهای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|صفوی]]، [[افشاریه|</ins>افشار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و مهاجمان قزاق و ازبک از سویی و تصرف مناطق ترکمن نشین توسط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 </ins>روسیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>از قرن یازدهم به بعد، از سوی دیگر، همچنین دشمنیهای درون قبیلهای و جابهجاییهای بزرگ و جز آن موجب شد که تا قرن اخیر ترکمنها فاقد وحدت و دولت مشخصی باشند<ref>بوهر، آنت. '''''«ترکمنها» در ملیتهای شوروی: مجموعه 21 مقاله.''''' زیر نظر گراهام اسمیت، تهران: 1375، ص 266-267.</ref>. در زمان اتحاد جماهیر شوروی دولت بلشویک ترکمنستان ایجاد شد که در 1336ق / 1918م سرداران ترکمن و نظامیان انگلیسی و منشویکها آنها را برانداختند و دولت وابسته به سازمان نظامی روسهای سفید را روی کار آوردند<ref>لاگاشووا، بی بی رابعه. '''''ترکمنهای ایران: پژوهشی تاریخی ـ مردمشناسی'''''. ترجمه سیروس ایزدی و حسین تحویلی، تهران: 1359، ص 133-136.</ref>. در 1338ق این دولت نیز سقوط کرد و در 1303ش/ 1924م جمهوری سوسیالیستی ترکمنستان تأسیس شد. سرانجام پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در 1370ش / 1991م کشور ترکمنستان مستقل به وجود آمد<ref>آکینر، شیرین. '''''اقوام مسلمان اتحاد شوروی'''''. ترجمه علی خزاعیفر، مشهد: 1366، ص 384.</ref><ref>بوهر، آنت. '''''«ترکمنها» در ملیتهای شوروی: مجموعه 21 مقاله.''''' زیر نظر گراهام اسمیت، تهران: 1375، ص 269.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref><ref>پورصفر قصابی نژاد، علی ( 1393)، "ترکمن"، '''''دانشنامه جهان اسلام'''''، جلد 7، قابل بازیابی از https://rch.ac.ir/article/Details/10822</ins></ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ایلات و عشایر]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ترکمنی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ترکمن صحرا]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ترکی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''''مآخذ''''' ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''''مآخذ''''' ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l22">خط ۲۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نامعلوم</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علی پورصفر قصابی نژاد</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص معصومه ابراهیمی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص معصومه ابراهیمی</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تلخیص از مقاله «ترکمن، قوم»، '''''دانشنامه جهان اسلام'''''</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مردم شناسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[رده:مردم شناسی]]</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-9206:rev-9224:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86&diff=9206&oldid=prevKarimian در ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۷2025-05-19T10:07:17Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۷</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">خط ۴:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۴:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>واژههای [[ترکمن]]، ترکمان و تراکمه تا قرن چهارم در منابع [[فارسی]] و [[عربی]] به کار نرفته است. مجاورت غُزان با اعراب و ایرانیان متضمن رویدادها و تحولاتی بود که نتایج آن در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم آشکار شد. تقریباً از همان زمان اصطلاح ترکمان متداول شد<ref>ابن حوقل، ص 511.</ref><ref>گروسه، رنه. '''''امپراطوری صحرانوردان'''''. ترجمه عبدالحسین میکده، تهران: 1365، ص 247. </ref>. اولین بار کاشغری به ترکیب ترک + من اشاره کرده است و ابوریحان بیرونی نیز به ترکانی که مسلمان شده بودند، ترکمان اطلاق میکرد<ref>کاشغری، محمود بن حسین. '''''دیوان لغات الترک'''''. استامبول: 1333-1335ق، ج 1، ص 294. </ref>. قوم [[ترکمن]] از اختلاط قبایل گوناگون ترکمان غُز در منقشلاغ و اوست یورت(Ust Urt) (اورت) (فلاتی در مشرق منقشلاق) و رشته کوههای بَلخان و خوارزم و بعضی قبایل بیگانه در قرن هشتم و نهم به وجود آمد<ref>لاگاشووا، بی بی رابعه. '''''ترکمنهای ایران: پژوهشی تاریخی ـ مردمشناسی'''''. ترجمه سیروس ایزدی و حسین تحویلی، تهران: 1359، ص 18. </ref>. قرنها پیش از اسلام گروههایی از این قوم، به ویژه غزها به سبب آمیختگی با ایرانیان آسیای میانه و اقوام تُخاری و سُغدی با آنها شباهتهای ظاهری بسیاری یافته بودند<ref name=":0">رشیدالدین فضلالله. ج 1، 54-55.</ref>. ترکمنها اکثراَ در جمهوریهای ترکمنستان، تاجیکستان، ازبکستان و قزاقستان و مناطقی از آستارخان و استاوروپل(Stauropol) روسیه سکونت دارند. اهالی دشت ترکمن ([[ترکمن صحرا]]) در شمال استان گلستان و گروههایی از ساکنان شمال استان خراسان در ایران، همچنین ساکنان بخشی از شمال افغانستان نیز [[ترکمن]] هستند. همچنین دهها هزار [[ترکمن]] در استان تسن هانِ چین نیز سکونت دارند<ref>دوردییف، مراد و شهرت حاجکوویچ قدیروف. '''''ترکمنهای جهان: تحقیقی پیرامون وضعیت تاریخی و جمعیتی ترکمنها'''''. ترجمه امانگلدی ضمیر، تهران: 1379، ش 24. </ref><ref>آکینر، شیرین. '''''اقوام مسلمان اتحاد شوروی'''''. ترجمه علی خزاعیفر، مشهد: 1366، ص 380-381 و 387.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>واژههای [[ترکمن]]، ترکمان و تراکمه تا قرن چهارم در منابع [[فارسی]] و [[عربی]] به کار نرفته است. مجاورت غُزان با اعراب و ایرانیان متضمن رویدادها و تحولاتی بود که نتایج آن در اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم آشکار شد. تقریباً از همان زمان اصطلاح ترکمان متداول شد<ref>ابن حوقل، ص 511.</ref><ref>گروسه، رنه. '''''امپراطوری صحرانوردان'''''. ترجمه عبدالحسین میکده، تهران: 1365، ص 247. </ref>. اولین بار کاشغری به ترکیب ترک + من اشاره کرده است و ابوریحان بیرونی نیز به ترکانی که مسلمان شده بودند، ترکمان اطلاق میکرد<ref>کاشغری، محمود بن حسین. '''''دیوان لغات الترک'''''. استامبول: 1333-1335ق، ج 1، ص 294. </ref>. قوم [[ترکمن]] از اختلاط قبایل گوناگون ترکمان غُز در منقشلاغ و اوست یورت(Ust Urt) (اورت) (فلاتی در مشرق منقشلاق) و رشته کوههای بَلخان و خوارزم و بعضی قبایل بیگانه در قرن هشتم و نهم به وجود آمد<ref>لاگاشووا، بی بی رابعه. '''''ترکمنهای ایران: پژوهشی تاریخی ـ مردمشناسی'''''. ترجمه سیروس ایزدی و حسین تحویلی، تهران: 1359، ص 18. </ref>. قرنها پیش از اسلام گروههایی از این قوم، به ویژه غزها به سبب آمیختگی با ایرانیان آسیای میانه و اقوام تُخاری و سُغدی با آنها شباهتهای ظاهری بسیاری یافته بودند<ref name=":0">رشیدالدین فضلالله. ج 1، 54-55.</ref>. ترکمنها اکثراَ در جمهوریهای ترکمنستان، تاجیکستان، ازبکستان و قزاقستان و مناطقی از آستارخان و استاوروپل(Stauropol) روسیه سکونت دارند. اهالی دشت ترکمن ([[ترکمن صحرا]]) در شمال استان گلستان و گروههایی از ساکنان شمال استان خراسان در ایران، همچنین ساکنان بخشی از شمال افغانستان نیز [[ترکمن]] هستند. همچنین دهها هزار [[ترکمن]] در استان تسن هانِ چین نیز سکونت دارند<ref>دوردییف، مراد و شهرت حاجکوویچ قدیروف. '''''ترکمنهای جهان: تحقیقی پیرامون وضعیت تاریخی و جمعیتی ترکمنها'''''. ترجمه امانگلدی ضمیر، تهران: 1379، ش 24. </ref><ref>آکینر، شیرین. '''''اقوام مسلمان اتحاد شوروی'''''. ترجمه علی خزاعیفر، مشهد: 1366، ص 380-381 و 387.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:قوم ترکمن در حال اجرای موسیقی.jpg|بندانگشتی|قوم ترکمن در حال اجرای موسیقی، برگرفته از سایت کافی نت، قابل بازیابی از [https://caffenet.ir/product/فرهنگ-بومی-و-رسوم-ترکمن-ها/ /فرهنگ-بومی-و-رسوم-ترکمن-ها/https://caffenet.ir/product]]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قوم ترکمن از چندین ایل بزرگ به نامهای آتا، آل علی (علی ایلی / آلیلی)، اِرسای (ایرسای، ارزای، ارسالی)، تَکَه، چاودور (چودور)، ساریق (ساریک)، سالور، سقر (ساقار، قره)، یمیرلی (ایمیرلی)، یموت و کوکلان (گوکلان) تشکیل شده است که هر کدام شامل دهها تیره کوچک و بزرگ است<ref>میرزا ابراهیم. '''''سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان'''''. به کوشش مسعود گلزاری، تهران: 1355، ص 57.</ref><ref>سارلی، اراز محمد. '''''تاریخ ترکمنستان'''''. تهران: ؟-1378، ص 10-15.</ref>. بعضی از ایلات ترکمن در قرون گذشته، به سبب رشد یکجانشینی و زراعت به دو گروه چمور (چومِر = زارع و دامدار و صیاد و بازرگانِ یکجانشین) و چاروا (دامدار و شترچران کوچرو) تقسیم شده بودند<ref>قورخانچی، محمدعلی. '''''نخبه سیفیه: در تاریخ و جغرافیای استرآباد'''''. به کوشش منصوره اتحادیه (نظام مافی) و سیروس سعدوندیان، تهران: 1360، ص 34، 40. </ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>قوم ترکمن از چندین ایل بزرگ به نامهای آتا، آل علی (علی ایلی / آلیلی)، اِرسای (ایرسای، ارزای، ارسالی)، تَکَه، چاودور (چودور)، ساریق (ساریک)، سالور، سقر (ساقار، قره)، یمیرلی (ایمیرلی)، یموت و کوکلان (گوکلان) تشکیل شده است که هر کدام شامل دهها تیره کوچک و بزرگ است<ref>میرزا ابراهیم. '''''سفرنامه استرآباد و مازندران و گیلان'''''. به کوشش مسعود گلزاری، تهران: 1355، ص 57.</ref><ref>سارلی، اراز محمد. '''''تاریخ ترکمنستان'''''. تهران: ؟-1378، ص 10-15.</ref>. بعضی از ایلات ترکمن در قرون گذشته، به سبب رشد یکجانشینی و زراعت به دو گروه چمور (چومِر = زارع و دامدار و صیاد و بازرگانِ یکجانشین) و چاروا (دامدار و شترچران کوچرو) تقسیم شده بودند<ref>قورخانچی، محمدعلی. '''''نخبه سیفیه: در تاریخ و جغرافیای استرآباد'''''. به کوشش منصوره اتحادیه (نظام مافی) و سیروس سعدوندیان، تهران: 1360، ص 34، 40. </ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l16">خط ۱۶:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۶:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''''مآخذ''''' ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''''مآخذ''''' ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نامعلوم</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از مقاله «ترکمن، قوم»، '''''دانشنامه جهان اسلام''''' </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معصومه ابراهیمی</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کننده</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">معصومه ابراهیمی</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تلخیص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">از مقاله «ترکمن، قوم»، '''''دانشنامه جهان اسلام'''''</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جامعه و نظام اجتماعی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مردم شناسی]]</ins></div></td></tr>
</table>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86&diff=9204&oldid=prevKarimian در ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۰۱2025-05-19T10:01:56Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86&diff=9204&oldid=7582">نمایش تغییرات</a>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86&diff=7582&oldid=prevSamei در ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۲۳2025-05-09T18:23:50Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86&diff=7582&oldid=1403">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B1%DA%A9%D9%85%D9%86&diff=1403&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''تركمن'''، قومي ترك زبان پراكنده در آسياي ميانه، ايران و افغانستان. اين قوم بازماندة تركمانان غُز/ اُغُز هستند که در قرون اوليه اسلامي در شبه جزيرة منقشلاق / منقشلاغ، در ساحل شرقي درياي مازندران و نواحي اطراف آن استقرار يافته بودند. واژهها...» ایجاد کرد2024-08-18T22:48:02Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''تركمن'''، قومي ترك زبان پراكنده در آسياي ميانه، ايران و افغانستان. اين قوم بازماندة تركمانان غُز/ اُغُز هستند که در قرون اوليه اسلامي در شبه جزيرة منقشلاق / منقشلاغ، در ساحل شرقي درياي مازندران و نواحي اطراف آن استقرار يافته بودند. واژهها...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''تركمن'''، قومي ترك زبان پراكنده در آسياي ميانه، ايران و افغانستان. <br />
<br />
اين قوم بازماندة تركمانان غُز/ اُغُز هستند که در قرون اوليه اسلامي در شبه جزيرة منقشلاق / منقشلاغ، در ساحل شرقي درياي مازندران و نواحي اطراف آن استقرار يافته بودند. <br />
<br />
واژههاي تركمن، تركمان و تراكمه تا قرن چهارم در منابع فارسي و عربي به كار نرفته است. مجاورت غُزان با اعراب و ايرانيان متضمن رويدادها و تحولاتي بود كه نتايج آن در اواخر قرن سوم و اوايل قرن چهارم آشكار شد. تقريباً از همان زمان اصطلاح تركمان متداول شد.<sup>1</sup> اولين بار كاشغري به تركيب ترك + من اشاره كرده است و ابوريحان بيروني نيز به تركاني كه مسلمان شده بودند، تركمان اطلاق ميكرد.<sup>2</sup> قوم تركمن از اختلاط قبايل گوناگون تركمان غُز در منقشلاغ و اوست يورت[1] (اورت) (فلاتي در مشرق منقشلاق) و رشته كوههاي بَلخان و خوارزم و بعضي قبايل بيگانه در قرن هشتم و نهم به وجود آمد.<sup>3</sup> قرنها پيش از اسلام گروههايي از اين قوم، به ويژه غزها به سبب آميختگي با ايرانيان آسياي ميانه و اقوام تُخاري و سُغدي با آنها شباهتهاي ظاهري بسياري يافته بودند.<sup>4</sup> تركمنها اكثراَ در جمهوريهاي تركمنستان، تاجيكستان، ازبكستان و قزاقستان و مناطقي از آستارخان و استاوروپل[2] روسيه سكونت دارند. اهالي دشت تركمن (تركمن صحرا) در شمال استان گلستان و گروههايي از ساكنان شمال استان خراسان در ايران، همچنین ساكنان بخشي از شمال افغانستان نيز تركمن هستند. همچنين دهها هزار تركمن در استان تسن هانِ چين نيز سكونت دارند.<sup>5</sup> <br />
<br />
قوم تركمن از چندين ايل بزرگ به نامهاي آتا، آل علي (علي ايلي / آليلي)، اِرساي (ايرساي، ارزاي، ارسالي)، تَكَه، چاودور (چودور)، ساريق (ساريك)، سالور، سقر (ساقار، قره)، يميرلي (ايميرلي)، يموت و كوكلان (گوكلان) تشكيل شده است كه هر كدام شامل دهها تيرة كوچك و بزرگ است.<sup>6</sup> بعضي از ايلات تركمن در قرون گذشته، به سبب رشد يكجانشيني و زراعت به دو گروه چمور (چومِر = زارع و دامدار و صياد و بازرگانِ يكجانشين) و چاروا (دامدار و شترچران كوچرو) تقسيم شده بودند.<sup>7</sup><br />
<br />
زبان تركمنها (← تركمني) شعبهاي از تركي اُغُزي است که دو گروه اصلي: گويشهاي قبايل بزرگ و گروه گويشهاي قبايل كوچك را دربر میگیرد. زبان ادبي جديد تركمن، تركيبي از گويشهاي اصلي است. ادبيات قومي تركمن، در قرن دوازدهم با تلاش برخی شاعران ترکمن شكل گرفته است.<sup>8</sup> <br />
<br />
تركمنها عمدتاً حنفي مذهباند و طريقت نقشبنديه در ميان آنها پيروان فراواني دارد.<sup>9</sup> تركمنها از گذشتههاي دور، ابريشم بافي و نمدمالي و قالي بافي ميكردند و قالي و نمد از توليدات معروف آنهاست. اين قوم از دیرباز در پرورش اسب مهارت فراوان داشتهاند و اسب تركمن همچنان از نژادهاي اصيل اسب در جهان به شمار ميآيد.<sup>10</sup> <br />
<br />
قرنها پس از تشکیل قومی با نام تركمان، قبايل و گروههايي ديگری مانند قپچاق، خلج، آقا جري و مانند آنها به ترکمانان پیوستند و اتحادية بزرگي را تشكيل دادند.<sup>11</sup> در زمان سلجوقيان، سلطان مسعود نيروهايي را براي دفع خطر از آنان و سركوب شرارتهايشان به مناطق اطراف خراسان فرستاد كه نهايتاَ در 548ق / 1153م به پيروزي تركمانان منجر شد. از آن پس تركمانان به توسعة تصرفات خود پرداختند و تا كنار درياي مديترانه پيش رفتند و دولتهاي كوچك و بزرگي را بنيان نهادند كه آخرين آنها امپراتوري عثماني بود.<sup>12</sup> درگيريهاي تركمنها با دولتهاي صفوي، افشار و مهاجمان قزاق و ازبك از سویی و تصرف مناطق تركمن نشين توسط روسيه از قرن يازدهم به بعد، از سوی دیگر، همچنین دشمنيهاي درون قبيلهاي و جابهجاييهاي بزرگ و جز آن موجب شد كه تا قرن اخير تركمنها فاقد وحدت و دولت مشخصي باشند.<sup>13</sup> در زمان اتحاد جماهير شوروي دولت بلشويك تركمنستان ايجاد شد كه در 1336ق / 1918م سرداران تركمن و نظاميان انگليسي و منشويكها آنها را برانداختند و دولت وابسته به سازمان نظامي روسهاي سفيد را روي كار آوردند.<sup>14</sup> در 1338ق اين دولت نيز سقوط كرد و در 1303ش/ 1924م جمهوري سوسياليستي تركمنستان تأسيس شد. سرانجام پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي در 1370ش / 1991م كشور تركمنستان مستقل به وجود آمد.<sup>15</sup> <br />
<br />
<br />
<br />
'''''مآخذ:''''' <br />
<br />
1- ابن حوقل، ص 511؛ گروسه، رنه. '''''امپراطوري صحرانوردان'''''. ترجمة عبدالحسين ميكده، تهران: 1365، ص 247. <br />
<br />
2- كاشغري، محمود بن حسين. '''''ديوان لغات الترك'''''. استامبول: 1333-1335ق، ج 1، ص 294. <br />
<br />
3- لاگاشووا، بي بي رابعه. '''''تركمنهاي ايران: پژوهشي تاريخي ـ مردمشناسي'''''. ترجمة سيروس ايزدي و حسين تحويلي، تهران: 1359، ص 18. <br />
<br />
4- رشيدالدين فضلالله. ج 1، 54-55. <br />
<br />
5- آكينر، شيرين. '''''اقوام مسلمان اتحاد شوروي'''''. ترجمة علي خزاعيفر، مشهد: 1366، ص 380-381 و 387؛ دوردييف، مراد و شهرت حاجكوويچ قديروف. '''''تركمنهاي جهان: تحقيقي پيرامون وضعيت تاريخي و جمعيتي تركمنها'''''. ترجمة امانگلدي ضمير، تهران: 1379، ش 24. <br />
<br />
6- ميرزا ابراهيم. '''''سفرنامة استرآباد و مازندران و گيلان'''''. به كوشش مسعود گلزاري، تهران: 1355، ص 57. سارلي، اراز محمد. '''''تاريخ تركمنستان'''''. تهران: ؟-1378، ص 10-15.<br />
<br />
7- قورخانچي، محمدعلي. '''''نخبة سيفيه: در تاريخ و جغرافياي استرآباد'''''. به كوشش منصوره اتحاديه (نظام مافي) و سيروس سعدونديان، تهران: 1360، ص 34، 40. <br />
<br />
8- هيئت، جواد. '''''سيري در تاريخ زبان و لهجههاي تركي'''''. تهران: 1366، ص 280-281. <br />
<br />
9- آكينر. '''''همان'''''. ص 395. <br />
<br />
10- لاگاشووا. '''''همان'''''. ص 48-53. <br />
<br />
11- رشيدالدين فضلالله. ج 1، ص 54-55.<br />
<br />
12- باسورث، كليفورد ادموند. '''''سلسلههاي اسلامي جديد: راهنماي گاهشماري و تبارشناسي'''''. ترجمة فريدون بدرهاي، تهران: 1381، ص 359-365 و 409-412.<br />
<br />
13- بوهر، آنت. '''''«تركمنها» در مليتهاي شوروي: مجموعة 21 مقاله.''''' زير نظر گراهام اسميت، تهران: 1375، ص 266-267.<br />
<br />
14- لاگاشووا. '''''همان'''''. ص 133-136.<br />
<br />
15- آكينر. '''''همان'''''. ص 384؛ بوهر. '''''همان'''''. ص 269.<br />
<br />
تلخیص از مقالة «تركمن، قوم»، '''''دانشنامة جهان اسلام''''' <br />
<br />
تلخيص کننده: معصومه ابراهيمي<br />
<br />
----[1]. Ust Urt <br />
<br />
[2]. Stauropol</div>Samei