ترکمن صحرا - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei: /* مآخذ */

2025-05-07T22:11:50Z

مآخذ

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۱۱
خط ۴:		خط ۴:
	[[استان گلستان]] براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای 11 شهرستان، 21 بخش، 24 شهر و 50 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref> که از میان آن‌ها شهرهای کلاله، [[گنبد کاووس]]، آق‌قلا (آق‌قلعه) و بندر ترکمن به عنوان مراکز شهرستان‌هایی به همان نام در مسیر رود [[گرگان]]، یعنی مرز جنوبی ترکمن صحرا واقع شده‌اند و شهرهای تابعه شهرستان‌های مذکور یعنی مراوه‌تپه (از شهرستان کلاله)، اینچه برون (از شهرستان [[گنبد کاووس]])، انبار آلوم (از شهرستان آق‌قلا) و میش تپه (از شهرستان بندر ترکمن)، در بخش شمالی شهرستان‌های مذکور و در درون مرزهای طبیعی ترکمن صحرا قرار دارند<ref> سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1384.</ref>.		[[استان گلستان]] براساس آخرین تقسیمات کشوری دارای 11 شهرستان، 21 بخش، 24 شهر و 50 دهستان است<ref>دفتر تقسیمات کشوری'''''. نشریه عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری'''''. تهران: دفتر تقسیمات کشوری (وزارت کشور)، 1384.</ref> که از میان آن‌ها شهرهای کلاله، [[گنبد کاووس]]، آق‌قلا (آق‌قلعه) و بندر ترکمن به عنوان مراکز شهرستان‌هایی به همان نام در مسیر رود [[گرگان]]، یعنی مرز جنوبی ترکمن صحرا واقع شده‌اند و شهرهای تابعه شهرستان‌های مذکور یعنی مراوه‌تپه (از شهرستان کلاله)، اینچه برون (از شهرستان [[گنبد کاووس]])، انبار آلوم (از شهرستان آق‌قلا) و میش تپه (از شهرستان بندر ترکمن)، در بخش شمالی شهرستان‌های مذکور و در درون مرزهای طبیعی ترکمن صحرا قرار دارند<ref> سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''نقشه تقسیمات کشوری'''''. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1384.</ref>.

	ارتفاع اراضی ترکمن صحرا در حاشیه [[دریاچه خزر\|خزر]]، از کمتر از صفر شروع شده<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''نقشه راه‌های ایران'''''. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1384.</ref> و بتدریج و بدون وجود ارتفاعات قابل ذکری، تا کوهستان حاجی‌داغ در مراوه‌ تپه با ارتفاع 1092 متر ادامه می‌یابد<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور'''''. ج1، چ1، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1379، ص294و 295.</ref>.در قسمت شمالی ترکمن صحرا و در اراضی پست نزدیک خزر، دریاچه‌های فصلی متعدد و وسیعی به نام‌های آلاگُل، آجی‌گُل، تنگُلی و اینچه برون<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص9.</ref> که در برخی منابع به نام‌های آلا‌گُل، آجی‌گُل، نمک و دانشمند نیز آمده است<ref name=":0">سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور'''''، '''''ج2: حوضه آبریز دریای خزر'''''. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص322. (نقشه هیدرولوژی زیر حوضه اترک).</ref>،وجود دارند که از میان آن‌ها بیشتر آلاگُل به عنوان تالاب شناخته می‌شود و بقیه در نقشه‌های جغرافیایی به عنوان زمین‌های غرقابی و شوره‌زار مشخص شده‌اند<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس گیتاشناسی استان‌های کشور'''''. چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص ~~166؛~~ '''''جغرافیای استان گلستان'''''. ~~همان~~. ص 8.</ref>. میزان نمک موجود در این دریاچه‌ها تا اندازه‌ای است که از برخی از آن‌ها به ویژه از دریاچه تنگُلی سالیانه مقادیر زیادی نمک استخراج می‌شود<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص9.</ref>.		ارتفاع اراضی ترکمن صحرا در حاشیه [[دریاچه خزر\|خزر]]، از کمتر از صفر شروع شده<ref>سازمان نقشه‌برداری کشور. '''''نقشه راه‌های ایران'''''. تهران: سازمان نقشه‌برداری کشور (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1384.</ref> و بتدریج و بدون وجود ارتفاعات قابل ذکری، تا کوهستان حاجی‌داغ در مراوه‌ تپه با ارتفاع 1092 متر ادامه می‌یابد<ref>سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافیایی کوه‌های کشور'''''. ج1، چ1، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1379، ص294و 295.</ref>.در قسمت شمالی ترکمن صحرا و در اراضی پست نزدیک خزر، دریاچه‌های فصلی متعدد و وسیعی به نام‌های آلاگُل، آجی‌گُل، تنگُلی و اینچه برون<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص9.</ref> که در برخی منابع به نام‌های آلا‌گُل، آجی‌گُل، نمک و دانشمند نیز آمده است<ref name=":0">سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح. '''''فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور'''''، '''''ج2: حوضه آبریز دریای خزر'''''. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، 1382، ص322. (نقشه هیدرولوژی زیر حوضه اترک).</ref>،وجود دارند که از میان آن‌ها بیشتر آلاگُل به عنوان تالاب شناخته می‌شود و بقیه در نقشه‌های جغرافیایی به عنوان زمین‌های غرقابی و شوره‌زار مشخص شده‌اند<ref>مؤسسه گیتاشناسی. '''''اطلس گیتاشناسی استان‌های کشور'''''. چ 1، تهران: گیتاشناسی، 1383، ص 166.</ref><ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص.8.</ref>. میزان نمک موجود در این دریاچه‌ها تا اندازه‌ای است که از برخی از آن‌ها به ویژه از دریاچه تنگُلی سالیانه مقادیر زیادی نمک استخراج می‌شود<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص9.</ref>. ترکمن صحرا بخش کوچکی از حوضه آبریز [[دریاچه خزر\|دریای خزر]] است که از آذربایجان تا [[استان خراسان شمالی\|خراسان شمالی]] امتداد دارد. رودهای این حوضه از جمله اترک و [[گرگان]] که مرزهای شمالی و جنوبی این صحرا را تشکیل می‌دهند، پس از آبیاری منطقه نهایتاً به [[دریاچه خزر\|دریای خزر]] سرازیر می‌شوند<ref name=":0" />. سدهای گلستان، وشمگیر بر روی گرگان رود و آلاگل و چات بر روی اترک و نیز روخانه‌های فرعی و ریزآبه‌های اترک و گرگان رود، در آبیاری دشت بسیار حیاتی و مؤثرند، به ویژه این‌که ترکمن صحرا به لحاظ میزان بارندگی از کم باران‌ترین نقاط [[استان گلستان]] و اندازه آن بین 200 تا 300 میلی‌متر در نوسان است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص4.</ref>.

	ترکمن صحرا بخش کوچکی از حوضه آبریز [[دریاچه خزر\|دریای خزر]] است که از آذربایجان تا [[استان خراسان شمالی\|خراسان شمالی]] امتداد دارد. رودهای این حوضه از جمله اترک و [[گرگان]] که مرزهای شمالی و جنوبی این صحرا را تشکیل می‌دهند، پس از آبیاری منطقه نهایتاً به [[دریاچه خزر\|دریای خزر]] سرازیر می‌شوند<ref name=":0" />. سدهای گلستان، وشمگیر بر روی گرگان رود و آلاگل و چات بر روی اترک و نیز روخانه‌های فرعی و ریزآبه‌های اترک و گرگان رود، در آبیاری دشت بسیار حیاتی و مؤثرند، به ویژه این‌که ترکمن صحرا به لحاظ میزان بارندگی از کم باران‌ترین نقاط [[استان گلستان]] و اندازه آن بین 200 تا 300 میلی‌متر در نوسان است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص4.</ref>.این منطقه به لحاظ آب و هوا منطقه‌ای خشک و نیمه ‌خشک و نوع پوشش گیاهی آن غالباً استپی و به لحاظ زمین‌شناسی از طبقات و لایه‌های متعلق به نئوژن و دوران چهارم تشکیل شده است<ref>اهلرز، اکارت. '''''ایران: مبانی یک کشورشناسی جغرافیایی'''''. ترجمه دکتر محمدتقی رهنمایی، چ2، تهران: مؤسسه جغرافیایی سحاب، 1365، ج 1، ص82.</ref>.ترکمن صحرا که ناحیه نیمه بیابانی شمال [[استان گلستان]] را شامل شده و بین دو حوضه آبخیز رودخانه‌های اترک و رود [[گرگان]] قرار دارد، دارای وسعتی حدود 777 هزار هکتار است که 78 درصد آن را مراتع و بقایای جنگلی، 10 درصد را زمین‌های کشاورزی، 10 درصد دیگر را مناطق باتلاقی و 2 درصد باقی‌مانده را تپه‌های بدون پوشش گیاهی و نقاط سنگی تشکیل می‌دهد<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص 34.</ref>.همان‌گونه که از نام ترکمن صحرا پیداست، این منطقه از دیرباز محل زندگی طوایف [[ترکمن]] بوده است. [[ترکمن\|ترکمن‌های ایران]] به دو دسته یموت و کوکلان تقسیم می‌شوند و هر کدام از آن‌ها خود دارای چند تیره هستند که تیره‌های جعفربای، آتابای، آق‌ آتابای، کرخ، قرابی‌خان، آی‌درویش و... از آن جمله‌اند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران (ج 2: سیاسی).''''' تهران: کتابخانه ابن‌سینا، 1311، ص309.</ref>. گروهی از ترکمن‌ها نیز در پی حوادث و ناامنی‌های گوناگون در آن سوی مرزهای [[کشور ایران\|ایران]]، از جمله فشارهای مذهبی و سیاسی در عصر حاکمیت بلشویک‌های روس در سرزمین‌های اسلامی آسیای مرکزی، که کشتار [[ترکمن\|ترکمن‌ها]] در 1937م نمونه‌ای از آن‌هاست<ref>تکمیل‌همایون، ناصر. «دانشمندی مبارز و شیعی از آسیای مرکزی»، '''''فصلنامه مرکز بررسی‌های اسلامی ـ گروه تاریخ'''''. قم: تاریخ و فرهنگ معاصر، س دوم، ش 8، ص21.</ref>، به ایران مهاجرت کردند. به هر حال [[ترکمن\|ترکمن‌ها]] با توجه به شیوه زندگی ایلی و نظام تولید غالباً دامداری، پرورش اسب و نیز اشتغال به کشاورزی به رغم نامساعد بودن شرایط اقلیمی منطقه، همچنین فعال بودن بسیاری از آنان به ویژه زنان در بخش‌ صنایع دستی از جمله قالی‌بافی، گلیم‌بافی و تولید انواع لباس و دیگر اقلام و فرآوردهای دستی و خانگی، نقش مهمی در اقتصاد منطقه دارند<ref>'''''جغرافیای استان گلستان'''''. همانجا.</ref>. تحقیقات در مورد منشأ و معنی واژه ترکمن حاکی از آن است که «اغوز»های غیر مسلمان این نام را بر اغوزهای مسلمان گذاردند. اغوزها، بخشی از ترکان آسیای مرکزی بودند که در اواخر قرن دهم و اوایل قرن یازدهم به [[اسلام]] گرویدند<ref>مفتاح، الهامه. «فرهنگ، آداب، رسوم و باورهای ترکمن‌ها»، '''''فصلنامه مرکز مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز'''''. تهران: مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، پاییز 1374، ص175؛ نیزنک: مقصودی، مجتبی. '''''تحولات قومی در ایران'''''. چ1، تهران: مؤسسه مطالعات ملی، 1380، ص315.</ref>و همچون دیگر جوامع تازه مسلمان، در گستره جغرافیایی آن روز ایران بتدریج دارای هویتی ایرانی و اسلامی می‌شدند.		این منطقه به لحاظ آب و هوا منطقه‌ای خشک و نیمه ‌خشک و نوع پوشش گیاهی آن غالباً استپی و به لحاظ زمین‌شناسی از طبقات و لایه‌های متعلق به نئوژن و دوران چهارم تشکیل شده است<ref>اهلرز، اکارت. '''''ایران: مبانی یک کشورشناسی جغرافیایی'''''. ترجمه دکتر محمدتقی رهنمایی، چ2، تهران: مؤسسه جغرافیایی سحاب، 1365، ج 1، ص82.</ref>.ترکمن صحرا که ناحیه نیمه بیابانی شمال [[استان گلستان]] را شامل شده و بین دو حوضه آبخیز رودخانه‌های اترک و رود [[گرگان]] قرار دارد، دارای وسعتی حدود 777 هزار هکتار است که 78 درصد آن را مراتع و بقایای جنگلی، 10 درصد را زمین‌های کشاورزی، 10 درصد دیگر را مناطق باتلاقی و 2 درصد باقی‌مانده را تپه‌های بدون پوشش گیاهی و نقاط سنگی تشکیل می‌دهد<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص 34.</ref>. همان‌گونه که از نام ترکمن صحرا پیداست، این منطقه از دیرباز محل زندگی طوایف [[ترکمن]] بوده است. [[ترکمن\|ترکمن‌های ایران]] به دو دسته یموت و کوکلان تقسیم می‌شوند و هر کدام از آن‌ها خود دارای چند تیره هستند که تیره‌های جعفربای، آتابای، آق‌ آتابای، کرخ، قرابی‌خان، آی‌درویش و... از آن جمله‌اند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران (ج 2: سیاسی).''''' تهران: کتابخانه ابن‌سینا، 1311، ص309.</ref>. گروهی از ترکمن‌ها نیز در پی حوادث و ناامنی‌های گوناگون در آن سوی مرزهای [[کشور ایران\|ایران]]، از جمله فشارهای مذهبی و سیاسی در عصر حاکمیت بلشویک‌های روس در سرزمین‌های اسلامی آسیای مرکزی، که کشتار [[ترکمن\|ترکمن‌ها]] در 1937م نمونه‌ای از آن‌هاست<ref>تکمیل‌همایون، ناصر. «دانشمندی مبارز و شیعی از آسیای مرکزی»، '''''فصلنامه مرکز بررسی‌های اسلامی ـ گروه تاریخ'''''. قم: تاریخ و فرهنگ معاصر، س دوم، ش 8، ص21.</ref>، به ایران مهاجرت کردند. به هر حال [[ترکمن\|ترکمن‌ها]] با توجه به شیوه زندگی ایلی و نظام تولید غالباً دامداری، پرورش اسب و نیز اشتغال به کشاورزی به رغم نامساعد بودن شرایط اقلیمی منطقه، همچنین فعال بودن بسیاری از آنان به ویژه زنان در بخش‌ صنایع دستی از جمله قالی‌بافی، گلیم‌بافی و تولید انواع لباس و دیگر اقلام و فرآوردهای دستی و خانگی، نقش مهمی در اقتصاد منطقه دارند<ref>'''''جغرافیای استان گلستان'''''. همانجا.</ref>. تحقیقات در مورد منشأ و معنی واژه ترکمن حاکی از آن است که «اغوز»های غیر مسلمان این نام را بر اغوزهای مسلمان گذاردند. اغوزها، بخشی از ترکان آسیای مرکزی بودند که در اواخر قرن دهم و اوایل قرن یازدهم به [[اسلام]] گرویدند<ref>مفتاح، الهامه. «فرهنگ، آداب، رسوم و باورهای ترکمن‌ها»، '''''فصلنامه مرکز مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز'''''. تهران: مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، پاییز 1374، ص175؛ نیزنک: مقصودی، مجتبی. '''''تحولات قومی در ایران'''''. چ1، تهران: مؤسسه مطالعات ملی، 1380، ص315.</ref>و همچون دیگر جوامع تازه مسلمان، در گستره جغرافیایی آن روز ایران بتدریج دارای هویتی ایرانی و اسلامی می‌شدند.

	جمعیت نقاط شهری و روستایی چهار شهرستان بندر ترکمن، گنبد کاووس، آق‌قلا و کلاله که قسمت اعظم مساحت آن‌ها در محدوده گرگان رود و اترک واقع شده‌‌اند، در سرشماری 1375ش به ترتیب 111392، 250617، 98664 و 127545 تن بوده که طبق برآوردهای انجام گرفته این تعداد در 1384ش به ترتیب به 119168، 283205، 114236 و 147625 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 189-192.</ref>. در سال‌های اخیر با تأسیس ده‌ها مرکز تولیدی و ایجاد توسعه شهرک‌های صنعتی در شهرستان‌های مورد اشاره و نیز با فعال شدن گمرک اینجه‌برون، دروازه ارتباط و داد و ستد با کشورهای آسیای مرکزی، نقاط شهری منطقه ترکمن صحرا گسترش و توسعه چشمگیری یافته و نوع زندگی و معیشت مردم نیز تا حدودی متحول شده است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379،. ص 61-71.</ref>. همچنین با احداث سد و آبیاری اراضی کشاورزی، این بخش از اقتصاد منطقه نیز رونق یافته است. در میان اقلام کشاورزی کشت پنبه و دانه‌های روغنی از تولید مهم در منطقه است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص 50-60.</ref>. آرامگاه قابوس بن وشمگیر، سد تاریخی وشمگیر، مقبره مختومقلی شاعر معروف ترکمن، و برخی دیگر از آثار تاریخی و زیارتگاه‌ها و نیز جاذبه‌های طبیعی موجود در منطقه از جمله تالاب‌ها و جاذبه‌های سواحل شرقی [[دریاچه خزر\|دریای خزر]]، از نقاط دیدنی ترکمن صحرا است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص 72-77.</ref>.		جمعیت نقاط شهری و روستایی چهار شهرستان بندر ترکمن، گنبد کاووس، آق‌قلا و کلاله که قسمت اعظم مساحت آن‌ها در محدوده گرگان رود و اترک واقع شده‌‌اند، در سرشماری 1375ش به ترتیب 111392، 250617، 98664 و 127545 تن بوده که طبق برآوردهای انجام گرفته این تعداد در 1384ش به ترتیب به 119168، 283205، 114236 و 147625 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 189-192.</ref>. در سال‌های اخیر با تأسیس ده‌ها مرکز تولیدی و ایجاد توسعه شهرک‌های صنعتی در شهرستان‌های مورد اشاره و نیز با فعال شدن گمرک اینجه‌برون، دروازه ارتباط و داد و ستد با کشورهای آسیای مرکزی، نقاط شهری منطقه ترکمن صحرا گسترش و توسعه چشمگیری یافته و نوع زندگی و معیشت مردم نیز تا حدودی متحول شده است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379،. ص 61-71.</ref>. همچنین با احداث سد و آبیاری اراضی کشاورزی، این بخش از اقتصاد منطقه نیز رونق یافته است. در میان اقلام کشاورزی کشت پنبه و دانه‌های روغنی از تولید مهم در منطقه است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص 50-60.</ref>. آرامگاه قابوس بن وشمگیر، سد تاریخی وشمگیر، مقبره مختومقلی شاعر معروف ترکمن، و برخی دیگر از آثار تاریخی و زیارتگاه‌ها و نیز جاذبه‌های طبیعی موجود در منطقه از جمله تالاب‌ها و جاذبه‌های سواحل شرقی [[دریاچه خزر\|دریای خزر]]، از نقاط دیدنی ترکمن صحرا است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص 72-77.</ref>.

Samei: /* نیز نگاه کنید به */

2025-05-07T22:10:11Z

نیز نگاه کنید به

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۱۰
خط ۸:		خط ۸:
	ترکمن صحرا بخش کوچکی از حوضه آبریز [[دریاچه خزر\|دریای خزر]] است که از آذربایجان تا [[استان خراسان شمالی\|خراسان شمالی]] امتداد دارد. رودهای این حوضه از جمله اترک و [[گرگان]] که مرزهای شمالی و جنوبی این صحرا را تشکیل می‌دهند، پس از آبیاری منطقه نهایتاً به [[دریاچه خزر\|دریای خزر]] سرازیر می‌شوند<ref name=":0" />. سدهای گلستان، وشمگیر بر روی گرگان رود و آلاگل و چات بر روی اترک و نیز روخانه‌های فرعی و ریزآبه‌های اترک و گرگان رود، در آبیاری دشت بسیار حیاتی و مؤثرند، به ویژه این‌که ترکمن صحرا به لحاظ میزان بارندگی از کم باران‌ترین نقاط [[استان گلستان]] و اندازه آن بین 200 تا 300 میلی‌متر در نوسان است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص4.</ref>.این منطقه به لحاظ آب و هوا منطقه‌ای خشک و نیمه ‌خشک و نوع پوشش گیاهی آن غالباً استپی و به لحاظ زمین‌شناسی از طبقات و لایه‌های متعلق به نئوژن و دوران چهارم تشکیل شده است<ref>اهلرز، اکارت. '''''ایران: مبانی یک کشورشناسی جغرافیایی'''''. ترجمه دکتر محمدتقی رهنمایی، چ2، تهران: مؤسسه جغرافیایی سحاب، 1365، ج 1، ص82.</ref>.ترکمن صحرا که ناحیه نیمه بیابانی شمال [[استان گلستان]] را شامل شده و بین دو حوضه آبخیز رودخانه‌های اترک و رود [[گرگان]] قرار دارد، دارای وسعتی حدود 777 هزار هکتار است که 78 درصد آن را مراتع و بقایای جنگلی، 10 درصد را زمین‌های کشاورزی، 10 درصد دیگر را مناطق باتلاقی و 2 درصد باقی‌مانده را تپه‌های بدون پوشش گیاهی و نقاط سنگی تشکیل می‌دهد<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص 34.</ref>.همان‌گونه که از نام ترکمن صحرا پیداست، این منطقه از دیرباز محل زندگی طوایف [[ترکمن]] بوده است. [[ترکمن\|ترکمن‌های ایران]] به دو دسته یموت و کوکلان تقسیم می‌شوند و هر کدام از آن‌ها خود دارای چند تیره هستند که تیره‌های جعفربای، آتابای، آق‌ آتابای، کرخ، قرابی‌خان، آی‌درویش و... از آن جمله‌اند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران (ج 2: سیاسی).''''' تهران: کتابخانه ابن‌سینا، 1311، ص309.</ref>. گروهی از ترکمن‌ها نیز در پی حوادث و ناامنی‌های گوناگون در آن سوی مرزهای [[کشور ایران\|ایران]]، از جمله فشارهای مذهبی و سیاسی در عصر حاکمیت بلشویک‌های روس در سرزمین‌های اسلامی آسیای مرکزی، که کشتار [[ترکمن\|ترکمن‌ها]] در 1937م نمونه‌ای از آن‌هاست<ref>تکمیل‌همایون، ناصر. «دانشمندی مبارز و شیعی از آسیای مرکزی»، '''''فصلنامه مرکز بررسی‌های اسلامی ـ گروه تاریخ'''''. قم: تاریخ و فرهنگ معاصر، س دوم، ش 8، ص21.</ref>، به ایران مهاجرت کردند. به هر حال [[ترکمن\|ترکمن‌ها]] با توجه به شیوه زندگی ایلی و نظام تولید غالباً دامداری، پرورش اسب و نیز اشتغال به کشاورزی به رغم نامساعد بودن شرایط اقلیمی منطقه، همچنین فعال بودن بسیاری از آنان به ویژه زنان در بخش‌ صنایع دستی از جمله قالی‌بافی، گلیم‌بافی و تولید انواع لباس و دیگر اقلام و فرآوردهای دستی و خانگی، نقش مهمی در اقتصاد منطقه دارند<ref>'''''جغرافیای استان گلستان'''''. همانجا.</ref>. تحقیقات در مورد منشأ و معنی واژه ترکمن حاکی از آن است که «اغوز»های غیر مسلمان این نام را بر اغوزهای مسلمان گذاردند. اغوزها، بخشی از ترکان آسیای مرکزی بودند که در اواخر قرن دهم و اوایل قرن یازدهم به [[اسلام]] گرویدند<ref>مفتاح، الهامه. «فرهنگ، آداب، رسوم و باورهای ترکمن‌ها»، '''''فصلنامه مرکز مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز'''''. تهران: مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، پاییز 1374، ص175؛ نیزنک: مقصودی، مجتبی. '''''تحولات قومی در ایران'''''. چ1، تهران: مؤسسه مطالعات ملی، 1380، ص315.</ref>و همچون دیگر جوامع تازه مسلمان، در گستره جغرافیایی آن روز ایران بتدریج دارای هویتی ایرانی و اسلامی می‌شدند.		ترکمن صحرا بخش کوچکی از حوضه آبریز [[دریاچه خزر\|دریای خزر]] است که از آذربایجان تا [[استان خراسان شمالی\|خراسان شمالی]] امتداد دارد. رودهای این حوضه از جمله اترک و [[گرگان]] که مرزهای شمالی و جنوبی این صحرا را تشکیل می‌دهند، پس از آبیاری منطقه نهایتاً به [[دریاچه خزر\|دریای خزر]] سرازیر می‌شوند<ref name=":0" />. سدهای گلستان، وشمگیر بر روی گرگان رود و آلاگل و چات بر روی اترک و نیز روخانه‌های فرعی و ریزآبه‌های اترک و گرگان رود، در آبیاری دشت بسیار حیاتی و مؤثرند، به ویژه این‌که ترکمن صحرا به لحاظ میزان بارندگی از کم باران‌ترین نقاط [[استان گلستان]] و اندازه آن بین 200 تا 300 میلی‌متر در نوسان است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص4.</ref>.این منطقه به لحاظ آب و هوا منطقه‌ای خشک و نیمه ‌خشک و نوع پوشش گیاهی آن غالباً استپی و به لحاظ زمین‌شناسی از طبقات و لایه‌های متعلق به نئوژن و دوران چهارم تشکیل شده است<ref>اهلرز، اکارت. '''''ایران: مبانی یک کشورشناسی جغرافیایی'''''. ترجمه دکتر محمدتقی رهنمایی، چ2، تهران: مؤسسه جغرافیایی سحاب، 1365، ج 1، ص82.</ref>.ترکمن صحرا که ناحیه نیمه بیابانی شمال [[استان گلستان]] را شامل شده و بین دو حوضه آبخیز رودخانه‌های اترک و رود [[گرگان]] قرار دارد، دارای وسعتی حدود 777 هزار هکتار است که 78 درصد آن را مراتع و بقایای جنگلی، 10 درصد را زمین‌های کشاورزی، 10 درصد دیگر را مناطق باتلاقی و 2 درصد باقی‌مانده را تپه‌های بدون پوشش گیاهی و نقاط سنگی تشکیل می‌دهد<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص 34.</ref>.همان‌گونه که از نام ترکمن صحرا پیداست، این منطقه از دیرباز محل زندگی طوایف [[ترکمن]] بوده است. [[ترکمن\|ترکمن‌های ایران]] به دو دسته یموت و کوکلان تقسیم می‌شوند و هر کدام از آن‌ها خود دارای چند تیره هستند که تیره‌های جعفربای، آتابای، آق‌ آتابای، کرخ، قرابی‌خان، آی‌درویش و... از آن جمله‌اند<ref>کیهان، مسعود. '''''جغرافیای مفصل ایران (ج 2: سیاسی).''''' تهران: کتابخانه ابن‌سینا، 1311، ص309.</ref>. گروهی از ترکمن‌ها نیز در پی حوادث و ناامنی‌های گوناگون در آن سوی مرزهای [[کشور ایران\|ایران]]، از جمله فشارهای مذهبی و سیاسی در عصر حاکمیت بلشویک‌های روس در سرزمین‌های اسلامی آسیای مرکزی، که کشتار [[ترکمن\|ترکمن‌ها]] در 1937م نمونه‌ای از آن‌هاست<ref>تکمیل‌همایون، ناصر. «دانشمندی مبارز و شیعی از آسیای مرکزی»، '''''فصلنامه مرکز بررسی‌های اسلامی ـ گروه تاریخ'''''. قم: تاریخ و فرهنگ معاصر، س دوم، ش 8، ص21.</ref>، به ایران مهاجرت کردند. به هر حال [[ترکمن\|ترکمن‌ها]] با توجه به شیوه زندگی ایلی و نظام تولید غالباً دامداری، پرورش اسب و نیز اشتغال به کشاورزی به رغم نامساعد بودن شرایط اقلیمی منطقه، همچنین فعال بودن بسیاری از آنان به ویژه زنان در بخش‌ صنایع دستی از جمله قالی‌بافی، گلیم‌بافی و تولید انواع لباس و دیگر اقلام و فرآوردهای دستی و خانگی، نقش مهمی در اقتصاد منطقه دارند<ref>'''''جغرافیای استان گلستان'''''. همانجا.</ref>. تحقیقات در مورد منشأ و معنی واژه ترکمن حاکی از آن است که «اغوز»های غیر مسلمان این نام را بر اغوزهای مسلمان گذاردند. اغوزها، بخشی از ترکان آسیای مرکزی بودند که در اواخر قرن دهم و اوایل قرن یازدهم به [[اسلام]] گرویدند<ref>مفتاح، الهامه. «فرهنگ، آداب، رسوم و باورهای ترکمن‌ها»، '''''فصلنامه مرکز مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز'''''. تهران: مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، پاییز 1374، ص175؛ نیزنک: مقصودی، مجتبی. '''''تحولات قومی در ایران'''''. چ1، تهران: مؤسسه مطالعات ملی، 1380، ص315.</ref>و همچون دیگر جوامع تازه مسلمان، در گستره جغرافیایی آن روز ایران بتدریج دارای هویتی ایرانی و اسلامی می‌شدند.

	جمعیت نقاط شهری و روستایی چهار شهرستان بندر ترکمن، گنبد کاووس، آق‌قلا و کلاله که قسمت اعظم مساحت آن‌ها در محدوده گرگان رود و اترک واقع شده‌‌اند، در سرشماری 1375ش به ترتیب 111392، 250617، 98664 و 127545 تن بوده که طبق برآوردهای انجام گرفته این تعداد در 1384ش به ترتیب به 119168، 283205، 114236 و 147625 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 189-192.</ref>. در سال‌های اخیر با تأسیس ده‌ها مرکز تولیدی و ایجاد توسعه شهرک‌های صنعتی در شهرستان‌های مورد اشاره و نیز با فعال شدن گمرک اینجه‌برون، دروازه ارتباط و داد و ستد با کشورهای آسیای مرکزی، نقاط شهری منطقه ترکمن صحرا گسترش و توسعه چشمگیری یافته و نوع زندگی و معیشت مردم نیز تا حدودی متحول شده است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379،. ص 61-71.</ref>. همچنین با احداث سد و آبیاری اراضی کشاورزی، این بخش از اقتصاد منطقه نیز رونق یافته است. در میان اقلام کشاورزی کشت پنبه و دانه‌های روغنی از تولید مهم در منطقه است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص 50-60.</ref>.آرامگاه قابوس بن وشمگیر، سد تاریخی وشمگیر، مقبره مختومقلی شاعر معروف ترکمن، و برخی دیگر از آثار تاریخی و زیارتگاه‌ها و نیز جاذبه‌های طبیعی موجود در منطقه از جمله تالاب‌ها و جاذبه‌های سواحل شرقی [[دریاچه خزر\|دریای خزر]]، از نقاط دیدنی ترکمن صحرا است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص 72-77.</ref>.		جمعیت نقاط شهری و روستایی چهار شهرستان بندر ترکمن، گنبد کاووس، آق‌قلا و کلاله که قسمت اعظم مساحت آن‌ها در محدوده گرگان رود و اترک واقع شده‌‌اند، در سرشماری 1375ش به ترتیب 111392، 250617، 98664 و 127545 تن بوده که طبق برآوردهای انجام گرفته این تعداد در 1384ش به ترتیب به 119168، 283205، 114236 و 147625 تن رسیده است<ref>مرکز آمار ایران. '''''بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور'''''. تهران: مرکز آمار ایران (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)، 1382، ص 189-192.</ref>. در سال‌های اخیر با تأسیس ده‌ها مرکز تولیدی و ایجاد توسعه شهرک‌های صنعتی در شهرستان‌های مورد اشاره و نیز با فعال شدن گمرک اینجه‌برون، دروازه ارتباط و داد و ستد با کشورهای آسیای مرکزی، نقاط شهری منطقه ترکمن صحرا گسترش و توسعه چشمگیری یافته و نوع زندگی و معیشت مردم نیز تا حدودی متحول شده است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379،. ص 61-71.</ref>. همچنین با احداث سد و آبیاری اراضی کشاورزی، این بخش از اقتصاد منطقه نیز رونق یافته است. در میان اقلام کشاورزی کشت پنبه و دانه‌های روغنی از تولید مهم در منطقه است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص 50-60.</ref>. آرامگاه قابوس بن وشمگیر، سد تاریخی وشمگیر، مقبره مختومقلی شاعر معروف ترکمن، و برخی دیگر از آثار تاریخی و زیارتگاه‌ها و نیز جاذبه‌های طبیعی موجود در منطقه از جمله تالاب‌ها و جاذبه‌های سواحل شرقی [[دریاچه خزر\|دریای خزر]]، از نقاط دیدنی ترکمن صحرا است<ref>سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ریزی آموزشی. '''''جغرافیای استان گلستان'''''. چ3، تهران: شرکت چاپ و نشر کتا‌ب‌های درسی ایران، 1379، ص 72-77.</ref>.

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

Samei در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۰۹

2025-05-07T22:09:51Z

نمایش تغییرات

Maedeh در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۵۹

2025-05-07T07:59:05Z

نمایش تغییرات

Maedeh در ‏۷ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۴۶

2025-05-07T07:46:35Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''تركمن صحرا،''' نام دشت رسوبي همواري است كه در شمال شرقي ايران، حد فاصل رودخانة مرزي اترك (بين ايران و كشور تركمنستان) و ساحل شرقي درياي مازندران (خزر) و دامنه‌هاي شرقي كوه‌هاي قوچان و بالاخره حاشية شمالي رودخانة گرگان واقع شده است.¹ با ت...» ایجاد کرد

2024-08-14T18:27:33Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''تركمن صحرا،''' نام دشت رسوبي همواري است كه در شمال شرقي ايران، حد فاصل رودخانة مرزي اترك (بين ايران و كشور تركمنستان) و ساحل شرقي درياي مازندران (خزر) و دامنه‌هاي شرقي كوه‌هاي قوچان و بالاخره حاشية شمالي رودخانة گرگان واقع شده است.1 با ت...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''تركمن صحرا،''' نام دشت رسوبي همواري است كه در شمال شرقي ايران، حد فاصل رودخانة مرزي اترك (بين ايران و كشور تركمنستان) و ساحل شرقي درياي مازندران (خزر) و دامنه‌هاي شرقي كوه‌هاي قوچان و بالاخره حاشية شمالي رودخانة گرگان واقع شده است.1 با تأسيس استان گلستان در 1376ش، تركمن صحرا تقريباً در نيمة شمالي اين استان و در ميان چهار عارضة مهم طبيعي و محيط بر آن كه هر يك گونه‌اي بر زندگي ساكنان آن تأثيرگذار شده‌اند، قابل شناسايي است.2

استان گلستان براساس آخرين تقسيمات كشوري داراي 11 شهرستان، 21 بخش، 24 شهر و 50 دهستان است3 كه از ميان آن‌ها شهرهاي ''كلاله''، گنبد كاووس، ''آق‌قلا'' (آق‌قلعه) و بندر تركمن به عنوان مراكز شهرستان‌هايي به همان نام در مسير رود گرگان، يعني مرز جنوبي تركمن صحرا واقع شده‌اند و شهرهاي تابعة شهرستان‌هاي مذكور يعني ''مراوه‌تپه'' (از شهرستان كلاله)، اينچه ''برون'' (از شهرستان گنبد كاووس)، انبار ''آلوم'' (از شهرستان آق‌قلا) و ''ميش'' ''تپه'' (از شهرستان بندر تركمن)، در بخش شمالي شهرستان‌هاي مذكور و در درون مرزهاي طبيعي تركمن صحرا قرار دارند.4 ارتفاع اراضي تركمن صحرا در حاشية خزر، از كمتر از صفر شروع شده5 و بتدريج و بدون وجود ارتفاعات قابل ذكري، تا كوهستان حاجي‌داغ در مراوه‌ تپه با ارتفاع 1092 متر ادامه مي‌يابد.6 در قسمت شمالي تركمن صحرا و در اراضي پست نزديك خزر، درياچه‌هاي فصلي متعدد و وسيعي به نام‌هاي آلاگُل، آجي‌گُل، تنگُلي و اينچه برون7 كه در برخي منابع به نام‌هاي آلا‌گُل، آجي‌گُل، نمك و دانشمند نيز آمده است،8 وجود دارند كه از ميان آن‌ها بيشتر آلاگُل به عنوان تالاب شناخته مي‌شود و بقيه در نقشه‌هاي جغرافيايي به عنوان زمين‌هاي غرقابي و شوره‌زار مشخص شده‌اند.9 ميزان نمك موجود در اين درياچه‌ها تا اندازه‌اي است كه از برخي از آن‌ها به ويژه از درياچة تنگُلي ساليانه مقادير زيادي نمك استخراج مي‌شود.10

'''تركمن صحرا''' بخش كوچكي از حوضة آبريز درياي خزر است كه از آذربايجان تا خراسان شمالي امتداد دارد. رودهاي اين حوضه از جمله اترك و گرگان كه مرزهاي شمالي و جنوبي اين صحرا را تشكيل مي‌دهند، پس از آبياري منطقه نهايتاً به درياي خزر سرازير مي‌شوند.11 سدهاي گلستان، وشمگير بر روي گرگان رود و آلاگل و چات بر روي اترك و نيز روخانه‌هاي فرعي و ريزآبه‌هاي اترك و گرگان رود، در آبياري دشت بسيار حياتي و مؤثرند، به ويژه اين‌كه تركمن صحرا به لحاظ ميزان بارندگي از كم باران‌ترين نقاط استان گلستان و اندازة آن بين 200 تا 300 ميلي‌متر در نوسان است.12 اين منطقه به لحاظ آب و هوا منطقه‌اي خشك و نيمه ‌خشك و نوع پوشش گياهي آن غالباً استپي و به لحاظ زمين‌شناسي از طبقات و لايه‌هاي متعلق به نئوژن و دوران چهارم تشكيل شده است.13 تركمن صحرا كه ناحية نيمه بياباني شمال استان گلستان را شامل شده و بين دو حوضة آبخيز رودخانه‌هاي اترك و رود گرگان قرار دارد، داراي وسعتي حدود 777 هزار هكتار است كه 78 درصد آن را مراتع و بقاياي جنگلي، 10 درصد را زمين‌هاي كشاورزي، 10 درصد ديگر را مناطق باتلاقي و 2 درصد باقي‌مانده را تپه‌هاي بدون پوشش گياهي و نقاط سنگي تشكيل مي‌دهد.14 همان‌گونه كه از نام تركمن صحرا پيداست، اين منطقه از ديرباز محل زندگي طوايف تركمن بوده است. تركمن‌هاي ايران به دو دستة يموت و كوكلان تقسيم مي‌شوند و هر كدام از آن‌ها خود داراي چند تيره هستند كه تيره‌هاي جعفرباي، آتاباي، آق‌ آتاباي، كرخ، قرابي‌خان، آي‌درويش و... از آن جمله‌اند.15 گروهي از تركمن‌ها نيز در پي حوادث و ناامني‌هاي گوناگون در آن سوي مرزهاي ايران، از جمله فشارهاي مذهبي و سياسي در عصر حاكميت بلشويك‌هاي روس در سرزمين‌هاي اسلامي آسياي مركزي، كه كشتار تركمن‌ها در 1937م نمونه‌اي از آن‌هاست،16 به ايران مهاجرت كردند. به هر حال تركمن‌ها با توجه به شيوة زندگي ايلي و نظام توليد غالباً دامداري، پرورش اسب و نيز اشتغال به كشاورزي به رغم نامساعد بودن شرايط اقليمي منطقه، همچنين فعال بودن بسياري از آنان به ويژه زنان در بخش‌ صنايع دستي از جمله قالي‌بافي، گليم‌بافي و توليد انواع لباس و ديگر اقلام و فرآوردهاي دستي و خانگي، نقش مهمي در اقتصاد منطقه دارند.17 تحقيقات در مورد منشأ و معني واژة تركمن حاكي از آن است كه «اغوز»هاي غير مسلمان اين نام را بر اغوزهاي مسلمان گذاردند. اغوزها، بخشي از تركان آسياي مركزي بودند كه در اواخر قرن دهم و اوايل قرن يازدهم به اسلام گرويدند18 و همچون ديگر جوامع تازه مسلمان، در گسترة جغرافيايي آن روز ايران بتدريج داراي هويتي ايراني و اسلامي مي‌شدند.

جمعيت نقاط شهري و روستايي چهار شهرستان بندر تركمن، گنبد كاووس، آق‌قلا و كلاله كه قسمت اعظم مساحت آن‌ها در محدودة گرگان رود و اترك واقع شده‌‌اند، در سرشماري 1375ش به ترتيب 111392، 250617، 98664 و 127545 تن بوده كه طبق برآوردهاي انجام گرفته اين تعداد در 1384ش به ترتيب به 119168، 283205، 114236 و 147625 تن رسيده است.19 در سال‌هاي اخير با تأسيس ده‌ها مركز توليدي و ايجاد توسعة شهرك‌هاي صنعتي در شهرستان‌هاي مورد اشاره و نيز با فعال شدن گمرك اينجه‌برون، دروازة ارتباط و داد و ستد با كشورهاي آسياي مركزي، نقاط شهري منطقة تركمن صحرا گسترش و توسعة چشمگيري يافته و نوع زندگي و معيشت مردم نيز تا حدودي متحول شده است.20 همچنين با احداث سد و آبياري اراضي كشاورزي، اين بخش از اقتصاد منطقه نيز رونق يافته است. در ميان اقلام كشاورزي كشت پنبه و دانه‌هاي روغني از توليد مهم در منطقه است.21 آرامگاه قابوس بن وشمگير، سد تاريخي وشمگير، مقبرة مختومقلي شاعر معروف تركمن، و برخي ديگر از آثار تاريخي و زيارتگاه‌ها و نيز جاذبه‌هاي طبيعي موجود در منطقه از جمله تالاب‌ها و جاذبه‌هاي سواحل شرقي درياي خزر، از نقاط ديدني تركمن صحرا است.22

'''مآخذ: '''

1. جعفري، عباس. '''''گيتاشناسي ايران'''''. ج 3، ''دايرة‌المعارف جغرافيايي ايران''، چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص 290-291.

2. سازمان پژوهش‌ و برنامه‌ريزي آموزشي. '''جغرافياي استان گلستان'''. چ3، تهران: شركت چاپ و نشر كتا‌ب‌هاي درسي ايران، 1379، ص 8 و 12.

3. دفتر تقسيمات كشوري'''''. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري'''''. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1384.

4. سازمان نقشه‌برداري كشور. '''''نقشه تقسيمات كشوري'''''. تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1384.

5. سازمان نقشه‌برداري كشور. '''''نقشة راه‌هاي ايران'''''. تهران: سازمان نقشه‌برداري كشور (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1384.

6. سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. '''''فرهنگ جغرافيايي كوه‌هاي كشور'''''. ج1، چ1، تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح، 1379، ص294و 295.

7. '''''جغرافياي استان گلستان'''''. همان. ص9.

8. سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح. '''''فرهنگ جغرافيايي رودهاي كشور'''''، '''''ج2: حوضة آبريز درياي خزر'''''. تهران: سازمان جغرافيايي نيروهاي مسلح، 1382، ص322. (نقشه هيدرولوژي زير حوضه اترك).

9. مؤسسة گيتاشناسي. '''''اطلس گيتاشناسي استان‌هاي كشور'''''. چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1383، ص 166؛ '''''جغرافياي استان گلستان'''''. همان. ص 8.

10. '''''جغرافياي استان گلستان'''''. همان. ص9.

11. '''''فرهنگ جغرافيايي رودهاي كشور'''''. همانجا.

12. '''''جغرافياي استان گلستان'''''. همان. ص4.

13. اهلرز، اكارت. '''''ايران: مباني يك كشورشناسي جغرافيايي'''''. ترجمة دكتر محمدتقي رهنمايي، چ2، تهران: مؤسسه جغرافيايي سحاب، 1365، ج 1، ص82.

14. '''''جغرافياي استان گلستان'''''. همان. ص 34.

15. كيهان، مسعود. '''''جغرافياي مفصل ايران (ج 2: سياسي).''''' تهران: كتابخانة ابن‌سينا، 1311، ص309.

16. تكميل‌همايون، ناصر. «دانشمندي مبارز و شيعي از آسياي مركزي»، '''''فصلنامة مركز بررسي‌هاي اسلامي ـ گروه تاريخ'''''. قم: تاريخ و فرهنگ معاصر، س دوم، ش 8، ص21.

17. '''''جغرافياي استان گلستان'''''. همانجا.

18. مفتاح، الهامه. «فرهنگ، آداب، رسوم و باورهاي تركمن‌ها»، '''''فصلنامة مركز مطالعات آسياي مركزي و قفقاز'''''. تهران: مطالعات آسياي مركزي و قفقاز، پاييز 1374، ص175؛ نيزنك: مقصودي، مجتبي. '''''تحولات قومي در ايران'''''. چ1، تهران: مؤسسه مطالعات ملي، 1380، ص315.

19. مركز آمار ايران. '''''بازسازي و برآورد جمعيت شهرستان‌هاي كشور'''''. تهران: مركز آمار ايران (سازمان مديريت و برنامه‌ريزي كشور)، 1382، ص 189-192.

20. '''''جغرافياي استان گلستان'''''. همان. ص 61-71.

21. همان. ص 50-60.

22. همان. ص 72-77.

کبری حکیمیان