https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1تصویر - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-21T20:16:51Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1&diff=4847&oldid=prevSamei در ۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۲2025-04-30T07:32:39Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[تصویر]]، زبانی که در آن ارتباط، به جای استفاده از واژگان و کلام، از راه نقش و شکل برقرار میشود.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[تصویر]]، زبانی که در آن ارتباط، به جای استفاده از واژگان و کلام، از راه نقش و شکل برقرار میشود.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آغاز تصویرگری در ایران مربوط به هزارههای پیش از میلاد است. مهمترین تصاویر از دوران غارنشینی انسان در ایران مربوط به غرب و منطقه لرستان است که در غارهای میرملاس کشف شده است که بیشتر آنها صحنههایی از رزم انسان و حیوان و شکار است<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 5.</ref>. شواهد نشان میدهد که نقاشیهای غنایی رنگین دیواری از دوران هخامنشی در ایران رایج بوده است. پس از آن، به تصاویر روی سفالها و مهرها میتوان اشاره کرد. برخی تصاویر مهرهای ایرانی شامل سوارکار، آناهیتا، مناظر شکار، اشخاص در مقابل مذبح آتشکده، و جز آن است<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 22-27.</ref>. در آثار ادبی پس از اسلام، به نقل از تاریخ دوران باستان، منعکس است که در کتابهای دوران ساسانی داستانهای پهلوانی و حماسی را نقاشی میکردهاند<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 22.</ref>. هنر نقاشی و تزیین کتاب در دوران مانی رونق بسیار یافت و به اوج اعتلای خود رسید. وجه بارز و خاص مانویها در ارائه کتابهایشان ارتباط بسیار نزدیک میان نوشته و تصویر است<ref>گرن، ویدن. '''''مانی و تعلیمات او'''''. ترجمه نزهت صفای اصفهانی. تهران: خرمی، 1355، ص 139؛</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آغاز تصویرگری در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مربوط به هزارههای پیش از میلاد است. مهمترین تصاویر از دوران غارنشینی انسان در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مربوط به غرب و منطقه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>لرستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|لرستان]] </ins>است که در غارهای میرملاس کشف شده است که بیشتر آنها صحنههایی از رزم انسان و حیوان و شکار است<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 5.</ref>. شواهد نشان میدهد که نقاشیهای غنایی رنگین دیواری از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[هخامنشیان|</ins>دوران هخامنشی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در ایران رایج بوده است. پس از آن، به تصاویر روی سفالها و مهرها میتوان اشاره کرد. برخی تصاویر مهرهای ایرانی شامل سوارکار، آناهیتا، مناظر شکار، اشخاص در مقابل مذبح آتشکده، و جز آن است<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 22-27.</ref>. در آثار ادبی پس از اسلام، به نقل از تاریخ دوران باستان، منعکس است که در کتابهای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ساسانیان|</ins>دوران ساسانی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>داستانهای پهلوانی و حماسی را نقاشی میکردهاند<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 22.</ref>. هنر نقاشی و تزیین کتاب در دوران مانی رونق بسیار یافت و به اوج اعتلای خود رسید. وجه بارز و خاص مانویها در ارائه کتابهایشان ارتباط بسیار نزدیک میان نوشته و تصویر است<ref>گرن، ویدن. '''''مانی و تعلیمات او'''''. ترجمه نزهت صفای اصفهانی. تهران: خرمی، 1355، ص 139؛</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Widengren, G. '''''Mani and Manichaeism'''''. London: 1965, PP. 113-114.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Widengren, G. '''''Mani and Manichaeism'''''. London: 1965, PP. 113-114.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از ورود اسلام به ایران و قدرت گرفتن امویان، آنها تحت تأثیر سیاستها و سنتهای رومی و ایرانی قرار گرفتند<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 24.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>پس از ورود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اسلام<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و قدرت گرفتن امویان، آنها تحت تأثیر سیاستها و سنتهای رومی و ایرانی قرار گرفتند<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 24.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تصویر کردن کتاب در عصر سلجوقی با ویژگیهای ایرانی ادامه یافت. از آنجا که مغولان به نقاشی و ستارهشناسی علاقه داشتند، این هنر در مدت فرمانروایی آنان راه تکامل پیمود. شیوه مغول، در واقع، تلفیقی از هنر چینی و نگارگری ایرانی بوده است. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تصویر کردن کتاب در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سلجوقیان|</ins>عصر سلجوقی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>با ویژگیهای ایرانی ادامه یافت. از آنجا که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[مغول ها|</ins>مغولان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به نقاشی و ستارهشناسی علاقه داشتند، این هنر در مدت فرمانروایی آنان راه تکامل پیمود. شیوه مغول، در واقع، تلفیقی از هنر چینی و نگارگری ایرانی بوده است. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در زمان تیموریان هنرمندان ایران مکتب تازهای در نقاشی ابداع کردند که بعدها به مکتب هرات شهرت یافت<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 25-26.</ref>. زیباترین نمونه از کتب مصور این دوران شاهنامه بایسنقری است<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 72.</ref>. در زمان شاه اسماعیل و پسرش شاه تهماسب صفوی، هنر ایران خصوصاً هنر نقاشی صفحات نسخههای خطی، پیشرفت فوقالعادهای کرد. پس از انتتقال پایتخت صفوی به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اصفهان، </del>شاهد افت چشمگیری در تصویرگری کتابها هستیم و با کم شدن حمایت دربار از نگارگران جهت تهیه کتب مصور، این هنرمندان کارهایی را انجام میدادند که با سرعت بیشتر و وقت و هزینه کمتر پدید آید. به این ترتیب، شیوه خاصی شکل گرفت که از ریزهکاریهای مکاتب گذشته در آن نشانی نیست<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 20.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در زمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>تیموریان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>هنرمندان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>مکتب تازهای در نقاشی ابداع کردند که بعدها به مکتب هرات شهرت یافت<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 25-26.</ref>. زیباترین نمونه از کتب مصور این دوران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>شاهنامه بایسنقری<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>است<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 72.</ref>. در زمان شاه اسماعیل و پسرش شاه تهماسب صفوی، هنر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>خصوصاً هنر نقاشی صفحات نسخههای خطی، پیشرفت فوقالعادهای کرد. پس از انتتقال پایتخت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[اصفهان]]، </ins>شاهد افت چشمگیری در تصویرگری کتابها هستیم و با کم شدن حمایت دربار از نگارگران جهت تهیه کتب مصور، این هنرمندان کارهایی را انجام میدادند که با سرعت بیشتر و وقت و هزینه کمتر پدید آید. به این ترتیب، شیوه خاصی شکل گرفت که از ریزهکاریهای مکاتب گذشته در آن نشانی نیست<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 20.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در زمان شاه عباس اول نقاشیهای دیواری بار دیگر رایج شد و نقاشی از صفحات کتاب به فضای وسیعتری راه یافت<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 27.</ref>. تصویرگری کتاب در دوره قاجار بار دیگر مورد توجه قرار گرفت که مجللترین آنها نسخهای از دیوان اشعاری است که توسط فتحعلیشاه گردآوری شده است. در دوره ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه تعدادی از نقاشان به اروپا اعزام شدند تا به آموختن شیوههای نقاشی اروپایی بپردازند، که میرزا ابوالحسن خان صنیعالملک و کمالالملک از آن جملهاند. نسخهای از هزار و یک شب با نقاشیهای صنیعالملک از زیباترین کتابهای مصور این دوره است<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 139.</ref>. با ورود صنعت چاپ به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ایران، </del>تحولاتی در شیوه تصویرسازی کتابها پدید آمد که خود سبب رکود نگارگری نسخههای خطی شد. با پدید آمدن [[چاپ سنگی]]<sup>*</sup>، تصویرگری کتابها سادهتر شد. نقاشی طبیعتگرای دوره دوم حکومت قاجار، همزمان با ایجاد روزنامهها و چاپ سفرنامههای ناصرالدین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه، </del>مورد توجه بسیار قرار گرفت. در دوران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه، </del>تصاویر روزنامهها به سبب نیاز به همه فهم بودنشان غالباً کاریکاتوری و متأثر از تصاویر روزنامههای فکاهی آذربایجان شوروی بود<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 150.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در زمان شاه عباس اول نقاشیهای دیواری بار دیگر رایج شد و نقاشی از صفحات کتاب به فضای وسیعتری راه یافت<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 27.</ref>. تصویرگری کتاب در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قاجاریه|</ins>دوره قاجار<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بار دیگر مورد توجه قرار گرفت که مجللترین آنها نسخهای از دیوان اشعاری است که توسط <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[فتحعلی شاه قاجار|</ins>فتحعلیشاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>گردآوری شده است. در دوره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ناصرالدین شاه قاجار|</ins>ناصرالدین شاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>مظفرالدین شاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>تعدادی از نقاشان به اروپا اعزام شدند تا به آموختن شیوههای نقاشی اروپایی بپردازند، که میرزا ابوالحسن خان صنیعالملک و کمالالملک از آن جملهاند. نسخهای از هزار و یک شب با نقاشیهای صنیعالملک از زیباترین کتابهای مصور این دوره است<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 139.</ref>. با ورود <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[چاپ و چاپخانه|</ins>صنعت چاپ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ایران]]، </ins>تحولاتی در شیوه تصویرسازی کتابها پدید آمد که خود سبب رکود نگارگری نسخههای خطی شد. با پدید آمدن [[چاپ سنگی]]<sup>*</sup>، تصویرگری کتابها سادهتر شد. نقاشی طبیعتگرای دوره دوم حکومت قاجار، همزمان با ایجاد روزنامهها و چاپ سفرنامههای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ناصرالدین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شاه قاجار|ناصرالدین شاه]]، </ins>مورد توجه بسیار قرار گرفت. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[نهضت مشروطه|</ins>دوران <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مشروطه]]، </ins>تصاویر روزنامهها به سبب نیاز به همه فهم بودنشان غالباً کاریکاتوری و متأثر از تصاویر روزنامههای فکاهی آذربایجان شوروی بود<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 150.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در هنر رسمی دوره پهلوی دو گرایش متمایز پدید آمد؛ از یک سو پیروی از شیوههای هنر آکادمیک اروپایی و از سوی دیگر کوشش برای احیای نگارگری قدیم ایرانی در قالبی باب سلیقه روز، رواج یافت. هنر گرافیک از سالها پیش در بخشهای نشر و چاپ و تبلیغ مورد توجه قرار گرفته بود، ولی فعالیت جدی در این عرصه از سالهای جنگ جهانی دوم آغاز شد. قبلاً بعضی از نقاشان آموزش دیده در مدرسه صنایع مستظرفه به کار تصویرگری نیز میپرداختند که از میان آنها باید به حسینعلی مؤیدپردازی و یحیی دولتشاهی (زنده در 1306ش) اشاره کرد. ولی از سوی دیگر محمد بهرامی (متولد 1358ش) و مرتضی ممیّز (1315-1384ش) و سیروس امامی تجربههای تازهتری را به خصوص در زمینه طراحی جلد کتاب آغاز کردند. در واقع، روشهای جدید تصویرگری، پوسترسازی و طراحی گرافیک نخستین بار توسط شماری از فارغالتحصیلان دانشکده هنرهای زیبا به کار گرفته شد<ref>پاكباز، رویین. '''''دایره المعارف هنر'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1378، ص 890-892.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در هنر رسمی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سلسله پهلوی|</ins>دوره پهلوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>دو گرایش متمایز پدید آمد؛ از یک سو پیروی از شیوههای هنر آکادمیک اروپایی و از سوی دیگر کوشش برای احیای نگارگری قدیم ایرانی در قالبی باب سلیقه روز، رواج یافت. هنر گرافیک از سالها پیش در بخشهای نشر و چاپ و تبلیغ مورد توجه قرار گرفته بود، ولی فعالیت جدی در این عرصه از سالهای جنگ جهانی دوم آغاز شد. قبلاً بعضی از نقاشان آموزش دیده در مدرسه صنایع مستظرفه به کار تصویرگری نیز میپرداختند که از میان آنها باید به حسینعلی مؤیدپردازی و یحیی دولتشاهی (زنده در 1306ش) اشاره کرد. ولی از سوی دیگر محمد بهرامی (متولد 1358ش) و مرتضی ممیّز (1315-1384ش) و سیروس امامی تجربههای تازهتری را به خصوص در زمینه طراحی جلد کتاب آغاز کردند. در واقع، روشهای جدید تصویرگری، پوسترسازی و طراحی گرافیک نخستین بار توسط شماری از فارغالتحصیلان دانشکده هنرهای زیبا به کار گرفته شد<ref>پاكباز، رویین. '''''دایره المعارف هنر'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1378، ص 890-892.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نهضت تصویرگری در ایران در امتداد ده سال (1345-1355ش) تصویرگری کتاب کودکان عمدتاً در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان<sup>*</sup> شکل گرفت؛ اما بعد از انقلاب از انحصار کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بیرون آمد و مؤسسات مختلفی به ارائه تصویرهای خوب پرداختند<ref>اسدیزاده، پرویز؛ محمودی، سعید و اشرفالكتابی، منوچهر. '''''دایرهالمعارف دانش و هنر'''''. تهران: اشرفی، 1377، ص 194 و 238.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نهضت تصویرگری در ایران در امتداد ده سال (1345-1355ش) تصویرگری کتاب کودکان عمدتاً در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup> شکل گرفت؛ اما بعد از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>انقلاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اسلامی ایران|انقلاب]] </ins>از انحصار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بیرون آمد و مؤسسات مختلفی به ارائه تصویرهای خوب پرداختند<ref>اسدیزاده، پرویز؛ محمودی، سعید و اشرفالكتابی، منوچهر. '''''دایرهالمعارف دانش و هنر'''''. تهران: اشرفی، 1377، ص 194 و 238.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تصویرگران نامدار کتاب کودک در ایران امروز نورالدین زرینکلک، علیاکبر صادقی، فرشید مثقالی، بهمن دادخواه، جمال خرمینژاد و قدسی قاضینور هستند که هر یک شیوههای مستقلی در کار خود دارند<ref>اسدیزاده، پرویز؛ محمودی، سعید و اشرفالكتابی، منوچهر. '''''دایره المعارف دانش و هنر'''''. تهران: اشرفی، 1377، ص 164.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تصویرگران نامدار کتاب کودک در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>امروز نورالدین زرینکلک، علیاکبر صادقی، فرشید مثقالی، بهمن دادخواه، جمال خرمینژاد و قدسی قاضینور هستند که هر یک شیوههای مستقلی در کار خود دارند<ref>اسدیزاده، پرویز؛ محمودی، سعید و اشرفالكتابی، منوچهر. '''''دایره المعارف دانش و هنر'''''. تهران: اشرفی، 1377، ص 164.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l33">خط ۳۳:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۳:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> پگاه خدیش</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> پگاه خدیش</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:رسانه ها و ارتباطات]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ارتباطات]]</ins></div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-3039:rev-4847:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1&diff=3039&oldid=prevSamei: /* نیز نگاه کنید به */2025-04-13T16:53:34Z<p><span class="autocomment">نیز نگاه کنید به</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l17">خط ۱۷:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۷:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نهضت تصویرگری در ایران در امتداد ده سال (1345-1355ش) تصویرگری کتاب کودکان عمدتاً در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان<sup>*</sup> شکل گرفت؛ اما بعد از انقلاب از انحصار کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بیرون آمد و مؤسسات مختلفی به ارائه تصویرهای خوب پرداختند<ref>اسدیزاده، پرویز؛ محمودی، سعید و اشرفالكتابی، منوچهر. '''''دایرهالمعارف دانش و هنر'''''. تهران: اشرفی، 1377، ص 194 و 238.</ref>.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نهضت تصویرگری در ایران در امتداد ده سال (1345-1355ش) تصویرگری کتاب کودکان عمدتاً در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان<sup>*</sup> شکل گرفت؛ اما بعد از انقلاب از انحصار کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بیرون آمد و مؤسسات مختلفی به ارائه تصویرهای خوب پرداختند<ref>اسدیزاده، پرویز؛ محمودی، سعید و اشرفالكتابی، منوچهر. '''''دایرهالمعارف دانش و هنر'''''. تهران: اشرفی، 1377، ص 194 و 238.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تصویرگران نامدار کتاب کودک در ایران امروز نورالدین زرینکلک، علیاکبر صادقی، فرشید مثقالی، بهمن دادخواه، جمال خرمینژاد و قدسی قاضینور هستند که هر یک شیوههای مستقلی در کار خود دارند<ref>اسدیزاده، پرویز؛ محمودی، سعید و اشرفالكتابی، منوچهر. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایرهالمعارف </del>دانش و هنر'''''. تهران: اشرفی، 1377، ص 164.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>تصویرگران نامدار کتاب کودک در ایران امروز نورالدین زرینکلک، علیاکبر صادقی، فرشید مثقالی، بهمن دادخواه، جمال خرمینژاد و قدسی قاضینور هستند که هر یک شیوههای مستقلی در کار خود دارند<ref>اسدیزاده، پرویز؛ محمودی، سعید و اشرفالكتابی، منوچهر. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایره المعارف </ins>دانش و هنر'''''. تهران: اشرفی، 1377، ص 164.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1&diff=3038&oldid=prevSamei: /* منبع اصلی */2025-04-13T16:53:03Z<p><span class="autocomment">منبع اصلی</span></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1&diff=3038&oldid=2656">نمایش تغییرات</a>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1&diff=2656&oldid=prevNazli در ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۰2025-01-31T09:30:34Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳۱ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۳۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[تصویر]]، زبانی كه در آن ارتباط، به جای استفاده از واژگان و كلام، از راه نقش و شكل برقرار میشود.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه</ins>[[تصویر]]، زبانی كه در آن ارتباط، به جای استفاده از واژگان و كلام، از راه نقش و شكل برقرار میشود.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آغاز تصویرگری در ایران مربوط به هزارههای پیش از میلاد است. مهمترین تصاویر از دوران غارنشینی انسان در ایران مربوط به غرب و منطقه لرستان است كه در غارهای میرملاس كشف شده است كه بیشتر آنها صحنههایی از رزم انسان و حیوان و شكار است<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 5.</ref>. شواهد نشان میدهد كه نقاشیهای غنایی رنگین دیواری از دوران هخامنشی در ایران رایج بوده است. پس از آن، به تصاویر روی سفالها و مهرها میتوان اشاره كرد. برخی تصاویر مهرهای ایرانی شامل سواركار، آناهیتا، مناظر شكار، اشخاص در مقابل مذبح آتشكده، و جز آن است<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 22-27.</ref>. در آثار ادبی پس از اسلام، به نقل از تاریخ دوران باستان، منعكس است كه در كتابهای دوران ساسانی داستانهای پهلوانی و حماسی را نقاشی میكردهاند<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 22.</ref>. هنر نقاشی و تزیین كتاب در دوران مانی رونق بسیار یافت و به اوج اعتلای خود رسید. وجه بارز و خاص مانویها در ارائه كتابهایشان ارتباط بسیار نزدیك میان نوشته و تصویر است<ref>گرن، ویدن. '''''مانی و تعلیمات او'''''. ترجمه نزهت صفای اصفهانی. تهران: خرمی، 1355، ص 139؛</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آغاز تصویرگری در ایران مربوط به هزارههای پیش از میلاد است. مهمترین تصاویر از دوران غارنشینی انسان در ایران مربوط به غرب و منطقه لرستان است كه در غارهای میرملاس كشف شده است كه بیشتر آنها صحنههایی از رزم انسان و حیوان و شكار است<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 5.</ref>. شواهد نشان میدهد كه نقاشیهای غنایی رنگین دیواری از دوران هخامنشی در ایران رایج بوده است. پس از آن، به تصاویر روی سفالها و مهرها میتوان اشاره كرد. برخی تصاویر مهرهای ایرانی شامل سواركار، آناهیتا، مناظر شكار، اشخاص در مقابل مذبح آتشكده، و جز آن است<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 22-27.</ref>. در آثار ادبی پس از اسلام، به نقل از تاریخ دوران باستان، منعكس است كه در كتابهای دوران ساسانی داستانهای پهلوانی و حماسی را نقاشی میكردهاند<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 22.</ref>. هنر نقاشی و تزیین كتاب در دوران مانی رونق بسیار یافت و به اوج اعتلای خود رسید. وجه بارز و خاص مانویها در ارائه كتابهایشان ارتباط بسیار نزدیك میان نوشته و تصویر است<ref>گرن، ویدن. '''''مانی و تعلیمات او'''''. ترجمه نزهت صفای اصفهانی. تهران: خرمی، 1355، ص 139؛</div></td></tr>
</table>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1&diff=2653&oldid=prevNazli در ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۴۵2025-01-30T22:45:23Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۴۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تصویر، </del>زبانی كه در آن ارتباط، به جای استفاده از واژگان و كلام، از راه نقش و شكل برقرار میشود.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[تصویر]]، </ins>زبانی كه در آن ارتباط، به جای استفاده از واژگان و كلام، از راه نقش و شكل برقرار میشود.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آغاز تصویرگری در ایران مربوط به هزارههای پیش از میلاد است. مهمترین تصاویر از دوران غارنشینی انسان در ایران مربوط به غرب و منطقه لرستان است كه در غارهای میرملاس كشف شده است كه بیشتر آنها صحنههایی از رزم انسان و حیوان و شكار است<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 5.</ref>. شواهد نشان میدهد كه نقاشیهای غنایی رنگین دیواری از دوران هخامنشی در ایران رایج بوده است. پس از آن، به تصاویر روی سفالها و مهرها میتوان اشاره كرد. برخی تصاویر مهرهای ایرانی شامل سواركار، آناهیتا، مناظر شكار، اشخاص در مقابل مذبح آتشكده، و جز آن است<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 22-27.</ref>. در آثار ادبی پس از اسلام، به نقل از تاریخ دوران باستان، منعكس است كه در كتابهای دوران ساسانی داستانهای پهلوانی و حماسی را نقاشی میكردهاند<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 22.</ref>. هنر نقاشی و تزیین كتاب در دوران مانی رونق بسیار یافت و به اوج اعتلای خود رسید. وجه بارز و خاص مانویها در ارائه كتابهایشان ارتباط بسیار نزدیك میان نوشته و تصویر است<ref>گرن، ویدن. '''''مانی و تعلیمات او'''''. ترجمه نزهت صفای اصفهانی. تهران: خرمی، 1355، ص 139؛</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>آغاز تصویرگری در ایران مربوط به هزارههای پیش از میلاد است. مهمترین تصاویر از دوران غارنشینی انسان در ایران مربوط به غرب و منطقه لرستان است كه در غارهای میرملاس كشف شده است كه بیشتر آنها صحنههایی از رزم انسان و حیوان و شكار است<ref>قربانی، محمدرضا. '''''تصویرسازی در كتب قدیمی ایران''''' (پایاننامه كارشناسی نقاشی). تهران: دانشكده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 5.</ref>. شواهد نشان میدهد كه نقاشیهای غنایی رنگین دیواری از دوران هخامنشی در ایران رایج بوده است. پس از آن، به تصاویر روی سفالها و مهرها میتوان اشاره كرد. برخی تصاویر مهرهای ایرانی شامل سواركار، آناهیتا، مناظر شكار، اشخاص در مقابل مذبح آتشكده، و جز آن است<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 22-27.</ref>. در آثار ادبی پس از اسلام، به نقل از تاریخ دوران باستان، منعكس است كه در كتابهای دوران ساسانی داستانهای پهلوانی و حماسی را نقاشی میكردهاند<ref>همایونفرخ، ركنالدین. «سیری در مینیاتور ایران: تأثیر نقاشی ایران بر نقاشی چین»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، اردیبهشت ـ خرداد 1353، ص 22.</ref>. هنر نقاشی و تزیین كتاب در دوران مانی رونق بسیار یافت و به اوج اعتلای خود رسید. وجه بارز و خاص مانویها در ارائه كتابهایشان ارتباط بسیار نزدیك میان نوشته و تصویر است<ref>گرن، ویدن. '''''مانی و تعلیمات او'''''. ترجمه نزهت صفای اصفهانی. تهران: خرمی، 1355، ص 139؛</div></td></tr>
</table>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1&diff=2652&oldid=prevNazli در ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۴۵2025-01-30T22:45:03Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۴۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l22">خط ۲۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> پگاه خدیش</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> پگاه خدیش</div></td></tr>
</table>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1&diff=2651&oldid=prevNazli در ۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۲:۴۴2025-01-30T22:44:12Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1&diff=2651&oldid=595">نمایش تغییرات</a>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1&diff=595&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «تصوير، زباني كه در آن ارتباط، به جاي استفاده از واژگان و كلام، از راه نقش و شكل برقرار ميشود. آغاز تصويرگري در ايران مربوط به هزارههاي پيش از ميلاد است. مهمترين تصاوير از دوران غارنشيني انسان در ايران مربوط به غرب و منطقة لرستان است كه در...» ایجاد کرد2024-08-13T01:06:35Z<p>صفحهای تازه حاوی «تصوير، زباني كه در آن ارتباط، به جاي استفاده از واژگان و كلام، از راه نقش و شكل برقرار ميشود. آغاز تصويرگري در ايران مربوط به هزارههاي پيش از ميلاد است. مهمترين تصاوير از دوران غارنشيني انسان در ايران مربوط به غرب و منطقة لرستان است كه در...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>تصوير، زباني كه در آن ارتباط، به جاي استفاده از واژگان و كلام، از راه نقش و شكل برقرار ميشود.<br />
<br />
آغاز تصويرگري در ايران مربوط به هزارههاي پيش از ميلاد است. مهمترين تصاوير از دوران غارنشيني انسان در ايران مربوط به غرب و منطقة لرستان است كه در غارهاي ميرملاس كشف شده است كه بيشتر آنها صحنههايي از رزم انسان و حيوان و شكار است.<sup>1</sup> شواهد نشان ميدهد كه نقاشيهاي غنايي رنگين ديواري از دوران هخامنشي در ايران رايج بوده است. پس از آن، به تصاوير روي سفالها و مهرها ميتوان اشاره كرد. برخي تصاوير مهرهاي ايراني شامل سواركار، آناهيتا، مناظر شكار، اشخاص در مقابل مذبح آتشكده، و جز آن است.<sup>2</sup> در آثار ادبي پس از اسلام، به نقل از تاريخ دوران باستان، منعكس است كه در كتابهاي دوران ساساني داستانهاي پهلواني و حماسي را نقاشي ميكردهاند.<sup>3</sup> هنر نقاشي و تزيين كتاب در دوران ماني رونق بسيار يافت و به اوج اعتلاي خود رسيد. وجه بارز و خاص مانويها در ارائة كتابهايشان ارتباط بسيار نزديك ميان نوشته و تصوير است.<sup>4</sup> <br />
<br />
پس از ورود اسلام به ايران و قدرت گرفتن امويان، آنها تحت تأثير سياستها و سنتهاي رومي و ايراني قرار گرفتند.<sup>5</sup> <br />
<br />
تصوير كردن كتاب در عصر سلجوقي با ويژگيهاي ايراني ادامه يافت. از آنجا كه مغولان به نقاشي و ستارهشناسي علاقه داشتند، اين هنر در مدت فرمانروايي آنان راه تكامل پيمود. شيوة مغول، در واقع، تلفيقي از هنر چيني و نگارگري ايراني بوده است. <br />
<br />
در زمان تيموريان هنرمندان ايران مكتب تازهاي در نقاشي ابداع كردند كه بعدها به مكتب هرات شهرت يافت.<sup>6</sup> زيباترين نمونه از كتب مصور اين دوران شاهنامة بايسنقري است.<sup>7</sup> در زمان شاه اسماعيل و پسرش شاه تهماسب صفوي، هنر ايران خصوصاً هنر نقاشي صفحات نسخههاي خطي، پيشرفت فوقالعادهاي كرد. پس از انتتقال پايتخت صفوي به اصفهان، شاهد افت چشمگيري در تصويرگري كتابها هستيم و با كم شدن حمايت دربار از نگارگران جهت تهيه كتب مصور، اين هنرمندان كارهايي را انجام ميدادند كه با سرعت بيشتر و وقت و هزينة كمتر پديد آيد. به اين ترتيب، شيوة خاصي شكل گرفت كه از ريزهكاريهاي مكاتب گذشته در آن نشاني نيست.<sup>8</sup> <br />
<br />
در زمان شاه عباس اول نقاشيهاي ديواري بار ديگر رايج شد و نقاشي از صفحات كتاب به فضاي وسيعتري راه يافت.<sup>9</sup> تصويرگري كتاب در دورة قاجار بار ديگر مورد توجه قرار گرفت كه مجللترين آنها نسخهاي از ديوان اشعاري است كه توسط فتحعليشاه گردآوري شده است. در دورة ناصرالدين شاه و مظفرالدين شاه تعدادي از نقاشان به اروپا اعزام شدند تا به آموختن شيوههاي نقاشي اروپايي بپردازند، كه ميرزا ابوالحسن خان صنيعالملك و كمالالملك از آن جملهاند. نسخهاي از هزار و يك شب با نقاشيهاي صنيعالملك از زيباترين كتابهاي مصور اين دوره است.<sup>10</sup> با ورود صنعت چاپ به ايران، تحولاتي در شيوة تصويرسازي كتابها پديد آمد كه خود سبب ركود نگارگري نسخههاي خطي شد. با پديد آمدن چاپ سنگي<sup>*</sup>، تصويرگري كتابها سادهتر شد. نقاشي طبيعتگراي دورة دوم حكومت قاجار، همزمان با ايجاد روزنامهها و چاپ سفرنامههاي ناصرالدين شاه، مورد توجه بسيار قرار گرفت. در دوران مشروطه، تصاوير روزنامهها به سبب نياز به همه فهم بودنشان غالباً كاريكاتوري و متأثر از تصاوير روزنامههاي فكاهي آذربايجان شوروي بود.<sup>11</sup> <br />
<br />
در هنر رسمي دورة پهلوي دو گرايش متمايز پديد آمد؛ از يك سو پيروي از شيوههاي هنر آكادميك اروپايي و از سوي ديگر كوشش براي احياي نگارگري قديم ايراني در قالبي باب سليقة روز، رواج يافت. هنر گرافيك از سالها پيش در بخشهاي نشر و چاپ و تبليغ مورد توجه قرار گرفته بود، ولي فعاليت جدي در اين عرصه از سالهاي جنگ جهاني دوم آغاز شد. قبلاً بعضي از نقاشان آموزش ديده در مدرسة صنايع مستظرفه به كار تصويرگري نيز ميپرداختند كه از ميان آنها بايد به حسينعلي مؤيدپردازي و يحيي دولتشاهي (زنده در 1306ش) اشاره كرد. ولي از سوي ديگر محمد بهرامي (متولد 1358ش) و مرتضي مميّز (1315-1384ش) و سيروس امامي تجربههاي تازهتري را به خصوص در زمينة طراحي جلد كتاب آغاز كردند. در واقع، روشهاي جديد تصويرگري، پوسترسازي و طراحي گرافيك نخستين بار توسط شماري از فارغالتحصيلان دانشكدة هنرهاي زيبا به كار گرفته شد.<sup>12</sup><br />
<br />
نهضت تصويرگري در ايران در امتداد ده سال (1345-1355ش) تصويرگري كتاب كودكان عمدتاً در كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان<sup>*</sup> شكل گرفت؛ اما بعد از انقلاب از انحصار كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان بيرون آمد و مؤسسات مختلفي به ارائة تصويرهاي خوب پرداختند.<sup>13</sup><br />
<br />
تصويرگران نامدار كتاب كودك در ايران امروز نورالدين زرينكلك، علياكبر صادقي، فرشيد مثقالي، بهمن دادخواه، جمال خرمينژاد و قدسي قاضينور هستند كه هر يك شيوههاي مستقلي در كار خود دارند.<sup>14</sup> <br />
<br />
<br />
'''مآخذ:'''<br />
<br />
1. قرباني، محمدرضا. '''''تصويرسازي در كتب قديمي ايران''''' (پاياننامة كارشناسي نقاشي). تهران: دانشكده هنرهاي زيبا، دانشگاه تهران، 1370، ص 5.<br />
<br />
2. همايونفرخ، ركنالدين. «سيري در مينياتور ايران: تأثير نقاشي ايران بر نقاشي چين»، '''''هنر و مردم'''''. ش 140-141، ارديبهشت ـ خرداد 1353، ص 22-27.<br />
<br />
3. همان. ص 22.<br />
<br />
4. گرن، ويدن. '''''ماني و تعليمات او'''''. ترجمة نزهت صفاي اصفهاني. تهران: خرمي، 1355، ص 139؛<br />
<br />
Widengren, G. '''''Mani and Manichaeism'''''. London: 1965, PP. 113-114.<br />
<br />
5. قرباني. همان. ص 24.<br />
<br />
6. همايون فرخ. همان. ص 25-26.<br />
<br />
7. قرباني. همان. ص 72.<br />
<br />
8. همان. ص 20.<br />
<br />
9. همايونفرخ. همان. ص 27.<br />
<br />
10. قرباني. همان. ص 139.<br />
<br />
11. همان. ص 150.<br />
<br />
12. پاكباز، رويين. '''''دايرةالمعارف هنر'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1378، ص 890-892.<br />
<br />
13. اسديزاده، پرويز؛ محمودي، سعيد و اشرفالكتابي، منوچهر. '''''دايرةالمعارف دانش و هنر'''''. تهران: اشرفي، 1377، ص 194 و 238.<br />
<br />
14. همان. ص 164.<br />
<br />
<br />
پگاه خدیش</div>Samei