https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AA%D9%88%D8%BAتوغ - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-21T11:24:44Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%BA&diff=9227&oldid=prevSamei در ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۳2025-05-19T15:03:22Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۵:۰۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:توغ.jpg|بندانگشتی|342x342پیکسل|توغ، برگرفته از سایت ویکیجو، قابل بازیابی از [https://wikijoo.ir/ توغ/https://wikijoo.irindex.php] ]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[پرونده:توغ.jpg|بندانگشتی|342x342پیکسل|توغ، برگرفته از سایت ویکیجو، قابل بازیابی از [https://wikijoo.ir/ توغ/https://wikijoo.irindex.php] ]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[توغ]]،''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عَلََم، </del>شِعار یا نشانی مذهبی رایج میان شیعیان ایران که معمولاً در دستههای عزاداری محرم و صفر همراه [[عَلَم]]<sup>*</sup> و علامت<sup>*</sup> در گذرها و محلهها میگردانند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[توغ]]،''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عَلَم|عَلََم]]، </ins>شِعار یا نشانی مذهبی رایج میان شیعیان ایران که معمولاً در دستههای عزاداری محرم و صفر همراه [[عَلَم]]<sup>*</sup> و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>علامت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup> در گذرها و محلهها میگردانند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[توغ]]، که به صورت توق و گاهی طوق نیز آمده، واژهای ترکی و به معنای دُم غَژگاو یا یاک (گاوی عظیمالجثه از نژاد خاص) یا دُم اسب است که با ماهچه یا هلال ماه بر سر تیر چوبی نصب میکردند و به عنوان علم در سپاه به کار میبردند. در اوایل امپراتوری عثمانی [[توغ]] یا دم غژ گاو برای نشان دادن درجه پایگاه نظامی فرمانداران سپاه به کار میرفت و نصب یک یا دو یا سه توغ به ترتیب درجه مراتب نظامی را نشان میداد<ref>«tuğ», '''''Encyclopaedia of Islam.''''' ed, by M. Th, Houtsma, A. J. Wensinck and H. A. R. Gibb, Brill: liden, 1987, edition one, p. 820.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[توغ]]، که به صورت توق و گاهی طوق نیز آمده، واژهای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ترکی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و به معنای دُم غَژگاو یا یاک (گاوی عظیمالجثه از نژاد خاص) یا دُم اسب است که با ماهچه یا هلال ماه بر سر تیر چوبی نصب میکردند و به عنوان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[عَلَم|</ins>علم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در سپاه به کار میبردند. در اوایل امپراتوری عثمانی [[توغ]] یا دم غژ گاو برای نشان دادن درجه پایگاه نظامی فرمانداران سپاه به کار میرفت و نصب یک یا دو یا سه توغ به ترتیب درجه مراتب نظامی را نشان میداد<ref>«tuğ», '''''Encyclopaedia of Islam.''''' ed, by M. Th, Houtsma, A. J. Wensinck and H. A. R. Gibb, Brill: liden, 1987, edition one, p. 820.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی طوق را مثابه گردنبند فرمانبرداری و اطاعت و فداکاری دانستهاند<ref>گلریز، محمدعلی. '''''مینو در یا باب الجنة قزوین'''''. قزوین: طه، 1368ش، 1/418. </ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی طوق را مثابه گردنبند فرمانبرداری و اطاعت و فداکاری دانستهاند<ref>گلریز، محمدعلی. '''''مینو در یا باب الجنة قزوین'''''. قزوین: طه، 1368ش، 1/418. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بنابر اسناد تاریخی [[توغ]] از دوره سلجوقیان (429-700ق/ 1037-1300م) در میان دستههای سپاه به کار میرفته و اختصاص به فرماندهان بزرگ سپاه داشته است. در دوره صفوی (907- 1148ق/ 1502- 1736م) حمل [[توغ]] در میان سپاه، به ویژه در میان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قزلباشها، </del>معمول بود و به هنگام جنگ توغچی آن را در پیشاپیش سپاه حمل میکرد<ref>بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص 101- 102.</ref>. با رسمی شدن مذهب تشیع در ایران، [[توغ]] به مفهوم نمادین نظامی آن، که قدرت و شوکت و مقاومت را نشان میداد، وارد مراسم عزاداری شیعیان شد و همراه شعارهای دیگر مذهبی جنبه تقدس گرفت. از آن پس هر محله شهر کوشید تا برای خود توغی فراهم کند و در خانه، تکیه، حسینیه یا قهوهخانه محل نگه دارد و هر ساله در ایام عزاداری بیرون آورد و در دستههای عزا حمل کند<ref name=":0">بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص 102.</ref>. بنابر گزارشهایی، مثلاً در قدیم شهر قم 5 [[توغ]] داشت که هر یک متعلق به یکی از محلههای بزرگ و معروف شهر بود<ref>فقیهی، علیاصغر'''''. تاریخ جامع''''' '''''قم: تاریخ مذهبی.''''' قم: اسماعیلیان، 1350ش، 279- 280.</ref>. محلههای بزرگ و قدیم کاشان نیز هر یک توغی داشتند. هنوز چند [[توغ]] کتیبهدار و با تاریخ از دوره صفوی و سدههای 11ق / 17م و اوایل سده 12ق/ 18م در [[کاشان]] باقیمانده است<ref>معتمدی، حسین. '''''عزاداری سنتی شیعیان در بیوت علما و حوزههای علمیه و کشورهای جهان.''''' قم: عصر ظهور، 1378ش، 1/627- 628.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بنابر اسناد تاریخی [[توغ]] از دوره <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>سلجوقیان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(429-700ق/ 1037-1300م) در میان دستههای سپاه به کار میرفته و اختصاص به فرماندهان بزرگ سپاه داشته است. در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>دوره صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(907- 1148ق/ 1502- 1736م) حمل [[توغ]] در میان سپاه، به ویژه در میان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قزلباش|قزلباش]]<nowiki/>ها، </ins>معمول بود و به هنگام جنگ توغچی آن را در پیشاپیش سپاه حمل میکرد<ref>بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص 101- 102.</ref>. با رسمی شدن مذهب تشیع در ایران، [[توغ]] به مفهوم نمادین نظامی آن، که قدرت و شوکت و مقاومت را نشان میداد، وارد مراسم عزاداری شیعیان شد و همراه شعارهای دیگر مذهبی جنبه تقدس گرفت. از آن پس هر محله شهر کوشید تا برای خود توغی فراهم کند و در خانه، تکیه، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>حسینیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|</ins>قهوهخانه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>محل نگه دارد و هر ساله در ایام عزاداری بیرون آورد و در دستههای عزا حمل کند<ref name=":0">بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص 102.</ref>. بنابر گزارشهایی، مثلاً در قدیم شهر قم 5 [[توغ]] داشت که هر یک متعلق به یکی از محلههای بزرگ و معروف شهر بود<ref>فقیهی، علیاصغر'''''. تاریخ جامع''''' '''''قم: تاریخ مذهبی.''''' قم: اسماعیلیان، 1350ش، 279- 280.</ref>. محلههای بزرگ و قدیم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کاشان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>نیز هر یک توغی داشتند. هنوز چند [[توغ]] کتیبهدار و با تاریخ از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[صفویان|</ins>دوره صفوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و سدههای 11ق / 17م و اوایل سده 12ق/ 18م در [[کاشان]] باقیمانده است<ref>معتمدی، حسین. '''''عزاداری سنتی شیعیان در بیوت علما و حوزههای علمیه و کشورهای جهان.''''' قم: عصر ظهور، 1378ش، 1/627- 628.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[توغ]] از یک تیغه یا سرتوغ فولادی گلابی شکل یا سرو مانند و با زبانهای بلند ساخته شده است. این تیغه بر روی صندوقچه فلزی بسیار کوچکی شبیه ضریح که بر پایهای یا دستهای چوبی یا فلزی چلیپا شکل کار گذاشته شده، استوار است. روی تیغه برخی آیات قرآنی، به ویژه آیه «انّا فتحنا لک فتحاً مبینا» و چند جمله دعایی با زر کوبیده و حک کردهاند. تیغه توغهای قدیمی دو بدنه گلابی شکل داشت که از طول به یکدیگر وصل میشدند و تیغهای 4 پَر منحنی شکل را میساختند. روی محور افقی دسته توغ در دو سوی تیغه معمولاً دو طاووس فلزی بر بالای دو صندوقچه مشبک، و روی زایدههای بیرون آمده از چپ و راست بالای شکم تیغه دو سر اژدهای فلزی دهان گشوده کار میگذاشتهاند. توغها را در ایام سوگواری با افکندن تختههای طاق شال ترمه و پارچههای حریر سبز و سیاه بر محور افقی میآرایند<ref>بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص 101.</ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[توغ]] از یک تیغه یا سرتوغ فولادی گلابی شکل یا سرو مانند و با زبانهای بلند ساخته شده است. این تیغه بر روی صندوقچه فلزی بسیار کوچکی شبیه ضریح که بر پایهای یا دستهای چوبی یا فلزی چلیپا شکل کار گذاشته شده، استوار است. روی تیغه برخی آیات قرآنی، به ویژه آیه «انّا فتحنا لک فتحاً مبینا» و چند جمله دعایی با زر کوبیده و حک کردهاند. تیغه توغهای قدیمی دو بدنه گلابی شکل داشت که از طول به یکدیگر وصل میشدند و تیغهای 4 پَر منحنی شکل را میساختند. روی محور افقی دسته توغ در دو سوی تیغه معمولاً دو طاووس فلزی بر بالای دو صندوقچه مشبک، و روی زایدههای بیرون آمده از چپ و راست بالای شکم تیغه دو سر اژدهای فلزی دهان گشوده کار میگذاشتهاند. توغها را در ایام سوگواری با افکندن تختههای طاق شال ترمه و پارچههای حریر سبز و سیاه بر محور افقی میآرایند<ref>بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص 101.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در قدیم تکیهها یا <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قهوهخانههایی </del>که [[توغ]] داشتند، محل رفت و آمد و نشست و برخاست گروهی خاص از اقشار و اصناف مردم و اجتماعات لوطیان محله یا شهر (← لوطی) بودند و «پاتوغ» آنان شناخته میشد. کسانی را که در پا یا دورادور توغ مینشستند «پاتوغی» و پهلوان و ریش سفیدی را که رهبری و پیشوایی آنها را داشت «پاتوغدار» مینامیدند<ref name=":0" /><ref>دهخدا، علیاکبر. '''''لغتنامه'''''. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1372ش، 4/4630.</ref>. در برخی شهرهای ایران مراسم خاص «طوقبندان» (= توغبندان) برگزار میشد. در این مراسم توغها را از خانهها بیرون میآوردند و با آدابی خاص میبستند و به تکیهها و مسجدهای محله میبردند<ref>شرح مفصل «طوقبندان» را نک: شریعتزاده، علیاصغر. «احیای هسته فرهنگی بافت قدیم شاهرود». '''''مجموعه مقالات مردمشناسی ایران'''''. تهران: پازینه، 1379ش، دفتر اول، 265- 308.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در قدیم تکیهها یا <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[قهوه خانه|قهوهخانه]]<nowiki/>هایی </ins>که [[توغ]] داشتند، محل رفت و آمد و نشست و برخاست گروهی خاص از اقشار و اصناف مردم و اجتماعات لوطیان محله یا شهر (← <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[لوطی|</ins>لوطی)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بودند و «پاتوغ» آنان شناخته میشد. کسانی را که در پا یا دورادور توغ مینشستند «پاتوغی» و پهلوان و ریش سفیدی را که رهبری و پیشوایی آنها را داشت «پاتوغدار» مینامیدند<ref name=":0" /><ref>دهخدا، علیاکبر. '''''لغتنامه'''''. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1372ش، 4/4630.</ref>. در برخی شهرهای ایران مراسم خاص «طوقبندان» (= توغبندان) برگزار میشد. در این مراسم توغها را از خانهها بیرون میآوردند و با آدابی خاص میبستند و به تکیهها و مسجدهای محله میبردند<ref>شرح مفصل «طوقبندان» را نک: شریعتزاده، علیاصغر. «احیای هسته فرهنگی بافت قدیم شاهرود». '''''مجموعه مقالات مردمشناسی ایران'''''. تهران: پازینه، 1379ش، دفتر اول، 265- 308.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''''</del>مآخذ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[عَلَم]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[علامت]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[سلجوقیان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[صفویان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[لوطی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><references /></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%BA&diff=9215&oldid=prevKarimian در ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۵2025-05-19T14:15:33Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۴:۱۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توغ،</del>''' عَلََم، شِعار یا نشانی مذهبی رایج میان شیعیان ایران که معمولاً در دستههای عزاداری محرم و صفر همراه [[عَلَم]]<sup>*</sup> و علامت<sup>*</sup> در گذرها و محلهها میگردانند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[پرونده:توغ.jpg|بندانگشتی|342x342پیکسل|توغ، برگرفته از سایت ویکیجو، قابل بازیابی از [https://wikijoo.ir/ توغ/https://wikijoo.irindex.php] ]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[توغ]]،</ins>''' عَلََم، شِعار یا نشانی مذهبی رایج میان شیعیان ایران که معمولاً در دستههای عزاداری محرم و صفر همراه [[عَلَم]]<sup>*</sup> و علامت<sup>*</sup> در گذرها و محلهها میگردانند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">توغ، </del>که به صورت توق و گاهی طوق نیز آمده، واژهای ترکی و به معنای دُم غَژگاو یا یاک (گاوی عظیمالجثه از نژاد خاص) یا دُم اسب است که با ماهچه یا هلال ماه بر سر تیر چوبی نصب میکردند و به عنوان علم در سپاه به کار میبردند. در اوایل امپراتوری عثمانی توغ یا دم غژ گاو برای نشان دادن درجه پایگاه نظامی فرمانداران سپاه به کار میرفت و نصب یک یا دو یا سه توغ به ترتیب درجه مراتب نظامی را نشان میداد<ref>«tuğ», '''''Encyclopaedia of Islam.''''' ed, by M. Th, Houtsma, A. J. Wensinck and H. A. R. Gibb, Brill: liden, 1987, edition one, p. 820.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[توغ]]، </ins>که به صورت توق و گاهی طوق نیز آمده، واژهای ترکی و به معنای دُم غَژگاو یا یاک (گاوی عظیمالجثه از نژاد خاص) یا دُم اسب است که با ماهچه یا هلال ماه بر سر تیر چوبی نصب میکردند و به عنوان علم در سپاه به کار میبردند. در اوایل امپراتوری عثمانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>توغ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>یا دم غژ گاو برای نشان دادن درجه پایگاه نظامی فرمانداران سپاه به کار میرفت و نصب یک یا دو یا سه توغ به ترتیب درجه مراتب نظامی را نشان میداد<ref>«tuğ», '''''Encyclopaedia of Islam.''''' ed, by M. Th, Houtsma, A. J. Wensinck and H. A. R. Gibb, Brill: liden, 1987, edition one, p. 820.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی طوق را مثابه گردنبند فرمانبرداری و اطاعت و فداکاری دانستهاند<ref>گلریز، محمدعلی. '''''مینو در یا باب الجنة قزوین'''''. قزوین: طه، 1368ش، 1/418. </ref>. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>برخی طوق را مثابه گردنبند فرمانبرداری و اطاعت و فداکاری دانستهاند<ref>گلریز، محمدعلی. '''''مینو در یا باب الجنة قزوین'''''. قزوین: طه، 1368ش، 1/418. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بنابر اسناد تاریخی توغ از دوره سلجوقیان (429-700ق/ 1037-1300م) در میان دستههای سپاه به کار میرفته و اختصاص به فرماندهان بزرگ سپاه داشته است. در دوره صفوی (907- 1148ق/ 1502- 1736م) حمل توغ در میان سپاه، به ویژه در میان قزلباشها، معمول بود و به هنگام جنگ توغچی آن را در پیشاپیش سپاه حمل میکرد<ref>بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص 101- 102.</ref>. با رسمی شدن مذهب تشیع در ایران، توغ به مفهوم نمادین نظامی آن، که قدرت و شوکت و مقاومت را نشان میداد، وارد مراسم عزاداری شیعیان شد و همراه شعارهای دیگر مذهبی جنبه تقدس گرفت. از آن پس هر محله شهر کوشید تا برای خود توغی فراهم کند و در خانه، تکیه، حسینیه یا قهوهخانه محل نگه دارد و هر ساله در ایام عزاداری بیرون آورد و در دستههای عزا حمل کند<ref name=":0">بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص 102.</ref>. بنابر گزارشهایی، مثلاً در قدیم شهر قم 5 توغ داشت که هر یک متعلق به یکی از محلههای بزرگ و معروف شهر بود<ref>فقیهی، علیاصغر'''''. تاریخ جامع''''' '''''قم: تاریخ مذهبی.''''' قم: اسماعیلیان، 1350ش، 279- 280.</ref>. محلههای بزرگ و قدیم کاشان نیز هر یک توغی داشتند. هنوز چند توغ کتیبهدار و با تاریخ از دوره صفوی و سدههای 11ق / 17م و اوایل سده 12ق/ 18م در کاشان باقیمانده است<ref>معتمدی، حسین. '''''عزاداری سنتی شیعیان در بیوت علما و حوزههای علمیه و کشورهای جهان.''''' قم: عصر ظهور، 1378ش، 1/627- 628.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بنابر اسناد تاریخی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>توغ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از دوره سلجوقیان (429-700ق/ 1037-1300م) در میان دستههای سپاه به کار میرفته و اختصاص به فرماندهان بزرگ سپاه داشته است. در دوره صفوی (907- 1148ق/ 1502- 1736م) حمل <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>توغ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در میان سپاه، به ویژه در میان قزلباشها، معمول بود و به هنگام جنگ توغچی آن را در پیشاپیش سپاه حمل میکرد<ref>بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص 101- 102.</ref>. با رسمی شدن مذهب تشیع در ایران، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>توغ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به مفهوم نمادین نظامی آن، که قدرت و شوکت و مقاومت را نشان میداد، وارد مراسم عزاداری شیعیان شد و همراه شعارهای دیگر مذهبی جنبه تقدس گرفت. از آن پس هر محله شهر کوشید تا برای خود توغی فراهم کند و در خانه، تکیه، حسینیه یا قهوهخانه محل نگه دارد و هر ساله در ایام عزاداری بیرون آورد و در دستههای عزا حمل کند<ref name=":0">بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص 102.</ref>. بنابر گزارشهایی، مثلاً در قدیم شهر قم 5 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>توغ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>داشت که هر یک متعلق به یکی از محلههای بزرگ و معروف شهر بود<ref>فقیهی، علیاصغر'''''. تاریخ جامع''''' '''''قم: تاریخ مذهبی.''''' قم: اسماعیلیان، 1350ش، 279- 280.</ref>. محلههای بزرگ و قدیم کاشان نیز هر یک توغی داشتند. هنوز چند <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>توغ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>کتیبهدار و با تاریخ از دوره صفوی و سدههای 11ق / 17م و اوایل سده 12ق/ 18م در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کاشان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>باقیمانده است<ref>معتمدی، حسین. '''''عزاداری سنتی شیعیان در بیوت علما و حوزههای علمیه و کشورهای جهان.''''' قم: عصر ظهور، 1378ش، 1/627- 628.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>توغ از یک تیغه یا سرتوغ فولادی گلابی شکل یا سرو مانند و با زبانهای بلند ساخته شده است. این تیغه بر روی صندوقچه فلزی بسیار کوچکی شبیه ضریح که بر پایهای یا دستهای چوبی یا فلزی چلیپا شکل کار گذاشته شده، استوار است. روی تیغه برخی آیات قرآنی، به ویژه آیه «انّا فتحنا لک فتحاً مبینا» و چند جمله دعایی با زر کوبیده و حک کردهاند. تیغه توغهای قدیمی دو بدنه گلابی شکل داشت که از طول به یکدیگر وصل میشدند و تیغهای 4 پَر منحنی شکل را میساختند. روی محور افقی دسته توغ در دو سوی تیغه معمولاً دو طاووس فلزی بر بالای دو صندوقچه مشبک، و روی زایدههای بیرون آمده از چپ و راست بالای شکم تیغه دو سر اژدهای فلزی دهان گشوده کار میگذاشتهاند. توغها را در ایام سوگواری با افکندن تختههای طاق شال ترمه و پارچههای حریر سبز و سیاه بر محور افقی میآرایند<ref>بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص 101.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>توغ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از یک تیغه یا سرتوغ فولادی گلابی شکل یا سرو مانند و با زبانهای بلند ساخته شده است. این تیغه بر روی صندوقچه فلزی بسیار کوچکی شبیه ضریح که بر پایهای یا دستهای چوبی یا فلزی چلیپا شکل کار گذاشته شده، استوار است. روی تیغه برخی آیات قرآنی، به ویژه آیه «انّا فتحنا لک فتحاً مبینا» و چند جمله دعایی با زر کوبیده و حک کردهاند. تیغه توغهای قدیمی دو بدنه گلابی شکل داشت که از طول به یکدیگر وصل میشدند و تیغهای 4 پَر منحنی شکل را میساختند. روی محور افقی دسته توغ در دو سوی تیغه معمولاً دو طاووس فلزی بر بالای دو صندوقچه مشبک، و روی زایدههای بیرون آمده از چپ و راست بالای شکم تیغه دو سر اژدهای فلزی دهان گشوده کار میگذاشتهاند. توغها را در ایام سوگواری با افکندن تختههای طاق شال ترمه و پارچههای حریر سبز و سیاه بر محور افقی میآرایند<ref>بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص 101.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در قدیم تکیهها یا قهوهخانههایی که توغ داشتند، محل رفت و آمد و نشست و برخاست گروهی خاص از اقشار و اصناف مردم و اجتماعات لوطیان محله یا شهر (← لوطی) بودند و «پاتوغ» آنان شناخته میشد. کسانی را که در پا یا دورادور توغ مینشستند «پاتوغی» و پهلوان و ریش سفیدی را که رهبری و پیشوایی آنها را داشت «پاتوغدار» مینامیدند<ref name=":0" /><ref>دهخدا، علیاکبر. '''''لغتنامه'''''. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1372ش، 4/4630.</ref>. در برخی شهرهای ایران مراسم خاص «طوقبندان» (= توغبندان) برگزار میشد. در این مراسم توغها را از خانهها بیرون میآوردند و با آدابی خاص میبستند و به تکیهها و مسجدهای محله میبردند<ref>شرح مفصل «طوقبندان» را نک: شریعتزاده، علیاصغر. «احیای هسته فرهنگی بافت قدیم شاهرود». '''''مجموعه مقالات مردمشناسی ایران'''''. تهران: پازینه، 1379ش، دفتر اول، 265- 308.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در قدیم تکیهها یا قهوهخانههایی که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>توغ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>داشتند، محل رفت و آمد و نشست و برخاست گروهی خاص از اقشار و اصناف مردم و اجتماعات لوطیان محله یا شهر (← لوطی) بودند و «پاتوغ» آنان شناخته میشد. کسانی را که در پا یا دورادور توغ مینشستند «پاتوغی» و پهلوان و ریش سفیدی را که رهبری و پیشوایی آنها را داشت «پاتوغدار» مینامیدند<ref name=":0" /><ref>دهخدا، علیاکبر. '''''لغتنامه'''''. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1372ش، 4/4630.</ref>. در برخی شهرهای ایران مراسم خاص «طوقبندان» (= توغبندان) برگزار میشد. در این مراسم توغها را از خانهها بیرون میآوردند و با آدابی خاص میبستند و به تکیهها و مسجدهای محله میبردند<ref>شرح مفصل «طوقبندان» را نک: شریعتزاده، علیاصغر. «احیای هسته فرهنگی بافت قدیم شاهرود». '''''مجموعه مقالات مردمشناسی ایران'''''. تهران: پازینه، 1379ش، دفتر اول، 265- 308.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''''مآخذ'''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== '''''مآخذ''''' ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>علی بلوکباشی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:جامعه و نظام اجتماعی]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:مردم شناسی]]</ins></div></td></tr>
</table>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%BA&diff=9212&oldid=prevKarimian در ۱۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۳:۵۲2025-05-19T13:52:41Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%BA&diff=9212&oldid=7577">نمایش تغییرات</a>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%BA&diff=7577&oldid=prevSamei در ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۸2025-05-09T18:18:22Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۹ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۱۸</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''توغ،''' عَلََم، شِعار يا نشاني مذهبي رايج ميان شيعيان ايران كه معمولاً در دستههاي عزاداري محرم و صفر همراه عَلَم<sup>*</sup> و علامت<sup>*</sup> در گذرها و محلهها ميگردانند.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''توغ،''' عَلََم، شِعار يا نشاني مذهبي رايج ميان شيعيان ايران كه معمولاً در دستههاي عزاداري محرم و صفر همراه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>عَلَم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins><sup>*</sup> و علامت<sup>*</sup> در گذرها و محلهها ميگردانند.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>توغ، كه به صورت توق و گاهي طوق نيز آمده، واژهاي تركي و به معناي دُم غَژگاو يا ياك (گاوي عظيمالجثه از نژاد خاص) يا دُم اسب است كه با ماهچه يا هلال ماه بر سر تير چوبي نصب ميكردند و به عنوان علم در سپاه به كار ميبردند. در اوايل امپراتوري عثماني توغ يا دم غژ گاو براي نشان دادن درجة پايگاه نظامي فرمانداران سپاه به كار ميرفت و نصب يك يا دو يا سه توغ به ترتيب درجة مراتب نظامي را نشان ميداد.<sup>1</sup></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>توغ، كه به صورت توق و گاهي طوق نيز آمده، واژهاي تركي و به معناي دُم غَژگاو يا ياك (گاوي عظيمالجثه از نژاد خاص) يا دُم اسب است كه با ماهچه يا هلال ماه بر سر تير چوبي نصب ميكردند و به عنوان علم در سپاه به كار ميبردند. در اوايل امپراتوري عثماني توغ يا دم غژ گاو براي نشان دادن درجة پايگاه نظامي فرمانداران سپاه به كار ميرفت و نصب يك يا دو يا سه توغ به ترتيب درجة مراتب نظامي را نشان ميداد.<sup>1</sup></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AA%D9%88%D8%BA&diff=1407&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''توغ،''' عَلََم، شِعار يا نشاني مذهبي رايج ميان شيعيان ايران كه معمولاً در دستههاي عزاداري محرم و صفر همراه عَلَم<sup>*</sup> و علامت<sup>*</sup> در گذرها و محلهها ميگردانند. توغ، كه به صورت توق و گاهي طوق نيز آمده، واژهاي تركي و به معناي دُم غَژگا...» ایجاد کرد2024-08-18T22:52:14Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''توغ،''' عَلََم، شِعار يا نشاني مذهبي رايج ميان شيعيان ايران كه معمولاً در دستههاي عزاداري محرم و صفر همراه عَلَم<sup>*</sup> و علامت<sup>*</sup> در گذرها و محلهها ميگردانند. توغ، كه به صورت توق و گاهي طوق نيز آمده، واژهاي تركي و به معناي دُم غَژگا...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''توغ،''' عَلََم، شِعار يا نشاني مذهبي رايج ميان شيعيان ايران كه معمولاً در دستههاي عزاداري محرم و صفر همراه عَلَم<sup>*</sup> و علامت<sup>*</sup> در گذرها و محلهها ميگردانند.<br />
<br />
توغ، كه به صورت توق و گاهي طوق نيز آمده، واژهاي تركي و به معناي دُم غَژگاو يا ياك (گاوي عظيمالجثه از نژاد خاص) يا دُم اسب است كه با ماهچه يا هلال ماه بر سر تير چوبي نصب ميكردند و به عنوان علم در سپاه به كار ميبردند. در اوايل امپراتوري عثماني توغ يا دم غژ گاو براي نشان دادن درجة پايگاه نظامي فرمانداران سپاه به كار ميرفت و نصب يك يا دو يا سه توغ به ترتيب درجة مراتب نظامي را نشان ميداد.<sup>1</sup><br />
<br />
برخي طوق را مثابه گردنبند فرمانبرداري و اطاعت و فداكاري دانستهاند.<sup>2</sup> <br />
<br />
بنابر اسناد تاريخي توغ از دورة سلجوقيان (429-700ق/ 1037-1300م) در ميان دستههاي سپاه به كار ميرفته و اختصاص به فرماندهان بزرگ سپاه داشته است. در دورة صفوي (907- 1148ق/ 1502- 1736م) حمل توغ در ميان سپاه، به ويژه در ميان قزلباشها، معمول بود و به هنگام جنگ توغچي آن را در پيشاپيش سپاه حمل ميكرد.<sup>3</sup> با رسمي شدن مذهب تشيع در ايران، توغ به مفهوم نمادين نظامي آن، كه قدرت و شوكت و مقاومت را نشان ميداد، وارد مراسم عزاداري شيعيان شد و همراه شعارهاي ديگر مذهبي جنبة تقدس گرفت. از آن پس هر محلة شهر كوشيد تا براي خود توغي فراهم كند و در خانه، تكيه، حسينيه يا قهوهخانة محل نگه دارد و هر ساله در ايام عزاداري بيرون آورد و در دستههاي عزا حمل كند.<sup>4</sup> بنابر گزارشهايي، مثلاً در قديم شهر قم 5 توغ داشت كه هر يك متعلق به يكي از محلههاي بزرگ و معروف شهر بود.<sup>5</sup> محلههاي بزرگ و قديم كاشان نيز هر يك توغي داشتند. هنوز چند توغ كتيبهدار و با تاريخ از دورة صفوي و سدههاي 11ق / 17م و اوايل سدة 12ق/ 18م در كاشان باقيمانده است.<sup>6</sup> <br />
<br />
توغ از يك تيغه يا سرتوغ فولادي گلابي شكل يا سرو مانند و با زبانهاي بلند ساخته شده است. اين تيغه بر روي صندوقچة فلزي بسيار كوچكی شبيه ضريح كه بر پايهاي يا دستهاي چوبي يا فلزي چليپا شكل كار گذاشته شده، استوار است. روي تيغه برخي آيات قرآني، به ويژه آية «انّا فتحنا لك فتحاً مبينا» و چند جملة دعايي با زر كوبيده و حك كردهاند. تيغة توغهاي قديمي دو بدنة گلابي شكل داشت كه از طول به يكديگر وصل میشدند و تيغهاي 4 پَر منحني شكل را ميساختند. روي محور افقي دستة توغ در دو سوي تيغه معمولاً دو طاووس فلزي بر بالاي دو صندوقچة مشبك، و روي زايدههاي بيرون آمده از چپ و راست بالاي شكم تيغه دو سر اژدهاي فلزي دهان گشوده كار ميگذاشتهاند. توغها را در ايام سوگواري با افكندن تختههاي طاق شال ترمه و پارچههاي حرير سبز و سياه بر محور افقي ميآرايند.<sup>7</sup> <br />
<br />
در قديم تكيهها يا قهوهخانههايي كه توغ داشتند، محل رفت و آمد و نشست و برخاست گروهي خاص از اقشار و اصناف مردم و اجتماعات لوطيان محله يا شهر (← لوطي) بودند و «پاتوغ» آنان شناخته ميشد. كساني را كه در پا يا دورادور توغ مينشستند «پاتوغي» و پهلوان و ريش سفيدي را كه رهبري و پيشوايي آنها را داشت «پاتوغدار» ميناميدند.<sup>8</sup> در برخي شهرهاي ايران مراسم خاص «طوقبندان» (= توغبندان) برگزار میشد. در این مراسم توغها را از خانهها بیرون میآوردند و با آدابی خاص میبستند و به تکیهها و مسجدهای محله میبردند.<sup>9</sup> <br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
'''''مآخذ:'''''<br />
<br />
1. «tuğ», '''''Encyclopaedia of Islam.''''' ed, by M. Th, Houtsma, A. J. Wensinck and H. A. R. Gibb, Brill: liden, 1987, edition one, p. 820.<br />
<br />
2. گلریز، محمدعلی. '''''مینو در یا باب الجنة قزوین'''''. قزوین: طه، 1368ش، 1/418. <br />
<br />
3. بلوکباشی، علی. '''''نخلگردانی'''''. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، 101- 102.<br />
<br />
4. همو، 102.<br />
<br />
5. فقیهی، علیاصغر'''''. تاریخ جامع''''' '''''قم: تاریخ مذهبی.''''' قم: اسماعیلیان، 1350ش، 279- 280.<br />
<br />
6. معتمدی، حسین. '''''عزاداری سنتی شیعیان در بیوت علما و حوزههای علمیه و کشورهای جهان.''''' قم: عصر ظهور، 1378ش، 1/627- 628.<br />
<br />
7. بلوکباشی. 101.<br />
<br />
8. همو، 102؛ دهخدا، علیاکبر. '''''لغتنامه'''''. تهران: مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1372ش، 4/4630.<br />
<br />
9. شرح مفصل «طوقبندان» را نک: شریعتزاده، علیاصغر. «احیای هستة فرهنگی بافت قدیم شاهرود». '''''مجموعة مقالات مردمشناسی ایران'''''. تهران: پازینه، 1379ش، دفتر اول، 265- 308.<br />
<br />
<br />
علی بلوکباشی</div>Samei