https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C 2026-06-22T08:23:26Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C&diff=7784&oldid=prev 2025-05-10T10:44:21Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۰ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۰:۴۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l25">خط ۲۵:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۵:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حنیف قلندری</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حنیف قلندری</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم و فنون]]</ins></div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-7121:rev-7784:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C&diff=7121&oldid=prev 2025-05-08T11:30:42Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l18">خط ۱۸:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حنیف قلندری</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حنیف قلندری</div></td></tr> </table>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C&diff=7120&oldid=prev 2025-05-08T11:30:11Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۱:۳۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''جانورشناسی'''، </del>علمی که به بحث <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارۀ </del>صفات و ساختمان بدن جانوران می‌پردازد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[1]</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ازپیشینۀ </del>آن در [[ایران باستان]] هیچ آگاهی نداریم، تنها می‌دانیم که شکار با استفاده از پرندگان شکاری از جمله علایق شاهان ایران باستان بوده و از این رو به پرورش و نگاهداری این حیوانات می‌پرداختند و افرادی با عنوان بازدار را به خدمت می‌گرفته‌اند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[2]</del>. گزارش‌هایی از تشریح حیوانات توسط یونانیان در دست است، به عنوان نمونه آناکساگوراس و دیوکلس کاروستوس به این کار دست زدند. همچنین وجود کتاب‌هایی چون <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>فی تشریح الحیوان الحی<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>فی تشریح الحیوان المیت<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>در لیست کارهای ترجمه <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شدۀ </del>جالینوس به زبان عربی دلیلی بر انجام تشریح جانوران به دست او است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[3]</del>. اما به عنوان مهم‌ترین اثر یونانیان در این زمینه باید از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>کتاب‌الحیوان<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>ارسطو نام برد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[4]</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جانورشناسی، </ins>علمی که به بحث <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </ins>صفات و ساختمان بدن جانوران می‌پردازد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;دهخدا، '''''لغت‌نامه'''''.&lt;/ref&gt;</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ازپیشینه </ins>آن در [[ایران باستان]] هیچ آگاهی نداریم، تنها می‌دانیم که شکار با استفاده از پرندگان شکاری از جمله علایق شاهان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران باستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>بوده و از این رو به پرورش و نگاهداری این حیوانات می‌پرداختند و افرادی با عنوان بازدار را به خدمت می‌گرفته‌اند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;مولوی محمدعلی«بازداری»، '''''دایرةالمعارف بزرگ اسلامی'''''، ج10.&lt;/ref&gt;</ins>. گزارش‌هایی از تشریح حیوانات توسط یونانیان در دست است، به عنوان نمونه آناکساگوراس و دیوکلس کاروستوس به این کار دست زدند. همچنین وجود کتاب‌هایی چون فی تشریح الحیوان الحی و فی تشریح الحیوان المیت در لیست کارهای ترجمه <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شده </ins>جالینوس به زبان عربی دلیلی بر انجام تشریح جانوران به دست او است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;کرامتی، یونس، «تشریح»، '''''دایره المعارف بزرگ اسلامی'''''، ج15&lt;/ref&gt;</ins>. اما به عنوان مهم‌ترین اثر یونانیان در این زمینه باید از کتاب‌الحیوان ارسطو نام برد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;Pellat,Ch, "Hayawān",EI,vol13&lt;/ref&gt;</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دورۀ </del>اسلامی، ترجمه کارهای یونانی و نیز توجه پیشینی اعراب بادیه به جانوران، دانشمندان مسلمان را به سوی نگارش آثاری در این رابطه سوق داد. آثار نوشته شده توسط ایشان را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دوره </ins>اسلامی، ترجمه کارهای یونانی و نیز توجه پیشینی اعراب بادیه به جانوران، دانشمندان مسلمان را به سوی نگارش آثاری در این رابطه سوق داد. آثار نوشته شده توسط ایشان را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین بخش که بیشترین کتاب‌های جانورشناسی در این بخش قرار دارند، کتاب‌هایی با مضامین ادبی است. نخستین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمونۀ </del>این کتاب‌ها را در سده‌های نخست اسلام و در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمرۀ </del>آثار متکلمین و ادیبانی چون ابوعبیده ثقفی و اصمعی می‌توان یافت. کتاب‌هایی با عناوین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>خلق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الفرس''، ''</del>خلق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الانسان''، ''</del>کتاب <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الابل''، ''</del>کتاب الخیل<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>و... در آثار ایشان شاهدی بر این مدعاست<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[5]</del>. شاید بتوان گفت که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>کتاب الحیوان<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>جاحظ مهم‌ترین اثر در این رده است. جاحظ در بیان دلیل نگارش کتاب به شناخت خالق از طریق مخلوق و تجلیل از حکمت الهی که هیچ چیز را بی‌مورد خلق نکرده، اشاره می‌کند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[6]</del>. او در کتاب خود با عبارت صاحب‌المنطق از ارسطو یاد می‌کند اما تأکید بیشتر خود را بر «کلام عرب» می‌گذارد و گاه با تکیه بر آن، از ارسطو انتقاد می‌کند(نک‍ پلا<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[1]</del>، «حیوان»<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[2]</del>). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>حیات الحیوان الکبری<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>دمیری نیز فهرستی است الفبایی که در آن ذیل نام هر حیوان، واژه‌شناسی تاریخی، جایگاه فقهی و خواص دارویی و اعجازآمیز حیوان مورد نظر، همچنین توجیه دیدن حیوانی خاص در خواب هم بیان شده است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[7]</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>نخستین بخش که بیشترین کتاب‌های جانورشناسی در این بخش قرار دارند، کتاب‌هایی با مضامین ادبی است. نخستین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">نمونه </ins>این کتاب‌ها را در سده‌های نخست اسلام و در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمره </ins>آثار متکلمین و ادیبانی چون ابوعبیده ثقفی و اصمعی می‌توان یافت. کتاب‌هایی با عناوین خلق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الفرس، </ins>خلق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الانسان، </ins>کتاب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">الابل، </ins>کتاب الخیل و... در آثار ایشان شاهدی بر این مدعاست<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;ابن‌ندیم، '''''الفهرست'''''، به کوشش گوستاو فلوگل، لایپزیگ: 72-1871، صص53-55&lt;/ref&gt;</ins>. شاید بتوان گفت که کتاب الحیوان جاحظ مهم‌ترین اثر در این رده است. جاحظ در بیان دلیل نگارش کتاب به شناخت خالق از طریق مخلوق و تجلیل از حکمت الهی که هیچ چیز را بی‌مورد خلق نکرده، اشاره می‌کند<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;جاحظ''. '''الحیوان تحقیق و شرح عبدالسلام هارون'''''، بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج2، صص109-110&lt;/ref&gt;</ins>. او در کتاب خود با عبارت صاحب‌المنطق از ارسطو یاد می‌کند اما تأکید بیشتر خود را بر «کلام عرب» می‌گذارد و گاه با تکیه بر آن، از ارسطو انتقاد می‌کند(نک‍ پلا<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(Pellat)</ins>، «حیوان»<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(Haywān)</ins>). حیات الحیوان الکبری دمیری نیز فهرستی است الفبایی که در آن ذیل نام هر حیوان، واژه‌شناسی تاریخی، جایگاه فقهی و خواص دارویی و اعجازآمیز حیوان مورد نظر، همچنین توجیه دیدن حیوانی خاص در خواب هم بیان شده است<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;دمیری، '''''حیات حیوان الکبری'''''، 1867&lt;/ref&gt;</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دستۀ </del>دیگر کتاب‌هایی است که در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمرۀ </del>کتب ادویه مفرده قرار می‌گیرند و در آنها از مصارف دارویی اجزای بدن حیوانات یاد شده است.از این نمونه می‌توان از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>الجامع<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>ابن‌بیطار و اشارات او به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استفادۀ </del>دارویی حیواناتی چون ماهی تن، تمساح، طاووس و... یاد کرد. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[8] </del>حاج زین العطار شیرازی در ''اختیارات بدیعی''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[9]</del>، حکیم مؤمن تنکابنی در ''تحفه''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[10] </del>و عقیلی خراسانی در ''مخزن الادویه''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[11] </del>(همگی به فارسی) از همین شیوه پیروی کرده‌اند..</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دسته </ins>دیگر کتاب‌هایی است که در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زمره </ins>کتب ادویه مفرده قرار می‌گیرند و در آنها از مصارف دارویی اجزای بدن حیوانات یاد شده است.از این نمونه می‌توان از الجامع ابن‌بیطار و اشارات او به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">استفاده </ins>دارویی حیواناتی چون ماهی تن، تمساح، طاووس و... یاد کرد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;ابن بیطار، '''''الجامع لمفردات...،''' دارالمدینه،'' ج1''،'' ص141؛ ج2، ص95&lt;/ref&gt;</ins>. حاج زین العطار شیرازی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اختیارات بدیعی&lt;ref&gt;حاج زین العطار شیرازی، '''</ins>''اختیارات بدیعی''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''، به کوشش دکتر میر، تهران: 1371، صص48، 167، 170-171&lt;/ref&gt;</ins>، حکیم مؤمن تنکابنی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تحفه&lt;ref&gt;حکیم مؤمن تنکابنی، '''</ins>''تحفه''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''، تهران، صص210، 256، 257&lt;/ref&gt; </ins>و عقیلی خراسانی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مخزن الادویه&lt;ref&gt;عقیلی خراسانی، '''</ins>''مخزن الادویه''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''، تهران، صص141، 229، 417&lt;/ref&gt; </ins>(همگی به فارسی) از همین شیوه پیروی کرده‌اند..</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گروه سوم آثاری است که غالباً عنوان عجایب المخلوقات دارد و در آنها از شگفتیهای موجود در عالم حیوانات و روایات سیاحان سخن رفته است. روایات بیان شده در این کتاب‌ها در باب عجایب مخلوقات گاه بسیار دور از ذهن می‌نماید. از این نمونه می‌توان به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>عجایب المخلوقات<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>محمد بن محمود بن احمد طوسی اشاره کرد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[12]</del>. محمد بن محمود قزوینی هم کتابی با همین عنوان دارد که معروف‌تر است. اگرچه در ابتدا او نیز مانند جاحظ به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارائۀ </del>تقسیم‌بندی از حیوانات پرداخته است اما در ادامه و در فهرستی که از نام‌های حیوانات ارائه می‌دهد گاه به اظهارات غیر علمی می‌پردازد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[13]</del>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>گروه سوم آثاری است که غالباً عنوان عجایب المخلوقات دارد و در آنها از شگفتیهای موجود در عالم حیوانات و روایات سیاحان سخن رفته است. روایات بیان شده در این کتاب‌ها در باب عجایب مخلوقات گاه بسیار دور از ذهن می‌نماید. از این نمونه می‌توان به عجایب المخلوقات محمد بن محمود بن احمد طوسی اشاره کرد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;طوسی، محمد بن محمود، '''''عجائب المخلوقات'''''، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: 1345&lt;/ref&gt;</ins>. محمد بن محمود قزوینی هم کتابی با همین عنوان دارد که معروف‌تر است. اگرچه در ابتدا او نیز مانند جاحظ به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ارائه </ins>تقسیم‌بندی از حیوانات پرداخته است اما در ادامه و در فهرستی که از نام‌های حیوانات ارائه می‌دهد گاه به اظهارات غیر علمی می‌پردازد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;قزوینی، '''''عجائب المخلوقات و ...'''''، به کوشش ووستنفلد، گوتنگن: 1849&lt;/ref&gt;</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این میان کتاب‌هایی که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دربارۀ </del>شناخت اسب و پرندگان شکاری تحت عناوین فرس‌نامه‌ و کتاب‌البیزره نوشته شده‌اند جایگاه خاصی دارند. توجه به نکات فیزیولوژیک و طبقه‌بندی بیماریهای ایشان و تلاش برای درمان نشان از تحقیقی تجربی در ارتباط با این حیوانات دارد و از این رو ساختار این کتاب‌ها بطور مشخصی محققانه‌تر از سایر کتب نوشته شده در این زمینه است (نک‍ مولوی، «بازداری»؛ پلا، «حیوان»)  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این میان کتاب‌هایی که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">درباره </ins>شناخت اسب و پرندگان شکاری تحت عناوین فرس‌نامه‌ و کتاب‌البیزره نوشته شده‌اند جایگاه خاصی دارند. توجه به نکات فیزیولوژیک و طبقه‌بندی بیماریهای ایشان و تلاش برای درمان نشان از تحقیقی تجربی در ارتباط با این حیوانات دارد و از این رو ساختار این کتاب‌ها بطور مشخصی محققانه‌تر از سایر کتب نوشته شده در این زمینه است (نک‍ مولوی، «بازداری»؛ پلا، «حیوان»)  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''مآخذ:''' [1] دهخدا، ''لغت‌نامه''، ذیل مدخل [2] مولوی محمدعلی«بازداری»، ''دایرةالمعارف بزرگ اسلامی''، ج10 [3] کرامتی، یونس، «تشریح»، ''دایرةالمعارف بزرگ اسلامی''، ج15 [5] ابن‌ندیم، ''الفهرست''، </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کوشش گوستاو فلوگل، لایپزیگ: 72-1871، صص53-55 [6]جاحظ ''کتاب الحیوان'' تحقیق و شرح عبدالسلام هارون، بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج2، صص109-110 [7] دمیری، ''حیات حیوان الکبری''، 1867 [8] ابن بیطار، ''الجامع لمفردات...، دارالمدینه،'' ج1''،'' ص141؛ ج2، ص95 [9] حاج زین العطار شیرازی، ''اختیارات بدیعی''، به کوشش دکتر میر، تهران: 1371، صص48، 167، 170-171[10]، حکیم مؤمن تنکابنی، ''تحفه''، تهران، صص210، 256، 257[11] عقیلی خراسانی، ''مخزن الادویه''، تهران، صص141، 229، 417 [12] طوسی، محمد بن محمود، ''عجائب المخلوقات''، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: 1345 [13] قزوینی، ''عجائب المخلوقات و ...''، به کوشش ووستنفلد، گوتنگن: 1849 </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Pellat,Ch, "Hayawān",EI,vol13</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[ایران باستان]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[پیشگویی]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[جراحی]</ins>]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حنیف قلندری</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>حنیف قلندری</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">----[1] Pellat</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[2] Haywān</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-6100:rev-7120:php=table --> </table>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C&diff=6100&oldid=prev 2025-05-05T09:44:52Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۵ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۴</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''جانورشناسی'''، علمی که به بحث دربارۀ صفات و ساختمان بدن جانوران می‌پردازد[1]. ازپیشینۀ آن در ایران باستان هیچ آگاهی نداریم، تنها می‌دانیم که شکار با استفاده از پرندگان شکاری از جمله علایق شاهان ایران باستان بوده و از این رو به پرورش و نگاهداری این حیوانات می‌پرداختند و افرادی با عنوان بازدار را به خدمت می‌گرفته‌اند[2]. گزارش‌هایی از تشریح حیوانات توسط یونانیان در دست است، به عنوان نمونه آناکساگوراس و دیوکلس کاروستوس به این کار دست زدند. همچنین وجود کتاب‌هایی چون ''فی تشریح الحیوان الحی'' و ''فی تشریح الحیوان المیت'' در لیست کارهای ترجمه شدۀ جالینوس به زبان عربی دلیلی بر انجام تشریح جانوران به دست او است[3]. اما به عنوان مهم‌ترین اثر یونانیان در این زمینه باید از ''کتاب‌الحیوان'' ارسطو نام برد[4].</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''جانورشناسی'''، علمی که به بحث دربارۀ صفات و ساختمان بدن جانوران می‌پردازد[1]. ازپیشینۀ آن در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران باستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>هیچ آگاهی نداریم، تنها می‌دانیم که شکار با استفاده از پرندگان شکاری از جمله علایق شاهان ایران باستان بوده و از این رو به پرورش و نگاهداری این حیوانات می‌پرداختند و افرادی با عنوان بازدار را به خدمت می‌گرفته‌اند[2]. گزارش‌هایی از تشریح حیوانات توسط یونانیان در دست است، به عنوان نمونه آناکساگوراس و دیوکلس کاروستوس به این کار دست زدند. همچنین وجود کتاب‌هایی چون ''فی تشریح الحیوان الحی'' و ''فی تشریح الحیوان المیت'' در لیست کارهای ترجمه شدۀ جالینوس به زبان عربی دلیلی بر انجام تشریح جانوران به دست او است[3]. اما به عنوان مهم‌ترین اثر یونانیان در این زمینه باید از ''کتاب‌الحیوان'' ارسطو نام برد[4].</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دورۀ اسلامی، ترجمه کارهای یونانی و نیز توجه پیشینی اعراب بادیه به جانوران، دانشمندان مسلمان را به سوی نگارش آثاری در این رابطه سوق داد. آثار نوشته شده توسط ایشان را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در دورۀ اسلامی، ترجمه کارهای یونانی و نیز توجه پیشینی اعراب بادیه به جانوران، دانشمندان مسلمان را به سوی نگارش آثاری در این رابطه سوق داد. آثار نوشته شده توسط ایشان را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-1628:rev-6100:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C&diff=1628&oldid=prev 2024-08-22T04:49:43Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;جانورشناسی&#039;&#039;&#039;، علمی که به بحث دربارۀ صفات و ساختمان بدن جانوران می‌پردازد[1]. ازپیشینۀ آن در ایران باستان هیچ آگاهی نداریم، تنها می‌دانیم که شکار با استفاده از پرندگان شکاری از جمله علایق شاهان ایران باستان بوده و از این رو به پرورش و نگاهدار...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;جانورشناسی&#039;&#039;&#039;، علمی که به بحث دربارۀ صفات و ساختمان بدن جانوران می‌پردازد[1]. ازپیشینۀ آن در ایران باستان هیچ آگاهی نداریم، تنها می‌دانیم که شکار با استفاده از پرندگان شکاری از جمله علایق شاهان ایران باستان بوده و از این رو به پرورش و نگاهداری این حیوانات می‌پرداختند و افرادی با عنوان بازدار را به خدمت می‌گرفته‌اند[2]. گزارش‌هایی از تشریح حیوانات توسط یونانیان در دست است، به عنوان نمونه آناکساگوراس و دیوکلس کاروستوس به این کار دست زدند. همچنین وجود کتاب‌هایی چون &#039;&#039;فی تشریح الحیوان الحی&#039;&#039; و &#039;&#039;فی تشریح الحیوان المیت&#039;&#039; در لیست کارهای ترجمه شدۀ جالینوس به زبان عربی دلیلی بر انجام تشریح جانوران به دست او است[3]. اما به عنوان مهم‌ترین اثر یونانیان در این زمینه باید از &#039;&#039;کتاب‌الحیوان&#039;&#039; ارسطو نام برد[4].<br /> <br /> در دورۀ اسلامی، ترجمه کارهای یونانی و نیز توجه پیشینی اعراب بادیه به جانوران، دانشمندان مسلمان را به سوی نگارش آثاری در این رابطه سوق داد. آثار نوشته شده توسط ایشان را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد:<br /> <br /> نخستین بخش که بیشترین کتاب‌های جانورشناسی در این بخش قرار دارند، کتاب‌هایی با مضامین ادبی است. نخستین نمونۀ این کتاب‌ها را در سده‌های نخست اسلام و در زمرۀ آثار متکلمین و ادیبانی چون ابوعبیده ثقفی و اصمعی می‌توان یافت. کتاب‌هایی با عناوین &#039;&#039;خلق الفرس&#039;&#039;، &#039;&#039;خلق الانسان&#039;&#039;، &#039;&#039;کتاب الابل&#039;&#039;، &#039;&#039;کتاب الخیل&#039;&#039; و... در آثار ایشان شاهدی بر این مدعاست[5]. شاید بتوان گفت که &#039;&#039;کتاب الحیوان&#039;&#039; جاحظ مهم‌ترین اثر در این رده است. جاحظ در بیان دلیل نگارش کتاب به شناخت خالق از طریق مخلوق و تجلیل از حکمت الهی که هیچ چیز را بی‌مورد خلق نکرده، اشاره می‌کند[6]. او در کتاب خود با عبارت صاحب‌المنطق از ارسطو یاد می‌کند اما تأکید بیشتر خود را بر «کلام عرب» می‌گذارد و گاه با تکیه بر آن، از ارسطو انتقاد می‌کند(نک‍ پلا[1]، «حیوان»[2]). &#039;&#039;حیات الحیوان الکبری&#039;&#039; دمیری نیز فهرستی است الفبایی که در آن ذیل نام هر حیوان، واژه‌شناسی تاریخی، جایگاه فقهی و خواص دارویی و اعجازآمیز حیوان مورد نظر، همچنین توجیه دیدن حیوانی خاص در خواب هم بیان شده است[7].<br /> <br /> دستۀ دیگر کتاب‌هایی است که در زمرۀ کتب ادویه مفرده قرار می‌گیرند و در آنها از مصارف دارویی اجزای بدن حیوانات یاد شده است.از این نمونه می‌توان از &#039;&#039;الجامع&#039;&#039; ابن‌بیطار و اشارات او به استفادۀ دارویی حیواناتی چون ماهی تن، تمساح، طاووس و... یاد کرد. [8] حاج زین العطار شیرازی در &#039;&#039;اختیارات بدیعی&#039;&#039;[9]، حکیم مؤمن تنکابنی در &#039;&#039;تحفه&#039;&#039;[10] و عقیلی خراسانی در &#039;&#039;مخزن الادویه&#039;&#039;[11] (همگی به فارسی) از همین شیوه پیروی کرده‌اند..<br /> <br /> گروه سوم آثاری است که غالباً عنوان عجایب المخلوقات دارد و در آنها از شگفتیهای موجود در عالم حیوانات و روایات سیاحان سخن رفته است. روایات بیان شده در این کتاب‌ها در باب عجایب مخلوقات گاه بسیار دور از ذهن می‌نماید. از این نمونه می‌توان به &#039;&#039;عجایب المخلوقات&#039;&#039; محمد بن محمود بن احمد طوسی اشاره کرد[12]. محمد بن محمود قزوینی هم کتابی با همین عنوان دارد که معروف‌تر است. اگرچه در ابتدا او نیز مانند جاحظ به ارائۀ تقسیم‌بندی از حیوانات پرداخته است اما در ادامه و در فهرستی که از نام‌های حیوانات ارائه می‌دهد گاه به اظهارات غیر علمی می‌پردازد[13].<br /> <br /> در این میان کتاب‌هایی که دربارۀ شناخت اسب و پرندگان شکاری تحت عناوین فرس‌نامه‌ و کتاب‌البیزره نوشته شده‌اند جایگاه خاصی دارند. توجه به نکات فیزیولوژیک و طبقه‌بندی بیماریهای ایشان و تلاش برای درمان نشان از تحقیقی تجربی در ارتباط با این حیوانات دارد و از این رو ساختار این کتاب‌ها بطور مشخصی محققانه‌تر از سایر کتب نوشته شده در این زمینه است (نک‍ مولوی، «بازداری»؛ پلا، «حیوان») <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039; [1] دهخدا، &#039;&#039;لغت‌نامه&#039;&#039;، ذیل مدخل [2] مولوی محمدعلی«بازداری»، &#039;&#039;دایرةالمعارف بزرگ اسلامی&#039;&#039;، ج10 [3] کرامتی، یونس، «تشریح»، &#039;&#039;دایرةالمعارف بزرگ اسلامی&#039;&#039;، ج15 [5] ابن‌ندیم، &#039;&#039;الفهرست&#039;&#039;، به کوشش گوستاو فلوگل، لایپزیگ: 72-1871، صص53-55 [6]جاحظ &#039;&#039;کتاب الحیوان&#039;&#039; تحقیق و شرح عبدالسلام هارون، بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج2، صص109-110 [7] دمیری، &#039;&#039;حیات حیوان الکبری&#039;&#039;، 1867 [8] ابن بیطار، &#039;&#039;الجامع لمفردات...، دارالمدینه،&#039;&#039; ج1&#039;&#039;،&#039;&#039; ص141؛ ج2، ص95 [9] حاج زین العطار شیرازی، &#039;&#039;اختیارات بدیعی&#039;&#039;، به کوشش دکتر میر، تهران: 1371، صص48، 167، 170-171[10]، حکیم مؤمن تنکابنی، &#039;&#039;تحفه&#039;&#039;، تهران، صص210، 256، 257[11] عقیلی خراسانی، &#039;&#039;مخزن الادویه&#039;&#039;، تهران، صص141، 229، 417 [12] طوسی، محمد بن محمود، &#039;&#039;عجائب المخلوقات&#039;&#039;، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: 1345 [13] قزوینی، &#039;&#039;عجائب المخلوقات و ...&#039;&#039;، به کوشش ووستنفلد، گوتنگن: 1849 <br /> <br /> [4] Pellat,Ch, &quot;Hayawān&quot;,EI,vol13<br /> <br /> <br /> حنیف قلندری<br /> ----[1] Pellat<br /> <br /> [2] Haywān</div>

Samei