https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%D9%84_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 2026-06-21T16:02:07Z تاریخچهٔ نسخه‌ها برای این صفحه در ویکی MediaWiki 1.43.1 https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%D9%84_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=4870&oldid=prev 2025-04-30T09:47:58Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۴۷</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''جایزه کتاب سال در ایران،''' نوعی جایزه که نهادهای مختلف به افراد (حقیقی یا حقوقی) اختصاص می‌دهند که در باب کتاب (اعم از تألیف، ترجمه، تصحیح، نشر، یا حتی ایجاد ذوق و عادت مطالعه و جز آن) خدمتی شایسته کرده باشند. جایزه کتاب یا به اصطلاحِ قدیم‌تر «صله کتاب» در جهان آغاز مشخص و معیّن ندارد. در ایران نیز آن‌چه در دست است اسناد و شواهدی دالّ بر اعطای صله ـ اغلب به شعرا و بعضاً به نویسندگان کتاب‌ها ـ است که غالباً امرا و حاکمان و پادشاهان آن‌ها را اعطا می‌کرده‌اند و از دیرباز رایج بوده است. از آن جمله می‌توان به صله‌ای نقدی به مبلغ شش تومان اشاره کرد که شاه عباس دوم مؤلف یک کتاب اعطا کرده است&lt;ref&gt;  «اجرت کاتب و صلة کتاب»'''''. راهنمای کتاب'''''. س10، شمـ2، تیر1346، ص 185.&lt;/ref&gt;. در واقع، یگانه طرز پرداخت حق‌التألیف‌های ادبی، و آخرین پشتیبانی ادب پروران، در روزگارهاي کهن، اعطای صله بوده است&lt;ref&gt;فرجی، ایرج. «جایزة کتاب سال در ایران»، '''''داکا'''''. &lt;/ref&gt;. اما شکل نوین جایزه کتاب، آن‌گونه که در یک‌صد سال اخیر در جهان باب شده، در ایران نیز رواج یافته است. از جوایز معتبر کتاب در ایران می‌توان موارد زیر را برشمرد (اغلب این جوایز اکنون از میان رفته‌اند): جایزه بهترین کتاب سال مجله ''سخن'' (تأسیس 1332)؛ جایزه کتاب‌های برگزیده انجمن کتاب (تأسیس 1337)؛ جایزه مسابقه نمایشنامه‌نویسی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزه مسابقه ترجمه نمایشنامه‌های خارجی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزه کاروان کتاب، به ابتکار مجله ''جوانان'' (تأسیس 1338)؛ جایزه خودنویس طلا، به ابتکار بخش ادبی مجله ''راهنمای کتاب'' (تأسیس 1342)؛ جایزه کتاب یونسکو (تأسیس 1345)؛ جایزه نقدی شورای کتاب کودک (تأسیس 1354)؛ جایزه کتاب انجمن آثار ملی؛&lt;ref&gt;سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 111-114.&lt;/ref&gt; جایزه ادبی مجله گردون؛ جایزه مؤسسه پکا؛ و جایزه ادبی روزنامه‌نگاران. جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; نیز از جمله این‌هاست که سالی یک بار برگزار می‌گردد و در حال حاضر، معتبرترین جایزه کتاب در ایران است&lt;ref&gt;امیرفریار، فرّخ. «چند نکته دربارة نکته جایزة کتاب سال». '''''جهان''''' '''''کتاب'''''. س5، شمـ 23و 24، اسفند 1379، ص 15.&lt;/ref&gt;. جایزه کتاب سال در ایران وابسته به حکومت است. این جایزه که نخست با عنوان «جایزه سلطنتی کتاب سال» آغاز شد، از 1332ش بنا به فرمان محمدرضا پهلوی (حک1320- 1357ش) و با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران رواج یافت&lt;ref&gt;«بهترین کتاب سال». '''''آشنایی با کتاب'''''. شمـ5، تیر1353، ص 16.&lt;/ref&gt;. مسئول برگزاری مسابقه سلطنتی کتاب سال، بنیاد پهلوی (سابق) بود که تا قبل از 1337ش با نام سازمان املاک و مستغلات پهلوی فعالیت داشت. هر سال، از طریق وسایل ارتباط جمعی، از مصنّفان، مؤلفان، و مترجمان خواسته می‌شد تا، در صورت تمایل، پنج نسخه از کتاب خود را که در سال قبل به زبان فارسی و برای نخستین بار منتشر کرده‌اند، برای بخش فرهنگی بنیاد پهلوی ارسال کنند. کتاب‌های رسیده، طیّ جلسات مختلف هیئت داوران، گزیده می‌شد که خطوط اصلی ضوابط ارزشیابی عبارت بود از: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1) </del>روان و درست بودن زبان نوشتاری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">کتاب؛ </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2) </del>داشتن «ارزش علمی» و «آرای معتبر و جدید». در این انتخاب، تصنیف بر تألیف، و تألیف بر ترجمه رجحان داشت&lt;ref&gt;«مراسم سلام نوروزی در پیشگاه اعلی حضرت همایونی در کاخ گلستان، تقسیم جوایز بهترین نویسندگان سال». '''''اطلاعات.''''' 6 فروردین 1335، [میکروفیلم].&lt;/ref&gt;. تصنیف عبارت از اثری تحقیقی و ابتکاری بود که اقتباس از کار دیگران نباشد&lt;ref name=":0"&gt;سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 112.&lt;/ref&gt;. ارزشیابی کتاب سال بر عهده هیأتی متشکل از برخی استادان زُبده کشور بود که به پیشنهاد شورای عالی دانشگاه، و تصویب شاه، انتخاب شده بودند&lt;ref&gt;علاء، حسین. «اعلامیة دربار شاهنشاهی». '''''اطلاعات'''''. 2 آبان 1332. [میکروفیلم].&lt;/ref&gt;. تعداد جوایز بهترین کتاب در رشته‌های مختلف به شرح زیر بود (هر چند که در بعضی از سال‌ها این ارقام کم یا زیاد می‌شده است): <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1) </del>رشته علوم و فنون: سه جایزه؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2) </del>رشته ادبی: دو جایزه، یکی برای تحقیقات ادبی و یکی برای تألیف و تصنیف؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3) </del>رشته علوم انسانی و اجتماعی و تربیتی: دو جایزه؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4) </del>ترجمه: دو جایزه، یکی برای بهترین ترجمه علمی و یکی برای بهترین ترجمه ادبی؛ و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5) </del>کودکان و نوجوانان: دو جایزه، یکی برای بهترین تألیف و یکی برای بهترین ترجمه. جایزه سلطنتی کتاب سال جایزه‌ای نقدی همراه با «فرمان شاهنشاهی» بوده. که هر سال در روز اول فروردین و در مراسم «سلام نوروز»، توسط شخص شاه اعطا می‌گردید. مبلغ جایزه نقدی بر حسب نوع کتاب متفاوت و عبارت بوده است از: تصنیف: یک‌صد هزار ریال؛ تألیف: هشتاد هزار ریال؛ و ترجمه: پنجاه هزار ریال&lt;ref&gt;  مصاحب، محمود. '''''کتاب در ایران'''''. تهران: راهنمای کتاب، 1342، ص 18، 19. &lt;/ref&gt;. نخستین جایزه مربوط به کتاب‌های چاپ اول 1332 بود که در 1334 به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده اهدا شد&lt;ref&gt;'''''گاهنامة پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی: فهرست روز به روز وقایع سیاسی، نظامی، اقتصادی، و اجتماعی ایران....''''' تهران: کتابخانة پهلوی، 1355، 1/891.&lt;/ref&gt;. اعطای این جایزه تا آخرین سال حکومت سلسله پهلوی ادامه داشت&lt;ref&gt;«نظم اقتصادی کنونی جهان، عامل منفی در راه پیشرفت است». '''''اطلاعات'''''. 5 فروردین 1357، ص3. &lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''جایزه کتاب سال در ایران،''' نوعی جایزه که نهادهای مختلف به افراد (حقیقی یا حقوقی) اختصاص می‌دهند که در باب کتاب (اعم از تألیف، ترجمه، تصحیح، نشر، یا حتی ایجاد ذوق و عادت مطالعه و جز آن) خدمتی شایسته کرده باشند. جایزه کتاب یا به اصطلاحِ قدیم‌تر «صله کتاب» در جهان آغاز مشخص و معیّن ندارد. در ایران نیز آن‌چه در دست است اسناد و شواهدی دالّ بر اعطای صله ـ اغلب به شعرا و بعضاً به نویسندگان کتاب‌ها ـ است که غالباً امرا و حاکمان و پادشاهان آن‌ها را اعطا می‌کرده‌اند و از دیرباز رایج بوده است. از آن جمله می‌توان به صله‌ای نقدی به مبلغ شش تومان اشاره کرد که شاه عباس دوم مؤلف یک کتاب اعطا کرده است&lt;ref&gt;  «اجرت کاتب و صلة کتاب»'''''. راهنمای کتاب'''''. س10، شمـ2، تیر1346، ص 185.&lt;/ref&gt;. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در واقع، یگانه طرز پرداخت حق‌التألیف‌های ادبی، و آخرین پشتیبانی ادب پروران، در روزگارهاي کهن، اعطای صله بوده است&lt;ref&gt;فرجی، ایرج. «جایزة کتاب سال در ایران»، '''''داکا'''''. &lt;/ref&gt;. اما شکل نوین جایزه کتاب، آن‌گونه که در یک‌صد سال اخیر در جهان باب شده، در ایران نیز رواج یافته است. از جوایز معتبر کتاب در ایران می‌توان موارد زیر را برشمرد (اغلب این جوایز اکنون از میان رفته‌اند): جایزه بهترین کتاب سال مجله ''سخن'' (تأسیس 1332)؛ جایزه کتاب‌های برگزیده انجمن کتاب (تأسیس 1337)؛ جایزه مسابقه نمایشنامه‌نویسی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزه مسابقه ترجمه نمایشنامه‌های خارجی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزه کاروان کتاب، به ابتکار مجله ''جوانان'' (تأسیس 1338)؛ جایزه خودنویس طلا، به ابتکار بخش ادبی مجله ''راهنمای کتاب'' (تأسیس 1342)؛ جایزه کتاب یونسکو (تأسیس 1345)؛ جایزه نقدی شورای کتاب کودک (تأسیس 1354)؛ جایزه کتاب انجمن آثار ملی؛&lt;ref&gt;سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 111-114.&lt;/ref&gt; جایزه ادبی مجله گردون؛ جایزه مؤسسه پکا؛ و جایزه ادبی روزنامه‌نگاران. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; نیز از جمله این‌هاست که سالی یک بار برگزار می‌گردد و در حال حاضر، معتبرترین جایزه کتاب در ایران است&lt;ref&gt;امیرفریار، فرّخ. «چند نکته دربارة نکته جایزة کتاب سال». '''''جهان''''' '''''کتاب'''''. س5، شمـ 23و 24، اسفند 1379، ص 15.&lt;/ref&gt;. جایزه کتاب سال در ایران وابسته به حکومت است. این جایزه که نخست با عنوان «جایزه سلطنتی کتاب سال» آغاز شد، از 1332ش بنا به فرمان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[محمدرضا شاه پهلوی|</ins>محمدرضا پهلوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(حک1320- 1357ش) و با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>رواج یافت&lt;ref&gt;«بهترین کتاب سال». '''''آشنایی با کتاب'''''. شمـ5، تیر1353، ص 16.&lt;/ref&gt;. مسئول برگزاری مسابقه سلطنتی کتاب سال، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>بنیاد پهلوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(سابق) بود که تا قبل از 1337ش با نام سازمان املاک و مستغلات پهلوی فعالیت داشت. هر سال، از طریق وسایل ارتباط جمعی، از مصنّفان، مؤلفان، و مترجمان خواسته می‌شد تا، در صورت تمایل، پنج نسخه از کتاب خود را که در سال قبل به زبان فارسی و برای نخستین بار منتشر کرده‌اند، برای بخش فرهنگی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>بنیاد پهلوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>ارسال کنند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>کتاب‌های رسیده، طیّ جلسات مختلف هیئت داوران، گزیده می‌شد که خطوط اصلی ضوابط ارزشیابی عبارت بود از: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </ins>روان و درست بودن زبان نوشتاری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[کتاب]]؛ </ins>و  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </ins>داشتن «ارزش علمی» و «آرای معتبر و جدید».  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در این انتخاب، تصنیف بر تألیف، و تألیف بر ترجمه رجحان داشت&lt;ref&gt;«مراسم سلام نوروزی در پیشگاه اعلی حضرت همایونی در کاخ گلستان، تقسیم جوایز بهترین نویسندگان سال». '''''اطلاعات.''''' 6 فروردین 1335، [میکروفیلم].&lt;/ref&gt;. تصنیف عبارت از اثری تحقیقی و ابتکاری بود که اقتباس از کار دیگران نباشد&lt;ref name=":0"&gt;سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 112.&lt;/ref&gt;. ارزشیابی کتاب سال بر عهده هیأتی متشکل از برخی استادان زُبده کشور بود که به پیشنهاد شورای عالی دانشگاه، و تصویب شاه، انتخاب شده بودند&lt;ref&gt;علاء، حسین. «اعلامیة دربار شاهنشاهی». '''''اطلاعات'''''. 2 آبان 1332. [میکروفیلم].&lt;/ref&gt;. تعداد جوایز بهترین کتاب در رشته‌های مختلف به شرح زیر بود (هر چند که در بعضی از سال‌ها این ارقام کم یا زیاد می‌شده است):  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </ins>رشته علوم و فنون: سه جایزه؛  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </ins>رشته ادبی: دو جایزه، یکی برای تحقیقات ادبی و یکی برای تألیف و تصنیف؛  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </ins>رشته علوم انسانی و اجتماعی و تربیتی: دو جایزه؛  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># [[</ins>ترجمه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>: دو جایزه، یکی برای بهترین ترجمه علمی و یکی برای بهترین ترجمه ادبی؛ و  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># </ins>کودکان و نوجوانان: دو جایزه، یکی برای بهترین تألیف و یکی برای بهترین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ترجمه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>جایزه سلطنتی کتاب سال جایزه‌ای نقدی همراه با «فرمان شاهنشاهی» بوده. که هر سال در روز اول فروردین و در مراسم «سلام نوروز»، توسط شخص شاه اعطا می‌گردید. مبلغ جایزه نقدی بر حسب نوع <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کتاب<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>متفاوت و عبارت بوده است از: تصنیف: یک‌صد هزار ریال؛ تألیف: هشتاد هزار ریال؛ و ترجمه: پنجاه هزار ریال&lt;ref&gt;  مصاحب، محمود. '''''کتاب در ایران'''''. تهران: راهنمای کتاب، 1342، ص 18، 19. &lt;/ref&gt;. نخستین جایزه مربوط به کتاب‌های چاپ اول 1332 بود که در 1334 به پدیدآورندگان یازده <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کتاب<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>برگزیده اهدا شد&lt;ref&gt;'''''گاهنامة پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی: فهرست روز به روز وقایع سیاسی، نظامی، اقتصادی، و اجتماعی ایران....''''' تهران: کتابخانة پهلوی، 1355، 1/891.&lt;/ref&gt;. اعطای این جایزه تا آخرین سال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[سلسله پهلوی|</ins>حکومت سلسله پهلوی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>ادامه داشت&lt;ref&gt;«نظم اقتصادی کنونی جهان، عامل منفی در راه پیشرفت است». '''''اطلاعات'''''. 5 فروردین 1357، ص3. &lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>[[جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">خط ۱۲:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۲:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ایرج فرجی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ایرج فرجی</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:رسانه ها و ارتباطات]]</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:ارتباطات]]</ins></div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-3043:rev-4870:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%D9%84_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=3043&oldid=prev 2025-04-13T16:58:43Z

<p><span class="autocomment">منبع اصلی</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۱۳ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۸</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''جایزه کتاب سال در ایران،''' نوعی جایزه که نهادهای مختلف به افراد (حقیقی یا حقوقی) اختصاص می‌دهند که در باب کتاب (اعم از تألیف، ترجمه، تصحیح، نشر، یا حتی ایجاد ذوق و عادت مطالعه و جز آن) خدمتی شایسته کرده باشند. جایزه کتاب یا به اصطلاحِ قدیم‌تر «صله کتاب» در جهان آغاز مشخص و معیّن ندارد. در ایران نیز آن‌چه در دست است اسناد و شواهدی دالّ بر اعطای صله ـ اغلب به شعرا و بعضاً به نویسندگان کتاب‌ها ـ است که غالباً امرا و حاکمان و پادشاهان آن‌ها را اعطا می‌کرده‌اند و از دیرباز رایج بوده است. از آن جمله می‌توان به صله‌ای نقدی به مبلغ شش تومان اشاره کرد که شاه عباس دوم مؤلف یک کتاب اعطا کرده است&lt;ref&gt;  «اجرت کاتب و صلة کتاب»'''''. راهنمای کتاب'''''. س10، شمـ2، تیر1346، ص 185.&lt;/ref&gt;. در واقع، یگانه طرز پرداخت حق‌التألیف‌های ادبی، و آخرین پشتیبانی ادب پروران، در روزگارهاي کهن، اعطای صله بوده است&lt;ref&gt;فرجی، ایرج. «جایزة کتاب سال در ایران»، '''''داکا'''''. &lt;/ref&gt;. اما شکل نوین جایزه کتاب، آن‌گونه که در یک‌صد سال اخیر در جهان باب شده، در ایران نیز رواج یافته است. از جوایز معتبر کتاب در ایران می‌توان موارد زیر را برشمرد (اغلب این جوایز اکنون از میان رفته‌اند): جایزه بهترین کتاب سال مجله ''سخن'' (تأسیس 1332)؛ جایزه کتاب‌های برگزیده انجمن کتاب (تأسیس 1337)؛ جایزه مسابقه نمایشنامه‌نویسی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزه مسابقه ترجمه نمایشنامه‌های خارجی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزه کاروان کتاب، به ابتکار مجله ''جوانان'' (تأسیس 1338)؛ جایزه خودنویس طلا، به ابتکار بخش ادبی مجله ''راهنمای کتاب'' (تأسیس 1342)؛ جایزه کتاب یونسکو (تأسیس 1345)؛ جایزه نقدی شورای کتاب کودک (تأسیس 1354)؛ جایزه کتاب انجمن آثار ملی؛&lt;ref&gt;سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامة </del>کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 111-114.&lt;/ref&gt; جایزه ادبی مجله گردون؛ جایزه مؤسسه پکا؛ و جایزه ادبی روزنامه‌نگاران. جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; نیز از جمله این‌هاست که سالی یک بار برگزار می‌گردد و در حال حاضر، معتبرترین جایزه کتاب در ایران است&lt;ref&gt;امیرفریار، فرّخ. «چند نکته دربارة نکته جایزة کتاب سال». '''''جهان''''' '''''کتاب'''''. س5، شمـ 23و 24، اسفند 1379، ص 15.&lt;/ref&gt;. جایزه کتاب سال در ایران وابسته به حکومت است. این جایزه که نخست با عنوان «جایزه سلطنتی کتاب سال» آغاز شد، از 1332ش بنا به فرمان محمدرضا پهلوی (حک1320- 1357ش) و با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران رواج یافت&lt;ref&gt;«بهترین کتاب سال». '''''آشنایی با کتاب'''''. شمـ5، تیر1353، ص 16.&lt;/ref&gt;. مسئول برگزاری مسابقه سلطنتی کتاب سال، بنیاد پهلوی (سابق) بود که تا قبل از 1337ش با نام سازمان املاک و مستغلات پهلوی فعالیت داشت. هر سال، از طریق وسایل ارتباط جمعی، از مصنّفان، مؤلفان، و مترجمان خواسته می‌شد تا، در صورت تمایل، پنج نسخه از کتاب خود را که در سال قبل به زبان فارسی و برای نخستین بار منتشر کرده‌اند، برای بخش فرهنگی بنیاد پهلوی ارسال کنند. کتاب‌های رسیده، طیّ جلسات مختلف هیئت داوران، گزیده می‌شد که خطوط اصلی ضوابط ارزشیابی عبارت بود از: 1) روان و درست بودن زبان نوشتاری کتاب؛ و 2) داشتن «ارزش علمی» و «آرای معتبر و جدید». در این انتخاب، تصنیف بر تألیف، و تألیف بر ترجمه رجحان داشت&lt;ref&gt;«مراسم سلام نوروزی در پیشگاه اعلی حضرت همایونی در کاخ گلستان، تقسیم جوایز بهترین نویسندگان سال». '''''اطلاعات.''''' 6 فروردین 1335، [میکروفیلم].&lt;/ref&gt;. تصنیف عبارت از اثری تحقیقی و ابتکاری بود که اقتباس از کار دیگران نباشد&lt;ref name=":0"&gt;سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 112.&lt;/ref&gt;. ارزشیابی کتاب سال بر عهده هیأتی متشکل از برخی استادان زُبده کشور بود که به پیشنهاد شورای عالی دانشگاه، و تصویب شاه، انتخاب شده بودند&lt;ref&gt;علاء، حسین. «اعلامیة دربار شاهنشاهی». '''''اطلاعات'''''. 2 آبان 1332. [میکروفیلم].&lt;/ref&gt;. تعداد جوایز بهترین کتاب در رشته‌های مختلف به شرح زیر بود (هر چند که در بعضی از سال‌ها این ارقام کم یا زیاد می‌شده است): 1) رشته علوم و فنون: سه جایزه؛ 2) رشته ادبی: دو جایزه، یکی برای تحقیقات ادبی و یکی برای تألیف و تصنیف؛ 3) رشته علوم انسانی و اجتماعی و تربیتی: دو جایزه؛ 4) ترجمه: دو جایزه، یکی برای بهترین ترجمه علمی و یکی برای بهترین ترجمه ادبی؛ و 5) کودکان و نوجوانان: دو جایزه، یکی برای بهترین تألیف و یکی برای بهترین ترجمه. جایزه سلطنتی کتاب سال جایزه‌ای نقدی همراه با «فرمان شاهنشاهی» بوده. که هر سال در روز اول فروردین و در مراسم «سلام نوروز»، توسط شخص شاه اعطا می‌گردید. مبلغ جایزه نقدی بر حسب نوع کتاب متفاوت و عبارت بوده است از: تصنیف: یک‌صد هزار ریال؛ تألیف: هشتاد هزار ریال؛ و ترجمه: پنجاه هزار ریال&lt;ref&gt;  مصاحب، محمود. '''''کتاب در ایران'''''. تهران: راهنمای کتاب، 1342، ص 18، 19. &lt;/ref&gt;. نخستین جایزه مربوط به کتاب‌های چاپ اول 1332 بود که در 1334 به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده اهدا شد&lt;ref&gt;'''''گاهنامة پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی: فهرست روز به روز وقایع سیاسی، نظامی، اقتصادی، و اجتماعی ایران....''''' تهران: کتابخانة پهلوی، 1355، 1/891.&lt;/ref&gt;. اعطای این جایزه تا آخرین سال حکومت سلسله پهلوی ادامه داشت&lt;ref&gt;«نظم اقتصادی کنونی جهان، عامل منفی در راه پیشرفت است». '''''اطلاعات'''''. 5 فروردین 1357، ص3. &lt;/ref&gt;.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''جایزه کتاب سال در ایران،''' نوعی جایزه که نهادهای مختلف به افراد (حقیقی یا حقوقی) اختصاص می‌دهند که در باب کتاب (اعم از تألیف، ترجمه، تصحیح، نشر، یا حتی ایجاد ذوق و عادت مطالعه و جز آن) خدمتی شایسته کرده باشند. جایزه کتاب یا به اصطلاحِ قدیم‌تر «صله کتاب» در جهان آغاز مشخص و معیّن ندارد. در ایران نیز آن‌چه در دست است اسناد و شواهدی دالّ بر اعطای صله ـ اغلب به شعرا و بعضاً به نویسندگان کتاب‌ها ـ است که غالباً امرا و حاکمان و پادشاهان آن‌ها را اعطا می‌کرده‌اند و از دیرباز رایج بوده است. از آن جمله می‌توان به صله‌ای نقدی به مبلغ شش تومان اشاره کرد که شاه عباس دوم مؤلف یک کتاب اعطا کرده است&lt;ref&gt;  «اجرت کاتب و صلة کتاب»'''''. راهنمای کتاب'''''. س10، شمـ2، تیر1346، ص 185.&lt;/ref&gt;. در واقع، یگانه طرز پرداخت حق‌التألیف‌های ادبی، و آخرین پشتیبانی ادب پروران، در روزگارهاي کهن، اعطای صله بوده است&lt;ref&gt;فرجی، ایرج. «جایزة کتاب سال در ایران»، '''''داکا'''''. &lt;/ref&gt;. اما شکل نوین جایزه کتاب، آن‌گونه که در یک‌صد سال اخیر در جهان باب شده، در ایران نیز رواج یافته است. از جوایز معتبر کتاب در ایران می‌توان موارد زیر را برشمرد (اغلب این جوایز اکنون از میان رفته‌اند): جایزه بهترین کتاب سال مجله ''سخن'' (تأسیس 1332)؛ جایزه کتاب‌های برگزیده انجمن کتاب (تأسیس 1337)؛ جایزه مسابقه نمایشنامه‌نویسی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزه مسابقه ترجمه نمایشنامه‌های خارجی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزه کاروان کتاب، به ابتکار مجله ''جوانان'' (تأسیس 1338)؛ جایزه خودنویس طلا، به ابتکار بخش ادبی مجله ''راهنمای کتاب'' (تأسیس 1342)؛ جایزه کتاب یونسکو (تأسیس 1345)؛ جایزه نقدی شورای کتاب کودک (تأسیس 1354)؛ جایزه کتاب انجمن آثار ملی؛&lt;ref&gt;سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه </ins>کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 111-114.&lt;/ref&gt; جایزه ادبی مجله گردون؛ جایزه مؤسسه پکا؛ و جایزه ادبی روزنامه‌نگاران. جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; نیز از جمله این‌هاست که سالی یک بار برگزار می‌گردد و در حال حاضر، معتبرترین جایزه کتاب در ایران است&lt;ref&gt;امیرفریار، فرّخ. «چند نکته دربارة نکته جایزة کتاب سال». '''''جهان''''' '''''کتاب'''''. س5، شمـ 23و 24، اسفند 1379، ص 15.&lt;/ref&gt;. جایزه کتاب سال در ایران وابسته به حکومت است. این جایزه که نخست با عنوان «جایزه سلطنتی کتاب سال» آغاز شد، از 1332ش بنا به فرمان محمدرضا پهلوی (حک1320- 1357ش) و با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران رواج یافت&lt;ref&gt;«بهترین کتاب سال». '''''آشنایی با کتاب'''''. شمـ5، تیر1353، ص 16.&lt;/ref&gt;. مسئول برگزاری مسابقه سلطنتی کتاب سال، بنیاد پهلوی (سابق) بود که تا قبل از 1337ش با نام سازمان املاک و مستغلات پهلوی فعالیت داشت. هر سال، از طریق وسایل ارتباط جمعی، از مصنّفان، مؤلفان، و مترجمان خواسته می‌شد تا، در صورت تمایل، پنج نسخه از کتاب خود را که در سال قبل به زبان فارسی و برای نخستین بار منتشر کرده‌اند، برای بخش فرهنگی بنیاد پهلوی ارسال کنند. کتاب‌های رسیده، طیّ جلسات مختلف هیئت داوران، گزیده می‌شد که خطوط اصلی ضوابط ارزشیابی عبارت بود از: 1) روان و درست بودن زبان نوشتاری کتاب؛ و 2) داشتن «ارزش علمی» و «آرای معتبر و جدید». در این انتخاب، تصنیف بر تألیف، و تألیف بر ترجمه رجحان داشت&lt;ref&gt;«مراسم سلام نوروزی در پیشگاه اعلی حضرت همایونی در کاخ گلستان، تقسیم جوایز بهترین نویسندگان سال». '''''اطلاعات.''''' 6 فروردین 1335، [میکروفیلم].&lt;/ref&gt;. تصنیف عبارت از اثری تحقیقی و ابتکاری بود که اقتباس از کار دیگران نباشد&lt;ref name=":0"&gt;سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 112.&lt;/ref&gt;. ارزشیابی کتاب سال بر عهده هیأتی متشکل از برخی استادان زُبده کشور بود که به پیشنهاد شورای عالی دانشگاه، و تصویب شاه، انتخاب شده بودند&lt;ref&gt;علاء، حسین. «اعلامیة دربار شاهنشاهی». '''''اطلاعات'''''. 2 آبان 1332. [میکروفیلم].&lt;/ref&gt;. تعداد جوایز بهترین کتاب در رشته‌های مختلف به شرح زیر بود (هر چند که در بعضی از سال‌ها این ارقام کم یا زیاد می‌شده است): 1) رشته علوم و فنون: سه جایزه؛ 2) رشته ادبی: دو جایزه، یکی برای تحقیقات ادبی و یکی برای تألیف و تصنیف؛ 3) رشته علوم انسانی و اجتماعی و تربیتی: دو جایزه؛ 4) ترجمه: دو جایزه، یکی برای بهترین ترجمه علمی و یکی برای بهترین ترجمه ادبی؛ و 5) کودکان و نوجوانان: دو جایزه، یکی برای بهترین تألیف و یکی برای بهترین ترجمه. جایزه سلطنتی کتاب سال جایزه‌ای نقدی همراه با «فرمان شاهنشاهی» بوده. که هر سال در روز اول فروردین و در مراسم «سلام نوروز»، توسط شخص شاه اعطا می‌گردید. مبلغ جایزه نقدی بر حسب نوع کتاب متفاوت و عبارت بوده است از: تصنیف: یک‌صد هزار ریال؛ تألیف: هشتاد هزار ریال؛ و ترجمه: پنجاه هزار ریال&lt;ref&gt;  مصاحب، محمود. '''''کتاب در ایران'''''. تهران: راهنمای کتاب، 1342، ص 18، 19. &lt;/ref&gt;. نخستین جایزه مربوط به کتاب‌های چاپ اول 1332 بود که در 1334 به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده اهدا شد&lt;ref&gt;'''''گاهنامة پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی: فهرست روز به روز وقایع سیاسی، نظامی، اقتصادی، و اجتماعی ایران....''''' تهران: کتابخانة پهلوی، 1355، 1/891.&lt;/ref&gt;. اعطای این جایزه تا آخرین سال حکومت سلسله پهلوی ادامه داشت&lt;ref&gt;«نظم اقتصادی کنونی جهان، عامل منفی در راه پیشرفت است». '''''اطلاعات'''''. 5 فروردین 1357، ص3. &lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[جایزه کتاب سال جمهوری اسلامی ایران]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">خط ۷:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۸:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ایرج فرجی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ایرج فرجی</div></td></tr> <!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-2639:rev-3043:php=table --> </table>

Samei https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%D9%84_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2639&oldid=prev 2025-01-30T16:46:42Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۶</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>کتاب سال در ایران،''' نوعی جایزه که نهادهای مختلف به افراد (حقیقی یا حقوقی) اختصاص می‌دهند که در باب کتاب (اعم از تألیف، ترجمه، تصحیح، نشر، یا حتی ایجاد ذوق و عادت مطالعه و جز آن) خدمتی شایسته کرده باشند. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>کتاب یا به اصطلاحِ قدیم‌تر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«صلة </del>کتاب» در جهان آغاز مشخص و معیّن ندارد. در ایران نیز آن‌چه در دست است اسناد و شواهدی دالّ بر اعطای صله ـ اغلب به شعرا و بعضاً به نویسندگان کتاب‌ها ـ است که غالباً امرا و حاکمان و پادشاهان آن‌ها را اعطا می‌کرده‌اند و از دیرباز رایج بوده است. از آن جمله می‌توان به صله‌ای نقدی به مبلغ شش تومان اشاره کرد که شاه عباس دوم مؤلف یک کتاب اعطا کرده است&lt;ref&gt;  «اجرت کاتب و صلة کتاب»'''''. راهنمای کتاب'''''. س10، شمـ2، تیر1346، ص 185.&lt;/ref&gt;. در واقع، یگانه طرز پرداخت حق‌التألیف‌های ادبی، و آخرین پشتیبانی ادب پروران، در روزگارهاي کهن، اعطای صله بوده است&lt;ref&gt;فرجی، ایرج. «جایزة کتاب سال در ایران»، '''''داکا'''''. &lt;/ref&gt;. اما شکل نوین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>کتاب، آن‌گونه که در یک‌صد سال اخیر در جهان باب شده، در ایران نیز رواج یافته است. از جوایز معتبر کتاب در ایران می‌توان موارد زیر را برشمرد (اغلب این جوایز اکنون از میان رفته‌اند): <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>بهترین کتاب سال <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجلة </del>''سخن'' (تأسیس 1332)؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>کتاب‌های <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برگزیدة </del>انجمن کتاب (تأسیس 1337)؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة مسابقة </del>نمایشنامه‌نویسی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة مسابقة ترجمة </del>نمایشنامه‌های خارجی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>کاروان کتاب، به ابتکار <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجلة </del>''جوانان'' (تأسیس 1338)؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>خودنویس طلا، به ابتکار بخش ادبی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجلة </del>''راهنمای کتاب'' (تأسیس 1342)؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>کتاب یونسکو (تأسیس 1345)؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>نقدی شورای کتاب کودک (تأسیس 1354)؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>کتاب انجمن آثار ملی؛&lt;ref&gt;سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 111-114.&lt;/ref&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>ادبی <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجلة </del>گردون؛ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة مؤسسة </del>پکا؛ و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>ادبی روزنامه‌نگاران. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>کتاب سال جمهوری اسلامی ایران&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; نیز از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جملة </del>این‌هاست که سالی یک بار برگزار می‌گردد و در حال حاضر، معتبرترین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>کتاب در ایران است&lt;ref&gt;امیرفریار، فرّخ. «چند نکته دربارة نکته جایزة کتاب سال». '''''جهان''''' '''''کتاب'''''. س5، شمـ 23و 24، اسفند 1379، ص 15.&lt;/ref&gt;. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>کتاب سال در ایران وابسته به حکومت است. این جایزه که نخست با عنوان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«جایزة </del>سلطنتی کتاب سال» آغاز شد، از 1332ش بنا به فرمان محمدرضا پهلوی (حک1320- 1357ش) و با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران رواج یافت&lt;ref&gt;«بهترین کتاب سال». '''''آشنایی با کتاب'''''. شمـ5، تیر1353، ص 16.&lt;/ref&gt;. مسئول برگزاری <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسابقة </del>سلطنتی کتاب سال، بنیاد پهلوی (سابق) بود که تا قبل از 1337ش با نام سازمان املاک و مستغلات پهلوی فعالیت داشت. هر سال، از طریق وسایل ارتباط جمعی، از مصنّفان، مؤلفان، و مترجمان خواسته می‌شد تا، در صورت تمایل، پنج نسخه از کتاب خود را که در سال قبل به زبان فارسی و برای نخستین بار منتشر کرده‌اند، برای بخش فرهنگی بنیاد پهلوی ارسال کنند. کتاب‌های رسیده، طیّ جلسات مختلف هیئت داوران، گزیده می‌شد که خطوط اصلی ضوابط ارزشیابی عبارت بود از: 1) روان و درست بودن زبان نوشتاری کتاب؛ و 2) داشتن «ارزش علمی» و «آرای معتبر و جدید». در این انتخاب، تصنیف بر تألیف، و تألیف بر ترجمه رجحان داشت&lt;ref&gt;«مراسم سلام نوروزی در پیشگاه اعلی حضرت همایونی در کاخ گلستان، تقسیم جوایز بهترین نویسندگان سال». '''''اطلاعات.''''' 6 فروردین 1335، [میکروفیلم].&lt;/ref&gt;. تصنیف عبارت از اثری تحقیقی و ابتکاری بود که اقتباس از کار دیگران نباشد&lt;ref name=":0"&gt;سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 112.&lt;/ref&gt;. ارزشیابی کتاب سال بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عهدة </del>هیأتی متشکل از برخی استادان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زُبدة </del>کشور بود که به پیشنهاد شورای عالی دانشگاه، و تصویب شاه، انتخاب شده بودند&lt;ref&gt;علاء، حسین. «اعلامیة دربار شاهنشاهی». '''''اطلاعات'''''. 2 آبان 1332. [میکروفیلم].&lt;/ref&gt;. تعداد جوایز بهترین کتاب در رشته‌های مختلف به شرح زیر بود (هر چند که در بعضی از سال‌ها این ارقام کم یا زیاد می‌شده است): 1) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رشتة </del>علوم و فنون: سه جایزه؛ 2) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رشتة </del>ادبی: دو جایزه، یکی برای تحقیقات ادبی و یکی برای تألیف و تصنیف؛<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref name=":0" /&gt; </del>3) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رشتة </del>علوم انسانی و اجتماعی و تربیتی: دو جایزه؛ 4) ترجمه: دو جایزه، یکی برای بهترین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمة </del>علمی و یکی برای بهترین <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمة </del>ادبی؛ و 5) کودکان و نوجوانان: دو جایزه، یکی برای بهترین تألیف و یکی برای بهترین ترجمه. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>سلطنتی کتاب سال جایزه‌ای نقدی همراه با «فرمان شاهنشاهی» بوده. که هر سال در روز اول فروردین و در مراسم «سلام نوروز»، توسط شخص شاه اعطا می‌گردید. مبلغ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزة </del>نقدی بر حسب نوع کتاب متفاوت و عبارت بوده است از: تصنیف: یک‌صد هزار ریال؛ تألیف: هشتاد هزار ریال؛ و ترجمه: پنجاه هزار ریال&lt;ref&gt;  مصاحب، محمود. '''''کتاب در ایران'''''. تهران: راهنمای کتاب، 1342، ص 18، 19. &lt;/ref&gt;. نخستین جایزه مربوط به کتاب‌های چاپ اول 1332 بود که در 1334 به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده اهدا شد&lt;ref&gt;'''''گاهنامة پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی: فهرست روز به روز وقایع سیاسی، نظامی، اقتصادی، و اجتماعی ایران....''''' تهران: کتابخانة پهلوی، 1355، 1/891.&lt;/ref&gt;.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; </del>اعطای این جایزه تا آخرین سال حکومت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلسلة </del>پهلوی ادامه داشت&lt;ref&gt;«نظم اقتصادی کنونی جهان، عامل منفی در راه پیشرفت است». '''''اطلاعات'''''. 5 فروردین 1357، ص3. &lt;/ref&gt;.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;  </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>کتاب سال در ایران،''' نوعی جایزه که نهادهای مختلف به افراد (حقیقی یا حقوقی) اختصاص می‌دهند که در باب کتاب (اعم از تألیف، ترجمه، تصحیح، نشر، یا حتی ایجاد ذوق و عادت مطالعه و جز آن) خدمتی شایسته کرده باشند. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>کتاب یا به اصطلاحِ قدیم‌تر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«صله </ins>کتاب» در جهان آغاز مشخص و معیّن ندارد. در ایران نیز آن‌چه در دست است اسناد و شواهدی دالّ بر اعطای صله ـ اغلب به شعرا و بعضاً به نویسندگان کتاب‌ها ـ است که غالباً امرا و حاکمان و پادشاهان آن‌ها را اعطا می‌کرده‌اند و از دیرباز رایج بوده است. از آن جمله می‌توان به صله‌ای نقدی به مبلغ شش تومان اشاره کرد که شاه عباس دوم مؤلف یک کتاب اعطا کرده است&lt;ref&gt;  «اجرت کاتب و صلة کتاب»'''''. راهنمای کتاب'''''. س10، شمـ2، تیر1346، ص 185.&lt;/ref&gt;. در واقع، یگانه طرز پرداخت حق‌التألیف‌های ادبی، و آخرین پشتیبانی ادب پروران، در روزگارهاي کهن، اعطای صله بوده است&lt;ref&gt;فرجی، ایرج. «جایزة کتاب سال در ایران»، '''''داکا'''''. &lt;/ref&gt;. اما شکل نوین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>کتاب، آن‌گونه که در یک‌صد سال اخیر در جهان باب شده، در ایران نیز رواج یافته است. از جوایز معتبر کتاب در ایران می‌توان موارد زیر را برشمرد (اغلب این جوایز اکنون از میان رفته‌اند): <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>بهترین کتاب سال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجله </ins>''سخن'' (تأسیس 1332)؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>کتاب‌های <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">برگزیده </ins>انجمن کتاب (تأسیس 1337)؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه مسابقه </ins>نمایشنامه‌نویسی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه مسابقه ترجمه </ins>نمایشنامه‌های خارجی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>کاروان کتاب، به ابتکار <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجله </ins>''جوانان'' (تأسیس 1338)؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>خودنویس طلا، به ابتکار بخش ادبی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجله </ins>''راهنمای کتاب'' (تأسیس 1342)؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>کتاب یونسکو (تأسیس 1345)؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>نقدی شورای کتاب کودک (تأسیس 1354)؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>کتاب انجمن آثار ملی؛&lt;ref&gt;سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 111-114.&lt;/ref&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>ادبی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مجله </ins>گردون؛ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه مؤسسه </ins>پکا؛ و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>ادبی روزنامه‌نگاران. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>کتاب سال جمهوری اسلامی ایران&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; نیز از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جمله </ins>این‌هاست که سالی یک بار برگزار می‌گردد و در حال حاضر، معتبرترین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>کتاب در ایران است&lt;ref&gt;امیرفریار، فرّخ. «چند نکته دربارة نکته جایزة کتاب سال». '''''جهان''''' '''''کتاب'''''. س5، شمـ 23و 24، اسفند 1379، ص 15.&lt;/ref&gt;. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>کتاب سال در ایران وابسته به حکومت است. این جایزه که نخست با عنوان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«جایزه </ins>سلطنتی کتاب سال» آغاز شد، از 1332ش بنا به فرمان محمدرضا پهلوی (حک1320- 1357ش) و با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران رواج یافت&lt;ref&gt;«بهترین کتاب سال». '''''آشنایی با کتاب'''''. شمـ5، تیر1353، ص 16.&lt;/ref&gt;. مسئول برگزاری <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مسابقه </ins>سلطنتی کتاب سال، بنیاد پهلوی (سابق) بود که تا قبل از 1337ش با نام سازمان املاک و مستغلات پهلوی فعالیت داشت. هر سال، از طریق وسایل ارتباط جمعی، از مصنّفان، مؤلفان، و مترجمان خواسته می‌شد تا، در صورت تمایل، پنج نسخه از کتاب خود را که در سال قبل به زبان فارسی و برای نخستین بار منتشر کرده‌اند، برای بخش فرهنگی بنیاد پهلوی ارسال کنند. کتاب‌های رسیده، طیّ جلسات مختلف هیئت داوران، گزیده می‌شد که خطوط اصلی ضوابط ارزشیابی عبارت بود از: 1) روان و درست بودن زبان نوشتاری کتاب؛ و 2) داشتن «ارزش علمی» و «آرای معتبر و جدید». در این انتخاب، تصنیف بر تألیف، و تألیف بر ترجمه رجحان داشت&lt;ref&gt;«مراسم سلام نوروزی در پیشگاه اعلی حضرت همایونی در کاخ گلستان، تقسیم جوایز بهترین نویسندگان سال». '''''اطلاعات.''''' 6 فروردین 1335، [میکروفیلم].&lt;/ref&gt;. تصنیف عبارت از اثری تحقیقی و ابتکاری بود که اقتباس از کار دیگران نباشد&lt;ref name=":0"&gt;سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 112.&lt;/ref&gt;. ارزشیابی کتاب سال بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عهده </ins>هیأتی متشکل از برخی استادان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">زُبده </ins>کشور بود که به پیشنهاد شورای عالی دانشگاه، و تصویب شاه، انتخاب شده بودند&lt;ref&gt;علاء، حسین. «اعلامیة دربار شاهنشاهی». '''''اطلاعات'''''. 2 آبان 1332. [میکروفیلم].&lt;/ref&gt;. تعداد جوایز بهترین کتاب در رشته‌های مختلف به شرح زیر بود (هر چند که در بعضی از سال‌ها این ارقام کم یا زیاد می‌شده است): 1) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رشته </ins>علوم و فنون: سه جایزه؛ 2) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رشته </ins>ادبی: دو جایزه، یکی برای تحقیقات ادبی و یکی برای تألیف و تصنیف؛ 3) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رشته </ins>علوم انسانی و اجتماعی و تربیتی: دو جایزه؛ 4) ترجمه: دو جایزه، یکی برای بهترین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه </ins>علمی و یکی برای بهترین <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ترجمه </ins>ادبی؛ و 5) کودکان و نوجوانان: دو جایزه، یکی برای بهترین تألیف و یکی برای بهترین ترجمه. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>سلطنتی کتاب سال جایزه‌ای نقدی همراه با «فرمان شاهنشاهی» بوده. که هر سال در روز اول فروردین و در مراسم «سلام نوروز»، توسط شخص شاه اعطا می‌گردید. مبلغ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جایزه </ins>نقدی بر حسب نوع کتاب متفاوت و عبارت بوده است از: تصنیف: یک‌صد هزار ریال؛ تألیف: هشتاد هزار ریال؛ و ترجمه: پنجاه هزار ریال&lt;ref&gt;  مصاحب، محمود. '''''کتاب در ایران'''''. تهران: راهنمای کتاب، 1342، ص 18، 19. &lt;/ref&gt;. نخستین جایزه مربوط به کتاب‌های چاپ اول 1332 بود که در 1334 به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده اهدا شد&lt;ref&gt;'''''گاهنامة پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی: فهرست روز به روز وقایع سیاسی، نظامی، اقتصادی، و اجتماعی ایران....''''' تهران: کتابخانة پهلوی، 1355، 1/891.&lt;/ref&gt;. اعطای این جایزه تا آخرین سال حکومت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلسله </ins>پهلوی ادامه داشت&lt;ref&gt;«نظم اقتصادی کنونی جهان، عامل منفی در راه پیشرفت است». '''''اطلاعات'''''. 5 فروردین 1357، ص3. &lt;/ref&gt;.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;references /&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== منبع اصلی ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشنامه ایران</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نویسنده مقاله ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ایرج فرجی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ایرج فرجی</div></td></tr> </table>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%D9%84_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=2638&oldid=prev 2025-01-30T16:40:27Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="fa"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمی‌تر</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۴۰</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''جایزة کتاب سال در ایران،''' نوعی جایزه که نهادهای مختلف به افراد (حقیقی یا حقوقی) اختصاص می‌دهند که در باب کتاب (اعم از تألیف، ترجمه، تصحیح، نشر، یا حتی ایجاد ذوق و عادت مطالعه و جز آن) خدمتی شایسته کرده باشند. جایزة کتاب یا به اصطلاحِ قدیم‌تر «صلة کتاب» در جهان آغاز مشخص و معیّن ندارد. در ایران نیز آن‌چه در دست است اسناد و شواهدی دالّ بر اعطای صله ـ اغلب به شعرا و بعضاً به نویسندگان کتاب‌ها ـ است که غالباً امرا و حاکمان و پادشاهان آن‌ها را اعطا می‌کرده‌اند و از دیرباز رایج بوده است. از آن جمله می‌توان به صله‌ای نقدی به مبلغ شش تومان اشاره کرد که شاه عباس دوم مؤلف یک کتاب اعطا کرده است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; در واقع، یگانه طرز پرداخت حق‌التألیف‌های ادبی، و آخرین پشتیبانی ادب پروران، در روزگارهاي کهن، اعطای صله بوده است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; اما شکل نوین جایزة کتاب، آن‌گونه که در یک‌صد سال اخیر در جهان باب شده، در ایران نیز رواج یافته است. از جوایز معتبر کتاب در ایران می‌توان موارد زیر را برشمرد (اغلب این جوایز اکنون از میان رفته‌اند): جایزة بهترین کتاب سال مجلة ''سخن'' (تأسیس 1332)؛ جایزة کتاب‌های برگزیدة انجمن کتاب (تأسیس 1337)؛ جایزة مسابقة نمایشنامه‌نویسی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزة مسابقة ترجمة نمایشنامه‌های خارجی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزة کاروان کتاب، به ابتکار مجلة ''جوانان'' (تأسیس 1338)؛ جایزة خودنویس طلا، به ابتکار بخش ادبی مجلة ''راهنمای کتاب'' (تأسیس 1342)؛ جایزة کتاب یونسکو (تأسیس 1345)؛ جایزة نقدی شورای کتاب کودک (تأسیس 1354)؛ جایزة کتاب انجمن آثار ملی؛&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; جایزة ادبی مجلة گردون؛ جایزة مؤسسة پکا؛ و جایزة ادبی روزنامه‌نگاران. جایزة کتاب سال جمهوری اسلامی ایران&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; نیز از جملة این‌هاست که سالی یک بار برگزار می‌گردد و در حال حاضر، معتبرترین جایزة کتاب در ایران است<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; جایزة کتاب سال در ایران وابسته به حکومت است. این جایزه که نخست با عنوان «جایزة سلطنتی کتاب سال» آغاز شد، از 1332ش بنا به فرمان محمدرضا پهلوی (حک1320- 1357ش) و با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران رواج یافت<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; مسئول برگزاری مسابقة سلطنتی کتاب سال، بنیاد پهلوی (سابق) بود که تا قبل از 1337ش با نام سازمان املاک و مستغلات پهلوی فعالیت داشت. هر سال، از طریق وسایل ارتباط جمعی، از مصنّفان، مؤلفان، و مترجمان خواسته می‌شد تا، در صورت تمایل، پنج نسخه از کتاب خود را که در سال قبل به زبان فارسی و برای نخستین بار منتشر کرده‌اند، برای بخش فرهنگی بنیاد پهلوی ارسال کنند. کتاب‌های رسیده، طیّ جلسات مختلف هیئت داوران، گزیده می‌شد که خطوط اصلی ضوابط ارزشیابی عبارت بود از: 1) روان و درست بودن زبان نوشتاری کتاب؛ و 2) داشتن «ارزش علمی» و «آرای معتبر و جدید». در این انتخاب، تصنیف بر تألیف، و تألیف بر ترجمه رجحان داشت<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;6&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; تصنیف عبارت از اثری تحقیقی و ابتکاری بود که اقتباس از کار دیگران نباشد<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; ارزشیابی کتاب سال بر عهدة هیأتی متشکل از برخی استادان زُبدة کشور بود که به پیشنهاد شورای عالی دانشگاه، و تصویب شاه، انتخاب شده بودند<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; تعداد جوایز بهترین کتاب در رشته‌های مختلف به شرح زیر بود (هر چند که در بعضی از سال‌ها این ارقام کم یا زیاد می‌شده است): 1) رشتة علوم و فنون: سه جایزه؛ 2) رشتة ادبی: دو جایزه، یکی برای تحقیقات ادبی و یکی برای تألیف و تصنیف؛ 3) رشتة علوم انسانی و اجتماعی و تربیتی: دو جایزه؛ 4) ترجمه: دو جایزه، یکی برای بهترین ترجمة علمی و یکی برای بهترین ترجمة ادبی؛ و 5) کودکان و نوجوانان: دو جایزه، یکی برای بهترین تألیف و یکی برای بهترین ترجمه.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; </del>جایزة سلطنتی کتاب سال جایزه‌ای نقدی همراه با «فرمان شاهنشاهی» بوده. که هر سال در روز اول فروردین و در مراسم «سلام نوروز»، توسط شخص شاه اعطا می‌گردید. مبلغ جایزة نقدی بر حسب نوع کتاب متفاوت و عبارت بوده است از: تصنیف: یک‌صد هزار ریال؛ تألیف: هشتاد هزار ریال؛ و ترجمه: پنجاه هزار ریال<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</del>&lt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10</del>&lt;/<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">sup</del>&gt; نخستین جایزه مربوط به کتاب‌های چاپ اول 1332 بود که در 1334 به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده اهدا شد.&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; اعطای این جایزه تا آخرین سال حکومت سلسلة پهلوی ادامه داشت.&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''جایزة کتاب سال در ایران،''' نوعی جایزه که نهادهای مختلف به افراد (حقیقی یا حقوقی) اختصاص می‌دهند که در باب کتاب (اعم از تألیف، ترجمه، تصحیح، نشر، یا حتی ایجاد ذوق و عادت مطالعه و جز آن) خدمتی شایسته کرده باشند. جایزة کتاب یا به اصطلاحِ قدیم‌تر «صلة کتاب» در جهان آغاز مشخص و معیّن ندارد. در ایران نیز آن‌چه در دست است اسناد و شواهدی دالّ بر اعطای صله ـ اغلب به شعرا و بعضاً به نویسندگان کتاب‌ها ـ است که غالباً امرا و حاکمان و پادشاهان آن‌ها را اعطا می‌کرده‌اند و از دیرباز رایج بوده است. از آن جمله می‌توان به صله‌ای نقدی به مبلغ شش تومان اشاره کرد که شاه عباس دوم مؤلف یک کتاب اعطا کرده است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  «اجرت کاتب و صلة کتاب»'''''. راهنمای کتاب'''''. س10، شمـ2، تیر1346، ص 185.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>در واقع، یگانه طرز پرداخت حق‌التألیف‌های ادبی، و آخرین پشتیبانی ادب پروران، در روزگارهاي کهن، اعطای صله بوده است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرجی، ایرج. «جایزة کتاب سال در ایران»، '''''داکا'''''. </ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>اما شکل نوین جایزة کتاب، آن‌گونه که در یک‌صد سال اخیر در جهان باب شده، در ایران نیز رواج یافته است. از جوایز معتبر کتاب در ایران می‌توان موارد زیر را برشمرد (اغلب این جوایز اکنون از میان رفته‌اند): جایزة بهترین کتاب سال مجلة ''سخن'' (تأسیس 1332)؛ جایزة کتاب‌های برگزیدة انجمن کتاب (تأسیس 1337)؛ جایزة مسابقة نمایشنامه‌نویسی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزة مسابقة ترجمة نمایشنامه‌های خارجی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزة کاروان کتاب، به ابتکار مجلة ''جوانان'' (تأسیس 1338)؛ جایزة خودنویس طلا، به ابتکار بخش ادبی مجلة ''راهنمای کتاب'' (تأسیس 1342)؛ جایزة کتاب یونسکو (تأسیس 1345)؛ جایزة نقدی شورای کتاب کودک (تأسیس 1354)؛ جایزة کتاب انجمن آثار ملی؛&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 111-114.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt; جایزة ادبی مجلة گردون؛ جایزة مؤسسة پکا؛ و جایزة ادبی روزنامه‌نگاران. جایزة کتاب سال جمهوری اسلامی ایران&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; نیز از جملة این‌هاست که سالی یک بار برگزار می‌گردد و در حال حاضر، معتبرترین جایزة کتاب در ایران است&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">امیرفریار، فرّخ. «چند نکته دربارة نکته جایزة کتاب سال». '''''جهان''''' '''''کتاب'''''. س5، شمـ 23و 24، اسفند 1379، ص 15.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>جایزة کتاب سال در ایران وابسته به حکومت است. این جایزه که نخست با عنوان «جایزة سلطنتی کتاب سال» آغاز شد، از 1332ش بنا به فرمان محمدرضا پهلوی (حک1320- 1357ش) و با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران رواج یافت&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«بهترین کتاب سال». '''''آشنایی با کتاب'''''. شمـ5، تیر1353، ص 16.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>مسئول برگزاری مسابقة سلطنتی کتاب سال، بنیاد پهلوی (سابق) بود که تا قبل از 1337ش با نام سازمان املاک و مستغلات پهلوی فعالیت داشت. هر سال، از طریق وسایل ارتباط جمعی، از مصنّفان، مؤلفان، و مترجمان خواسته می‌شد تا، در صورت تمایل، پنج نسخه از کتاب خود را که در سال قبل به زبان فارسی و برای نخستین بار منتشر کرده‌اند، برای بخش فرهنگی بنیاد پهلوی ارسال کنند. کتاب‌های رسیده، طیّ جلسات مختلف هیئت داوران، گزیده می‌شد که خطوط اصلی ضوابط ارزشیابی عبارت بود از: 1) روان و درست بودن زبان نوشتاری کتاب؛ و 2) داشتن «ارزش علمی» و «آرای معتبر و جدید». در این انتخاب، تصنیف بر تألیف، و تألیف بر ترجمه رجحان داشت&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«مراسم سلام نوروزی در پیشگاه اعلی حضرت همایونی در کاخ گلستان، تقسیم جوایز بهترین نویسندگان سال». '''''اطلاعات.''''' </ins>6 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فروردین 1335، [میکروفیلم].</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>تصنیف عبارت از اثری تحقیقی و ابتکاری بود که اقتباس از کار دیگران نباشد&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref name=":0"</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 112.</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>ارزشیابی کتاب سال بر عهدة هیأتی متشکل از برخی استادان زُبدة کشور بود که به پیشنهاد شورای عالی دانشگاه، و تصویب شاه، انتخاب شده بودند&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">علاء، حسین. «اعلامیة دربار شاهنشاهی». '''''اطلاعات'''''. 2 آبان 1332. [میکروفیلم].</ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>تعداد جوایز بهترین کتاب در رشته‌های مختلف به شرح زیر بود (هر چند که در بعضی از سال‌ها این ارقام کم یا زیاد می‌شده است): 1) رشتة علوم و فنون: سه جایزه؛ 2) رشتة ادبی: دو جایزه، یکی برای تحقیقات ادبی و یکی برای تألیف و تصنیف؛<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref name=":0" /&gt; </ins>3) رشتة علوم انسانی و اجتماعی و تربیتی: دو جایزه؛ 4) ترجمه: دو جایزه، یکی برای بهترین ترجمة علمی و یکی برای بهترین ترجمة ادبی؛ و 5) کودکان و نوجوانان: دو جایزه، یکی برای بهترین تألیف و یکی برای بهترین ترجمه. جایزة سلطنتی کتاب سال جایزه‌ای نقدی همراه با «فرمان شاهنشاهی» بوده. که هر سال در روز اول فروردین و در مراسم «سلام نوروز»، توسط شخص شاه اعطا می‌گردید. مبلغ جایزة نقدی بر حسب نوع کتاب متفاوت و عبارت بوده است از: تصنیف: یک‌صد هزار ریال؛ تألیف: هشتاد هزار ریال؛ و ترجمه: پنجاه هزار ریال&lt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  مصاحب، محمود. '''''کتاب در ایران'''''. تهران: راهنمای کتاب، 1342، ص 18، 19. </ins>&lt;/<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ref</ins>&gt;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>نخستین جایزه مربوط به کتاب‌های چاپ اول 1332 بود که در 1334 به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده اهدا شد<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;'''''گاهنامة پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی: فهرست روز به روز وقایع سیاسی، نظامی، اقتصادی، و اجتماعی ایران....''''' تهران: کتابخانة پهلوی، 1355، 1/891.&lt;/ref&gt;</ins>.&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; اعطای این جایزه تا آخرین سال حکومت سلسلة پهلوی ادامه داشت<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;ref&gt;«نظم اقتصادی کنونی جهان، عامل منفی در راه پیشرفت است». '''''اطلاعات'''''. 5 فروردین 1357، ص3. &lt;/ref&gt;</ins>.&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== نیز نگاه کنید به ==</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>مآخذ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">:'''</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins>مآخذ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1.    «اجرت کاتب و صلة کتاب»'''''. راهنمای کتاب'''''. س10، شمـ2، تیر1346، ص 185.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2.    فرجی، ایرج. «جایزة کتاب سال در ایران»، '''''داکا'''''. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3.    سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. '''''دانشنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی'''''. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 111-114.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4.    امیرفریار، فرّخ. «چند نکته دربارة نکته جایزة کتاب سال». '''''جهان''''' '''''کتاب'''''. س5، شمـ 23و 24، اسفند 1379، ص 15.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5.    «بهترین کتاب سال». '''''آشنایی با کتاب'''''. شمـ5، تیر1353، ص 16.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6.    «مراسم سلام نوروزی در پیشگاه اعلی حضرت همایونی در کاخ گلستان، تقسیم جوایز بهترین نویسندگان سال». '''''اطلاعات.''''' 6 فروردین 1335، [میکروفیلم].</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7.    سلطانی. همان. ص 112.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8.    علاء، حسین. «اعلامیة دربار شاهنشاهی». '''''اطلاعات'''''. 2 آبان 1332. [میکروفیلم].</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9.    سلطانی. همانجا. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10.  مصاحب، محمود. '''''کتاب در ایران'''''. تهران: راهنمای کتاب، 1342، ص 18، 19.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">11.  '''''گاهنامة پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی: فهرست روز به روز وقایع سیاسی، نظامی، اقتصادی، و اجتماعی ایران....''''' تهران: کتابخانة پهلوی، 1355، 1/891.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">12. «نظم اقتصادی کنونی جهان، عامل منفی در راه پیشرفت است». '''''اطلاعات'''''. 5 فروردین 1357، ص3. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ایرج فرجی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ایرج فرجی</div></td></tr> </table>

Nazli https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87_%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8_%D8%B3%D8%A7%D9%84_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&diff=602&oldid=prev 2024-08-13T01:15:29Z

<p>صفحه‌ای تازه حاوی «&#039;&#039;&#039;جایزة کتاب سال در ایران،&#039;&#039;&#039; نوعی جایزه که نهادهای مختلف به افراد (حقیقی یا حقوقی) اختصاص می‌دهند که در باب کتاب (اعم از تألیف، ترجمه، تصحیح، نشر، یا حتی ایجاد ذوق و عادت مطالعه و جز آن) خدمتی شایسته کرده باشند. جایزة کتاب یا به اصطلاحِ قدیم‌تر...» ایجاد کرد</p> <p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>&#039;&#039;&#039;جایزة کتاب سال در ایران،&#039;&#039;&#039; نوعی جایزه که نهادهای مختلف به افراد (حقیقی یا حقوقی) اختصاص می‌دهند که در باب کتاب (اعم از تألیف، ترجمه، تصحیح، نشر، یا حتی ایجاد ذوق و عادت مطالعه و جز آن) خدمتی شایسته کرده باشند. جایزة کتاب یا به اصطلاحِ قدیم‌تر «صلة کتاب» در جهان آغاز مشخص و معیّن ندارد. در ایران نیز آن‌چه در دست است اسناد و شواهدی دالّ بر اعطای صله ـ اغلب به شعرا و بعضاً به نویسندگان کتاب‌ها ـ است که غالباً امرا و حاکمان و پادشاهان آن‌ها را اعطا می‌کرده‌اند و از دیرباز رایج بوده است. از آن جمله می‌توان به صله‌ای نقدی به مبلغ شش تومان اشاره کرد که شاه عباس دوم مؤلف یک کتاب اعطا کرده است.&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; در واقع، یگانه طرز پرداخت حق‌التألیف‌های ادبی، و آخرین پشتیبانی ادب پروران، در روزگارهاي کهن، اعطای صله بوده است.&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; اما شکل نوین جایزة کتاب، آن‌گونه که در یک‌صد سال اخیر در جهان باب شده، در ایران نیز رواج یافته است. از جوایز معتبر کتاب در ایران می‌توان موارد زیر را برشمرد (اغلب این جوایز اکنون از میان رفته‌اند): جایزة بهترین کتاب سال مجلة &#039;&#039;سخن&#039;&#039; (تأسیس 1332)؛ جایزة کتاب‌های برگزیدة انجمن کتاب (تأسیس 1337)؛ جایزة مسابقة نمایشنامه‌نویسی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزة مسابقة ترجمة نمایشنامه‌های خارجی هنرهای زیبای کشور (تأسیس 1337)؛ جایزة کاروان کتاب، به ابتکار مجلة &#039;&#039;جوانان&#039;&#039; (تأسیس 1338)؛ جایزة خودنویس طلا، به ابتکار بخش ادبی مجلة &#039;&#039;راهنمای کتاب&#039;&#039; (تأسیس 1342)؛ جایزة کتاب یونسکو (تأسیس 1345)؛ جایزة نقدی شورای کتاب کودک (تأسیس 1354)؛ جایزة کتاب انجمن آثار ملی؛&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; جایزة ادبی مجلة گردون؛ جایزة مؤسسة پکا؛ و جایزة ادبی روزنامه‌نگاران. جایزة کتاب سال جمهوری اسلامی ایران&lt;sup&gt;*&lt;/sup&gt; نیز از جملة این‌هاست که سالی یک بار برگزار می‌گردد و در حال حاضر، معتبرترین جایزة کتاب در ایران است.&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; جایزة کتاب سال در ایران وابسته به حکومت است. این جایزه که نخست با عنوان «جایزة سلطنتی کتاب سال» آغاز شد، از 1332ش بنا به فرمان محمدرضا پهلوی (حک1320- 1357ش) و با هدف تشویق خادمان دانش و فرهنگ ایران رواج یافت.&lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; مسئول برگزاری مسابقة سلطنتی کتاب سال، بنیاد پهلوی (سابق) بود که تا قبل از 1337ش با نام سازمان املاک و مستغلات پهلوی فعالیت داشت. هر سال، از طریق وسایل ارتباط جمعی، از مصنّفان، مؤلفان، و مترجمان خواسته می‌شد تا، در صورت تمایل، پنج نسخه از کتاب خود را که در سال قبل به زبان فارسی و برای نخستین بار منتشر کرده‌اند، برای بخش فرهنگی بنیاد پهلوی ارسال کنند. کتاب‌های رسیده، طیّ جلسات مختلف هیئت داوران، گزیده می‌شد که خطوط اصلی ضوابط ارزشیابی عبارت بود از: 1) روان و درست بودن زبان نوشتاری کتاب؛ و 2) داشتن «ارزش علمی» و «آرای معتبر و جدید». در این انتخاب، تصنیف بر تألیف، و تألیف بر ترجمه رجحان داشت.&lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; تصنیف عبارت از اثری تحقیقی و ابتکاری بود که اقتباس از کار دیگران نباشد.&lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; ارزشیابی کتاب سال بر عهدة هیأتی متشکل از برخی استادان زُبدة کشور بود که به پیشنهاد شورای عالی دانشگاه، و تصویب شاه، انتخاب شده بودند.&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; تعداد جوایز بهترین کتاب در رشته‌های مختلف به شرح زیر بود (هر چند که در بعضی از سال‌ها این ارقام کم یا زیاد می‌شده است): 1) رشتة علوم و فنون: سه جایزه؛ 2) رشتة ادبی: دو جایزه، یکی برای تحقیقات ادبی و یکی برای تألیف و تصنیف؛ 3) رشتة علوم انسانی و اجتماعی و تربیتی: دو جایزه؛ 4) ترجمه: دو جایزه، یکی برای بهترین ترجمة علمی و یکی برای بهترین ترجمة ادبی؛ و 5) کودکان و نوجوانان: دو جایزه، یکی برای بهترین تألیف و یکی برای بهترین ترجمه.&lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; جایزة سلطنتی کتاب سال جایزه‌ای نقدی همراه با «فرمان شاهنشاهی» بوده. که هر سال در روز اول فروردین و در مراسم «سلام نوروز»، توسط شخص شاه اعطا می‌گردید. مبلغ جایزة نقدی بر حسب نوع کتاب متفاوت و عبارت بوده است از: تصنیف: یک‌صد هزار ریال؛ تألیف: هشتاد هزار ریال؛ و ترجمه: پنجاه هزار ریال.&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; نخستین جایزه مربوط به کتاب‌های چاپ اول 1332 بود که در 1334 به پدیدآورندگان یازده کتاب برگزیده اهدا شد.&lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt; اعطای این جایزه تا آخرین سال حکومت سلسلة پهلوی ادامه داشت.&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt;  <br /> <br /> <br /> &#039;&#039;&#039;مآخذ:&#039;&#039;&#039;<br /> <br /> 1.    «اجرت کاتب و صلة کتاب»&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. راهنمای کتاب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. س10، شمـ2، تیر1346، ص 185.<br /> <br /> 2.    فرجی، ایرج. «جایزة کتاب سال در ایران»، &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;داکا&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. <br /> <br /> 3.    سلطانی، پوری؛ راستین، فروردین. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;دانشنامة کتابداری و اطلاع‌رسانی&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: فرهنگ معاصر، 1379، ص 111-114.<br /> <br /> 4.    امیرفریار، فرّخ. «چند نکته دربارة نکته جایزة کتاب سال». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;جهان&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;کتاب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. س5، شمـ 23و 24، اسفند 1379، ص 15.<br /> <br /> 5.    «بهترین کتاب سال». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;آشنایی با کتاب&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. شمـ5، تیر1353، ص 16.<br /> <br /> 6.    «مراسم سلام نوروزی در پیشگاه اعلی حضرت همایونی در کاخ گلستان، تقسیم جوایز بهترین نویسندگان سال». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اطلاعات.&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; 6 فروردین 1335، [میکروفیلم].<br /> <br /> 7.    سلطانی. همان. ص 112.<br /> <br /> 8.    علاء، حسین. «اعلامیة دربار شاهنشاهی». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اطلاعات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. 2 آبان 1332. [میکروفیلم].<br /> <br /> 9.    سلطانی. همانجا. <br /> <br /> 10.  مصاحب، محمود. &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;کتاب در ایران&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. تهران: راهنمای کتاب، 1342، ص 18، 19.<br /> <br /> 11.  &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;گاهنامة پنجاه سال شاهنشاهی پهلوی: فهرست روز به روز وقایع سیاسی، نظامی، اقتصادی، و اجتماعی ایران....&#039;&#039;&#039;&#039;&#039; تهران: کتابخانة پهلوی، 1355، 1/891.<br /> <br /> 12. «نظم اقتصادی کنونی جهان، عامل منفی در راه پیشرفت است». &#039;&#039;&#039;&#039;&#039;اطلاعات&#039;&#039;&#039;&#039;&#039;. 5 فروردین 1357، ص3. <br /> <br /> ایرج فرجی</div>

Samei