https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82جنگ ایران و عراق - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T07:04:26Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&diff=5194&oldid=prevSamei در ۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۳2025-05-01T08:33:43Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۱ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۳</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l31">خط ۳۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۳۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مریم حسنی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>مریم حسنی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:علوم سیاسی]]</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&diff=4774&oldid=prevSamei در ۲۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۰2025-04-28T16:50:55Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۸ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۶:۵۰</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">خط ۲:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[جنگ ایران و عراق]]''' (1359-1367ش). </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[جنگ ایران و عراق]]''' (1359-1367ش). </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به دنبال سالها کشمکش میان حکومتهای ایران و عراق بر سر آبراه مرزی اروندرود، با سفر [[محمدرضا شاه پهلوی]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><sup>*</sup> </del>به الجزایر و حضور صدام تکریتی - نایب رئیس شورای انقلاب عراق - و با وساطت هواری بومدین، رئیس جمهور وقت الجزایر (1344-1357ش)، قرارداد 1975م الجزایر در 23 خرداد 1354ش (13 ژوئن 1975م) مبنی بر حسن همجواری میان ایران و عراق امضا و به اختلافات مرزی پایان داده شد. طبق این قرارداد حاکمیت دو کشور بر اروندرود بر مبنای خط «تالوگ» به رسمیت شناخته و مقرر شد هیئت مشترکی برای اداره آن در نظر گرفته شود. اما با گذشت چند سال عراق این قرارداد را کان لم یکن اعلام کرد و آن را بهانه تجاوز نظامی به خاک ایران قرار داد<ref>طالع، هوشنگ. '''''تجاوز عراق، خیانت خودی، حمایت بیگانه.''''' رشت: سمرقند، 1380، ص 35.</ref>. با آغاز ناآرامیهای ایران در اواخر 1356ش حکومت عراق به تجهیز هرچه بیشتر ارتش خود پرداخت و در نوروز 1358ش صدام حسین در ضمن پیام نوروزی خواستار تجدید نظر در قرارداد 1975م الجزایر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد.<sup>2</sup>، </del>اما امام خمینی این پیام را تنها یک پیام نوروزی تلقی کرد<ref>طالع. هوشنگ. '''''تجاوز عراق، خیانت خودی، حمایت بیگانه.''''' رشت: سمرقند، 1380. ص 40-41.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>به دنبال سالها کشمکش میان حکومتهای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>بر سر آبراه مرزی اروندرود، با سفر [[محمدرضا شاه پهلوی]] به الجزایر و حضور صدام تکریتی - نایب رئیس شورای انقلاب عراق - و با وساطت هواری بومدین، رئیس جمهور وقت الجزایر (1344-1357ش)، قرارداد 1975م الجزایر در 23 خرداد 1354ش (13 ژوئن 1975م) مبنی بر حسن همجواری میان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>امضا و به اختلافات مرزی پایان داده شد. طبق این قرارداد حاکمیت دو کشور بر اروندرود بر مبنای خط «تالوگ» به رسمیت شناخته و مقرر شد هیئت مشترکی برای اداره آن در نظر گرفته شود. اما با گذشت چند سال <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>این قرارداد را کان لم یکن اعلام کرد و آن را بهانه تجاوز نظامی به خاک <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>قرار داد<ref>طالع، هوشنگ. '''''تجاوز عراق، خیانت خودی، حمایت بیگانه.''''' رشت: سمرقند، 1380، ص 35.</ref>. با آغاز ناآرامیهای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>در اواخر 1356ش <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>حکومت عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>به تجهیز هرچه بیشتر ارتش خود پرداخت و در نوروز 1358ش صدام حسین در ضمن پیام نوروزی خواستار تجدید نظر در قرارداد 1975م الجزایر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شد، </ins>اما <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>امام خمینی<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>این پیام را تنها یک پیام نوروزی تلقی کرد<ref>طالع. هوشنگ. '''''تجاوز عراق، خیانت خودی، حمایت بیگانه.''''' رشت: سمرقند، 1380. ص 40-41.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اهداف سیاسی و نظامی عراق از حمله به ایران عبارت بودند از: بازپسگیری شطالعرب (اروندرود)، جداسازی استان خوزستان و الحاق آن به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عراق، </del>یا استقلال آن به نام عربستان، عقب راندن نیروهای ایران از کنار مرز مشترک دو کشور، تسلط بر منابع ثروت، به ویژه نفت، در استان <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خوزستان، </del>تسلط بر نظام حاکم در ایران یا ساقط کردن آن و تأمین نیروی انسانی عراق از مردم خوزستان که آنها را عرب میپنداشت<ref> ابوغزاله، محمدعبدالحلیم. '''''جنگ ایران و عراق'''''. ترجمه نادر نوروزشاد، تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ص 88. </ref>. دولت عراق پایان گرفتن اختلافاتش با ایران را موکول به تحقق 3 شرط کرد: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1- به رسمیت شناختن عرب بودن مردم خوزستان 2- خروج بدون قید و شرط ایران از 3 جزیره تنب بزرگ، تنب کوچک و [[ابوموسی]] که در 1350ش بعد از 80 سال اشغال توسط انگلیس دوباره تحت حاکمیت ایران درآمده بودند (اما دولت عراق اعاده حاکمیت ایران بر جزایر سهگانه را به شدت محکوم و اعلام داشت، این جزایر متعلق به عربها است) 3- بازگردان آن قسمت از شطالعرب به عراق که طبق عهدنامه 1975م به ایران تعلق گرفته بود<ref> مصفا، نسرین؛ طارمیسری، مسعود؛ عالم، عبدالرحمان؛ مستقیمی، بهرام. '''''تجاوز عراق به ایران و موضعگیری سازمان ملل متحد'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1366، ص 60. </ref>. با عدم پذیرش این شروط از سوی ایران جنگی 8 ساله بین این دو کشور درگرفت<ref>طالع.هوشنگ. '''''تجاوز عراق، خیانت خودی، حمایت بیگانه.''''' رشت: سمرقند، 1380 . ص 35.</ref>. </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اهداف سیاسی و نظامی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>از حمله به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>عبارت بودند از: بازپسگیری شطالعرب (اروندرود)، جداسازی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>استان خوزستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و الحاق آن به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق]، </ins>یا استقلال آن به نام عربستان، عقب راندن نیروهای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>از کنار مرز مشترک دو کشور، تسلط بر منابع ثروت، به ویژه نفت، در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>استان <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">خوزستان]]، </ins>تسلط بر نظام حاکم در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>یا ساقط کردن آن و تأمین نیروی انسانی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 </ins>عراق<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>از مردم <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[استان </ins>خوزستان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|خوزستان]] </ins>که آنها را عرب میپنداشت<ref> ابوغزاله، محمدعبدالحلیم. '''''جنگ ایران و عراق'''''. ترجمه نادر نوروزشاد، تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، ص 88. </ref>. دولت عراق پایان گرفتن اختلافاتش با ایران را موکول به تحقق 3 شرط کرد: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در 15 مرداد 1367ش با حضور دبیرکل سازمان ملل در جلسه شورای امنیت </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با حضور نمایندگان </del>ایران و عراق <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آتش بس رسمی اعلام و عقبنشینی نیروهای عراق از نواحی اشغالی </del>ایران بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اساس عهدنامه 1975م از 26 مرداد 1369ش شروع شد و طی 5 روز </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">پایان رسید<ref>رشید، محسن؛ دری، محسن. '''''کارنامه نبردهای زمینی'''''. تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 1381، ص 159-176.</ref>. قطعنامه 598 توسط شورای امنیت بر پایه قطعنامههای 582 </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">588، با حکم </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اینکه در منازعه میان ایران و عراق زمینه صلح حاصل شده است، در 10 بند تنظیم شد. مفاد قطعنامه چنین بود: رعایت آتش بس و عقبنشینی به مرزهای بینالمللی، اعزام تیم ناظری </del>از <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سوی سازمان ملل برای تأیید آتشبس و نظارت بر عقبنشینی، مشورت دبیرکل با دو طرف درگیر و ارائه گزارش </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شورای امنیت، تبادل اسرا، همکاری دو طرف درگیر در خصوص حل معضلات منطبق با اصول منشور ملل متحد، خویشتنداری دیگر کشورها و احتراز از هر گونه اقدامی </del>که <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">منجر به تشدید منازعه گردد و همکاری در تسهیل اجرای قطعنامه، مشورت دبیرکل با دو طرف درگیر برای تفویض اختیار به یک هیئت بیطرف برای تحقیق راجع به مسؤولیت منازعه و ارائه گزارش به شورای امنیت، ارائه کمکهای بینالمللی برای بازسازی خسارات وارده و تعیین هیئتی برای مطالعه موضوع بازسازی و ارائه گزارش </del>به <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شورای امنیت، مشورت </del>ایران <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و عراق و کشورهای منطقه برای افزایش ثبات و امنیت، مطلع ساختن شورای امنیت از سوی دبیر کل در مورد اجرای قطعنامه و تشکیل جلسات دیگر در صورت ضرورت برای اجرای قطعنامه</del><ref> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 1381؛ بری دیزجی، علی؛ کریمی شرفشاده، علیاصغر، صفایی، مجید؛ ابراهیمی، محمدنبی؛ صفایی، وحید</del>. '''''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روزها </del>و <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رویدادها</del>'''''. تهران: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رامین، 1377، ج 2، </del>ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">182 به بعد</del>.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># به رسمیت شناختن عرب بودن مردم [[استان خوزستان|خوزستان]]؛</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># خروج بدون قید </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شرط [[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] از 3 جزیره تنب بزرگ، تنب کوچک </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[ابوموسی]] که در 1350ش بعد از 80 سال اشغال توسط انگلیس دوباره تحت حاکمیت ایران درآمده بودند (اما دولت </ins>عراق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اعاده حاکمیت </ins>ایران بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">جزایر سهگانه را </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شدت محکوم </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">اعلام داشت، این جزایر متعلق </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عربها است)؛ </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"># بازگردان آن قسمت </ins>از <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">شطالعرب </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">عراق </ins>که <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">طبق عهدنامه 1975م </ins>به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] تعلق گرفته بود</ins><ref> <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">مصفا، نسرین، طارمیسری، مسعود، عالم، عبدالرحمان، مستقیمی، بهرام</ins>. '''''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تجاوز عراق به ایران </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">موضعگیری سازمان ملل متحد</ins>'''''. تهران: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دانشگاه تهران، 1366، </ins>ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">60</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>در <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">18 آذر 1370ش (9 دسامبر 1991م) خاویر پرز دکوئیار</del>[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]، دبیرکل </del>سازمان ملل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متحد، گزارش خود را مبنی بر متجاوز بودن عراق تسلیم </del>شورای امنیت <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">سازمان ملل کرد</del><ref><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رشید؛ دری. </del>محسن. '''''کارنامه نبردهای زمینی'''''. تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1381 </del>. ص <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">188</del>.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">با عدم پذیرش این شروط از سوی ایران جنگی 8 ساله بین این دو کشور درگرفت<ref>طالع.هوشنگ. '''''تجاوز عراق، خیانت خودی، حمایت بیگانه.''''' رشت: سمرقند، 1380 . ص 35.</ref>. </ins>در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">15 مرداد 1367ش با حضور دبیرکل </ins>[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://www.un.org/en/ </ins>سازمان ملل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] در جلسه </ins>شورای امنیت <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">و با حضور نمایندگان [[ایران]] و عراق آتش بس رسمی اعلام و عقبنشینی نیروهای عراق از نواحی اشغالی ایران بر اساس عهدنامه 1975م از 26 مرداد 1369ش شروع شد و طی 5 روز به پایان رسید</ins><ref><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">رشید، محسن؛ دری، </ins>محسن. '''''کارنامه نبردهای زمینی'''''. تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1381، ص 159-176.</ref></ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">قطعنامه 598 توسط شورای امنیت بر پایه قطعنامههای 582 و 588، با حکم به اینکه در منازعه میان [[ایران]] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] زمینه صلح حاصل شده است، در 10 بند تنظیم شد. مفاد قطعنامه چنین بود: رعایت آتش بس و عقبنشینی به مرزهای بینالمللی، اعزام تیم ناظری از سوی [https://www.un.org/en/ سازمان ملل] برای تأیید آتشبس و نظارت بر عقبنشینی، مشورت دبیرکل با دو طرف درگیر و ارائه گزارش به شورای امنیت، تبادل اسرا، همکاری دو طرف درگیر در خصوص حل معضلات منطبق با اصول منشور ملل متحد، خویشتنداری دیگر کشورها و احتراز از هر گونه اقدامی که منجر به تشدید منازعه گردد و همکاری در تسهیل اجرای قطعنامه، مشورت دبیرکل با دو طرف درگیر برای تفویض اختیار به یک هیئت بیطرف برای تحقیق راجع به مسؤولیت منازعه و ارائه گزارش به شورای امنیت، ارائه کمکهای بینالمللی برای بازسازی خسارات وارده و تعیین هیئتی برای مطالعه موضوع بازسازی و ارائه گزارش به شورای امنیت، مشورت [[ایران]] و [https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 عراق] و کشورهای منطقه برای افزایش ثبات و امنیت، مطلع ساختن شورای امنیت از سوی دبیر کل در مورد اجرای قطعنامه و تشکیل جلسات دیگر در صورت ضرورت برای اجرای قطعنامه<ref>بری دیزجی، علی؛ کریمی شرفشاده، علیاصغر، صفایی، مجید؛ ابراهیمی، محمدنبی؛ صفایی، وحید. '''''روزها و رویدادها'''''. تهران: رامین، 1377، ج 2، </ins>ص <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">182 به بعد</ins>.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیش از 87 شهر و نزدیک 4000 روستای ایران درگیر جنگ و خسارات سنگینی </del>بر <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">آنها وارد آمد و بیش از 328</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">340 واحد مسکونی و تجاری شهری و 76</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">390 واحد مسکونی روستایی به شدت آسیب دید. بر طبق گزارش دبیر کل وقت </del>سازمان ملل <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در 1371ش فقط خسارات مالی مستقیم در حدود 97</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">200</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">000</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">000 دلار برآورد گردید</del>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">در 18 آذر 1370ش (9 دسامبر 1991م) خاویر پرز دکوئیار[]، دبیرکل [https://www.un.org/en/ سازمان ملل متحد]، گزارش خود را مبنی </ins>بر <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">متجاوز بودن عراق تسلیم شورای امنیت [https://www</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">un</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">org/en/ </ins>سازمان ملل<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] کرد<ref>رشید؛ دری. محسن. '''''کارنامه نبردهای زمینی'''''</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، 1381 </ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ص 188</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ref></ins>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این جنگ علاوه بر خسارات مستقیم وارده به میراث فرهنگی در حاشیه غربی و غرب ایران موجب بروز خسارات غیرمستقیم به آثار باستانی در ایران شد، از جمله با از بین رفتن کنترل مرزها، برای جلوگیری از خروج اشیاء عتیقه، سبب خروج هزاران قطعه شیء عتیقه شد. همچنین عراق بر خلاف مواد کنفوانسیون 1954م لاهه به بمباران و موشک باران مساجد، مدارس و تکایا و بافت قدیمی شهرها که محل سکونت توده مردم بود، اقدام کرد<ref> بنیاد <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایرهالمعارف </del>بزرگ اسلامی'''''. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایرهالمعارف </del>دفاع مقدس گزیده مداخل حقوقی و سیاسی'''''. تهران: 1381، ص 49-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">50؛ </del>نیزنک: بنیاد دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. دایرهالمعارف دفاع مقدس گزیده مداخل عملیات و جغرافیا'''''. تهران: 1381، ص 20-21.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">بیش از 87 شهر و نزدیک 4000 روستای [[ایران]] درگیر جنگ و خسارات سنگینی بر آنها وارد آمد و بیش از 328.340 واحد مسکونی و تجاری شهری و 76.390 واحد مسکونی روستایی به شدت آسیب دید. بر طبق گزارش دبیر کل وقت [https://www.un.org/en/ سازمان ملل] در 1371ش فقط خسارات مالی مستقیم در حدود 97.200.000.000 دلار برآورد گردید. </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>این جنگ علاوه بر خسارات مستقیم وارده به میراث فرهنگی در حاشیه غربی و غرب <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>موجب بروز خسارات غیرمستقیم به آثار باستانی در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شد، از جمله با از بین رفتن کنترل مرزها، برای جلوگیری از خروج اشیاء عتیقه، سبب خروج هزاران قطعه شیء عتیقه شد. همچنین عراق بر خلاف مواد کنفوانسیون 1954م لاهه به بمباران و موشک باران مساجد، مدارس و تکایا و بافت قدیمی شهرها که محل سکونت توده مردم بود، اقدام کرد<ref> بنیاد <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایره المعارف </ins>بزرگ اسلامی'''''. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">دایره المعارف </ins>دفاع مقدس گزیده مداخل حقوقی و سیاسی'''''. تهران: 1381، ص 49-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">50.</ref><ref></ins>نیزنک: بنیاد دایرهالمعارف بزرگ اسلامی'''''. دایرهالمعارف دفاع مقدس گزیده مداخل عملیات و جغرافیا'''''. تهران: 1381، ص 20-21.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l18">خط ۱۸:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۲:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ابوموسی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[ابوموسی]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[محمدرضا شاه پهلوی]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>* [[محمدرضا شاه پهلوی]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[استان خوزستان]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-4155:rev-4774:php=table -->
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&diff=4155&oldid=prevKarimian در ۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۵2025-04-24T08:25:58Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۵</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l20">خط ۲۰:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۰:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== مآخذ ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</div></td></tr>
<!-- diff cache key wiki-hYbGde5G:diff:1.41:old-4154:rev-4155:php=table -->
</table>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&diff=4154&oldid=prevKarimian در ۲۴ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۲۵2025-04-24T08:25:27Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&diff=4154&oldid=1084">نمایش تغییرات</a>Karimianhttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86_%D9%88_%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82&diff=1084&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی « '''جنگ ايران و عراق''' (1359-1367ش). به دنبال سالها كشمكش ميان حكومتهاي ايران و عراق بر سر آبراه مرزي اروندرود، با سفر محمدرضا شاه پهلوي<sup>*</sup> به الجزاير و حضور صدام تكريتي - نايب رئيس شوراي انقلاب عراق - و با وساطت هواري بومدين، رئيس جمهور وقت ال...» ایجاد کرد2024-08-14T22:01:18Z<p>صفحهای تازه حاوی « '''جنگ ايران و عراق''' (1359-1367ش). به دنبال سالها كشمكش ميان حكومتهاي ايران و عراق بر سر آبراه مرزي اروندرود، با سفر محمدرضا شاه پهلوي<sup>*</sup> به الجزاير و حضور صدام تكريتي - نايب رئيس شوراي انقلاب عراق - و با وساطت هواري بومدين، رئيس جمهور وقت ال...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div> <br />
'''جنگ ايران و عراق''' (1359-1367ش). <br />
<br />
به دنبال سالها كشمكش ميان حكومتهاي ايران و عراق بر سر آبراه مرزي اروندرود، با سفر محمدرضا شاه پهلوي<sup>*</sup> به الجزاير و حضور صدام تكريتي - نايب رئيس شوراي انقلاب عراق - و با وساطت هواري بومدين، رئيس جمهور وقت الجزاير (1344-1357ش)، قرارداد 1975م الجزاير در 23 خرداد 1354ش (13 ژوئن 1975م) مبني بر حسن همجواري ميان ايران و عراق امضا و به اختلافات مرزي پايان داده شد. طبق اين قرارداد حاكميت دو كشور بر اروندرود بر مبناي خط «تالوگ» به رسميت شناخته و مقرر شد هيئت مشتركي براي ادارة آن در نظر گرفته شود. اما با گذشت چند سال عراق اين قرارداد را كان لم يكن اعلام كرد و آن را بهانة تجاوز نظامي به خاك ايران قرار داد.<sup>1</sup> با آغاز ناآراميهاي ايران در اواخر 1356ش حكومت عراق به تجهيز هرچه بيشتر ارتش خود پرداخت و در نوروز 1358ش صدام حسين در ضمن پيام نوروزي خواستار تجديد نظر در قرارداد 1975م الجزاير شد.<sup>2</sup>، اما امام خميني اين پيام را تنها يك پيام نوروزي تلقي كرد.<sup>2</sup> <br />
<br />
اهداف سياسي و نظامي عراق از حمله به ايران عبارت بودند از: بازپسگيري شطالعرب (اروندرود)، جداسازي استان خوزستان و الحاق آن به عراق، يا استقلال آن به نام عربستان، عقب راندن نيروهاي ايران از كنار مرز مشترك دو كشور، تسلط بر منابع ثروت، به ويژه نفت، در استان خوزستان، تسلط بر نظام حاكم در ايران يا ساقط كردن آن و تأمين نيروي انساني عراق از مردم خوزستان كه آنها را عرب ميپنداشت.<sup>3</sup> دولت عراق پايان گرفتن اختلافاتش با ايران را موكول به تحقق 3 شرط كرد: 1- به رسميت شناختن عرب بودن مردم خوزستان 2- خروج بدون قيد و شرط ايران از 3 جزيرة تنب بزرگ، تنب كوچك و ابوموسي كه در 1350ش بعد از 80 سال اشغال توسط انگليس دوباره تحت حاكميت ايران درآمده بودند (اما دولت عراق اعادة حاكميت ايران بر جزاير سهگانه را به شدت محكوم و اعلام داشت، اين جزاير متعلق به عربها است) 3- بازگردان آن قسمت از شطالعرب به عراق كه طبق عهدنامة 1975م به ايران تعلق گرفته بود.<sup>4</sup> با عدم پذيرش اين شروط از سوي ايران جنگي 8 ساله بين اين دو كشور درگرفت.<sup>5</sup> <br />
<br />
در 15 مرداد 1367ش با حضور دبيركل سازمان ملل در جلسة شوراي امنيت و با حضور نمايندگان ايران و عراق آتش بس رسمي اعلام و عقبنشيني نيروهاي عراق از نواحي اشغالي ايران بر اساس عهدنامة 1975م از 26 مرداد 1369ش شروع شد و طي 5 روز به پايان رسيد.<sup>6</sup> قطعنامة 598 توسط شوراي امنيت بر پاية قطعنامههاي 582 و 588، با حكم به اينكه در منازعة ميان ايران و عراق زمينة صلح حاصل شده است، در 10 بند تنظيم شد. مفاد قطعنامه چنين بود: رعايت آتش بس و عقبنشيني به مرزهاي بينالمللي، اعزام تيم ناظري از سوي سازمان ملل براي تأييد آتشبس و نظارت بر عقبنشيني، مشورت دبيركل با دو طرف درگير و ارائة گزارش به شوراي امنيت، تبادل اسرا، همكاري دو طرف درگير در خصوص حل معضلات منطبق با اصول منشور ملل متحد، خويشتنداري ديگر كشورها و احتراز از هر گونه اقدامي كه منجر به تشديد منازعه گردد و همكاري در تسهيل اجراي قطعنامه، مشورت دبيركل با دو طرف درگير براي تفويض اختيار به يك هيئت بيطرف براي تحقيق راجع به مسؤوليت منازعه و ارائة گزارش به شوراي امنيت، ارائة كمكهاي بينالمللي براي بازسازي خسارات وارده و تعيين هيئتي براي مطالعة موضوع بازسازي و ارائة گزارش به شوراي امنيت، مشورت ايران و عراق و كشورهاي منطقه براي افزايش ثبات و امنيت، مطلع ساختن شوراي امنيت از سوي دبير كل در مورد اجراي قطعنامه و تشكيل جلسات ديگر در صورت ضرورت براي اجراي قطعنامه.<sup>7</sup> <br />
<br />
در 18 آذر 1370ش (9 دسامبر 1991م) خاوير پرز دكوئيار[1]، دبيركل سازمان ملل متحد، گزارش خود را مبني بر متجاوز بودن عراق تسليم شوراي امنيت سازمان ملل كرد.<sup>8</sup> <br />
<br />
بيش از 87 شهر و نزديك 4000 روستاي ايران درگير جنگ و خسارات سنگيني بر آنها وارد آمد و بيش از 328.340 واحد مسكوني و تجاري شهري و 76.390 واحد مسكوني روستايي به شدت آسيب ديد. بر طبق گزارش دبير كل وقت سازمان ملل در 1371ش فقط خسارات مالي مستقيم در حدود 97.200.000.000 دلار برآورد گرديد. <br />
<br />
اين جنگ علاوه بر خسارات مستقيم وارده به ميراث فرهنگي در حاشية غربي و غرب ايران موجب بروز خسارات غيرمستقيم به آثار باستاني در ايران شد، از جمله با از بين رفتن كنترل مرزها، براي جلوگيري از خروج اشياء عتيقه، سبب خروج هزاران قطعه شيء عتيقه شد. همچنين عراق بر خلاف مواد كنفوانسيون 1954م لاهه به بمباران و موشك باران مساجد، مدارس و تكايا و بافت قديمي شهرها كه محل سكونت تودة مردم بود، اقدام كرد.<sup>9</sup> <br />
<br />
'''مآخذ:''' <br />
<br />
1- طالع، هوشنگ. '''''تجاوز عراق، خيانت خودي، حمايت بيگانه.''''' رشت: سمرقند، 1380، ص 35.<br />
<br />
2- طالع. همان. ص 40-41.<br />
<br />
3- ابوغزاله، محمدعبدالحليم. '''''جنگ ايران و عراق'''''. ترجمة نادر نوروزشاد، تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، ص 88. <br />
<br />
4- مصفا، نسرين؛ طارميسري، مسعود؛ عالم، عبدالرحمان؛ مستقيمي، بهرام. '''''تجاوز عراق به ايران و موضعگيري سازمان ملل متحد'''''. تهران: دانشگاه تهران، 1366، ص 60. <br />
<br />
5- طالع. همان. ص 35.<br />
<br />
6- رشيد، محسن؛ دري، محسن. '''''كارنامة نبردهاي زميني'''''. تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، 1381، ص 159-176.<br />
<br />
7- همانجا؛ بري ديزجي، علي؛ كريمي شرفشاده، علياصغر، صفايي، مجيد؛ ابراهيمي، محمدنبي؛ صفايي، وحيد. '''''روزها و رويدادها'''''. تهران: رامين، 1377، ج 2، ص 182 به بعد.<br />
<br />
8- رشيد؛ دري. همان. ص 188.<br />
<br />
9- بنياد دايرةالمعارف بزرگ اسلامي'''''. دايرةالمعارف دفاع مقدس گزيدة مداخل حقوقي و سياسي'''''. تهران: 1381، ص 49-50؛ نيزنك: بنياد دايرةالمعارف بزرگ اسلامي'''''. دايرةالمعارف دفاع مقدس گزيده مداخل عمليات و جغرافيا'''''. تهران: 1381، ص 20-21.<br />
<br />
<br />
مریم حسنی<br />
----[1]. </div>Samei