https://iranology-e.ir/index.php?action=history&feed=atom&title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%88%D9%84جنگ جهانی اول - تاریخچهٔ نسخهها2026-06-16T08:32:16Zتاریخچهٔ نسخهها برای این صفحه در ویکیMediaWiki 1.43.1https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=5666&oldid=prevSamei در ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۴۶2025-05-03T19:46:05Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۳ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۹:۴۶</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l21">خط ۲۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۲۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اکبر قاسمی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اکبر قاسمی</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[رده:تاریخ و باستان شناسی]]</ins></div></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=4623&oldid=prevSamei در ۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۱۲2025-04-26T12:12:15Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="fa">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">→ نسخهٔ قدیمیتر</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">نسخهٔ ۲۶ آوریل ۲۰۲۵، ساعت ۱۲:۱۲</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">خط ۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[جنگ جهانی اول]]'''، اولین جنگ بزرگ بینالمللی (1918- 1914/ 1337- 1332ق) به علت تعارض منافع قدرتهای بزرگ و بعد از ترور فرانتس فردیناند ولیعهد اتریش و همسرش در سارایوو با حمله اتریش به صربستان آغاز شد<ref>هنیگ روث بئاتریس، '''''ریشههای جنگ جهانی اول'''''، ترجمه فریبرز فرشیم، تهران 1371ش، ص 6 به بعد.</ref> و کشورهای شرکت کننده در جنگ به دو گروه متفقین شامل انگلستان، ایتالیا، بلژیک، پرتقال، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">روسیه، </del>آمریکا، <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">فرانسه، </del>ژاپن و ... ومتحدین یا دولتهای مرکز شامل آلمان، اتریش، عثمانی، مجارستان و بلغارستان تقسیم شدند<ref>اسکرین سرکلارمونت، '''''جنگ جهانی در ایران'''''، ترجمه غلاحسین صالحیار، تهران: سلسله 1363.</ref>. این جنگ به مدت چهار سال طول کشید و در نهایت با شکست متحدین به صلح پاریس و پیمان ورسای خاتمه یافت <ref>'''''فرهنگ تاریخ'''''، ترجمه احمد تدین، شهین احمدی، تهران: آگاه 1399، ج 2، ص 1254. یاکتوسوربن و شارل موزل فرانسو، '''''تاریخ روابط بینالملل'''''، ترجمه علی بیگدلی، منصور رحمانی، تهران: عطا. 1377 صص 153- 165.</ref> و باعث فرو ریختن نظام بینالمللی، برهم خوردن توازن قوا میان قدرتهای بزرگ، فروپاشی روسیه تزاری و عثمانی و ورود آمریکا به جامعه بینالملل شد<ref>لیتل فیلد هنری، '''''تاریخ اروپا'''''، ترجمه فریده قرجهداغی، تهران: علمی و فرهنگی، 1366، ص 217 به بعد. </ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''[[جنگ جهانی اول]]'''، اولین جنگ بزرگ بینالمللی (1918- 1914/ 1337- 1332ق) به علت تعارض منافع قدرتهای بزرگ و بعد از ترور فرانتس فردیناند ولیعهد اتریش و همسرش در سارایوو با حمله اتریش به صربستان آغاز شد<ref>هنیگ روث بئاتریس، '''''ریشههای جنگ جهانی اول'''''، ترجمه فریبرز فرشیم، تهران 1371ش، ص 6 به بعد.</ref> و کشورهای شرکت کننده در جنگ به دو گروه متفقین شامل انگلستان، ایتالیا، بلژیک، پرتقال، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه]، </ins>آمریکا، <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%D8%B3%D9%87 فرانسه]، [https://dmelal.ir/index.php?title=%DA%98%D8%A7%D9%BE%D9%86 </ins>ژاپن<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و ... ومتحدین یا دولتهای مرکز شامل آلمان، اتریش، عثمانی، مجارستان و بلغارستان تقسیم شدند<ref>اسکرین سرکلارمونت، '''''جنگ جهانی در ایران'''''، ترجمه غلاحسین صالحیار، تهران: سلسله 1363.</ref>. این جنگ به مدت چهار سال طول کشید و در نهایت با شکست متحدین به صلح پاریس و پیمان ورسای خاتمه یافت <ref>'''''فرهنگ تاریخ'''''، ترجمه احمد تدین، شهین احمدی، تهران: آگاه 1399، ج 2، ص 1254. یاکتوسوربن و شارل موزل فرانسو، '''''تاریخ روابط بینالملل'''''، ترجمه علی بیگدلی، منصور رحمانی، تهران: عطا. 1377 صص 153- 165.</ref> و باعث فرو ریختن نظام بینالمللی، برهم خوردن توازن قوا میان قدرتهای بزرگ، فروپاشی <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 </ins>روسیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>تزاری و عثمانی و ورود آمریکا به جامعه بینالملل شد<ref>لیتل فیلد هنری، '''''تاریخ اروپا'''''، ترجمه فریده قرجهداغی، تهران: علمی و فرهنگی، 1366، ص 217 به بعد. </ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با گسترش یافتن جنگ نیروهای روسیه از شمال، نیروهای انگلیس از جنوب و نیروهای عثمانی از غرب و شمال غرب علارغم اعلان بیطرفی ایران توسط دولت مستوفیالممالک در 12 ذیحجه 1332/ اول نوامبر 1914 به ایران هجوم آوردند<ref>میروشنکف، ل. ی. '''''ایران در جنگ جهانی اول'''''، ترجمه. ع. دخانیاتی، تهران فرزانه 1357، ص 37- 35. همچنین، سپهر احمدعلی، '''''ایران در جنگ جهانی'''''، تهران: ادیب، 1362، ص 89.</ref> و آلمانها توسط نیروهای خود شامل واسموس در بوشهر و جنوب، زایلر در اصفهان و بخش مرکزی، شونمان در کرمانشاه و غرب و پاشن و فویگت در همدان، سرهنگ کلاین در مناطق نفتی جنوب ویندمایر در شرق و جنوب شرق فعالتیهای خود را علیه متفقین آغاز کردند <ref>گرله اولریخ، '''''پیش به سوی شوق'''''، ترجمه پرویز صدری، تهران: کتاب سیامک، 1377، ج2، ص 522. همچنین نیدرمایر، '''''زیر آفتاب سوزان'''''، ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران 1380ش، ص 17 و 32.</ref>و تنها نتیجهای که از حضور آلمانها عاید ایران شد افزایش فشار روس و انگلیس به ایران و تأسیس پلیس جنوب توسط انگلستان شد و ایران که در طی معاهده 1907/ 1325 به منطقه تحت نفوذ روسیه و انگلستان و یک منطقه بیطرف تقسیم شده بود <ref>سپهر، ص 363- 364. خاطرات فردریک اوکانر، ترجمه حسن زنگنه. تهران: شیرازه، 1376، ص 93 به بعد.</ref>با معاهده 1915 این قرارداد را نقض و ایران را به دو منطقه تحت نفوذ تقسیم کرد<ref>سپهری، ص 89، اوکانر، ص 115 به بعد.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با گسترش یافتن جنگ نیروهای <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 </ins>روسیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>از شمال، نیروهای انگلیس از جنوب و نیروهای عثمانی از غرب و شمال غرب علارغم اعلان بیطرفی ایران توسط دولت مستوفیالممالک در 12 ذیحجه 1332/ اول نوامبر 1914 به ایران هجوم آوردند<ref>میروشنکف، ل. ی. '''''ایران در جنگ جهانی اول'''''، ترجمه. ع. دخانیاتی، تهران فرزانه 1357، ص 37- 35. همچنین، سپهر احمدعلی، '''''ایران در جنگ جهانی'''''، تهران: ادیب، 1362، ص 89.</ref> و آلمانها توسط نیروهای خود شامل واسموس در بوشهر و جنوب، زایلر در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و بخش مرکزی، شونمان در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کرمانشاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و غرب و پاشن و فویگت در همدان، سرهنگ کلاین در مناطق نفتی جنوب ویندمایر در شرق و جنوب شرق فعالتیهای خود را علیه متفقین آغاز کردند <ref>گرله اولریخ، '''''پیش به سوی شوق'''''، ترجمه پرویز صدری، تهران: کتاب سیامک، 1377، ج2، ص 522. همچنین نیدرمایر، '''''زیر آفتاب سوزان'''''، ترجمه کیکاوس جهانداری، تهران 1380ش، ص 17 و 32.</ref>و تنها نتیجهای که از حضور آلمانها عاید <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>شد افزایش فشار روس و انگلیس به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و تأسیس پلیس جنوب توسط انگلستان شد و ایران که در طی معاهده 1907/ 1325 به منطقه تحت نفوذ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 </ins>روسیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>و انگلستان و یک منطقه بیطرف تقسیم شده بود <ref>سپهر، ص 363- 364. خاطرات فردریک اوکانر، ترجمه حسن زنگنه. تهران: شیرازه، 1376، ص 93 به بعد.</ref>با معاهده 1915 این قرارداد را نقض و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را به دو منطقه تحت نفوذ تقسیم کرد<ref>سپهری، ص 89، اوکانر، ص 115 به بعد.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با پیشروی روسها در کتبر 1915/ ذیقعده 1332 دولت ایران فرو پاشید و کمیته دفاع ملی متشکل از دموکراتها، ملیگرایان و هواداران سیاست آلمان ابتدا در قم و سپس در اصفهان و کرمانشاه به رهبری نظامالسلطنه مافی تشکیل شد <ref>اسناد محرمانه وزارت خارجه بریتانیا در باره قرارداد 1919 ایران و انگلیس، ترجمه جواد شیخالاسلامی. تهران: کیهان، ج 1، ص 83.</ref> و افرادی چون میرزا حسن خوان مستوفیالممالک، میرزا حسن مشیرالدوله، سید حسن مدرس، محمدصادق طباطبایی و کامران میرزا صمصامالسلطنه از اعضای فعال این کمیته بودند<ref>ملائی توانا علیرضا، '''''ایران و دولت ملی در جنگ جهانی اول'''''، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخی معاصر ایران، 1378، ص 123.</ref>. فیل مارشال گولتس ملی قراردادی افسران آلمانی را مامور آموزش سپاه ایران نمود ولی با پیشروی نیروهای متفقین و شکست نیروهای عثمانی این کمیته نیز از بین رفت <ref>آبراهامیان یرواند، '''''ایران بین دو انقلاب'''''، ترجمه احمد گلمحمدی، محمد ابراهیم فتاحی، تهران: نشرنی 1379، ص 139.</ref> (1295/ 1916). با وقوع انقلاب بلشویکی 1917 در روسیه نیروهای قزاق ایران را ترک کردند و نیروهای انگلستان به رهبری ژنرال دنسترول، ژنرال تامسون، ژنرال ملیسون، تمام ایران را در 1918م/ 1336ق اشغال کرد و عملاً قرارداد 1915 را لغو کردند و حتی بعد از پایان جنگ و تا سال 1921/ 1300 در ایران باقی ماندند<ref>ذوقی ایرج، '''''تاریخ روابط سیاسی ایران و قدرتهای بزرگ (1915- 1900)''''' تهران 1368، بخش 1، ص 167. همچنین. الپس چارلز هوارد، '''''دخالت نظامی بریتانیا در شمال خراسان'''''، 19- 1918، ترجمه کاوه بیات، تهران 1372، ص 35- 32 و بیات کاوه، '''''توفان بر فراز قفقاز'''''، تهران، 1380، ص 61- 59.</ref>. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>با پیشروی روسها در کتبر 1915/ ذیقعده 1332 دولت ایران فرو پاشید و کمیته دفاع ملی متشکل از دموکراتها، ملیگرایان و هواداران سیاست آلمان ابتدا در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>قم<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و سپس در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>اصفهان<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>کرمانشاه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>به رهبری نظامالسلطنه مافی تشکیل شد <ref>اسناد محرمانه وزارت خارجه بریتانیا در باره قرارداد 1919 ایران و انگلیس، ترجمه جواد شیخالاسلامی. تهران: کیهان، ج 1، ص 83.</ref> و افرادی چون میرزا حسن خوان مستوفیالممالک، میرزا حسن مشیرالدوله، سید حسن مدرس، محمدصادق طباطبایی و کامران میرزا صمصامالسلطنه از اعضای فعال این کمیته بودند<ref>ملائی توانا علیرضا، '''''ایران و دولت ملی در جنگ جهانی اول'''''، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخی معاصر ایران، 1378، ص 123.</ref>. فیل مارشال گولتس ملی قراردادی افسران آلمانی را مامور آموزش سپاه ایران نمود ولی با پیشروی نیروهای متفقین و شکست نیروهای عثمانی این کمیته نیز از بین رفت <ref>آبراهامیان یرواند، '''''ایران بین دو انقلاب'''''، ترجمه احمد گلمحمدی، محمد ابراهیم فتاحی، تهران: نشرنی 1379، ص 139.</ref> (1295/ 1916). با وقوع انقلاب بلشویکی 1917 در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://dmelal.ir/index.php?title=%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 </ins>روسیه<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>نیروهای قزاق <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>را ترک کردند و نیروهای انگلستان به رهبری ژنرال دنسترول، ژنرال تامسون، ژنرال ملیسون، تمام ایران را در 1918م/ 1336ق اشغال کرد و عملاً قرارداد 1915 را لغو کردند و حتی بعد از پایان جنگ و تا سال 1921/ 1300 در <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>باقی ماندند<ref>ذوقی ایرج، '''''تاریخ روابط سیاسی ایران و قدرتهای بزرگ (1915- 1900)''''' تهران 1368، بخش 1، ص 167. همچنین. الپس چارلز هوارد، '''''دخالت نظامی بریتانیا در شمال خراسان'''''، 19- 1918، ترجمه کاوه بیات، تهران 1372، ص 35- 32 و بیات کاوه، '''''توفان بر فراز قفقاز'''''، تهران، 1380، ص 61- 59.</ref>. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعد از پایان یافتن جنگ که حاصلی جز تهیدستی، قحطی، بیماری، بینظمی برای ایران نداشت، حتی به ایران اجازه شرکت در اجلاس صلح داده نشد و خواستههای ایران شامل تخلیه ایران از قوای بیگانه، القای قرارداد 1907، جبران خسارتهای مالی جنگ، واگذاری نیروهای پلیس جنوب به ایران و تجدید نظر در عهدنامههای گذشته به هیچ نتیجهای نرسید<ref>ذوقی، ص 176- 175 و 223 همچنین. تمدن محمد، '''''اوضاع ایران در جنگ جهانی اول'''''، ارومیه، 1350، ص 185- 184.</ref> و ایران عملاً بعد از جنگ با قرارداد 1919م سیدحسن وثوقالدوله تحتالحمایه انگلستان درآمد، قراردادی که با مخالفت جامعه ملل مواجه شد و به اجرا در نیامد <ref>زندفر فریدون، '''''ایران و جامعه ملل'''''، تهران: شیرازه. 1377 صص 60- 56.</ref> و قیامهای مردمی نیز به رهبری افرادی چون صولتالدوله اسماعیلخان، رئیسعلی دلواری، حسینخان پچاقچی نیز به چندان نتیجه مشخصی نرسید<ref>ایرجی ناصر، ایل قشقایی در جنگ جهانی اول، تهران: موسسه نشر پژوهش شیرازه 1378، ص 25، همچنین راضی منیره، '''''پلیس جنوب ایران'''''، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی 1381، ص 185.</ref>.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>بعد از پایان یافتن جنگ که حاصلی جز تهیدستی، قحطی، بیماری، بینظمی برای ایران نداشت، حتی به ایران اجازه شرکت در اجلاس صلح داده نشد و خواستههای ایران شامل تخلیه ایران از قوای بیگانه، القای قرارداد 1907، جبران خسارتهای مالی جنگ، واگذاری نیروهای پلیس جنوب به <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>و تجدید نظر در عهدنامههای گذشته به هیچ نتیجهای نرسید<ref>ذوقی، ص 176- 175 و 223 همچنین. تمدن محمد، '''''اوضاع ایران در جنگ جهانی اول'''''، ارومیه، 1350، ص 185- 184.</ref> و ایران عملاً بعد از جنگ با قرارداد 1919م سیدحسن وثوقالدوله تحتالحمایه انگلستان درآمد، قراردادی که با مخالفت جامعه ملل مواجه شد و به اجرا در نیامد <ref>زندفر فریدون، '''''ایران و جامعه ملل'''''، تهران: شیرازه. 1377 صص 60- 56.</ref> و قیامهای مردمی نیز به رهبری افرادی چون صولتالدوله اسماعیلخان، رئیسعلی دلواری، حسینخان پچاقچی نیز به چندان نتیجه مشخصی نرسید<ref>ایرجی ناصر، ایل قشقایی در جنگ جهانی اول، تهران: موسسه نشر پژوهش شیرازه 1378، ص 25، همچنین راضی منیره، '''''پلیس جنوب ایران'''''، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی 1381، ص 185.</ref>.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l11">خط ۱۱:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">خط ۱۱:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نیز نگاه کنید به ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">= مآخذ ==</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [[ایران]]</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* [https://dmelal.ir/index.php?title</ins>=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">%D8%B1%D9%88%D8%B3%DB%8C%D9%87 روسیه]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== مآخذ''''' ''''' ==</ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><references /></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== منبع اصلی ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>دانشنامه ایران </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). </ins>دانشنامه ایران<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== نویسنده مقاله ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اکبر قاسمی</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>اکبر قاسمی</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''''' '''''</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Sameihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=2530&oldid=prevNazli در ۱۵ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۱۸:۴۳2025-01-15T18:43:06Z<p></p>
<a href="https://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=2530&oldid=766">نمایش تغییرات</a>Nazlihttps://iranology-e.ir/index.php?title=%D8%AC%D9%86%DA%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A7%D9%88%D9%84&diff=766&oldid=prevSamei: صفحهای تازه حاوی «'''جنگ جهاني اول'''، اولين جنگ بزرگ بينالمللي (1918- 1914/ 1337- 1332ق) به علت تعارض منافع قدرتهاي بزرگ و بعد از ترور فرانتس فرديناند وليعهد اتريش و همسرش در سارايوو با حمله اتريش به صربستان آغاز شد<sup>1</sup> و كشورهاي شركت كننده در جنگ به دو گروه متفقين شا...» ایجاد کرد2024-08-13T16:39:48Z<p>صفحهای تازه حاوی «'''جنگ جهاني اول'''، اولين جنگ بزرگ بينالمللي (1918- 1914/ 1337- 1332ق) به علت تعارض منافع قدرتهاي بزرگ و بعد از ترور فرانتس فرديناند وليعهد اتريش و همسرش در سارايوو با حمله اتريش به صربستان آغاز شد<sup>1</sup> و كشورهاي شركت كننده در جنگ به دو گروه متفقين شا...» ایجاد کرد</p>
<p><b>صفحهٔ تازه</b></p><div>'''جنگ جهاني اول'''، اولين جنگ بزرگ بينالمللي (1918- 1914/ 1337- 1332ق) به علت تعارض منافع قدرتهاي بزرگ و بعد از ترور فرانتس فرديناند وليعهد اتريش و همسرش در سارايوو با حمله اتريش به صربستان آغاز شد<sup>1</sup> و كشورهاي شركت كننده در جنگ به دو گروه متفقين شامل انگلستان، ايتاليا، بلژيك، پرتقال، روسيه، آمريكا، فرانسه، ژاپن و ... ومتحدين يا دولتهاي مركز شامل آلمان، اتريش، عثماني، مجارستان و بلغارستان تقسيم شدند.<sup>2</sup> اين جنگ به مدت چهار سال طول كشيد و در نهايت با شكست متحدين به صلح پاريس و پيمان ورساي خاتمه يافت<sup>3</sup> و باعث فرو ريختن نظام بينالمللي، برهم خوردن توازن قوا ميان قدرتهاي بزرگ، فروپاشي روسيه تزاري و عثماني و ورود آمريكا به جامعه بينالملل شد.<sup>4</sup> <br />
<br />
با گسترش يافتن جنگ نيروهاي روسيه از شمال، نيروهاي انگليس از جنوب و نيروهاي عثماني از غرب و شمال غرب علارغم اعلان بيطرفي ايران توسط دولت مستوفيالممالك در 12 ذيحجه 1332/ اول نوامبر 1914 به ايران هجوم آوردند<sup>5</sup> و آلمانها توسط نيروهاي خود شامل واسموس در بوشهر و جنوب، زايلر در اصفهان و بخش مركزي، شونمان در كرمانشاه و غرب و پاشن و فويگت در همدان، سرهنگ كلاين در مناطق نفتي جنوب ويندماير در شرق و جنوب شرق فعالتيهاي خود را عليه متفقين آغاز كردند<sup>6</sup> و تنها نتيجهاي كه از حضور آلمانها عايد ايران شد افزايش فشار روس و انگليس به ايران و تأسيس پليس جنوب توسط انگلستان شد و ايران كه در طي معاهده 1907/ 1325 به منطقه تحت نفوذ روسيه و انگلستان و يك منطقه بيطرف تقسيم شده بود<sup>7</sup> با معاهده 1915 اين قرارداد را نقض و ايران را به دو منطقه تحت نفوذ تقسيم كرد.<sup>8</sup><br />
<br />
با پيشروي روسها در كتبر 1915/ ذيقعده 1332 دولت ايران فرو پاشيد و كميته دفاع ملي متشكل از دموكراتها، مليگرايان و هواداران سياست آلمان ابتدا در قم و سپس در اصفهان و كرمانشاه به رهبري نظامالسلطنه مافي تشكيل شد<sup>9</sup> و افرادي چون ميرزا حسن خوان مستوفيالممالك، ميرزا حسن مشيرالدوله، سيد حسن مدرس، محمدصادق طباطبايي و كامران ميرزا صمصامالسلطنه از اعضاي فعال اين كميته بودند.<sup>10</sup> فيل مارشال گولتس ملي قراردادي افسران آلماني را مامور آموزش سپاه ايران نمود ولي با پيشروي نيروهاي متفقين و شكست نيروهاي عثماني اين كميته نيز از بين رفت<sup>11</sup> (1295/ 1916). با وقوع انقلاب بلشويكي 1917 در روسيه نيروهاي قزاق ايران را ترك كردند و نيروهاي انگلستان به رهبري ژنرال دنسترول، ژنرال تامسون، ژنرال مليسون، تمام ايران را در 1918م/ 1336ق اشغال كرد و عملاً قرارداد 1915 را لغو كردند و حتي بعد از پايان جنگ و تا سال 1921/ 1300 در ايران باقي ماندند.<sup>12</sup> <br />
<br />
بعد از پايان يافتن جنگ كه حاصلي جز تهيدستي، قحطي، بيماري، بينظمي براي ايران نداشت، حتي به ايران اجازه شركت در اجلاس صلح داده نشد و خواستههاي ايران شامل تخليه ايران از قواي بيگانه، القاي قرارداد 1907، جبران خسارتهاي مالي جنگ، واگذاري نيروهاي پليس جنوب به ايران و تجديد نظر در عهدنامههاي گذشته به هيچ نتيجهاي نرسيد<sup>13</sup> و ايران عملاً بعد از جنگ با قرارداد 1919م سيدحسن وثوقالدوله تحتالحمايه انگلستان درآمد، قراردادي كه با مخالفت جامعه ملل مواجه شد و به اجرا در نيامد<sup>14</sup> و قيامهاي مردمي نيز به رهبري افرادي چون صولتالدوله اسماعيلخان، رئيسعلي دلواري، حسينخان پچاقچي نيز به چندان نتيجه مشخصي نرسيد.<sup>15</sup><br />
<br />
<br />
<br />
''''' مآخذ:''''' <br />
<br />
1- هنيگ روث بئاتريس، '''''ريشههاي جنگ جهاني اول'''''، ترجمه فريبرز فرشيم، تهران 1371ش، ص 6 به بعد.<br />
<br />
2- اسكرين سركلارمونت، '''''جنگ جهاني در ايران'''''، ترجمه غلاحسين صالحيار، تهران: سلسله 1363.<br />
<br />
3- '''''فرهنگ تاريخ'''''، ترجمه احمد تدين، شهين احمدي، تهران: آگاه 1399، ج 2، ص 1254. ياكتوسوربن و شارل موزل فرانسو، '''''تاريخ روابط بينالملل'''''، ترجمه علي بيگدلي، منصور رحماني، تهران: عطا. 1377 صص 153- 165.<br />
<br />
4- ليتل فيلد هنري، '''''تاريخ اروپا'''''، ترجمه فريده قرجهداغي، تهران: علمي و فرهنگي، 1366، ص 217 به بعد. <br />
<br />
5- ميروشنكف، ل. ي. '''''ايران در جنگ جهاني اول'''''، ترجمه. ع. دخانياتي، تهران فرزانه 1357، ص 37- 35. همچنين، سپهر احمدعلي، '''''ايران در جنگ جهاني'''''، تهران: اديب، 1362، ص 89.<br />
<br />
6- گرله اولريخ، '''''پيش به سوي شوق'''''، ترجمه پرويز صدري، تهران: كتاب سيامك، 1377، ج2، ص 522. همچنين نيدرماير، '''''زير آفتاب سوزان'''''، ترجمه كيكاوس جهانداري، تهران 1380ش، ص 17 و 32.<br />
<br />
7- سپهر، ص 363- 364. خاطرات فردريك اوكانر، ترجمه حسن زنگنه. تهران: شيرازه، 1376، ص 93 به بعد.<br />
<br />
8- سپهري، ص 89، اوكانر، ص 115 به بعد.<br />
<br />
9- اسناد محرمانه وزارت خارجه بريتانيا در باره قرارداد 1919 ايران و انگليس، ترجمه جواد شيخالاسلامي. تهران: كيهان، ج 1، ص 83.<br />
<br />
10- ملائي توانا عليرضا، '''''ايران و دولت ملي در جنگ جهاني اول'''''، تهران: مؤسسه مطالعات تاريخي معاصر ايران، 1378، ص 123.<br />
<br />
11- آبراهاميان يرواند، '''''ايران بين دو انقلاب'''''، ترجمه احمد گلمحمدي، محمد ابراهيم فتاحي، تهران: نشرني 1379، ص 139.<br />
<br />
12- ذوقي ايرج، '''''تاريخ روابط سياسي ايران و قدرتهاي بزرگ (1915- 1900)''''' تهران 1368، بخش 1، ص 167. همچنين. الپس چارلز هوارد، '''''دخالت نظامي بريتانيا در شمال خراسان'''''، 19- 1918، ترجمه كاوه بيات، تهران 1372، ص 35- 32 و بيات كاوه، '''''توفان بر فراز قفقاز'''''، تهران، 1380، ص 61- 59.<br />
<br />
13- ذوقي، ص 176- 175 و 223 همچنين. تمدن محمد، '''''اوضاع ايران در جنگ جهاني اول'''''، اروميه، 1350، ص 185- 184.<br />
<br />
14- زندفر فريدون، '''''ايران و جامعه ملل'''''، تهران: شيرازه. 1377 صص 60- 56.<br />
<br />
15- ايرجي ناصر، ايل قشقايي در جنگ جهاني اول، تهران: موسسه نشر پژوهش شيرازه 1378، ص 25، همچنين راضي منيره، '''''پليس جنوب ايران'''''، تهران: مركز اسناد انقلاب اسلامي 1381، ص 185.<br />
<br />
<br />
اکبر قاسمی</div>Samei