جهیزیه - تاریخچهٔ نسخه‌ها

Samei: /* نیز نگاه کنید به */

2025-05-06T21:20:19Z

نیز نگاه کنید به

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۶ مهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۲۱:۲۰
خط ۳:		خط ۳:
	از دیرباز معمول بود که خانواده عروس به‌هنگام فرستادن عروس به خانه داماد، هدیه‌هایی برای داماد بفرستند. این امر اندک‌اندک در عرف خانواده‌های ایرانی و غیرایرانی به حالت یک ضرورت اجتماعی در آمد. چنان‌که قوانین حمورابی (2123ـ2081 پیش از میلاد) که بخشی از آن‌ها در حوالی 1100 پیش از میلاد به‌عنوان غنیمت جنگی از بابل به عیلام منتقل شده و سرانجام در قرن اخیر در حفریات شوش کشف شده است، مقرر می‌دارد که مرد تنها در صورتی می‌تواند زنش را طلاق بدهد که زن نازا و سترون باشد و در این صورت هم باید تمام جهیزیه او را به وی برگرداند.		از دیرباز معمول بود که خانواده عروس به‌هنگام فرستادن عروس به خانه داماد، هدیه‌هایی برای داماد بفرستند. این امر اندک‌اندک در عرف خانواده‌های ایرانی و غیرایرانی به حالت یک ضرورت اجتماعی در آمد. چنان‌که قوانین حمورابی (2123ـ2081 پیش از میلاد) که بخشی از آن‌ها در حوالی 1100 پیش از میلاد به‌عنوان غنیمت جنگی از بابل به عیلام منتقل شده و سرانجام در قرن اخیر در حفریات شوش کشف شده است، مقرر می‌دارد که مرد تنها در صورتی می‌تواند زنش را طلاق بدهد که زن نازا و سترون باشد و در این صورت هم باید تمام جهیزیه او را به وی برگرداند.

	سنت جهیزیه ظاهراً از فرهنگ دیگری به فرهنگ ایرانی وارد شده است، چنان‌که در فرهنگ اساطیری آریایی، وقتی سه پسر فریدون با سه دختر «سرو» پادشاه یمن ازدواج می‌کنند، شاه یمن دختران خود را با جهیزیه مناسب به ایران می‌فرستد و به قول فردوسی:		سنت جهیزیه ظاهراً از فرهنگ دیگری به فرهنگ ایرانی وارد شده است، چنان‌که در فرهنگ اساطیری آریایی، وقتی سه پسر فریدون با سه دختر «سرو» پادشاه یمن ازدواج می‌کنند، شاه یمن دختران خود را با جهیزیه مناسب به ایران می‌فرستد و به قول فردوسی:<blockquote>سه خـورشیـد رخ را چو باغ بهشت که دهقان چو ایشان صنوبر نکشت

	سه خـورشیـد رخ را چو باغ بهشت که دهقان چو ایشان صنوبر نکشت

	ابـا تـاج و بـا گـنـج نـادیـده رنـج مـگـر زلـف‌شـان دیده رنج شکنج		ابـا تـاج و بـا گـنـج نـادیـده رنـج مـگـر زلـف‌شـان دیده رنج شکنج

	بـیـاورد و هـر سـه بـدیشان سپرد کـه سـه مـاه نو بود و سه شاه‌گرد		بـیـاورد و هـر سـه بـدیشان سپرد کـه سـه مـاه نو بود و سه شاه‌گرد</blockquote>اما در شرع [[اسلام]] ـ و متعاقب آن حتا در [[قانون]] [[حقوق مدنی\|مدنی]] ایران ـ ذکری از جهیزیه به میان نیامده است. از نظر حقوقی، جهیزیه در مالکیت زوجه می‌ماند و به همین دلیل، ریز جهیزیه ـ معمولاً ـ به امضای داماد می‌رسیده است، تا آن‌که در صورت طلاق، زن بتواند آن را از شوهر مسترد دارد و باز به همین دلیل است که صورت اقلام جهیزیه به‌طور ریز مذکور و بهای آن‌ها نیز قید می‌شده است تا در صورتی‌که این اشیاء در اثر استفاده از بین برود و یا مستهلک شود، شوهر به وقت طلاق از عهده غرامت برآید.

	~~اما~~ در ~~شرع اسلام ـ~~ و ~~متعاقب~~ آن ~~حتا در قانون مدنی ایران ـ ذکری~~ از ~~جهیزیه~~ به ~~میان نیامده است.~~ از ~~نظر حقوقی، جهیزیه~~ در ~~مالکیت زوجه می‌ماند~~ و ~~به همین دلیل،~~ ریز جهیزیه ~~ـ معمولاً ـ~~ به ~~امضای داماد می‌رسیده است، تا آن‌که~~ در صورت ~~طلاق، زن بتواند آن~~ را ~~از شوهر مسترد دارد و باز به همین دلیل~~ است ~~که صورت اقلام~~ جهیزیه ~~به‌طور ریز مذکور~~ و ~~بهای آن‌ها نیز قید می‌شده است تا~~ در ~~صورتی‌که~~ این ~~اشیاء~~ در ~~اثر استفاده از بین برود و یا مستهلک شود، شوهر به وقت طلاق از عهده غرامت برآید~~.		امروز، بیش‌ترین اهمیت صورت ریز اسناد جهیزیه از جهت تاریخ و مردم‌شناسی، در شناسایی انواع اثاثیه و ملزومات زندگی خانوادگی یک تازه‌عروس و تازه‌داماد و نیز قیمت و ارزش تک‌تک آن اجناس و اقلام زمان‌های گذشته است. با چنین مطالعاتی‌ست که محقق، مسایل تاریخی را به‌جای آن‌که از بالا (فرمان‌های پادشاهان، فتح‌نامه‌های نظامیان و لشکرنویسان و مداحی‌های مورخان قلم به مزد) بررسی کند، از پایین (در سطح عادی جامعه و با مطالعه رفتار اجتماعی و داد و ستدهای عامه مردم) مطالعه می‌کند. نمونه جالبی از این اسناد، صورت ریز جهیزیه عفت امین (متولد 1326 قمری، یعنی دو سال پس از مشروطیت) دختر امین‌الشریعه سبزواری‌ست که در حدود 1340 قمری برابر 1300 شمسی، به عقد ازدواج پسر عمویش سید یحیی نظام‌زاده (وکیل پایه یکم دادگستری) در آمد. صورت ریز جهیزیه او را در بخش تعلیقات کتاب '''تاریخ سبزوار''' تألیف استاد سیدعلینقی امین نقل شده است. این جهیزیه در مجموع شامل 138 قلم جنس بزرگ و کوچک بود و قیمت آن جمعاً بیش از یک هزار تومان می‌شد، مبلغی که در آن تاریخ برای یک خانواده متوسط شهرنشین کلان بوده است، چرا که اشخاص با این مبلغ در آن زمان می‌توانستند خانه وسیع آبرومندی در [[استان تهران\|تهران]] خریداری کنند.

	امروز، بیش‌ترین اهمیت صورت ریز اسناد جهیزیه از جهت تاریخ و مردم‌شناسی، در شناسایی انواع اثاثیه و ملزومات زندگی خانوادگی یک تازه‌عروس و تازه‌داماد و نیز قیمت و ارزش تک‌تک آن اجناس و اقلام زمان‌های گذشته است. با چنین مطالعاتی‌ست که محقق، مسایل تاریخی را به‌جای آن‌که از بالا (فرمان‌های پادشاهان، فتح‌نامه‌های نظامیان و لشکرنویسان و مداحی‌های مورخان قلم به مزد) بررسی کند، از پایین (در سطح عادی جامعه و با مطالعه رفتار اجتماعی و داد و ستدهای عامه مردم) مطالعه می‌کند. نمونه جالبی از این اسناد، صورت ریز جهیزیه عفت امین (متولد 1326 قمری، یعنی دو سال پس از مشروطیت) دختر امین‌الشریعه سبزواری‌ست که در حدود 1340 قمری برابر 1300 شمسی، به عقد ازدواج پسر عمویش سید یحیی نظام‌زاده (وکیل پایه یکم دادگستری) در آمد. صورت ریز جهیزیه او را در بخش تعلیقات کتاب '''تاریخ سبزوار''' تألیف استاد سیدعلینقی امین نقل شده است. این جهیزیه در مجموع شامل 138 قلم جنس بزرگ و کوچک بود و قیمت آن جمعاً بیش از یک هزار تومان می‌شد، مبلغی که در آن تاریخ برای یک خانواده متوسط شهرنشین کلان بوده است، چرا که اشخاص با این مبلغ در آن زمان می‌توانستند خانه وسیع آبرومندی در تهران خریداری کنند.		این نوع اسناد نشان می‌دهد که خانواده دختر از همان زمان سخاوتمندی بلکه اسراف در دادن جهیزیه را نوعی وسیله اعتبار و احترام دختر در خانه داماد می‌دانسته‌اند و اصطلاح «عروس که جهاز نداره، این همه ناز نداره» که در لغت‌نامه [[علی اکبر دهخدا\|دهخدا]] ضبط شده است، نشان‌دهنده همین پیش‌فرض در ذهن و زبان مردم ایران از روزگاران گذشته تا امروز است، به این معنی که امروز هم وقتی کلمه جهیزیه بر زبان می‌آید، ناخودآگاه یک زندگی کامل و مجهز در نظر شنونده مجسّم می‌شود. به‌طوری که به گفته یکی از نویسندگان مجله '''همسر'''، معنی و هدف واقعی از جهیزیه‌بردن به‌کلی از میان رفته است و وقتی از خانواده‌ای در مورد این موضوع سؤال می‌شود که چه میزان جهیزیه به دخترتان داده‌اید و آیا توانسته‌اید از عهده مخارج آن برآیید؟ صورتی از انواع اجناس و کالاهای ضروری و غیرضروری را نام می‌برند که قیمت آن‌ها سر به فلک می‌گذارد و اکثر خانواده‌های ایرانی معتقدند که برای آبرومندی دخترشان باید جهیزیه‌ای به او بدهند که در مقابل خانواده شوهر سرافکنده نباشد.

	این نوع اسناد نشان می‌دهد که خانواده دختر از همان زمان سخاوتمندی بلکه اسراف در دادن جهیزیه را نوعی وسیله اعتبار و احترام دختر در خانه داماد می‌دانسته‌اند و اصطلاح «عروس که جهاز نداره، این همه ناز نداره» که در لغت‌نامه دهخدا ضبط شده است، نشان‌دهنده همین پیش‌فرض در ذهن و زبان مردم ایران از روزگاران گذشته تا امروز است، به این معنی که امروز هم وقتی کلمه جهیزیه بر زبان می‌آید، ناخودآگاه یک زندگی کامل و مجهز در نظر شنونده مجسّم می‌شود. به‌طوری که به گفته یکی از نویسندگان مجله '''همسر'''، معنی و هدف واقعی از جهیزیه‌بردن به‌کلی از میان رفته است و وقتی از خانواده‌ای در مورد این موضوع سؤال می‌شود که چه میزان جهیزیه به دخترتان داده‌اید و آیا توانسته‌اید از عهده مخارج آن برآیید؟ صورتی از انواع اجناس و کالاهای ضروری و غیرضروری را نام می‌برند که قیمت آن‌ها سر به فلک می‌گذارد و اکثر خانواده‌های ایرانی معتقدند که برای آبرومندی دخترشان باید جهیزیه‌ای به او بدهند که در مقابل خانواده شوهر سرافکنده نباشد.

	'''درحال به روز رسانی و ویرایش'''		'''درحال به روز رسانی و ویرایش'''

	== نیز نگاه کنید به ==		== نیز نگاه کنید به ==

			* [[اسلام]]
			* [[قانون]]
			* [[حقوق مدنی]]

	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	دانشنامه ایران		[https://icro.ir/ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی] (1398). دانشنامه ایران. تهران: [https://alhoda.ir/ موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی]،

	== نویسنده مقاله ==		== نویسنده مقاله ==
	تلخیص از: سید حسن امین		تلخیص از: سید حسن امین
			[[رده:علوم اسلامی و حقوق فقهی]]

Samei: /* منبع اصلی */

2024-12-31T21:23:45Z

منبع اصلی

→ نسخهٔ قدیمی‌تر		نسخهٔ ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۲۳
خط ۱۷:		خط ۱۷:
	این نوع اسناد نشان می‌دهد که خانواده دختر از همان زمان سخاوتمندی بلکه اسراف در دادن جهیزیه را نوعی وسیله اعتبار و احترام دختر در خانه داماد می‌دانسته‌اند و اصطلاح «عروس که جهاز نداره، این همه ناز نداره» که در لغت‌نامه دهخدا ضبط شده است، نشان‌دهنده همین پیش‌فرض در ذهن و زبان مردم ایران از روزگاران گذشته تا امروز است، به این معنی که امروز هم وقتی کلمه جهیزیه بر زبان می‌آید، ناخودآگاه یک زندگی کامل و مجهز در نظر شنونده مجسّم می‌شود. به‌طوری که به گفته یکی از نویسندگان مجله '''همسر'''، معنی و هدف واقعی از جهیزیه‌بردن به‌کلی از میان رفته است و وقتی از خانواده‌ای در مورد این موضوع سؤال می‌شود که چه میزان جهیزیه به دخترتان داده‌اید و آیا توانسته‌اید از عهده مخارج آن برآیید؟ صورتی از انواع اجناس و کالاهای ضروری و غیرضروری را نام می‌برند که قیمت آن‌ها سر به فلک می‌گذارد و اکثر خانواده‌های ایرانی معتقدند که برای آبرومندی دخترشان باید جهیزیه‌ای به او بدهند که در مقابل خانواده شوهر سرافکنده نباشد.		این نوع اسناد نشان می‌دهد که خانواده دختر از همان زمان سخاوتمندی بلکه اسراف در دادن جهیزیه را نوعی وسیله اعتبار و احترام دختر در خانه داماد می‌دانسته‌اند و اصطلاح «عروس که جهاز نداره، این همه ناز نداره» که در لغت‌نامه دهخدا ضبط شده است، نشان‌دهنده همین پیش‌فرض در ذهن و زبان مردم ایران از روزگاران گذشته تا امروز است، به این معنی که امروز هم وقتی کلمه جهیزیه بر زبان می‌آید، ناخودآگاه یک زندگی کامل و مجهز در نظر شنونده مجسّم می‌شود. به‌طوری که به گفته یکی از نویسندگان مجله '''همسر'''، معنی و هدف واقعی از جهیزیه‌بردن به‌کلی از میان رفته است و وقتی از خانواده‌ای در مورد این موضوع سؤال می‌شود که چه میزان جهیزیه به دخترتان داده‌اید و آیا توانسته‌اید از عهده مخارج آن برآیید؟ صورتی از انواع اجناس و کالاهای ضروری و غیرضروری را نام می‌برند که قیمت آن‌ها سر به فلک می‌گذارد و اکثر خانواده‌های ایرانی معتقدند که برای آبرومندی دخترشان باید جهیزیه‌ای به او بدهند که در مقابل خانواده شوهر سرافکنده نباشد.

	نیز نگاه کنید به		'''درحال به روز رسانی و ویرایش'''

			== نیز نگاه کنید به ==

	== منبع اصلی ==		== منبع اصلی ==
	دانشنامه ایران		دانشنامه ایران

Samei در ‏۳۱ دسامبر ۲۰۲۴، ساعت ۲۱:۲۳

2024-12-31T21:23:13Z

نمایش تغییرات

Samei: صفحه‌ای تازه حاوی «'''جهيزيه'''، «جهاز» در لغت يعني «آن‌چه از اثاث و ملك كه عروس به خانة داماد برد» چنان‌كه گفته‌اند «زني كه جهاز نداره، اين همه ناز نداره». با اين‌كه ضبط صحيح اين واژة عربي برابر فرهنگ‌هاي معتبر، همان «جهاز» است، در فارسي، جهيز و جهيزيه هم ـ مخص...» ایجاد کرد

2024-08-16T06:11:45Z

صفحه‌ای تازه حاوی «'''جهيزيه'''، «جهاز» در لغت يعني «آن‌چه از اثاث و ملك كه عروس به خانة داماد برد» چنان‌كه گفته‌اند «زني كه جهاز نداره، اين همه ناز نداره». با اين‌كه ضبط صحيح اين واژة عربي برابر فرهنگ‌هاي معتبر، همان «جهاز» است، در فارسي، جهيز و جهيزيه هم ـ مخص...» ایجاد کرد

صفحهٔ تازه

'''جهيزيه'''، «جهاز» در لغت يعني «آن‌چه از اثاث و ملك كه عروس به خانة داماد برد» چنان‌كه گفته‌اند «زني كه جهاز نداره، اين همه ناز نداره». با اين‌كه ضبط صحيح اين واژة عربي برابر فرهنگ‌هاي معتبر، همان «جهاز» است، در فارسي، جهيز و جهيزيه هم ـ مخصوصاً در زبان معيار فارسي معاصر ـ گفته و نوشته مي‌شود.

از ديرباز معمول بود كه خانوادة عروس به‌هنگام فرستادن عروس به خانة داماد، هديه‌هايي براي داماد بفرستند. اين امر اندك‌اندك در عرف خانواده‌هاي ايراني و غيرايراني به حالت يك ضرورت اجتماعي در آمد. چنان‌كه قوانين حمورابي (2123ـ2081 پيش از ميلاد) كه بخشي از آن‌ها در حوالي 1100 پيش از ميلاد به‌عنوان غنيمت جنگي از بابل به عيلام منتقل شده و سرانجام در قرن اخير در حفريات شوش كشف شده است، مقرر مي‌دارد كه مرد تنها در صورتي مي‌تواند زنش را طلاق بدهد كه زن نازا و سترون باشد و در اين صورت هم بايد تمام جهيزية او را به وي برگرداند.

سنت جهيزيه ظاهراً از فرهنگ ديگري به فرهنگ ايراني وارد شده است، چنان‌كه در فرهنگ اساطيري آريايي، وقتي سه پسر فريدون با سه دختر «سرو» پادشاه يمن ازدواج مي‌كنند، شاه يمن دختران خود را با جهيزية مناسب به ايران مي‌فرستد و به قول فردوسي:

سه خـورشيـد رخ را چو باغ بهشت كه دهقان چو ايشان صنوبر نكشت

ابـا تـاج و بـا گـنـج نـاديـده رنـج مـگـر زلـف‌شـان ديده رنج شكنج

بـيـاورد و هـر سـه بـديشان سپرد كـه سـه مـاه نو بود و سه شاه‌گرد

اما در شرع اسلام ـ و متعاقب آن حتا در قانون مدني ايران ـ ذكري از جهيزيه به ميان نيامده است. از نظر حقوقي، جهيزيه در مالكيت زوجه مي‌ماند و به همين دليل، ريز جهيزيه ـ معمولاً ـ به امضاي داماد مي‌رسيده است، تا آن‌كه در صورت طلاق، زن بتواند آن را از شوهر مسترد دارد و باز به همين دليل است كه صورت اقلام جهيزيه به‌طور ريز مذكور و بهاي آن‌ها نيز قيد مي‌شده است تا در صورتي‌كه اين اشياء در اثر استفاده از بين برود و يا مستهلك شود، شوهر به وقت طلاق از عهدة غرامت برآيد.

امروز، بيش‌ترين اهميت صورت ريز اسناد جهيزيه از جهت تاريخ و مردم‌شناسي، در شناسايي انواع اثاثيه و ملزومات زندگي خانوادگي يك تازه‌عروس و تازه‌داماد و نيز قيمت و ارزش تك‌تك آن اجناس و اقلام زمان‌هاي گذشته است. با چنين مطالعاتي‌ست كه محقق، مسايل تاريخي را به‌جاي آن‌كه از بالا (فرمان‌هاي پادشاهان، فتح‌نامه‌هاي نظاميان و لشكرنويسان و مداحي‌هاي مورخان قلم به مزد) بررسي كند، از پايين (در سطح عادي جامعه و با مطالعة رفتار اجتماعي و داد و ستدهاي عامة مردم) مطالعه مي‌كند. نمونة جالبي از اين اسناد، صورت ريز جهيزيه عفت امين (متولد 1326 قمري، يعني دو سال پس از مشروطيت) دختر امين‌الشريعة سبزواري‌ست كه در حدود 1340 قمري برابر 1300 شمسي، به عقد ازدواج پسر عمويش سيد يحيي نظام‌زاده (وكيل پايه يكم دادگستري) در آمد. صورت ريز جهيزية او را در بخش تعليقات كتاب '''تاريخ سبزوار''' تأليف استاد سيدعلينقي امين نقل شده است. اين جهيزيه در مجموع شامل 138 قلم جنس بزرگ و كوچك بود و قيمت آن جمعاً بيش از يك هزار تومان مي‌شد، مبلغي كه در آن تاريخ براي يك خانوادة متوسط شهرنشين كلان بوده است، چرا كه اشخاص با اين مبلغ در آن زمان مي‌توانستند خانة وسيع آبرومندي در تهران خريداري كنند.

اين نوع اسناد نشان مي‌دهد كه خانوادة دختر از همان زمان سخاوتمندي بلكه اسراف در دادن جهيزيه را نوعي وسيلة اعتبار و احترام دختر در خانة داماد مي‌دانسته‌اند و اصطلاح «عروس كه جهاز نداره، اين همه ناز نداره» كه در لغت‌نامة دهخدا ضبط شده است، نشان‌دهندة همين پيش‌فرض در ذهن و زبان مردم ايران از روزگاران گذشته تا امروز است، به اين معني كه امروز هم وقتي كلمة جهيزيه بر زبان مي‌آيد، ناخودآگاه يك زندگي كامل و مجهز در نظر شنونده مجسّم مي‌شود. به‌طوري كه به گفتة يكي از نويسندگان مجلة '''همسر'''، معني و هدف واقعي از جهيزيه‌بردن به‌كلي از ميان رفته است و وقتي از خانواده‌اي در مورد اين موضوع سؤال مي‌شود كه چه ميزان جهيزيه به دخترتان داده‌ايد و آيا توانسته‌ايد از عهدة مخارج آن برآييد؟ صورتي از انواع اجناس و كالاهاي ضروري و غيرضروري را نام مي‌برند كه قيمت آن‌ها سر به فلك مي‌گذارد و اكثر خانواده‌هاي ايراني معتقدند كه براي آبرومندي دخترشان بايد جهيزيه‌اي به او بدهند كه در مقابل خانوادة شوهر سرافكنده نباشد.

مآخذ:

تلخيص از:

سید حسن امین